ڤەگوهاستن بۆ جیهانا بەرزەخێ
ب مرنێ مرۆڤ ژ ڤێ جیهانا ئەم نوكە تێدا دژین بۆ جیهانەكا دی دئێتە ڤەگوهاسـتـن ، ئەو جیهانا ژ لایێ ڕاستی وسەروبەرێ خۆ ڤە یا جودا ژ ژینا دنیایێ ، لەو تشتەكێ نە یێ د جهێ خۆ دایە ئەم ژینا بەرزەخێ ب مەقاییسێن دنیایێ بپیڤین ..
ئەو جیهانا مرن مە ڤەدگوهێزتێ دبێژنێ : ( بەرزەخ ) ( بەرزەخ دزمانێ عەرەبان دا بو وێ ناڤبرێ دئێتە گوتن یا دکەڤتە دناڤبەرا دوو تشتاندا ، ودبێژنە ژینا دقەبریدا بەرزەخ چونکی ئەو دکەڤتە دناڤبەرا ژینا دونیایێ و ئاخرەتێ دا) وەكی خودایێ مەزن ئەمر دكەت : [ وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ـ و د ناڤبەرا وان ودنـیایـێ دا پـەردەیـەك هــەیـە ناهـێـلت ئەو بزڤڕنەڤە حەتا ڕۆژا قیامەتێ ] ( المؤمنون : 100 ) یەعنی : پشتی ژییێ مە د ڤێ دنیایێ دا ب دویماهی دئێت ومرن ب سەر مە دا دئێت ، وبەری ئەم بۆ ئاخرەتێ بێینە ڕاكرن دەمەك د سەر مە ڕا دبۆرت دبێژنێ : ( بەرزەخ ) .
وباوەری ئینانا ب ڤێ بەرزەخێ پشكەكە ژ عەقیدا ئیسلامی وباوەرییا موسلمانی یا دورست نابت حەتا ئەو باوەرییێ پێ نەئینت ، وهەر ژ بەر ڤێ چــەنـدێ قورئانێ وسوننەتێ پویتەیەكێ مەزن ب ڤێ مەسەلـێ دایە ، و ل گەلەك جهان بەحس ژێ كرییە .
ڕاستییا مرنێ :
مرن دویماهییا بەرچاڤا هەر تشتەكێ خودان رحە : [ كُلّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ... ] ( آل عمران : 185 ) وئەگەر خودان رحەك هەبا ژ مرنێ هاتبا ئازاكرن ئەو دا خۆشتڤییێ خودێ موحەمـمــەد پـێـغـەمبەر بت ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەوێ خودایێ وی گۆتییێ : [ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ] ( الزمر : 30 ) .
ب مرنێ عەجز وبێزارییا ( مەخلووقی ) بەرانبەر ( خالقی ) ئاشكەرا دبت : ئەی مرۆڤێ خۆ دفن بلند دكەت و ژ خۆ نەگرت خــۆ بــۆ خودایێ خۆ بچەمینت ، هزرا خۆ بكە .. بەراهییا تە چ بوو ؟ ودیماهییا تە دێ بییە چ ؟ تو ژ كیڤە هاتی ودێ كیڤە چی ؟ خۆژبیـركرن وخۆمەزنكرن بۆ چییە ؟ یێ پاك وپیـرۆز بت ئەو خودایێ ب مرنێ هەمی خودان رح ژێردەستی خۆ كرین !
مرن ـ وەكی مە گۆتی ـ ڕێكەكا بڤێت نەڤێتە بۆ هەر خودان رحەكێ هەبت ، ئەجەلەكێ دەسنیشانكرییە ژ لایێ خودێ ڤە ، هێشتا بەری خودان رح ب سەر دنیایێ بكەڤت ئەو بۆ وی یا هاتییە دانان : [ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جَاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُون ـ وهەر كـۆمەكێ دەمەك بۆ هەیە ، ڤێجا ئەگەر ئەو دەم هات یێ خودێ بـۆ تێبرنا وان دانای دەلیڤەیەكێ نە ئەو ژێ دئێنە پاشخـسـتـن ، ونە ژێ دئێنە پـێـشـخسـتـن ] ( الأعراف : 34 ) .
وئەڤ دەمێ هە خودێ ل بەر مرۆڤی ڤەشارتییە دا كەس نەزانت كانێ كەنگی و ل كیڤە ئەو دێ مرت ، ڤێجا دا هەردەم ئەو بۆ ڤێ وەغەرێ یێ ئامادە بت ..
