شیرهتا ئهبو بهكرى بۆ عومهرى
دهمێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ژ دنیایێ وهغهركرى وى ب ئاشكهرایى چو كهس ل شوینا خۆ نهدانابوون، ههر چهنده وى پتر ژ ئیشارهتهكێ دابوو صهحابیێن خۆ كو پێتڤیه پشتى وى ئهبووبهكر ببه مهزنێ موسلمانان، ووهسا چێبوو خودێ دلێن صهحابییان ههمییان ل دۆر وى كـــۆمــكــرن، و ئهو بوو خهلیفهیێ ئێكێ یێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-، و ڕۆژا خودێ حهزكرى ژییێ ئهبووبهكرى ژى ب دویماهى بێت و ئهو ب ههڤالێ خۆ یێ خۆشتڤى ڕا بگههت، ئهبووبهكرى عومهر هلبژارت كو ل جهێ وى ببته خهلیفه، و مهزنیا ئوممهتێ ژ وى وهربگرت، و دهمێ ئهبووبهكرى ههست ب نێزیكییا وهغهركرنێ كرى، وى هنارته ب دویڤ عومهرى ڕا و شیرهتهكا كورت لێ كر، شیرهتهكا كورت بوو ب هژمارا پهیڤان ڤه، بهلێ شیرهتهكا مهزن و كامل بوو ژ لایێ وان مهعنا و ڕامانان ڤه یێن كو ژێ دئێنه وهرگرتن، شیرهتهك بوو خهلیفێ ئێكێ كورتییا سهربۆڕا خۆ د ڕێڤهبرنا دهولهتێ دا پێ بۆ خهلیفێ دووێ بهرچاڤكر، و ڕێنیشانێن پاشهڕۆژێ بۆ وى ئاشكهراكرن.. شیرهتهكه پێتڤییه ل سهر ههر كهسهكێ مهزنییا مللهتان بكهفته د دهستان دا بیرا خۆ لێ بینتهڤه و كارى پێ بكهت، ئهگهر هات ووى ڤیا ب دو ڕویێن سپى ڤه بهر ب خودایێ خۆ ڤه بچت..
گاڤا ئهبووبهكر كهفتییه بهر سهكهراتێ هنارته ب دویڤ عومهرى ڕا و گۆتێ:
((ئهى عومهر! تهقوایا خودێ بكه.. و بزانه كو كارهكێ ههى ب ڕۆژێ دئێتهكرن، ئهگهر ئهو ب شهڤێ بێتهكرن خودێ وى قهبویل ناكهت، و كارهكێ ههى ب شهڤێ دئێتهكرن ئهگهر ب ڕۆژێ بێتهكرن خودێ وى قهبویل ناكهت.
و خودێ سوننهتێ ژ مرۆڤى قهبویل ناكهت حهتا ئهو فهرزێ ب جهـ نهئینت.
و ههما تهرازییا خێرێن وى كهسى گران بوویه یێ تهرازییا خێرێن وى ل ئاخرهتێ گران؛ چونكى وى د دنیایێ دا تهرازییا خۆ ب دویكهفتنا حهقییێ گران كرییه، و ئهو تهرازییا حهقى بچته تێدا یا ژ ههژى هندێیه سوباهى گران ببت.
و تهرازییا خێرێن وى كهسى سڤك بوویه یێ تهرازییا خێرێن وى ل ئاخرهتێ سڤك؛ چونكى وى د دنیایێ دا تهرازییا خۆ ب دویكهفتنا نهحهقییێ سڤك كرییه، و ئهو تهرازییا نهحهقى بچته تێدا یا ژ ههژى هندێیه سوباهى سڤك ببت.
