خۆ پهروهردهكرنا ب بیرئینانا ئاخرهتێ
ل وى زهمانێ بهرێ خهلكى ههمییان -یان پترییا وان- دمینته ل دنیایێ وخۆشییێن وێ، وژیانا ماددى ل سهر هزر وتهخمینێن وان زال دبـت، وبناخهیێ مــرۆڤ پهیوهندییێن خۆ ل سهر ئاڤا دكهن دبته ئهو (ته چهند ههیه، تو هندێ دئینى)، خهما ئاخرهتێ ژ دلان دهردكهڤت، وتو نابینى كهسهك كارێ خۆ ب تهرازییا ئاخرهتێ بكێشت، یان وى تشتى بینته سهر هزرا خۆ یێ بیرا وى ل ئاخرهتێ بینته ڤه، وحالێ موسلمانێ دورست وخودان باوهرێ ڕاست نه ب ڤى ڕهنگییه..
(ئبن ئهلجهوزى) دبێژت:
((هممهتا خودان باوهرى ب ئاخرهتێ ڤه یا گرێدایه، وههر تشتهكێ د دنیایێ دا ههى وى بهر ب بیرئینانا ئاخرهتێ ڤه دبهت، وههر كهسهكى كانێ چ تشته وى موژیل دكهت هممهتا وى ئهو تشته، بهرێ خۆ بدێ دهمێ كۆمهكا سنعهتكاران دچنه د مالێ ڤه ئهوێ بهززاز بت بهرێ وى دێ مینته ل دۆشهك وفهرشان، ودێ تهخمینا بهایێ وان كهت، وئهوێ نهجار بت بهرێ وى دێ مینته ل بانى ودار وبارى، وبهرێ بهننائى دێ مینته ل دیواران، وبــهرێ تــهڤــنــكــهرى دێ مینته ل بــهڕكــان. وخــودان باوهر ژى گاڤا لێ دبته تارى بیرا وى ل تارییا قهبرى دئێته ڤه، وئهگهر ئێشانهك گههشتێ بیرا وى ل جزادانێ دئێته ڤه، وئهگهر دهنگهكێ ب ترس هاتێ بیرا وى ل هنگى دئێته ڤه دهمێ ئسرافیل پف دكهته بۆقێ، وئهگهر مرۆڤهكێ نڤستى دیت بیرا وى ل مرییان دئێته ڤه)).
وخـۆپـهروهردهكرنا ب بیرئینانا ئاخـرهتـێ.. ئێك ژ گرنگترین ڕێكێن خۆ پهروهردهكرنێیه ل نك جیلێ پێشییێ ژ ڤێ ئوممهتێ، دڤێت ئهم ژ بیرا خۆ نهبهین، ئهگهر هات ومه ڤیا خۆ ب دورستى پهروهرده بكهین.
وحهتا ئهڤ بابهته ل بهر مه یێ روهن وئاشكهرا بت ئهم دێ گۆتنا خۆ ل سهر دو پشكان لێكڤه كهین:
دڤێت خهما مه یا مهزنتر ئاخرهت بت:
گومان تێدا نینه كو هندى ژیانا مه د ڤێ دنیایێ دا بت، ئهم ب دنیایێ وخهم وخیالێن وێ ڤه دێ دگرێداى بین، بهلێ مرۆڤێ عهقلدار دهمێ خهما دو تشتان دئێته ڕێكێ بهرێ خۆ ددهتێ كانێ چ ڕێ ژ ههردووان گرنگتر وخهطهرتره وخۆشى یان نهخۆشییا وێ بهردهوامتره، ئهو خهما وێ ڕێكێ ب سهر یا دى دئێخت، وبهلكى ههما یا دى لاددهت، ودمینته ب ڤێ ڤه حهتا دگههته سهرهكى..
وئهڤه حالێ خودان باوهرییه دهمێ بهرێ خۆ ددهته خهما دنیایێ ووێ ددانته ب ڕهخ خهما ئاخرهتێ ڤه، وههر خهمهكا وى ههبت بلا چهند یا مهزن ژی بت، دهمێ ئهو ههمبهرى خهما ئاخرهتێ دكهت، ئهو خهم دبته چوننه!