وپـشـتـی ڤان رۆنـكـرنـێـن كـورت ل دۆر مرنێ مە دڤێت چەندەكێ بەر ب جیهانا بەرزەخێ ڤە بچین.
بەر ب جیهانا بەرزەخێ ڤە :
هەر كەسەكی دەمێ ژییێ وی د دنیایێ دا ب دویماهی دئێت ووەغەرا وی بۆ جیهانا بەرزەخێ دەست پێ دكەت ، خودێ هــنــدەك ملیاكــەتـان بــۆ ستاندنا رحا وی دهنێرت ، وەكی د ئایەتەكێ دا هاتی :[ حَتَّى إِذا جَاءَ أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ تَوَفّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لا يُفَرِّطُونَ ـ حەتا ئەگەر دەمێ مرنێ ب سەر ئێك ژ وان دا هات ملیاكەتێ مرنێ وهاریكارێن وی ڕحا وی دێ ستینن ، وئـەو وی تشتێ ئەمر پێ ل وان هاتییە كرن بەرزە ناكەن ] ( الأنعام : 61 ) .
وئەڤ ملیاكەتێن بۆ ستاندنا رحێ دئێنە هنارتن هەمی وەكی ئێك نینن ، هندەكان ڕەنگێ وان یێ خوشكۆك وتازەیە ، وبــەروڤاژییا وان هــنـدەك ژی هەنە دكـرێت و ب تـرسـن ، د حەدیسەكێ دا یا ( البراء بن عازب ) ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت ، بەحسێ ڤان ملیاكەتان ب بەرفرەهی دئێتە كرن .. پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ دبێژت : ( هندی عەبدێ خودان باوەرە ئەگەر ژ دنیایسێ هاتە ڤەبڕین وبەرێ وی كەفتە ئاخرەتێ ، هندەك ملیاكەت ژ عەسمانی بۆ وی دێ ئێنە خوارێ ، دێمێن وان دسپینە وڕوییێن وان هەر وەكی ڕۆژە ، كفنەك ژ كفنێ بەحەشتێ وبـێـهـنـەكا خۆش ژی ژ بێهنێن بەحەشتێ د گەل وان هەیە ، ئەو دێ ئێن حەتا ل بەر چاڤێن وی دڕوینن ، پاشی ملیاكەتێ مرنێ ـ سلاڤ لـێ بن ـ دێ ئێت حەتا ل بەر سەرێ وی دڕوینت ، وئەو دێ بێژت : ئەی نەفسا پاقژ دەركەڤە لێبۆرین وڕازیبوونا خودێ ، گۆت : ڤێجا ئەو دێ دەركەڤت وەكی چپك ژ كونێ ئاڤێ دئێتە خوارێ ، وئەو دێ رحا وی ستینت ..).
وگاڤا عەبدێ كافر كەفتە بەر مرنێ حەدیس دبێژت : (.. هندەك ملیاكەتێن زڤر ودژوار ژ عەسمانی ب سەر وی دا دێ ئێنە خوارێ ، دێمێن وان دڕەشن ، هندەك جلكێن جەهنەمێ د گەل وان هەنە ، دێ ئێن و ل بەر چاڤان ڕوینن ، پاشی ملیاكەتێ مرنێ دێ ئێت حەتا ل بەر سەرێ وی دڕوینت ، وئەو دێ بێژت : ئەی رحا پیس دەركەڤە كەرب وغەزەبا خودێ ، گۆت : ڤێجا رح د لەشێ وی دا دێ بەلاڤ بت وئەو دێ وێ ئینتە دەر وەكی سـتـری ژ ناڤ هرییا تەڕ دئینتە دەر ، ڤێجا ڕەه وگەه د گەل دئێنە بڕین ).
چەند مەسەلەك ژ ڤێ حەدیسێ بۆ مە دیار دبن :
1- ئەو ملیاكەتێن رحا خودان باوەری دستینن نە وەكی وان ملیاكەتانە یێن رحا كافری دستینن .
2- ئەو مرۆڤێ دكەفتە بەر مرنێ وان ملیاكەتان ب چاڤ دبینت ئەوێن بۆ ستاندنا رحا وی دئێن .
3- كانێ چاوا مرۆڤ سەرەدەرییێ د گەل لەشێ مرۆڤێ مری دكەن ، ملیاكەت ژی وەسا سەرەدەرییێ د گەل رحا وی دكەن .