و خودایێ مهزن بهحسێ بهحهشتییان دكهت و بهحسێ باشترین كارێن وان دكهت، و ئهو یێ ل خرابییێن وان بۆرى، و دهمێ ئهز وان ل بیرا خۆ دئینمه ڤه ئهز دبێژم: ئهز دترسم ئهز ب وان ڕا نهگههم. و وى بهحسێ جههنهمییان ژى كرییه و بهحسێ خرابترین كارێ وان كرییه، و باشییێن وان ل وان زڤڕاندینه، و گاڤا ئهز وان ل بیرا خۆ دئینمهڤه ئهز دبێژم: ئهز دترسم ئهز ژ وان بم.
و وى بهحسێ ئایهتا رهحمێ و ئایهتا عهزابێ كرییه. ڤێجا مرۆڤ یێ د ناڤبهر هیڤی و ترسێ دا، و ژبلى حهقییێ هیڤیهكا دى ئهو ژ خودێ ناخوازت، و ئهو ژ رهحما وى بێ هیڤى نابت، و خۆ ب دهستێ خۆ ناهاڤێته هیلاكێ.
ڤێجا ئهگهر ته شیرهتا من پاراست، تشتهك وهكى مرنێ ل نك ته یێ خۆشتڤى نابت، و ئهو ههر دێ گههته ته، و ئهگهر ته پێ ل شیرهتا من دانا تشتهك ژ مرنێ نهخۆشتر نابت ل نك ته، و تو ههر نهشێیێ)).
ئهڤه ئهو شیرهتا كورت بوو یا خهلیفهیێ ئێكێ ل بهر مرنێ ل خهلیفهیێ دووێ كرى، تێدا كورتییا سهربۆڕا خۆ د ڕێڤهبرنا دهولهتێ دا بۆ وى ڤهگوهاست، و ئهو ڕێك دانا بهر یا ئهگهر ئهو لێ چوو دێ ب سهر بلندى ڤه پێشوازییێ ل مرنێ كهت دهمێ مرن دگههتێ.. ڤێجا ئهڤ شیرهته ژ چ پێك دئێت؟
ئهڤێ شیرهتێ (شهش) خالێن گرنگ د ناڤ خۆ دا هلگرتینه:
یا ئێكێ: فهرمانا ب تهقوایێ:
((ئهى عومهر! تهقوایا خودێ بكه)) و عـــومــهر و یێن وهكى وى مـــهزنــــى دكهفته د دهستان دا دهمێ تهقوایا خودێ دكهن، مهعنا ئهو ههست ب ههبوونا (زێــرهڤانیــیــهكا د سهر خۆ دا) دكهن، باوهر دكهن كو ئێكێ ژ وان مهزنتر -كو خودێیه- د سهر وان دا ههیه یێ كارێ وان دبینت، و ل سهر وان حسێب دكهت، و ڕۆژهكێ دێ مهحكهمهیهكا دژوار سهرا كارێ وان د گهل وان كهت..
و دیرۆكێ ب سهربۆڕ ئیسبات كرییه كو ههر ڕهنگهكێ دى یێ (رهقابێ) ژبلى تهقوایا خودێ ب دورستى ب سهرنهكهفتیه، نه د گهل مهزنان، و نه د گهل بچویكان!
یا دووێ: ڕێكخستنا دهمى:
((كارهكێ ههى ب ڕۆژێ دئێتهكرن، ب شهڤێ خودێ وى قهبویل ناكهت، و كارهكێ ههى ب شهڤێ دئێتهكرن ب ڕۆژێ خودێ وى قهبویل ناكهت)) ئهو كهسێ ببته مهزنێ خهلكى، و ڕێبهریا وان بكهت، وهخــتــــێ وى دبـتـه ملكێ خهلكى، چونكى كارێن وان ژ دهمێ وى پترن، و ئهگهر ئهو ئهو بت یێ تهقوایا خودێ دكهت، ئهو دهمێ خۆ دێ بۆ كارێن وان تهرخان كهت..
