شیرهتێن پێغهمبهرێ خۆشتڤی
هژمارهكا حهدیسێن دورست ژ هژمارهكا صهحابییان یێن هاتینه ڤهگوهـاستن، د دهسپێكا وان دا هاتییـه: (أوصانی خلیلی) یهعنی: خۆشتڤییێ من شـیـرهتا ل من كری..
د ڤان حهدیسان دا ڤان صهحابییان ئهو شیرهت بۆ مه ڤهگوهـاستینه یێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ل وان كرین، وئاشكهرایه كو ئهو شیرهتا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ل صهحابییهكێ خۆ دكهت شیرهته بۆ ئوممهتێ ههمییێ، لهو پێتڤییه ل سهر مه ئهم ب وان شیـرهتان ئاگـههدار ببین، و ل دویڤ شیانا خۆ كاری پێ بكهین.. و ل ڤێرێ ئهم دێ هندهك ژ وان حهدیسان ڤهگوهـێزین..
حهدیسا ئێكێ
بوخاری وموسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهـێزن، دبێژت: خۆشتڤییێ من شیرهت ب سێ تشتان ل من كرییه، ئهز نههێلم -یان ئهز ناهێلم- حهتا ئهز دمرم: ڕۆژیگرتنا سێ ڕۆژان ژ ههر ههیڤهكێ، ونڤێژا تێشتهگههێ، وكرنا نڤێژا وترێ بهری ئهز بنڤم.
وئهڤ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ل صهحابییێ خۆ شیرهتا ب كرنا هندهك نڤێژێن سوننهته، ههر وهسا ب گرتنا هندهك ڕۆژییێن سوننهت ژی.. بۆ هندێ ئـهو سـونـنـهت وێ كێماسییێ ڤهگرت یا كو دبت هندهك جاران بكهفته د كارێ مرۆڤی یێ فهرز دا..
وئهو ههر سێ ڕۆژێن ئهبوو هورهیره بهحس ژێ دكهت ژ ههمی ههیڤان ههر سێ ڕۆژێن نیڤا ههیڤا عهسمانینه، ئهوێن ب عهرهبی دبێژنێ: (أیام البیض)، وئهو كهسێ ههر ههیڤێ سێ ڕۆژان یێ ب ڕۆژی بت ههر وهكی وی ههیڤ هـهمـی گـرتـی، چونكی ههر خێرهك ب دههانه، وسێ ڕۆژی ئهگهر ههر ئێك ب دههان بت ئهڤه سیه ڕۆژی.
ونڤێژا تێشتهگههێ -وهكی ل جههكێ دی مه بهحس ژێ كری- ب سێ سهد وشێست خێرانه وهكی حهدیسهكا دورست پێ هاتی.
و ل دۆر بهایـێ نـڤـێـژا وتــرێ بهسه بـێـژین: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت:
( إن الله تعالی وتر یحب الوتر فأوتروا یا أهل القرآن)
هندی خودایێ پاك وبلنده وتره (كته) وئهو حهز ژ وترێ دكهت، ڤێجا هوین گهلی مرۆڤێن قورئانێ وترێ بكهن.
حهدیسا دووێ
ئبن مـاجـــه ژ ئــهبــوو دهردائی ڤهدگوهـێزت، دبێژت: خۆشتڤییێ من -سلاڤ لێ بن- شیرهت ل من كرییه كو: تشتهكی بۆ خودێ نهكه شریك ئهگهر خۆ تو بێیه پرت پرتكرن یان سۆتن، ونڤێژهكا فهرز ژ قهستا نههێله چونكی ههر ئێكێ نڤێژهكێ ژ قهستا نهكهت ئهو خودێ یێ ژ وی بهریئه، ومهیێ ڤهنهخۆ چونكی ئهو كلیلا ههمی خرابییانه.
