دا كو ڕاستییا نڤێژێ بزانین
بهلكی گهلهك ژ ههوه ژ ڤێ گۆتنا من عهجێبگرتی بمینن دهمێ ئهز بێژم: بارا پتـر ژ نڤێژكهرێن مه نڤێژێ ناكهن! بــهلـێ.. نــڤـێـژێ ناكهن، ههر چهنده ئهو ب حهرهكێن نڤێژێ ڕادبن، فاتحێ دخوینن ودچنه ركووعێ وسوجوودێ وتهحییاتێ ژی دخوینن وسلاڤا ملان ڤهددهن، و د گهل هندێ ژی نڤێژێ ناكهن، ودا هوین باوهر بكهن كو ئهو نڤێژا گهلهك ژ مــه نـوكــــه دكهن ب دورستی نه ئهو نڤێژه یا ژ ههژی كو بۆ خودێ بێتهكرن، وێ ڕاستییێ ل بیرا خۆ بینن یا كهسهك ژ مه (مخابن) نهشێت حاشاتییێ لـێ بكهت ئهو ژی ئهڤهیه كو كاركرنا ئێك ژ مه بۆ نڤێژێ چارێكا وێ كاركرنێ نینه یا ئهو پێ ڕادبت دهمێ دئێته داخوازكرن دا (موقابهلا) مودیرهكی یان وهزیرهكی بكهت، ههر ئێك ژ مه ئهگهر بێژنێ: سهعهت هنده دێ چییه نك فلان بهرپڕسی وهنده دهقیقهیان تو دێ مینیه ل نك وی، هزرا وی ژ هــهمـــی لایــان ڤــــه دێ مــوژیــل بــت، ئهرێ ئهز چ بكهمه بهر خۆ؟ چاوا ل بهرانبهر وی ڕاوهستم؟ چ بێژمێ؟ چ ئهدهب وتۆرهیان د گهل ب كار بینم؟ وهتد.. ژ ڤان پسیارێن ئهو ژ خۆ دكهت، ودهمێ ئهو ڕادبت دا نڤێژێ بكهت، ههر چهنده وی باوهری ههیه ژی كو ئهو د نڤێژێ دا یێ بهرانبهر خودێ مهلكێ ههمی مهلكان ڕادوستت ژی، بهلـێ د گهل هندێ ژی ئهو بهری هنگی پسیارێ ژ خۆ ناكهت ئهرێ چاوا ئهز بهرانبهر وی ڕاوهستم و چ بێژم؟
نڤێژا مه هندهك حهرهكهنه ڕبوون وڕوینشتنن ئهم لهشی دكهین، وهندهك گۆتنن ئـهم ب دهڤی دبێژین وڤهدگێڕین، بهلێ گرفتاری ئهوه ئهم وهسا یێن د نڤێژێ گههشتین كو ههما ئهو هندهك حهرهكه وگۆتن ب تنێنه، ومه ژ بیرا خۆ برییه كو ئهڤ گۆتن وحهرهكه بۆ نڤێژێ وهكی لهشینه بۆ مرۆڤی و خوشووعه ئهو رح یا نڤێژ پێ دژیت، وكهنگی ههوه دیتییه مرۆڤهك ب لهشی ب تنێ ببته مرۆڤ، یان چاوا ههوه دڤێت نڤێژهكا بێ رح هوین بكهن ودهرگههێن عهسمانی بۆ ڤهببن؟
خودایێ مهزن فهرمانێ ل پێغهمبهرێ خۆ موحهممهدی -سلاڤ لـێ بن- دكهت ودبێژتێ: (وأمر أهلك بالصلاة واصطبر عليها) (طه: 132) یهعنی: تو -ئهی موحهممهد- فهرمانا ب نڤێژێ ل مرۆڤێن خـۆ بكه، وبێهنا خـۆ ل سهر كرنا وێ فرهه بكه، وصهبرا ل سهر كرنا نڤێژێ هندێ دگههینت كو نڤێژ د حهقیقهتا خۆ دا نه ههما ئهو حهرهكهنه یێن ئهم د سێ چار دهقیقهیهكان دا دكهین، چونكی ئهگهر نڤێژ ههما بهس هنده بت چو صهبرا هۆسا ل سهر پێ نهڤێت، ما كی ههیه نهشێت سێ چار دهقیقهیهكا تهحهمـمـولـێ بكهت حهتا نڤێژهكێ بكهت؟
ڕاستییا نڤێژێ -ئهوا خودێ ژ مه دڤێت كو ئهم پێ ڕاببین- د دو تشتان دا مخابن ئهو ههردو تشت نوكه د نڤێژێن گهلهك ژ مه دا نهماینه، ئهو ههردو تشت ژی ئهڤهنه:
یێ ئێكێ: پهیوهندی ب نڤێژێ ب خۆ ڤه ههیه دهمێ ئهم ب كرنا نڤێژێ ڕادبین، ومهخسهدا مه پێ خوشووع وئامادهبوونا دلییه.
