شەڤا ئێكێ د قەبری دا
ب شەڤێ دەمێ تـو ل مالا خـۆ رحەت وتەنا یێ درێژكری ، چـو تـشـتێ ژ تە كێم نە ، د ناڤ عەیالـێ خۆ دا یێ بێ خەم وخیال ، بیـرا خۆ ل هندێ بینەڤە كو شەڤا د دویڤ دا تو جهگوهۆڕ بووی ، حالـێ تە دێ چ بت ؟
بــەری تــو بـێـژی : خەو دێ ژ چاڤێن من ڕەڤت ، وزوی ب زوی ئەز نەشێم بنڤم .. بهێلە پسیارا خـۆ هـێـشـتـا روهن بكەم دا بزانی كانێ مەخسەدا من ب جهێ نوی كیژ جهە ، مـەخـسـەدا من ئەو نینە بـێـژم : تو ل كەسەكی بـوویە مـێـڤـان و ب شـەڤ مایە ل مالا وی .. نە !! مەخسەدا من ب وی جهی یێ تو لـێ جهگوهۆڕ دبی جهەكە كەس لـێ نینە صەبرا تە پێ بێت ، وچو تشت ژی لـێ نینن خۆ پێڤە موژیل بكەی ئەگەر خەو ژ چاڤێن تە ڕەڤی ، جهەكە یـێ خـوڕ وخالـییـە ، تو د گەل وێ مشتاخا تە بۆ خۆ ژ كار وكریاران دانای ب تنێ یێ ل وی جهی ، ئەگەر ژ بێنتەنگییێن خۆ دا تو هەوار بكەی كەسێ گوه ل تە نابت د هەوارا تە بێت ، وئەگەر تو هەوجەی هاریكارییەكێ ژی بووی كەسەك نابت بشێت بێت هاری تە بكەت ، جهەكێ بێ صەبرە ، یێ تەنگ وتارییە ، ئەگەر بێژنە تە : نەخۆشتـرین جـه ل سەر ڕویێ عەردی ئەم دێ بۆ تە ب ڤی جهی گوهۆڕین ، بێ دودلـی تو دێ بێژی : من قەبویلە !
ئەز دبێژم : نوكە هەوە زانی مەخسەدا من ب وی جهی كیژ جهە .. بینە بەرچاڤێن خۆ : ئەڤرۆ یان ئەڤ شەڤە تو د گەل عەیالـێ خۆ یێ ب كەیفی ، وتە های ژ بایێ فەلەكێ نینە ـ وەكی دبێژن ـ ئەگەر پەردێ غەیبێ ل بەر تە بێتە ڕاكرن ، وتو بزانی سوباهی ڤی حینی تو دێ د قەبری دا یێ درێژكری بی ، بەلگێ تە یــێ وەریای ، وناڤـێ تە ژ دەفتەرا زێندییان یێ هاتییە ژێبرن ، و د دەرحەقا تە ژی دا وەكی یا گەلەكێن دی بەری تە یا هاتییە گۆتن : [ ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللّهِ مَوْلاهُمْ الْحَقِّ أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِين ] ( الأنعام : 62 ) جارەكێ تە پسیار ژ خۆ كرییە كانێ هنگی حالـێ تە دێ چ بت ؟
ئــەڤــرۆ مـە دڤێت ڤێ پسیارێ ل نك خۆ وتە ژی بهلێخین و د گەل بەرسڤا وێ بژین : ئەرێ شەڤا ئێكێ مرۆڤ تێدا دبتە مـێـڤانێ ئاخێ حالـێ مرۆڤی دێ چ بت ؟
نەبێژە : هێشتا زوییە بـۆ مـن وڤـێ پسیارێ ، هێشتا ئەزێ جحێلم ، یان چـو ئێش ل من نینن ، ئەوێن مرن هەر ڕۆژ ل دۆر وڕەخێن تە وەردگێڕت پتـر ژێ دجحێلن ، پتـر ژێ د ساخ وسەلیمن ، تشتێ هەمییێ پتـر وان ژ بێرا خۆ بری ئەو بوو كو شەڤەكا دی ئەو دێ د قەبری دا دێ جهگوهۆڕ بن ..