وجیلێ پێشییێ ژ ڤێ ئوممهتێ، ژ صهحابى وتابعییان، هندهك دهرسێن عنتیكه ییێن وهسا د ڤێ دهلیڤهیێ دا پێشكێشى مه كرینه مرۆڤ ژێ عهجێبگرتى دمینت، تو دا بێژى ئێك ژ وان د ڤێ دنیایێ دا نهدژیا، لهو خهمهكا بۆ دنیایێ یان ل سهر دنیایێ كار ل وان نهدكر، دهمێ وان دكره كهنى نه بۆ دنیایێ بوو، وگاڤا وان دكره گرى ژى نه ل سهر دنیایێ بوو، هندهك مرۆڤ بوون نه پێغهمبهر بوون، بهلێ رۆناهییا پێغهمبهران دلێن وان تژى كربوو و ل سهر ئهزمانێ وان دگهڕیا و ل بهراهییا وان دچوو.
دهمێ نساخى ب سهر ئهبوو هورهیرهى دا هاتى، كره گرى، هندهكان گۆتێ: بۆچى تو دكهیه گرى، وى گۆت: ئهز نه ل سهر ڤێ دنیایا ههوه دكهمه گرى، بهلێ گرییا من بۆ وهغهرا من یا دویره، وكێمییا وى زادێ د گهل من، وئهز گههشتمه سهرئهڤرازییهكێ بهرێڤه دبته بهحهشتێ یان جههنهمێ، وئهز نزانم كانێ ئهز ب كیژ لایى ڤه دێ ئێمه برن.
وعائیشایێ ژى دهمێ ئهڤ بیره دهاته بیرێ، دگۆت: خــوزى ئــهز نهبامه، وئهز تشتهكا ژ بیركرى بامه.
مهعنا: ئهو هندهك مرۆڤ بوون خهما ئاخرهتێ دلێن وان تژى كربوو، حهتا گهلهك جاران ڤێ خهمێ چو خۆشى بۆ وان د دنیایێ ههمییێ نهدهێلا، بشرێ كوڕێ مهنصوورى جارهكێ گۆته عهطائێ سولهیمى: ته خێره هنده تو یێ ب خهم؟ وى گۆت: وهى بۆ ته! مرن یا د گهردهنا من دا، وقهبر مالا منه، وقیامهت جهێ ڕاوهستیانا منه، وڕێكا من د پڕا جههنهمێ ڕا دبۆرت، وئهز نزانم كانێ خودایێ من دێ چ ل من كهت.. پاشى ئاخینكهك ڕاهێلا، ودلگرتى بوو!
وتشتێ چو تام بۆ وان د خۆشییێ نههێلاى ئهو بوو ههمى گاڤان ئاخرهت ل سهر هزرا وان بوو، و ل بهر چاڤێن وان بوو، حهتا تو دا بێژى ئهو وێ ب چاڤ دبینن، وئهو مرۆڤێ ههر گاڤ مرن، قهبر، حهشر، ڕابوون، صراط، جههنهم وبهحهشت ل بهر سنگى بت، چاوا دێ غافل بت؟
حهسهنێ بهصرى دگۆت: ئهوێ بزانت مرنه ڕێكا وى، وقیامهته ژڤانێ وى، و ل بهر دهستێ خودێیه ڕاوهستانا وى، حهقێ وییه خهما وى یا درێژ بت.
وبهرێ خۆ بدێ چاوا ئێك ژ وان ب كورتترین ئاخفتنێ دهربڕینێ ژ نیڤشكێ هزرا وان د ڤێ مهسهلێ دا دكهت، ئیبراهیمێ خهواص دبێژت: ئهوێ دنیا ل سهر نهكهته گرى، ئاخرهت بۆ ناكهته كهنى!
ههوه دیت وان چاوا هزر دكر؟
مالكێ كوڕێ دینارى دبـێـژت: چـهنـد تو بۆ دنیایێ ب خهم بكهڤى هند خهما ئاخرهتێ ژ دلێ ته دهردكهڤت، وچهند تو بۆ ئاخرهتێ ب خهم بكهڤى هند خهما دنیایێ ژ دلێ ته دهردكهڤت.
