محهمهدێ كوڕێ سیرینى
ئهوێ حهسهنێ بهصرى ل شوینا خۆ هلبژارتى
(مهروانێ مهحمهلى) مرۆڤهكێ زێده عیبادهتكهر بوو، ژ وان بوو یێن خهلكى هزر دكر ژ بــهر وى بهرهكهت ژ عهسمانى ل عهردى دبارت، ڕۆژا مرى خهلك ههمى بۆ عێجز بوون، وتــازى كـــهفــتـــه هـــهمـى مالان، جیرانهكا وى دبێژت: پشتى مرنا وى ب دهمهكى من ئهو د خهونێ دا دیت، من پسیار ژێ كر: بابێ عهبدللاهى، خودایێ ته چ ل ته كر؟ گۆت: وى گۆته من: ئهز برمه بهحهشتێ، من گۆتێ: پاشى؟ گۆت: پاشى ئهز بلندكرمه د ناڤ خهلكێ ڕاستێ (أصحب الیمین) دا، من گۆتێ: پاشى؟ گۆت: پاشى ئهز دامه د گهل یێن نێزیككرى (المقربین). گۆت: من گۆتێ: ته كى ل وێرێ دیت؟ گۆت: حهسهنێ بهصرى، وموحهممهدێ كوڕێ سیرینى!
حهسهن ههوه زانى كى بوو، ما ل وێرێ كوڕێ سیرینى.. وئهز باوهر دكهم گهلهك ژ مه موحهممهدێ كوڕێ سیرینى ژى دنیاسن، بهلێ ب تشتهكى ب تنێ، ب تهعبیرا خهونان، وهكى دى بهلكى ئهو نهزانن كو ئبن سیرین ئێك ژ وان زاهدان بوو یێن (زوهد) گههشتیێ و ل نك ڕاوهستیاى!
دهمهكى حهسهنێ بهصرى ژ بهر حهججاجى ڕهڤى بوو وخۆ ژێ ڤهشارت بوو، هندهك ههڤالێن وى یـێـن نـێـزیك ب تنێ ب جهێ وى دكهفتن، ئێك ژ وان زاهدێ مهزن (ثابتێ بهنانى) بوو، هنگى كچهكا حهسهنى مر، ثابت دبێژت: ئهز چوومه نك ئیمامێ حهسهن، دا خهبهرێ مرنا كچا وى بگههینمێ وهیڤییا من ئهو بوو ئهو بێژته من: پێش من ڤه نڤێژێ لێ بكه، گۆت: گاڤا من خهبهر گههاندییێ ئهوى هند كره گرى حهتا دهنگێ وى بلند بووى، وگۆت: ههڕه نك موحهممهدێ كوڕێ سیرینى وبێژێ بلا پێش من ڤه نڤێژێ ل سهر بكهت.. گۆت: هنگى مه زانى كو حهسهن كهسێ ل ڕێزا ئبنى سیرینى نابینت.
❖كوڕێ سیرینى كى بوو؟
دو سالان بهرى شههیدبوونا ئیمام عوثمانى موحهممهد هاتبوو سهر دنیایێ، بابێ وى سیرین عهبد بوو، ل نك صهحابیێ پێغهمبهرى وخزمهتكارێ وى ئهنهسێ كوڕێ مالكى دژیا، وئهو مرۆڤهكێ صنعهتكار بوو، دهمهك پێڤه نهچوو وى خۆ ژ ئهنهسى كڕى وئازاد بوو، بوونا موحهممهدى ل باژێڕێ مهدینى بوو، وزارۆكینییا خۆ وى ژى وهكى حهسهنێ بهصرى ل مهدینێ بۆراندبوو، ونێزیكى سیهـ صهحابییان دیتبوون.