شركا ب خودێ، یهعنی: مرۆڤ كهسهكی یان تشتهكی د پهرستنێ دا بۆ خودێ بكهته ههڤپشك، وحـهقێ خودێ ل سهر بهنییان ئهوه ئهو پــهرسـتنا وی ب تنێ بكهن وچو شریكان بۆ وی چێ نهكهن، وحهقێ وان ل سهر خودێ ئهوه ئهو وان ببهته بهحهشتێ ئـهگـهر وان چـو شـریـك بـۆ وی چێ نهكرن، وهكی د حهدیسهكا دورست دا هاتی، وههر جارهكا وان ئهڤ حهقێ خودێ ب جـه نهئینا، خودێ وان نابهته بهحهشتێ، د ئایهتهكێ دا هاتییه:
إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ(72المائدة)
وهـــهچـــیــیــێ هـهڤپشكهكی د گهل خودێ د عهبدینییێ دا بدانت ئهو خودێ بهحهشت ل سهر وی حهرامكرییه وجهێ وی كرییه ئاگر، وچو پشتهڤانهك وی نابت وی ژێ ڕزگار بكهت.
وشرك گونههـا ئێكانهیه یا خودێ سۆز دای وێ ژێ نهبهت ئهگهر خودان ژێ تۆبه نهكهت، دهمێ دبێژت:
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا(النساء48)
هــنـــدی خـــودێــیـــــه ل وی نابۆرت وگونههـێ بـۆ ژێ نابهت یێ كهسهكی ژ چێكرییێن وی بـۆ وی بكهته هـهڤـپـشك، یان ب ههر ڕهنگهكێ كوفرێ كافر ببت، و ههر گونههـهكا دی یا ژ شـركێ كێمتـر بت ئهو بـۆ وی ژێ دبهت یێ وی بڤێت، وههچییێ شركێ ب خودێ بكهت ب ڕاستی ئهوی گونههـهكا مهزن كر.
وهێلانا نڤێژا فـهرز ونـهباوهری ئینانا پـێ ژ وان گونههـانه یێن خودانێ خۆ ب نك كـوفـرێ ڤــه دبــهت، ووی ژ ئـیسلامێ دهردئێخت، لهو پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- شیرهت ل صهحابییێ خۆ كر كو ئهو نڤێژهكا فهرز یا ب تنێ ژی ژ قهستا ژ خۆ نهبهت، چونكی ئهوێ نڤێژا فهرز نهكهت چو بهخت بۆ وی نائێنهدان كو ئهو نهچته جههنهمێ.. وقورئان دهمێ بهحسێ جههنهمییان دكهت ل سهر ئهزمانێ وان ب خۆ ئاشكهرا دكـــهت كـــو ئێك ژ وان ئهگهرێن ئهو برینه جههنهمێ نهكرنا نڤێژێ بوو:
مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ(42)قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ(43) (المدثر 42-43)
گۆتن: ئهو چ بوو هوین برینه ئاگری؟ گۆتن: ئهم ژ نڤێژكهران نهبووین. یــهعنی: چـــوونا وان بۆ جههنهمێ ژ بهر هندێ بوو چونكی وان نڤێژ نهدكرن.
وشیرهتا سییێ د ڤێ حهدیسێ دا هاتی خۆ دویركرنا ژ ڤهخوارنا وی تشتییه یێ عهقلێ مرۆڤی تێك بدهت، چی ناڤێ ل سهر بێتهدانان، وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو ئهڤ ڕهنگێ ڤهخوارنێ كلیلا هـــهمــی خرابییانه، چونكی ئهگهر مرۆڤی عهقل نهما، وهشێن وی ژ سهری چوون دویر نینه ههر گونههـهكا دی یا ههبت مرۆڤ بكهت، لهو یا هاتییه گۆتن: (الخمر أم الخبائث ـ مهی ماكا ههمی پیساتییانه) چی پیساتییهكا ههبت ژ وێ كێمتـره.