4- رحا كافری ژ ملیاكەتێ مرنێ دترست لەو گاڤا دەنگێ وی دچتێ ئەو خۆ د لەشی دا بەلاڤ دكەت .
جوداهی د ناڤبەرا دنیایێ وبەرزەخێ دا :
ب مرنێ مرۆڤ ژ دنیایێ بۆ بەرزەخێ دئێتە ڤەگوهاسـتـن ، ونە تشتەكێ نوییە بێژین : هەر جیهانەكێ سەروبەرێ خۆ یێ تایبەت هەیە ، ڤێجا دڤێت ئەڤ چەندە هەر جار ل بـیـرا مە بت دەمێ ئەم بەحسێ سەروبەرێ جیهانا بەرزەخێ دكەین ، یان دەمێ ئەم پشتی هنگی بەحسێ سەروبەرێ جیهانا ئاخرەتێ دكەین .
مەعنا : دەمێ ئەم بەحسێ وان تشتان دكەین یێن كو د قەبری دا دئێنە سەرێ مری ، وەكی كرنا پسیارێ ژ وی ، یان عەزابدانا وی ، یان خۆشیـبـرنا وی .. هتد ، دڤێت ئەڤ چەندە ل سەر دەست ودارێ ژینا مە یا دنیایێ نەئێتە قیاسكرن ، دا كەس خەلەت د مەسەلـێ نەگەهت .
گەلەك كەس هەنە گاڤا بەحسێ قەبری وعەزابا وی دئێتە كرن ب حێبەتی ڤە دبێژن : پا ئەو مرییێ نەئێتە ڤەشارتن عەزابا وی دێ یا چاوا بت ؟ وهندەك ژی هەنە ژ كێم باوەرییا خۆ دبێژن : پا مـە نـەدیـتـییـە لەشـێ چو مرییان د قەبری دا بێتە سۆتن !
وبــۆ ڕوهـنـكرن دێ بێژین : مرۆڤ ب ڤێككەفتنا دو تشتان ـ یان ب پێكهاتنا دو تشتان ـ دبتە ئەڤ مرۆڤە یێ ئەم دناسین : ب رحێ ولەشی .. وپەیوەندییا رحێ د گەل لەشی د ڤێ دنیایێ ب خۆ دا د پـتـر ژ حالەتەكی ڕا دبۆرت ، بۆ نـمـوونـە :
مـرۆڤ دەمێ هێشتا د زكێ دەیكێ دا ـ پشتی دبتە خودان رح ـ پــەیــوەندییا رحا وی د گەل لەشێ وی وەكی یا رحا مە نینە .. لەو هەستكرن وسەروبەرێ ژینا وی وەكی هەستكرن وسەروبەرێ ژینا مە نابت .
مرۆڤێ نڤستی ژی پەیوەندییا رحا وی د گەل لەشێ وی وەكی یا یێ مرۆڤێ هشیار نینە ، لەو هەستكرنا وان ب تشتان وەكی ئێك نابت ، یێ نڤستی تشتان دبینت ـ د خەونێ دا ـ وچاڤێن وی دگرتینە ، گوه ل دەنگان دبت ودئێت ودچت ، ویێ ل جهێ خۆ ، دئاخڤت ومـە گـوه ل دەنگێ وی نینە ، دەنگ دئێنە گوهان ومە های ژێ نینە ، هەستێ ب خۆشییێ ونەخۆشییێ دكەت وچو ل سەر دیار ناكەت ، دكەفتە تەنگاڤییێ وترسەكا مەزن بێی ل بەر چاڤ لـێ دیار ببت !
ئەڤە چاوایە ؟
ـ نزا !
ب تــنــێ ئــەم دزانـیـن كو ئەڤە ڕەنگەكێ گرێدانا رحێ یە ب لەشی ڤە ..
ڕەنــگـەكــێ دی یـێ گرێدانا رحێ ب لەشی ڤە هەیە ، مە ـ ساخان ـ ئەو نەدیتییە ، ومــەخــسـەدا مە پێ گرێدانا رحێ ب لەشێ مری ڤەیە ل جیهانا بەرزەخێ .. وكانێ چاوا خەلەتە دیـتـن وئاخفـتـن وگوه لـێ بــوونـا د خــەونــێ دا ل سەر یا ل هشیارییێ بێتە قیاسكرن ، وەسا یا خەلەتە دیـتـن وئاخفـتـن وگـوه لـێ بـوونـا مـرۆڤـێ مـری ل جیهانا بەرزەخێ ل سەر یا مرۆڤێ زێندی ل دنیایێ بێتە قیاسكرن ، چ ئەو زێندی یێ هشیار بت چ یێ نڤستی بت .