جارەكێ سولتانەكی ژ سولتانێن دنیایێ قەسرەكا مەزن بۆ خۆ ئاڤاكر ، نە سەرێ دیار نەبن ، هاتە ژۆر د دەرگەه وپەنجەران فوكری ، بەرێ خۆ دا دیوار ونەخش ونیگاران ، كەیفەكا مەزن بۆ چێبوو ، خوارنەكا مەزن بەرهەڤكر ودەستویری دا خەلكی بێن پیرۆزییێ لـێ بكەن ب ڤێ قەسرا مەزن ، گاڤا دەستویری بـۆ خـەلكی هاتییە دان ، ئێك ژ ڤی خەلكی شاعرەكێ زاهد بوو ، ناڤێ وی وزوهدا د دنیایێ دا د گوهێ زەمانی دا هەڤالجێمكن ، ئـەو شاعـر ( أبو العتاهیە ) بوو ، دەمەكی خەلیفەی گۆتێ : تو شعرەكێ ب ڤێ خۆشییێ نابێژی یا ئەم تێدا ؟
گاڤا وی دیــتـی جــهـێ خەلیفەی د جلكێن وی دا ناكەت ژ كەیفێن قەسرا وی یا مەزن دا ، ڕابووڤە دا پیرۆزباهییێ لـێ بكەت ، بەلـێ نە ب ڕەنگێ شاعرێن منافق ، بەلكی ب وی ڕەنگی یێ ژ مرۆڤێن خودێ هاتییە ناسین ، گۆت :
عش ما بدا لك سالـماً في ظل شاهقةِ القصور
يجري عليكَ بـمـا أردتَ مع الغدوِ مع البكور
فـإذا النفوسُ تغرغرت بزفيرِ حشرجةِ الصدور
فهناك تعلمُ مـوقـناً ما كـنـت إلا فـي غُــرور
هندی تە بڤێت ساخلەم ل ژێر سیبەرا قەسرێن بلند بژی .. سپێدە وئێڤاران ئەو دێ ب سەر تە دا ئێت یا تە دڤێت ، ڤێجا رح هاتە سنگی و ل وێرێ ئاسێ بوو ، وبوو خرخرا سنگی ، هنگی تو دێ باش زانی كو تو د خاپاندنێ دا دژیای !
گاڤا شاعری ئەڤ گۆتنە ئاراستەی خەلیفەی كری .. خەلیفەی ژ ترسێن خودێ كرە گری ، ئینا وزیرێ وی گۆتە ڤی شاعری : خەلیفەی هنارتبوو ب دویڤ تە ڕا دا تو كەیفا وی بینی نە دا تو وی بگرینی ! خەلیفەی گۆتێ : بهێلە ، خەبەری وییە ، وی دیت ئەم دغافلین لەو وی ڤیا مە هشیار بكەت .
هشیاربوونا ل ڤێ ڕاستییا هە گەلەك زانا یێن گراندین ، ونالین ژ گەلەك عەقلداران یێن ڕاكرین ، گەلەك شاعران پەیڤێن خەم ژێ دبارت پێ ڤەهاندینە ، وگەلەك نڤیسەران كتێب ل دۆر داناینە ..
گــەلـەك جاران خۆشی وروهنی وبەرفرەهییا ڤی جهی مرۆڤی ژ نەخۆشی وتەنگ وتارییا وی جهی بێ ئاگەه دكەت .. گاڤا ب خافلەتی ڤە زەنگلا خاترخواستنێ هاتە گوهان ، هشیار دبت .. بەلـێ ل دەمەكێ هشیارییێ چو مفا تێدا نەبت :
[ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمْ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ . لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحاً فِيمَا تَرَكْتُ كَلا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ . فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلا يَتَسَاءَلُونَ . فَمَنْ ثقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ . وَمَنْ خَفّتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَئِكَ الّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ . تَلْفَحُ وُجُوهَهُمْ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ . أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ . قَالُـوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ . رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ . قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلا تُكَلِّمُونِ ] ( المؤمنون 99 ـ 108) .
ئێكەمین داخواز .. یان داخوازا ئێكانە یا هنگی دئێتە سەر هزرا مرۆڤی ئەڤەیە : پیچەكێ دەلیڤە بۆ وی بێتە دان ، دا بگەهت ل خۆ بزڤڕتەڤە ، بەلكی تۆبەكا ژ دل بكەت .. بەلـێ هنگی دویراتییا عەرد وعەسمانی گەلەك نێزیكتـرە ژ دویراتییا وی ژ ڤێ داخوازێ ، دێ بێژت : یا رەببی هەما پیچەكێ من بزڤڕنەڤە ، بەلكی ئەز هندەكێ ژ وێ چاكـییـێ بـكـەم یان حەتا ئــەڤـرۆ مـن نـەدكــر ، دەلیڤەیـێ بدە من دا بگەهم خاترا خۆ ژ خۆشتڤییێن خۆ بخوازم [ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ . لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحاً فِيمَا تَرَكْتُ ] .