موعاویهیێ كوڕێ خهدیجى دبێژت: ڕۆژا عهمرێ كوڕێ عاصى باژێڕێ ئهسكهندهرییێ ڤهكرى وى ئهز هنارتمه نك عومهرى دا ئهز مزگینییێ بدهمێ، نیڤرۆ ئهز گههشتمه مهدینێ، من دهوارا خۆ ل بهر دهرێ مزگهفتێ هێلا و ئهز چووم ل مزگهفتێ ڕوینشتم، من گۆت: نیڤرۆیه بهلكى عومهر بۆ خۆ نڤست بت ئهز دێ پیچهكێ خۆ گرم پاشى دێ چم قاصدییا خۆ گههینمێ، گاڤا عومهر ب هاتنا من حهسیاى و زانـى ئهزێ ل مزگهفتێ هنارته ب دویڤ من ڕا، و گۆته من: خێره؟ ته چ د گهل خۆ ئینایه؟ من گۆت: خێره ئهى (ئهمیرلموئمنین) خودێ باژێڕێ ئهسكهندهرییێ ل بهر مه ڤهكر.. ئینا عومهرى گۆت: و بۆچى تو چوویه مزگهفتێ و تو ئێكسهر نههاتییه نك من؟ من گۆتێ: ئهى (ئهمیرلموئمنین) نیڤرۆ بوو من هزركر بهلكى تو نڤست بى.. عومهرى گۆت: نه چـــو هزره ته كرى! ئهگهر ئهز ب ڕۆژێ نڤستم حهقێ مللهتى دێ بهرزهكهم، و ئهگهر ئهز ب شهڤێ نڤستم حهقێ نهفسا خۆ دێ بهرزهكهم، ڤێجا نڤستن ژ كیڤه دێ ب دهست من كهڤت د گهل ڤان ههردووان ئهى موعاویه؟!
یا سیێ: فهرز بهرى سوننهتێ:
یان ژى ڕێكخستنا یاسایا (ئهولهوییاتان) وهكى دبێژن.
دبت دهمهك ب سهر مهزنێ مللهتى دا بێت پتر ژ كارهكى بێته بهر سنگى، و ئهو دشێت كارهكێ ب تنێ بكهت، هنگى ئهو دێ چ كهت؟
ئهبوو بهكر دبــێــژت: ((خودێ سوننهتێ ژ مرۆڤى قهبویل ناكهت حهتا ئهو فهرزێ ب جهـ نهئینت)) مهعنا: هندهك كار ههنه ژ هندهكان فهرتر، و بۆ خهلیفهى چێ نابت ئهو دهمێ خۆ ب كارهكێ نه یێ فهر ڤه ببهت ل وى دهمێ كارهكێ فهر ل هیڤییا وى، یان خۆ ب كارهكێ فهر ڤه موژیل بكهت و كارهكێ فهرتر ل وێرێ مابت.. گاڤا ته دیت مهزنهكى خۆ ب تشتهكێ بێخێر ڤه موژیل كر ل وى دهمێ كارێن گرنگ ماینه ل ئاخێ تو بزانه هنگى چو خێر د سهرێ وى نابت، و چو مفایێ مللهتى ژى د وى نابت!
یا چارێ: گرانى و سڤكیا تهرازییا خودانى:
و ئهگهر دانانا تهرازییێ ل ئاخرهتێ بت، و كێشانا كار و كریاران ل وى دهمى بت، گرانكرن و سڤككرنا تهرازییێ بهرههمێ كارێ مه یێ نوكهیه، ههر كهسهك ژ مه ئهگهر حهز بكهت سوباهى تهرازییا وى یا خێران یا گران بت، بلا ئهڤرۆ ژبلى حهقییێ تشتهكێ دى نهكهته د تهرازییا خۆ دا.. و مهزنترین حهقى ئهوه تو وى تشتى بۆ خهلكى حهرام نهكهى یێ تو بۆ خۆ حهلال دكهى، وى تشتى ژ خهلكى نهخوازى یێ تو ب خۆ نهكهى.. عهبدللاهێ كوڕێ عومهرى دبێژت: گاڤا عومهرى ڤیابا خهلكى ژ تشتهكى بدهته پاش، بهرى ئهو خهلكى ژ وى تشتى بدهته پاش، دا ئێت مه خهلكێ مالا خۆ ههمییان كۆم كهت، و بێژت: ئهز دێ خهلكى ژ فلان تشتى دهمه پاش، بهس ئهز بزانم ئێك ژ ههوه نێزیكى ڤى تشتى بت، ئهو عقووبهیا ئهز ددهمه خهلكى دوجاركى دێ ههوه پێ عقووبه دهم.