ل بەر مرنێ :
ل وی دەمێ ملیاكەتێ مرنێ رحا مرۆڤێ زێندی دستینت ئەو مزگینییێ ددەتە خودانێ رحێ : یان ب بەحەشتێ ، ئەگەر ئەو مرۆڤەكێ خودان باوەر وچاك بت ، یان ب جەهنەمێ ، ئەگەر ئەو مرۆڤەكێ زۆردار وگونەهكار بت ، قورئان دبێژت : [ إنَّ الّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمْ الْمَلائِكَةُ أَلا تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بالْجَنَّةِ الّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُون ـ هندی ئەون یێن گـۆتیـن : ئەللاه ب تنێ خودایێ مەیە یێ بێ شریكە ، پاشی خۆ ل سەر شریعەتێ وی ڕاست كری ، ل دەمێ مرنێ فریشتە ب سەر وان دا دئێنە خوارێ ودبێژنێ : هوین ژ مرنێ وتشتێ ب دویڤ دا دئــێـت نەترسن ، و ل سەر وی تشتێ هوین ل دویڤ خۆ دهێلنە ل دنیایێ هوین ب خەم نەكەڤن ، ومزگینییا مە ب وێ بەحەشتا ژڤان بۆ هەوە پێ دهاتە دان ل هەوە بت ] ( فصلت : 30 ) ئەڤە مزگینیدانا ب بەحەشتێ .
ودبێژت : [ إِنَّ الّذِينَ تَوَفّاهُمْ الْمَلائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُوْلَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرا ـ هندی ئەون یێن فریشتە جانێ وان دستینن ووان زۆرداری ل خـۆ كری كو ل جــهــێ كافران مایــن ومــشـەخت نەبووین ، فریشتە ب گــەفــكــرن ڤـە دبێژنە وان : هوین د مەسەلا دینێ خـۆ دا د چ حال دا بوون ؟ ئەو دێ بێژن : ئەم د عەردێ خـۆ دا دلاواز بووین ، وئەم نەدشیاین زۆردارییێ وستەمێ ژ خـۆ لابدەین ، ڤێجا ئەو ب گەفكرن ڤە دێ بێژنە وان : ئەرێ ما عەردێ خودێ یێ فرەه نەبوو كو هوین ژ عەردێ خـۆ دەركەڤنە عەردەكێ دی كو هوین تێدا ل سەر دینێ خـۆ پشت ڕاست ببن ؟ ئەوێن هە جــهـێ ڤــەحــەویانا وان ئاگرە ، وئەو پیستـرین جهێ لـێ زڤڕینێ یە ] ( النساء : 97 ) ئەڤە مزگینیدانا ب جەهنەمێ .
وچونكی مرن قویناغەكا ب سەهمە ووەغەرەكا ب ترسە ، هەر كەسەكێ رحا وی دئێتە ستاندن بێتە زڤڕاندن وهێشتا عەمر بۆ بێتە دان ، ئەگەر یێ كافر بت دا موسلمان ببت ، وئەگەر یێ گونەهكار بت دا تۆبە بكەت ، وئەگەر یێ باش بت دا باشییێن خۆ زێدە بكەت .
( بوخاری ) ژ پـێـغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت ، دبێژت : ( هەچییێ حەز ژ دیدارا ( لیقائا ) خودێ بكەت خودێ ژی حەز ژ دیدارا وی دكەت ، وهـەچییێ حەز ژ دیـدارا خـودێ نەكەت خودێ ژی حەز ژ دیدارا وی ناكەت ) ئینا عائیشایێ ـ یان ژنــكـەكا وی یا دی ـ گۆتێ : پا ئەم هەمی حەز ژ مرنێ ناكەین ؟ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : ( نـە وەسا ، خودان باوەری ئەگەر مرن گەهشتێ مزگینی ب ڕازیبوون وقەنجییا خودێ دێ بۆ ئێتە دان ، ڤێجا تشتەك ل بەر وی هند یێ شرین نابت وەكی وی یـێ ل بەر سنگێ وی ، ڤێجا ئەو دێ حەز ژ دیدارا خودێ كەت وخودێ دێ حەز ژ دیدارا وی كەت ، وكافر ئەگەر كەفتە بەر مرنێ مزگینی ب عەزابا خودێ دێ بۆ ئێتە دان ، ڤێجا تشتەك ل بەر وی هندی یێ نەخۆش نابت وەكی وی یێ ل بەر سنگی ، ڤێجا ئەو حەز ژ دیدارا خودێ ناكەت وخودێ ژی حەز ژ دیدارا وی ناكەت ) .