ئیبراهیمێ نهخهعى بهحسێ یێن بهرى خۆ دكهت، دبێژت: گاڤا ئێك ژ وان دمر، ووان جهنازێ وى دبر، ب ڕۆژان ئهو پشتى هنگى خهمگین دبوون، مرۆڤى ئهو چهنده ژ دێمێ وان دزانى.
بۆچى؟
دبێژت: چونكى وان دزانى كو تشتهك ب سهر ڤى دا هات بهرێ وى دا بهحهشتێ یان جههنهمێ.
وئهم دزانین كو تشتێ ژ ههمییێ نهخۆشتر د سهفهرێ دا ئهوه تو نهزانى چهرخا ڕۆژ وشهڤان دێ ته هاڤێته كیڤه:
ژ مهحبووب دووركرم چهرخێ فهلهك وێ پوڕ هلاڤێتم
نزانم دێ ل كوو دت من د ڤێ دهوران و چهرخێ دا
سولهیمانێ ئهعمهش دبێژت: دهمێ مه جهنازهك دبره زیارهتان، ژ بهر وێ خهما ب سهر حازران دا دهات مه نهدزانى كانێ كینه خودانێ جهنازهى.
ب ڤى ڕهنگى خهما ئاخرهتێ ب سهر دلێن وان دا گرتبوو، وان باوهرى ههبوو كو خودێ خهما دلێ وان دبینت، لهو ئێك ژ وان شهرم دكر كو خودێ دلێ وى ببینت یێ تژییه ژ خهما دنیایێ، ما ئێك ژ مه دهمێ دچته نك مهزنهكى، خۆ ب سهر وبهر ناكهت ونابێژت: شهرمه ئهڤ مهزنه تشتهكێ كرێت د قیافهتا من دا ببینت؟
وان ژى وه دگۆت.. دگۆت: شهرمه خودێ تشتهكێ كرێت د دلێ مه دا ببینت!
گرێدانا ههر كارهكى ب ئاخرهتێ ڤه:
و د ســهر هندێ ڕا كو خهما وان یا مهزنتر ئاخرهت بــوو، هــهر كارهكێ هــهبا ژى وان ب ئاخرهتێ ڤه گرێددا، ئهو ل دنیایێ دژیان بهلێ ههر تشتهكى هزرا دبره ئاخرهتێ، وبۆ نموونه گوهدارییا ڤان نموونهیێن كورت بكهن:
- ڕۆژهكێ حهسهنێ بهصرى یێ ب ڕۆژى بوو، مهغرهب گۆسكهكێ ئاڤێ بره بهر دهڤێ خۆ دا فتارێ بكهت، وبێنهكێ ڕاوهستیا.. وكره گرى! هندهكان گۆتێ: ته خێره چ قهومى؟ وى گۆت: بیرا من ل خوزییا خهلكێ جههنهمێ هاتهڤه دهمێ دبێژن:
(أَفِيضُوا عَلَيْنَا مِنَ الْمَاءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ)
و د بهرسڤێ دا بۆ وان دئێته گۆتن:
(إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ).الأعراف 50
فڕهكا ئاڤێ ئهڤ بیره ئینا بیرا وى.
• وعهلائێ كوڕێ موحهممهدى دبێژت: جارهكێ ئهز چوومه مالا عهطائێ سولهیمى، من دیت ئهو یێ دلگرتى بوو، من گۆته ژنكا وى: ئهڤه عهطائى خێره چ لێ هاتییه؟ وێ گۆت: جیرانا مه تهنویر شاراند، گاڤا بهرێ وى ڤێ كهتى، دلگرتى بوو وكهفت.
• تابعییهكێ دى ڕۆژهكێ خوارنهك حازر كر وهندهك ههڤالێن خۆ داخوازكرنه خوارنێ، وعهبدهكێ وى ههبوو دگۆتنێ: عوتبه، ئهو ل هنداڤ سهرێ وان یێ ڕاوهستاى بوو خزمهتا وان دكر، بهرێ ئێك ژ وان ب خافلهتى ڤه ب عوتبهى كهفت، دیت چاڤێن وى تژى ڕۆندكن، وى كێلنجییهك دانا خودانێ مالێ كو بهرێ خۆ بده خولامێ خۆ.. وى خۆ تێ نهگههاند، حهتا ههڤال ههمى ڤهڕهڤین، پاشى گۆته عهبدێ خۆ: ئهز ته ددهمه سویندێ، كو تو بۆ من بێژى كانێ بۆچى ڕۆندك ژ چاڤێن ته دهاتن دهمێ مه زاد دخوار؟
وى گۆت: بیرا من ل سفرێن بهحهشتێ هات دهمێ بهحهشتى خوارنێ دخۆن، وخهلام وخزمهتكار ل هنداڤ سهرێ وان.. هنگى عهبدلواحد، خودانێ سفرێ، دلگرتى بوو.