یهعنى: ئهگهر عومهرى بڕیار دابا ههچییێ فلان خرابییێ بكهت، پێنج داران دێ دانمێ، ئێكێ خهلكێ مالا وى ئهو خرابى كربا عومهرى دههـ دار ددانانێ! بۆچى؟ چونكى ئهو مرۆڤێ وییه!
ب ڤى ڕهنگى سیاسهتا عومهرى ڕێكا خۆ یا ڕاست گرت.
یا پێنجێ: ڕهفتارێ موسلمانى یێ دورست:
چ ئــهو سهركێشێ مللهتى بت، یان مرۆڤهكێ عهدهتى بت، ههردهم دڤــێــــت ئــــهو د ناڤبهرا ترس و هیڤییێ دا بت، ئهگهر نه ئهو دێ چته هیلاكێ.. چێ نابت ترسا مرۆڤێ موسلمان ژ خودێ ئێكا هند ژ وى چێ بكهت ئهو ژ رهحما خودێ بێ هیڤى ببت، یان هیڤییا وى یا زێده ب رهحما خودێ وه ل وى بكهت ئهو هزر بكهت بێ كار و كریار دێ چته بهحهشتێ، موسلمانێ دورست هیڤییهكا مهزن ب رهحما خودێ ههیه، بهلێ د گهل هندێ ژى هندى ژێ بێت كارێ باش دكهت و خـــۆ ژ خرابییان ددهته پاش، ژ رهحما خودێ بێ هیڤى نابت، و ژ كارێ خۆ دترست.
یا شهشێ: خۆكێشان ب تهرازییا مرنێ:
و ئهڤه ئهو فهقهرهیه یا ئهبووبهكرى ل دویماهییا شیرهتا خۆ ئیناى، مرن نهخۆشترین تشته ل بهر مرۆڤى، هندى مرۆڤ نهگههشتییێ، بهلێ گاڤا ئهو گههشت مرۆڤ بهرانبهر مرنێ دبته دو پشك: ئهوێ ڕێكا خودێ نهنیاسى بت، و باوهرى ب ژینا پشتى مرنێ و بهحهشتێ و خۆشیێن وێ نهبت، مرن ل بهر وى دێ نهخۆشترین و كرێتترین تشت بت ل بهر وى، و ئهو ههر نهشێت ژ مرنێ خلاس ببت، و ئهوێ باوهرى ههبت كو مرن دێ وى ب نك خودێ ڤه بهت، مرن ل نك وى دێ ڕهنگهكێ ڤهگوهاستنێ بت ژ جیهانهكا روهن و بهرفرههـ بۆ جیهانهكا روهنتر و بهرفرههتر.. ئهبووبهكرى گۆته خهلیفێ خۆ عومهرى: ئهگهر تو شیرهتا من ب جهـ بینى، و تهقوایا خودێ بكهى و حهقێ مللهتى ژ سهر خۆ ڕاكهى مرن ل بهر ته كارهكێ نهخۆش نابت..
خهلیفهیهكێ ئهمهوى گۆته زانیهكێ سهردهمێ خۆ: بۆچى ئهم حهز ژ مرنێ ناكهین؟ وى زانایى گۆتێ: چونكى ههوه دنیایا خۆ یا ئاڤاكرى و ئاخرهتا خۆ یا كاڤل كرى، و كهس حهز ژ هندێ ناكهت ژ ئاڤاهى بچته خرابهى!