وگــەلــەك جاران دەمێ مرۆڤەك دكەفتە بەر مرنێ شەیگان ل نك ئامادە دبت و ل سەر ڕەنگێ مرۆڤەكێ وی یێ خۆشتڤی خۆ نیشا وی ددەت وداخوازێ ژێ دكەت كو ئەو دینێ خۆ بهێلت وبچتە سەر دینەكێ دی یێ خەلەت ، وئەڤەیە ( فتنة الممات ) ئــەوا ئــەمــر ل مە هاتییە كرن كو ئەم پشتی ( تەحییاتێ ) خۆ ب خودێ ژێ بپارێزین .. وخودێ دزانت هەر ژ بەر ڤێ چەندێیە پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ نیشا مە دایە كو ئەم تەلقینا مری ب ( لا إلە إلا الله ) بكەین ، وئاخفتنێن خێرێ ل نك بێژین دا ئەو ژی چاڤ ل مە بكەت .
د گەل رحێ :
پشتی ستاندنا رحا مرۆڤێ كەفتییە بەر مرنێ ژ لایێ ملیاكەتێ مرنێ ڤە ملیاكەت رحێ دبەن ، د حەدیسا ( البراء بن عازب ) ی دا ئەوا مە بەری نوكە هندەك ژێ ڤەگوهاستی ، هاتییە :
(.. حـەتا ئەگەر رحا وی ( یەعنی رحا مروڤێ خودان باوەر) دەركەفت ، هەر ملیاكەتەكێ د ناڤبەرا عەرد وعەسمانی دا هەی دوعایان بۆ وی دكەت وصەلاوەتان ددەتە سەر ،وملیاكەتێن عەسمانی ژی هەر وەسا ، ودەرگەهێن عەسمانی ل بەر ڤەدبن ، وخەلكێ هەر دەرگەهەكی دوعا ژ خــودێ دكــەن كو ئەو رح د نك وان ڕا بـێـتـە بلندكرن ، ڤێجا ئەگەر ( ملیاكەتێ مرنێ ) رحا وی ستاند ، ملیاكەتێن د گەل وی دا گاڤەكا ب تنێ ژی وێ رحێ ناهـێـلـنـە د دەستێ وی دا ، ئەو رحێ ژێ وەردگرن ودكەنە د ناڤ وی كفنی وبێنێن خۆش دا ، وئەڤەیە دەمێ خودێ دبێژت : [ تَوَفّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لا يُفَرِّطُونَ ] ووەكی بێهنا خۆشتـرین مسكا ل سەر ڕوییێ عەردی ژێ دچت ، ئینا ئەو ملیاكەت دێ وێ رحێ بلند كەن ، وهەر كۆمەكا ملیاكەتان یا ئەو رح د بەر ڕا دئێتەبرن ، پسیار دكەن : ئەڤ رحا بێهن خۆش رحا كێیە ؟ ئەو دێ بێژن : یا فلانێ كوڕێ فلانییە ، ب خۆشـتـرین ناڤێ ئەو ل دنیایێ پێ دهاتە ناڤكرن ئەو وی ناڤ دكەن . حەتا ئەو وێ رحێ دگەهیننە عەسمانێ دنیایێ ، ئەو داخوازا دەرگەه ڤەكرنێ دكەن ، دەرگەه بۆ وان دئێتە ڤەكرن ، ڤملیاكەتێن ( موقەررەب ) یێن هەر عەسمانەكی د گەل وان دچن حەتا ئەو وێ رحێ دگەهیننە عەسمانێ دی ، وهـۆسا حـەتا ئـەو دگەهنە عەسمانێ حەفتێ ، ئینا خــودێ دبێژت : عەبدێ من ل ( علیین ـ جهێن بلند ) بنڤیسن [ وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ . كِتَابٌ مَرْقُومٌ . يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ ] ڤێجا ئەو ناڤێ وی ل ( علیین ) دنڤیسن . پاشی دێ ئێتە گۆتن : وی بزڤڕیننە عەردی ، من ئەو ژ عەردی ئافراندینە ، وئەز دێ وان زڤڕینمە عـەردی ، وجارەكا دی وان ژ عەردی ئافرینمە ڤە ) ئەڤە حالـێ رحا مرۆڤێ چاك وخودان باوەرە .