• ئهعمهش دبێژت: رهبیعێ كوڕێ خوثهیمى د بهر دكانێن حهددادان بۆرى، گاڤا ئاگرێ وان یێ بۆش دیتى، دلگرتى بوو.. من گۆت: ئهز ژى دێ وهكى وى كهم، ئهز د بهر وان دكانان ڕا بۆریم، چو ل من نههات، هنگى من زانى كو چو خێر د من نینه!
• زهینولعابدین عهلییێ كوڕێ حوسهینێ كوڕێ عهلى ڕۆژهكێ ل مال نڤێژ دكر، سهرێ خۆ دانا سوجدێ، ئاگر بهربوو مالا وى، بۆ قهرهبالغا خهلكى وچوون ئاگر ڤهمراند، وهێشتا ئهو د سوجدێ دا بوو، دهمێ نڤێژ خلاسكرى وبهرێ خۆ دایه سهر وبهرێ مالێ، خهلكى گۆتێ: دیاره ته هاى ژێ نهبوو، ئهو چ بوو وه ل ته كرى ته هاى ژ ئاگرى نهبت؟ وى گۆت: ئاگرهكێ دى ئهز ژێ بێ ئاگههـ كرم!
•حهسهنێ كوڕێ صالحى دلێ وى چوو ماسیهكێ، گۆته كوڕێ خۆ ههڕه بۆ مه ماسیهكێ بینه، وپشتى ماسى هاتیه بهرههڤكرن، وسێنیك دانایه بهر سنگێ وى، وى دهستێ خۆ كره د زكێ ماسییێ دا، پاشى ڕاوهستیا، وهێدى دهستێ خۆ ڤهكێشا، وگۆته هندهكان: ههڕن ببهن.. و ژێ نهخوار. وان گۆتێ: ته خێره، بۆچى ته نهخوار؟ وى گۆت: گاڤا دهستێ من چوویه د زكێ ماسییێ دا بیرا من ل هندێ هاتهڤه كو ئێكهمین تشت ژ مرۆڤى گهنكى دبت د قهبرى دا زكه.. ڤێجا ئهز نهشیام بخۆم.
وهۆسا ههر تشتهكى بیرا وان ل ئاخرهتێ دئیناڤه، ومه گۆت: ئهو ل دنیایێ دژیان بهلێ ههر تشتهكى هزرا وان دبره ئاخرهتێ، ههمى گاڤان دا بێژى قیامهت یـا ل بهر سنگێ وان، وبهلكى ئێك ژ مه -حهژێكهرێن دنیایێ- ژ ڤى تشتى عهجێبگرتى ببت، وبێژت:
•ڤێجا فایدێ وێ چییه ههمى گاڤان ئاخرهت ل سهر هزرا مرۆڤى بت؟
ئهم دبێژین: وان ب ڤى تشتى نهفسا خۆ پهروهرده دكر، دا ئهو ژ دهست وان دهرنهكهڤت وبهرێ وان ژ ئارمانجا مهزن وهرنهگێڕت، چونكى ئهم دزانین ئێك ژ باشترین ڕێكێن خۆپهروهردهكرنێ ئهوه مرۆڤ ترسا تشتهكێ مــهزن ل بیرا خـــــۆ بینت ئهگهر هات ووى ڤیا خۆ ژ خرابییهكێ بدهته پاش، ئهو بچویكێ تام دكهته گهرمییا ئاگرى تو بێژى جارهكا ئهو خۆ نێزیكى ئاگرى بكهت؟
ئاخرهتێ بینه بیرا خۆ ئهگهر ته بڤێت نهكهڤییه داڤێن دنیایێ.