بەرسڤ دێ ئەڤە بت : [ كَلا ، إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ] نەخێر ! ئەو ئاخفتنەكە ئەو بۆ خۆ دبێژت ، هیڤییەكە ئەو بۆ خۆ دخوازت بەلـێ قەت بۆ ب جـه نائێت .
ژ نوی .. وتو ئەو بووی یێ توخویبەكێ خودێ نەمای ئەگەر تە پێ لـێ نەدانابت ؟
ژ نوی .. وتو ئەو بووی یێ تە ڕۆژەكێ سەرێ خۆ بۆ خودێ نەدانای ؟
ژ نوی دێ تۆبە كەی ، پشتی تو ژ ژینا خۆ بێ هیڤی بووی ؟!
شەڤا ئێكێ د قەبری دا .. تە جارەكێ ئینایە سەر هزرا خۆ كانێ دێ یا چاوا بت ؟
گاڤا پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ د گەل لەشكەرێ ئیسلامێ دەركەفتییە ( غەزوا تـەبـووكـێ ) شـەڤـەكێ وان دانابوو جهەكی ، عەبدللاهێ كوڕێ مەسعوودی دبێژت : ل دویماهییا شــەڤــێ ئـەز ژ خەو ڕابووم ، من بەرێ خۆ دا جهێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەو ل جهێ خۆ نەبوو ، من دەستێ خۆ كرە جهێ وی یێ سار بوو ، وئەز چووم من بەرێ خۆ دا جهێ ئەبوو بەكری ئەو ژی ل جهێ خۆ نەبوو ، جهێ عومەری ئەو ژی لـێ نەبوو ، ئەز دەركەفتم من دیت ڕۆناهییەك ژ لایـێ موعەسكەری هاتـە چاڤێن من ، ئەز ب نك ڤە چووم ، من دیت قەبرەكێ كۆلایە ، پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ یێ چوویە تێدا ، وجەنازەیەك ل وێرێ بوو یێ كفنكری بوو ، وئەبوو بەكر وعومەر ل دۆر جەنازەی بوون ، ئینا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتە ئەبوو بەكری وعومەری : هەڤالـێ خۆ داهێلنە نك من ، وان ئەو داهێلا ، پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەو رازاندە د قەبری دا ، وچاڤێن وی تژی ڕۆندك بوون ، پاشی بەرێ خۆ دا لایێ قیبلێ ودەستێن خۆ بلندكرن وگۆت : [ اللهم إني أمسيتُ عنه راضٍ فأرضَ عنه ـ یارەبی ئەزێ ژێ رازیمە تو ژی ژێ رازی ببە ] عەبدللاه دبێژت : من پسیاركر : ئەڤە كییە ؟ گۆتن : ئەڤە برایێ تە ( عبدالله ذو البجادین )ە ، ل سەرێ شەڤێ یێ مری ، عەبدللاهێ كوڕێ مەسعوودی دبـێـژت : من هیڤی خواست كو ئەز ئەو مری بام .
بۆچی ؟
ژ بەر وێ دوعایا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ بۆ ڤی مری كری .. عەبدوللاهی دزانی مەزنتـرین منەت خودێ د گەل مرۆڤی دكەت ئەوە : دەمێ شەڤا ئێكێ ئەو دچتە مالا خۆ یا دویـمـاهییـێ د دنـیـایـێ دا خودێ وپێغەمبەرێ وی ژێ درازی بن .