یێ دووێ: پهیوهندی ب وان ئهخلاق وڕهفتاران ڤه ههیه یێن كو پێتڤییه نڤێژ ل نك خودانێ پهیدا بكهت حهتا ئهو ژ مرۆڤێ نهنڤێژكهر جودا ببت.
ومه دڤێت ل ڤێرێ چهندهكێ ب بهرفرههی ل دۆر ڤان ههردو مهسهلان باخڤین.
مهسهلا خوشووع وئامادهبوونا دلی
د نڤێژێ دا:
دهمێ ته دڤێت نڤێژێ بكهی بهری ههر تشتهكی دهسنڤێژا خۆ دێ شووی، ودهسنڤێژ شویشتن ڕهنگهكێ خۆ پاقژكرنا (ظاهری) یه، پاشی دێ جلكهكێ پاقژ كهیه بهر خۆ، و ل سهر جههكێ پاقژ ڕاوهستی.. ئهڤ ههمی پاقژییه دڤێت ئێكا هند ژ ته چێ بكهت كو تو دلـێ خۆ ژی پاقژ بكهی، چونكی گویز -بۆ نموونه- ئهگهر ب سهر ڤه چهند یا جوان وبهركهفتی ژی بت مرۆڤ دهاڤێت دهمێ دبینت كاكلكا وێ یا ڕزییه!
بهری تو ل بهرانبهر خودێ ڕاوهستی دلێ خۆ ژ ههمی قڕێژا دنیایێ پاقژ بكه، وگاڤا تـه قـهسـتـا مزگهفتێ كر ل بـــهر دهرگـــههی دنیایێ ل جهێ نهعالان بهێله، د گــــهل خــۆ نـــهبــــه ژۆر ئـــهگهر ته بڤێت نڤێژهكا ب خوشووع بكهی، ودهمێ تو ل بهرانبهر خودێ ڕادوهستی وبهری تو بێژی: (الله أكبر) ل بیرا خۆ بینهڤه كو تو یێ ل بهرانبهر ئێكێ وهسا ڕادوهستی چو تشت ل بهر نائێنه ڤهشارتن نه یێن ئاشكهرا وسهرڤه ونهیێن ڤهشارتی ونهێنی، وخودێ بهری ئهو بهرێ خۆ بـدهتـه شـكلێ ته ئهو بهرێ خۆ ددهته دلـێ ته، وئهگهر تو خهلكی ههمییێ ب ڕهنگ وڕوییـێ خـۆ د سـهردا ببهی تو نهشێی خودێ -حاشا- د سهردا ببهی، چونكی ئهو (عالم الغیب والشهادة)یه، ڤێجا ته ئێمانهت (ئیخلاص).