حهدیسا سییێ
ئــبـــن حــبــبـان ژ ئهبوو ژهرری ڤهدگوهـێزت، دبێژت: خۆشتڤییێ من -سلاڤ لێ بن- شیرهت ب خهسلهتێن خێرێ ل من كر، وی شیرهت ل مـن كر كو ئهز بهرێ خۆ بدهمه یێ د بن خۆ دا وبهرێ خۆ نهدهمه یێ د سهر خۆ دا، ووی شیرهت ل من كر كو ئهز حهز ژ مرۆڤێن فهقیر ومسكین بكهم وخۆ نێزیكی وان بكهم، ووی شیرهت ل من كر كو ئهز د گهل مرۆڤێن خۆ یێ ب مرۆڤاینی بم خۆ ئهگهر ئهز پشت بدهنه من ژی، ووی شیرهت ل من كر كو ئهز د گۆتنا حهقییێ دا ژ لۆمهیا لۆمهكهران نهترسم، ووی شیرهت ل من كر كو ئهز حهقییێ بێژم خۆ ئهگهر ئهو یا تهعل ژی بت، ووی شیرهت ل من كر كو ئهز گهلهك بێژم (لا حول ولا قوة إلا بالله) چونكی ئهز گهنـجـیـنهیهكه ژ گهنجینهیێن بهحهشتێ.
وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسێ دا بهرێ صهحابییێ خۆ ددهته شهش ئهخلاق وسالۆخهتێن باش، یێن كو رحهتییێ ددهته دلـێ وی، وخــۆشـییێ ددهته ژینا وی، چونكی مرۆڤی ئهگهر بهرێ خۆ نهدا وان یێن د سهر وی دا ههین دێ قهدرێ نعمهتا خودێ ل سهر خۆ زانت وشوكرا وی كـــهت، وئـــهگــــهر وی خۆ ژ مرۆڤێن ههژار ڤهدهر نهكر وحهز ژ وان كر و ل دویڤ شیانا خۆ هاریكارییا وان كر دێ ههست ب دلخۆشییێ كهت، و ژ وان نابت یێن خۆ مهزن دكهن، وئهگهر ئهو كهسهكێ خۆمهزنكهر نهبت دێ یێ ب رهحم ومرۆڤاینی بت.
ومرۆڤێ حهز ژ حهقییێ بكهت ههردهم دێ حهقییێ بێژت، وئهو ژ بهر گۆتنا كهسهكی یان لۆمهیا لۆمهكهرهكی خۆ ژ گۆتنا حهقییێ نادهته پاش، وههر دێ حهقییێ بێژت ئهگهر خۆ ئهو ل بهر وی یا نهخۆش وترش وتال ژی بت.
وههردهم ئهو دێ ب ئهزمانێ خۆ ئعتـرافێ كهت كو ئهگهر خودێ نهبت وی چو هێز وشیان نابن.
حهدیسا چارێ
ئیمام ئهحمهد ڤهدگوهـێزت كو ئیمامێ عهلی دهمێ هاتییه بهصرا چوو نك صهحابییێ پێغهمبهری (ئههبانێ غفاری) وداخواز ژێ كر كو ئهو د گهل وی دهركهفته شهڕی، ئینا وی گۆته عهلی: خۆشتڤییێ من وپسمامێ ته شیرهت ل من كرییه كو دهمهك دێ ئێت فتنه وژێكڤهبوون دێ پهیدا بت، وگۆته من: ئهگهر ئهو چێبوو تو شیرێ خۆ بشكێنه وشیرهكێ داری بۆ خۆ چێ بكه.. ئینا ئیمام عهلی ئهو هێلا وچوو.
ژ ڤێ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دبت كو ههر جارهكا فتنه د ناڤ ئوممهتێ دا پهیدا بوو دڤێت مرۆڤ خۆ ڤهدهر كهت، ونهبته لایهك د فتنێ دا.