( عومەرێ كوڕێ عەبدلعەزیزی ) جحێلەكێ وەسا بەركەفتی بوو مەتەل ب جوانی وخۆحەژێكرنا وی دهاتنە ئینان ، چی بێهنا خۆشا هەبا یا وی بوو ، تشتەكێ ژێ كێم نەبوو ، گاڤا بوویە خەلیفە ژیانا وی هەمی هاتە گوهاڕتن ، چونكی ( شەڤا ئێكێ یا قــەبـری ) هەردەم ل بەر چاڤێن وی بوو ، پشتی بوویە خەلیفە ب هەیامەكێ ڕەنگ وڕوییێ وی هاتە گوهاڕتن ، تو دا بێژی نە عومەرێ بەرێ یە ، هندەكان پسیارا ڤێ چەندێ ژ ژنكا وی كر وگۆتێ : ئەڤە عومەری خێرە هندەك زەر وزەعیف بووی ؟ وێ گۆت : ب خودێ ئەڤە ڕۆژا بوویە خەلیفە شەڤەكێ نەهاتییە سەر جهێ ئەگەر یێ وەسا نەبت كو تو هزر بكەی ئەو ل سەر هندەك پەلێن ئاگری یێ هاتییە درێژكرن ، دبێژت : ئوممەتا موحەممەدی كەفتە د ستویێ من دا ، سوباهی ئەز دێ چ بێژم ئەگەر وی پسیارا فەقیر وژار وبچویك وبیژنان ژ من كر ؟
هەڤالەكێ وی ڕۆژەكێ پسیار ژێ كر : تە خێرە تو هندە هاتییە گوهاڕتن ، بەرێ تو گەلەك یێ لاو تازە بووی ؟
عومەری كرە گری پاشی گۆتێ : ئەگەر تە ئەز دیتبام پشتی من دكەنە د قەبری دا ب سێ ڕۆژان دیمەنەكێ گەلەكێ كرێت تو دا بینی !!
خەلیفە ئەوێ سەر بۆ دچەمیێن ، وخەلك هزرەكا مەزن بوو دكەت ..
سەرۆك وڕێـبـەر ئـەوێ دەمـێ ب ڕێـڤـە دچت عەرد ژ بەر دهژیێت .. سولتان ئەوێ چویچك ل عەسمانی خۆ ژێ دكڕن .. ئەگەر پشتی سێ ڕۆژان تو قەبرێ وی ڤەكەی تشتەكێ گەلەكێ كرێت دێ بینی ، چو هەڤال وهـۆگـر ، خولام وخزمەتكار ، حەرەس وزێرەڤان ل دۆرێ نەماینە ، تڕ ونـەجـمـێـن وی نەماینە ل سەر ملان ، ئەو كراسێ د بەر مرۆڤێ ژ هەمییان فەقیرتر كو پرتەكا كفنێ سپییە یێ د بەر وی ژی ، كەس نەمایە منافقییێ بۆ بكەت ، وستـرانان ب بەژن وبالا وی بێژت .. ئەوێ ژ هەمییان پـتـر حەز ژێ دكر ئەگەر نوكە وی ببینت دێ چاڤێن خۆ ژ بەر دیمەنێ وی یێ كرێت گرت !
ولـدتـك أمـك باكـياً مستصرخا
والناس حولك يضحكون سرورا
فأعمل لنفسك أن تكون إذا بكوا
فـي يوم موتك ضاحكا مسرورا
دو حالەتێن هەڤدژن د ژینا مرۆڤی دا .. دەمێ ئەو دبت دكـەتـە گـری ، وئەو مــرۆڤــێــن ل دۆر ورەخێن وی هەمی ب كەیفن .. دكەنە كەنی .. د دلخۆشن ، وڕۆژا ئەو بار دكەت ئەو كەسێن ل دۆر ورەخێن دكەنە گـری ڤێجا خـوزییا وی كـەسێ یێ هنگی ب كەنی ڤە دچت .
شەڤا ئێكێ د قەبری دا .. شەڤەكە یا ل بەراهییا مە ، وچەند ئەم پێگاڤەكێ بۆ پێشڤە دچین ئەم پێگاڤەكێ یێ نێزیك دبین ، وباش بزانە وێ شەڤێ تو دێ ئێك ژ دووان بینی : یان دێ بینی تو یێ د كــۆركــەكــێ دا ژ كۆركێن جەهنەمێ ، یان د مێرگەكێ ژ مێرگێن بەحەشتێ دا .
یا رەببی هـیـڤـی ودوعایا مـە ژ تـە ئـەوە تـو ل وی دەمێ صــەبــرا مـە بینی وەكی ئەم د قەبری دا دمینینە ب تنێ ، تو مە ل بیرا خۆ بینی دەمێ ناڤێ مە ژ دەفتەرا زێندییان دئێتە ژێبرن ، وســەرەدان ژ مە دئێنە قـەتـعەكرن ، وئەم عەمەلـێ خۆ دمینینە د گــەل ئــێـك ، چاڤێن مە ب كارێ مە یێ باش روهن بكە .. و ب رەحـمـا خۆ عەیبێن مە ڤەشێرە ، وگونەهێن مە ژێ ببە ، چونكی ئەگەر تو وە نەكەی هنگی یێن شەرمزار دێ ئەم بین .