پشتى دهمهكى وى ژى قهستا باژێڕێ بهصرا كربوو ولێ ئاكنجى بووبوو، وههڤالینییهكا موكم د ناڤبهرا وى وحهسهنێ بهصرى دا ههبوو، وتشتێ ئهو ههردو ژێك جودا دكر ئهو بوو حهسهن ههردهم یێ خهمگین بوو تو دا بێژى حوكمێ ئیعدامێ یێ ل سهر هاتییهدان، بهلێ موحهممهد مرۆڤهكێ كهیفخۆش وسوحبهتچى بوو، ئێك ژ طهلهبێن وان ههردووان دبێژت: موحهممهدى هند دكره كهنى حهتا چاڤێن وى ڕۆندك دكرن، وحهسهنى حهدیس بۆ مه دگۆتن وكره گرى، ومههدیێ كوڕێ مهیموونى دبێژت: موحهممهدى سوحبهت دكرن وشعر دخواندن ودكره كهنى، وگاڤا دهست ب گۆتنا حهدیسان كربا ناڤچاڤێن وى تێك دچوون ودهاته گرتن. لهو ل وى دهمى دهاته گۆتن: ب حلما ئبن سیرینى بكهن، نهكو ب غهزهبا حهسهنى!
وئێك ژ سالۆخهتێن ئبن سیرینی ئهو بوو ئهو گهلهك ژ بهرسڤدانا پسیاران دڕهڤى، ئهگهر هات وئهو پسیار ب حهلالى وحهرامى ڤه یا گرێداى با، ئهشعهث دبێژت: دهمێ پسیارا حهلالى وحهرامى ژ موحهممهدێ كوڕێ سیرینى هاتبا كرن، ڕهنگێ وى دهاته گوهاڕتن تو دا بێژى نه ئهوه یێ بهرێ. وههڤالهكێ دى یێ وى دبێژت: من كهس ژ وى ترسینۆكتر نهدیت بۆ فهتوایێ.
یهعنى: دهمێ داخوازا فهتوایهكێ ژێ دهاتهكرن ئهوى ژ ترسان دا خۆ ددا پاش، وزوى ب زوى بهرسڤ نهددا، دترسییا ئهو خهلهت ببت ڤێجا بكهفته گونههێ. و د گهل كو ئبن سیرین مرۆڤهكێ تاجر بوو، وگهلهك دهمێ خۆ ب كڕین وفرۆتنێ ڤه دبر ل سویكى، بهلێ ئهو زاهدهكێ مهزن ژى بوو، وئهڤه تشتهكێ غهریبه.. كهسهك ب دنیایێ ڤه موژیل ببت ودنیا ڕیكا خۆ بۆ دلێ وى نهبینت.
وعهدهتێ ئبنى سیرینى بوو ئهو ڕۆژهكێ یێ ب ڕۆژى بوو وڕۆژهكێ دخـوار، وهكى ڕۆژییا داوودى.. وئهو ب خۆ مرۆڤهكێ بازرگان بوو، دهمێ خۆ ب تجارهتێ وبهلاڤكرنا علمى ودهرسدانێ ڤه دبۆراند، وتشتێ ژ ههمییێ پتر ئهو پێ ناڤدار بووى زانینا وى یا بهرفرههـ بوو ب علمێ تهعبیرا خهونان.
پشتى مرنا حهسهنى ب سهد ڕۆژان، یهعنى: ههر ل شهووالا سالا 110 مشهختى، دهمێ ژییێ وى حهفتێ وحهفت سال، ئبن سیرین چووبوو بهر دلۆڤانیا خودێ.