وئێكهمین پهیڤ تو پێ داخلی نڤێژێ دبی (الله أكبر)ه، و (الله أكبر) وهكی ئاشكهرا مهعنا وێ ئهوه: خودێ مهزنتـره ژ ههر تشتهكێ دی یێ ههبت، وئهڤ گۆتنا تو دبێژی وپێ دچیه د نڤێژێ دا، و ژ ههر گۆتنهكا دی پـتـر تو دوباره دكهی، ناچێ بت ههما گۆتنهك بت تو ب دهڤی ب تنێ بێژی، بهلكی دڤێت ئهو دستوورهك بت تو ژینا خۆ ل سهر ب ڕێڤه ببهی، نهبێژه: (الله أكبر) وئهو ب خۆ عهشیرهت یان مللهت یان مستهكا ئاخێ یان تیركهكێ پاران یان حزب وبیر وبۆچوونهك ل بهر دلـێ ته ژ خودێ مهزنـتـر بت، خودێ ب گۆتنا دهڤی نائێته خاپاندن، د نڤێژێ دا بێژییێ: تو ژ ههر تشتهكی مهزنتـری، وگاڤا ته سلاڤا ملان ڤهدا وتو چوویه بهر دكانا خۆ دهرههمهك ل نك ته ژ خودێ مهزنتـر بت، تو سهد حیله وحهوالان ل خهلكی بكهی دا دهرههمهكێ زێده بگههته!!
د نـڤـێـژێ دا بــێـــژی: (الله أكـبر) پاشی گاڤا شریعهتێ خودێ بۆ ئاستهنگ د ڕێكا مهصلحهتهكا تهیا شهخصی یان عهشیرهتێ یان مللهتی دا تو ڕابی شریعهتی د بهر پێیان ڤهدهی و ل دیواری بدهی..
(الله أكبر) دڤێت كریار بت د ژینا ته دا بهری ئهو گۆتنهك بت د نڤێژا خۆ دا تو دوباره كهی.
ودهمێ تو ملێ خۆ ب ملێ برایێن خۆ یێن موسلمان ڤهدنهی، و د گهل وان بهرێ خۆ ددهیه ئێك قیبلێ، و ب ئێك ئهزمانی د گهل خودێ دئاخڤی دڤێت ئهڤ چهنده بیرا ته ل وێ (ئێكهتی) یێ بینته ڤه یا ئهڤ دینه ژ ته دخوازت، ئهو ئێكهتییا ئعتـرافێ ب جودایییا ڕهنگ وڕوی وئهزمانی نهكهت، هوین ههمی فهقیر وزهنگین، مهزن وبچویك، ماقویل ونهماقویل، بهرانبهر خودێ وهكی ئێكن، یێ باشتـر ئهوه یێ ب تهقواتر بت.
وخواندنا سوورهتا (الفاتحة) ودوبارهكرنا وێ د ههمی ركاعهتێن نڤێژێ دا یا خالی نینه ژ حكمهتێ، ب ناڤێ خودێ دێ دهست پێ كهی، كیژ خودایی؟ ئهوێ ئێك ژ ناڤێن وی (الرحمن) ویێ دی (الرحیم)، ئهڤ ههردو ناڤێن وی دڤێت بیرا ته ل رهحمێ بیننهڤه، ئهو رهحما ئیسلام پێ هاتی، خودێ دشیا بێژت: (بسم الله الجبار المنتقم) یان (بسم الله القوی العزیز)، بهلـێ نه.. رهحم بهری ههر تشتهكی دئێت، و ب رهحمێ عهرد وعهسمان دئێنه ڕاگرتن.