و ژ ڤێ حەدیسێ دئێتە زانین كو پشتی ستاندنا رحێ لەش دمینتە ل عەردی ورح بـۆ عـەسـمانـی دئێتە برن ، بەلـێ دڤێت دەمێ بلندكرن وزڤڕاندنا رحێ ب ( قیاسێن ) دەمێ مە نەئێتە قیاسكرن .
وبەروڤاژییا رحا مرۆڤێ چاك رحا كافرێ تاوانبار دئێتە ستاندن ، پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ د حەدیسا خۆ دا ئاشكەرا دكــەت كـو پشتی ئەو ژ لایێ ملیاكەتێ مرنێ ڤە دئێتە ستاندن ( هەر ملیاكەتەكێ د ناڤبەرا عەرد وعەسمانی دا لەعنەتان لـێ دكەت ، وملیاكەتێن عەسمانی ژی هەر وەسا ، وخەلكێ هەر دەرگەهەكی دوعا ژ خودێ دكەن كو ئەو رح د نك وان ڕا بلند نەبت ، ڤێجا ملیاكەتێ مرنێ رحا وی دستینت ، وگاڤا ستاند ئەو ملیاكەتێن د گەل دا دێ وێ ژێ وەرگرن وكەنە د ناڤ وی كنجێ ئاگری دا یێ وان د گــەل خـۆ ئینای ، ووەكی بێهنا پیستـرین كەلەخێ مرار ل سەر ڕوییێ عەردی دێ ژێ دەركـەڤـت ، وئەو دێ وێ رحێ بلند كەن ، وهەر كۆمەكا ملیاكەتان یا ئەو د بەر ڕا بێتە برن دێ بێژن : ئەڤ رحا پیس یا كــێ یــە ؟ ئـــەو دێ بــێــژن : یا فلانێ كوڕێ فلانییە ، و ب كرێـتـتـرین ناڤێ وی ل دنیایێ ئەو وی ناڤ دكەن ، حەتا ئەو وێ رحێ دگەهیننە عەسمانێ دنیایێ ، ڤێجا ئەو دێ داخوازا دەرگەه ڤەكرنێ بۆ كەن ، بەلـێ دەرگەه بۆ نائێتە ڤەكرن . پاشی پـێغـەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەڤ ئایەتە خواند : [ لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ] ئــیــنــا خودێ دێ بێژت : ئەوی د ( سجین ) ێ دا ل عەردێ ژێری بنڤیسن ، پاشی دێ بـێـژت : عەبدێ من بزڤڕیننە عەردی ، من سۆزا دایە وان كو من ئەوێ ژ عەردی ئافراندین ، وئـەز دێ وان زڤـڕینمێ ڤە ، وجارەكا دی دێ وان ژێ ئافرینمەڤە ، ڤێجا رحا وی ژ عەسمانی دێ ئێتە هاڤێتـن حەتا دكەفتە د لەشێ وی دا ، پاشی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەڤ ئایەتە خواند : ( وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنْ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ ) ڤێجا رحا وی دێ زڤڕتەڤە .. .
دێ زڤڕتە لەشی بەلـێ نە ب وی ڕەنگێ د دنیایێ دا ، چونكی گرێدانا رحێ ب لەشی ڤە ل جیهانا بەرزەخێ وەكی گرێدانا وێ ب لەشی ڤە ل دنیایێ نینە .