❖سالۆخهتێن كوڕێ سیرینى:
دهم وجهێ ئبن سیرین لێ ژیاى ههر ئهو دهم وجهـ بوون یێن حهسهنێ بهصرى لێ ژیاى، وئبن سیرین دههـ سالهكان ژ حهسهنى بچویكتر بوو، وتــشــتــێ دى یـــێ ئــبــن سیرین ژ زانایێن دى یێن سهردهمێ خۆ جودا كرى ئهو بوو، ل وى دهمى زانا دو ڕهنگ بوون: هندهكان تێكهلیا خهلیفه ووالییان دكر، چ بۆ هندێ بت دا فایدهى ژێ بكهن، یان بۆ هندێ بت دا فایدهى بگههیننێ، لهو وان گهلهك جاران خۆ ل سهر خهلهتییێن مهزنان بێ دهنگ دكرن، وهندهكێن دى بهرهنگارییا وان دكر، و د دهرس ودیوانێن خۆ دا ڕهخنهیێن دژوار ل وان دگرتن، وئهگهر جارهكێ ئهو ل دیوانا خهلیفهى یان والى بهرههڤ ببان، وان ئهڤ چهنده بۆ خۆ ب دهلیڤه دزانى كو توند د گهل وان باخڤن، وڕوى ب ڕوى خهلهتییێن وان بدهنه بهر چاڤێن وان، ئبن سیرین نه ژ وان بوو ونه ژ وان، هندى ژێ هاتبا وى خۆ نێزیكى مهزنان ودیوانێن وان نهدكر، ونهدهێلا كهس ل دیوانا وى ژى بهحسێ وان بكهت، جارهكێ مرۆڤهكى ل دیوانا وى گۆتنێن كرێت گۆتنه جهججاجى، پشتى مرنا حهججاجى، ئینا ئبن سیرینى گۆتێ: برازا، هش به.. حهججاج یێ چوویه نك خودایێ خۆ، وڕۆژا قیامهتێ دهمێ تو قهستا خودایێ خۆ كهى، تو دێ بینى كێمترین گونهها ته د دنیایێ دا كرى ل سهر ته مهزنتره ژ مهزنترین گونهها حهججاجى كرى، ههر ئێك وێ ڕۆژێ دێ یێ ب خۆ ڤه موژیل بت، وتو بزانه خودێ دێ تۆلا وان ژ حهججاجى ڤهكهت یێن وى زولم لێ كرى، ودێ تۆلا حهججاجى ژى ژ وان ڤهكهت یێن زولم ل وى كرى، ڤێجا ژ ئهڤرۆ وێڤه تو خۆ ب خهبهر گۆتنا كهسێ ڤه موژیل نهكه.
و د سهر ڤێ چهندێ ژى ڕا ئهگهر جارهكێ ئهو گههشتبا مهزنهكى، ووى پسیارهك ژێ كربا، ئهوى حهقى (بێ موجامهله) دگۆت. والییێ عیراقێ ژ لایێ ئهمهویان ڤه عومهرێ كوڕێ هوبهیرهى جارهكێ ئهو ڤهخوانده دیوانا خۆ، ئبن سیرینى برازایهكێ خۆ د گهل خۆ بر، گاڤا ئهو ل دیوانا والى ئاماده بووى، والى هندهك پسیارێن دینى ژێ كرن، پاشى گۆتێ: بابێ بهكرى، ته چاوا خهلكێ باژێڕێ خۆ هێلاینه؟ وى گۆت: من ئهو هێلان زولم د ناڤ وان دا یا بهلاڤه، وته هاى ژ وان نینه.. برازایێ وى هێدى دهستێ خۆ ل ئهنیشكا وى دا، ئینا ئهو ل برازایێ خۆ زڤڕى وگۆتێ: یێ پسیارێ ژ من دكهت نه ژ ته، وئهڤه شاهدییهكێ ژ من دئێته خواستن، ویێ شاهدهییێ ڤهشێرت دلێ وى یێ پیسه. وپشتى ئهو ژ دیوانا والى دهركهفتى، والى سێ هزار دینار بۆ هنارتن، وى ئهو وهرنهگرتن وگۆت: بۆ والى بزڤڕینن، برازایێ وى گۆتێ: بۆچى ته دیارییا ئهمیرى وهرنهگرت؟ وى گۆتێ: وى ئهڤ ماله یێ دایه من ژ بهر هزرهكا باش یا ئهو ژ من دكهت، ڤێجا ئهگهر ئهز یێ وهسا بم وهكى ئهو هزر دكهت چێ نابت ئهز وى مالى وهرگرم، وئهگهر ئهز یێ وهسا نهبم، بۆ من حهلال نینه ئهز وى وهرگرم.