ووهسا دێ پێدا چی.. حهتا دگههیه گۆتنا خودێ (إياك نعبد وإياك نستعين) یا رهببی ئهم عهبدینییا ته ب تنێ دكهین، وداخوازا هاریكارییێ ژ ته ب تنێ دكهین، وئهو كهس یێ ڕاستگۆ نابت د گهل خودێ ئهوێ د نڤێژێ دا ڤێ ئاخـفـتنێ بـێـژت، وپشـتـی ژ نڤێژێ خلاس دبت ههوا وگازییێن وی ژ قهبرهكی بن، یان هیڤی ورجایێن وی ژ مرییهكی بن، یان ڤیان وگوهدارییا وی بۆ هزر ومهبدهء وبۆچوونهكێ بن، عیبادهتێ مه ههمی ب گۆتن وكــریـار دڤێت بۆ خودێ ب تنێ بت، ئهگهر نه.. خودێ چو مننهت ب نڤێژا مه نابت.
وپـشـتـی ژ خواندنێ خلاس دبت و د گهل گازییا ههروههر زێندی (الله أكبر) ئهو دێ خۆ چهمینت، بهژنا خۆ.. پاشی ئهنییا خۆ دێ دانته عهردی، ب قهدرترین جـه د لهشی دا دێ دانته ئاخێ وتهسبیحا خودایێ خۆ یێ بلندتر كهت (سبحان ربی العظیم، سبحان ربی الأعلی) پاكی وبلندی وپیرۆزی بۆ خودایێ من بن، ئهو خودایێ ژ ههر تشتهكی بلندتر ومهزنتـر، ئهو خودایێ ئهم ب عهبدینییا وی ژ ههر كهسهكێ دی بێ منهت دبین.
وپشتی ئهو بۆ خواندنا تهحییاتێ دڕوینت ئهو د ڤێ خواندنێ دا بهیعهتا خۆ د گهل خودێ نوی دكهتهڤه دهمێ پهیڤا شههادهتێ دوباره دكهت وبیرا خۆ ل وی پێغهمبهری دئینتهڤه یێ خودێ ب ڕێكا وی ئهڤ خێره گههاندییێ وصهلات وسهلامان ددهته سهر.. پاشی ب سلاڤێ ئهو سلاڤا ئاشتی وتهناهی ورهحما خودێ د ناڤ خۆ دا هل دگرت (السلام علیكم ورحمه الله) دزڤڕته دنیایێ ڤه پشتی چـهنـد دهلیڤـهیـهكان د عالهما رووحی دا بهر ب مهلهكووتا خودێ ڤه بلند بووی.
ئهڤه خوشووعا د نڤێژێ دا، وتشتێ دووێ یێ كو پێتڤییه نڤێژ ل نك خودانی پهیدا بكهت ئهو (تهئثیره) یا نڤێژ ل نك نڤێژكهری دهێلت حهتا ئهو پێ ژ خهلكێ دی جودا ببت، یان بلا بێژین: ئهو كارتێكرنه یا نڤێژ ل خودانی دكهت كو بۆ ببته نیشان، وهكی د ئایهتهكا قورئانێ دا هاتی: ( وأقم الصلاة إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر ) (العنكبوت: 45) تو ب كرنا نڤێژێ ڕاببه، هندی نڤێژه بهرێ خودانی ژ تشتێ فهحش وكرێت ددهته پاش، وصهحابییێ پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسی دهمێ ئهڤ ئایهته دخواند دگۆت: " فمنْ لم تأمره صلاته بالمعروف وتنهه عن المنكر، لم یزدد بصلاته من الله إلا بعداً ـ ههچییێ نڤێژا وی بهرێ وی نهدهته باشییێ ووی ژ خرابییێ دویر نهكهت، ئهو ب نڤێژا خۆ پتـر ژ خودێ دویر دكهڤت ".
یهعنی: ئهگهر نڤێژا وی نه ئهو نڤێژ بت یا كاری د وی بكهت كو وی بكهته مـــرۆڤــهكێ خێرخواز ودویر ژ خرابییێ، ئهو وێ نڤێژا چو فایده ل وی نهكرییه، و ل شوینا كـو ئـهو نڤێژ وی نێزیكی خودێ بكهت ئهو وی پـتـر ژ خودێ دویر دكهت، ووی موستهحهقی عهزابا خودێ دكهت.