و ژ ڤێ حەدیسێ دیار دبت كو كانێ چاوا لەشی بێهنەكا وەسا ژێ دئێت ئەم مرۆڤ پێ دحەسیێین ، وەسا رحێ ژی بێهن ژێ دئێت وملیاكەت پێ دحەسـیـێـن ، هـەر وەسا ژ ڤـێ حەدیسێ ئاشكەرا دبت كو رح بۆ دەمەكی ژ لەشی دەردكەڤت ، وپشتی هنگی دزڤڕتە نك لەشی د قەبری دا ، بەلـێ مەعنا ڤێ ئەو نینە كو رح هەر وهەر دمینتە د قەبری دا حەتا ڕۆژا قیامەتێ ، چونكی د هندەك حەدیسێن دورست دا هاتییە كو رحێن خودان باوەران دچنە دزكێن هندەك تەیران دا ل بەحەشتێ ، ورحێن كافران د جەهنەمێ دا دئێنە عەزابدان .. ئەڤە بەری قیامەت ڕاببت ، ودبت زڤڕینا رحێ بۆ لەشی د قەبری دا بۆ دەمەكێ بەروەخت بت ، پاشی جارەكا دی ژ قەبری بێتە ڕاكرن وبرن بۆ بەحەشتێ یان جەهنەمێ . وبەری ئەم دەست ب سوحبەتا قەبری بكەین دڤێت پیچەكێ بەحسێ رحێ بكەین وهندەك سالۆخەتێن وێ بەرچاڤ بكەین دا مەسەلە پـتـر ل بەر مە ئاشكەرا ببت .
ژ سالۆخەتێن رحێ :
رح ، یان جان ( وەكی ئەم ب كوردی دبێژینێ ) مەخلووقەكە ژ وان گـەلـەك مەخلووقاتێن خودێ داین ، بەلـێ چونكی رح مەخلووقەكێ بێ وێـنـەیـە ، وكـەسـێ ب چاڤ نـەدیـتـییە ، ئەم نەشێین ڕاستییا وێ بزانین : [ وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلا قَلِيلاً ـ وئەو پسیارا ڕحێ ژ تە دكەن ، تو بێژە وان : هندی ڕاستییا ڕحێ وسەروبەرێ وێیـە ژ وان كارانـە یێن خودێ ب تنێ پێ دزانت ، وتشتەكێ كێم تێ نەبت ژ زانینێ چو بۆ هەوە وهەمی مرۆڤان نەهاتییە دان ] ( الإسراء : 85 ) .
بەلـێ ژ ئایەت وحەدیسان چەند سالۆخەتەكێن رحێ بۆ مە ئاشكەرا دبن ، ژ وان سالۆخەتان :
1- هـنـدی رحە تشتەكێ مەخلووقە ، ئەو ژی وەكی هەر تشتەكێ دی ب فەرمانا خودێ یا هاتییە ئافراندن .
2- رح مەخلووقەكێ جودایە ژ لەشی ووێ ژی وەكی لەشی هندەك سالۆخەتێن تایبەت هەنە .
3- مـرۆڤ ب ڤـێـكـكەفتنا رحێ ولەشی دبتە مرۆڤ ، وهەر جارەكا رح ژ لەشی ڤەبوو ئەو مرنە .
4- ملیاكەت رحێ دئینن ودەمێ بچویك د زكێ دەیكێ دا یێ چار هەیڤی ئەو وێ رحێ دئینن دكەنە د لەشی دا .
5- ودەمێ مرۆڤ دمرت هەر ملیاكەتن دئێن وێ رحێ دستینن .
6- رحێ وەكی لەشی ( ئحساس ) هەیە ، ودئێت ودچت ودئاخڤت ودبینت .. وهتد ، بەلـێ ب ڕەنگەكێ جودا ژ یێ لەشــی ، ودبــت ئـەو تشتێ ئەم دبێژینێ : خەون ، پەیوەندی ب سالۆخەتێن رحێ ڤە هەبت .
7- ( تعلق ) یان پێڤەگرێدانا رحێ ب لەشی ڤە چەند ڕەنگەكێن ژێك جودا بۆ هەنە ، وەكی بەری نوكە مە بەحس ژێ كری .
8- پشتی رح ب مرنێ ژ لەشی دەردكەڤت لەش دحەلیێت ودبتە ئاخ وسـالۆخەتێن خۆ ژ دەست ددەت ، ورح وەكی خۆ دمینت وسالۆخەتێن خۆ ژ دەست نادەت .
9- ئەگەر جیهانا بەرزەخێ ب دویماهی هات وخودێ حەزكر ڕۆژا دویماهییێ دەست پێ بكەت لەش جارەكا دی شین دبت ورح دوبارە دزڤڕتە تێدا .
10- ئەو مرۆڤێن ل بەرزەخێ دئێنە عەزابدان ، عەزاب دكەفتە سەر رحا وان جودا ژ لەشی ، وهندەك جاران د گەل لەشی ژی .