❖سهرهاتییهكا غهریب:
وجارهكێ وى بایێ چل هزاران زهیت ب دهین كڕى، پشتى زهیت وهرگرتى بهرێ خۆ دایێ مشكهكێ مرار یێ د جهڕكهكى دا، وى گۆت: ئحتماله ئهڤ مشكه هێشتا ل كارگههێ كهفتبته زهیتێ، مهعنا ئهڤ زهیته ههمى دێ یا پیس بت، وئهگهر ئهز زهیتێ بۆ خودانى بزڤڕینمهڤه -وئهڤه حهقێ منه، چونكى زهیت یا ب عهیبه- ئهز دترسم ئهو وێ زهیتێ ببهت بفرۆشته خهلكى.. هــهمـــا یــا بـاش ئهوه ئهز زهیتێ ههمییێ بڕێژم، وبلا خوسارهتى یا من ب تنێ بت. ووى زهیت ڕێت.
وى دهمى ئهو د تهنگاڤییهكا مالى دا دبۆرى، گاڤا بوویه دهمێ دانا دهینى، خودانێ زهیتێ هات داخوازا پارهیێن خۆ كرن، وى پاره نهبوون بدهتێ، خودانێ دهینى چوو نك قازى وشكائێت لێ كر، قازى بڕیار دا ئبن سیرین بێته گرتن حهتا دهینێ خۆ ددهت، و ب ڤى ڕهنگى ئبن سیرین هاته گرتن، ودهمێ وى بهحسێ ڤێ گرتنا خۆ دكر، دگۆت: بهرى سیهـ سالان من گونهههك كربوو، ئهز دبێژم ژ بهر وێ خودێ ئهڤ گرفتارییه ب سهرێ من ئینا.. وئهو گونههـ چ بوو؟
جارهكێ وى طان ب فهقیرییێ ل مرۆڤهكى دابوو!
دهمێ ئهو یێ گرتى، دلێ حهرهسى ما پێڤه ژ بهر عهمرێ وى، وچونكى وى دیت ئهو چهند مرۆڤهكێ پیرۆز وعیبادهتكهره، لهو جارهكێ گۆتێ: شێخ، دهمێ دبته شهڤ وكهس نهمینته ل ڤێرێ ههڕه مال وبمینه د ناڤ عهیالێ خۆ دا، وسپێدێ زوى بزڤڕه ڤه، حهتا قازى بڕیارا دهركهفتنا ته ددهت. ئبن سیرینى گۆتێ: نه ب خودێ ئهز وه ناكهم.. ئهز نابمه هاریكارێ ته ل سهر خیانهتا (ولى الأمر)ى.
وههر ل وان ڕۆژان صهحابییێ ناڤدار ئهنهسێ كوڕێ مالكى كهفته بهر مرنێ، ووى وهصیهت كر گاڤا ئهو دمرت ئبن سیرین وى بشۆت ونڤێژێ لێ بكهت. وپشتى ئهو مرى هندهك چوونه نك والى ووهصیهتا ئهنهسى بۆ ڤهگێڕا، والى دهستویرى دا ئبن سیرین بێته بهردان، وگاڤا چووینه نك وى وبڕیارا والى گههاندیێ وى گۆت: ل سهر دهعوایا خودانێ دهینى ههوه ئهزێ گرتیم، وئهز ژ ڤێرێ دهرناكهڤم حهتا ئهو دهستویریێ نهدهت. لهو ئهو نهچار بوون چوونه نك خودانێ دهینى ودهستویرى ژێ خواست، وهنگى ژ نوى ئبن سیرین دهركهفت وچوو ئهنهس شویشت وكفن كر ونڤێژ ل سهر كر، پاشى زڤڕى سجنێ بێى بچت سهرا مالا خۆ بدهت!
