خۆ پهروهردهكرنا ل سهر نهلهزكرنا د فهتوایێ دا
هــهر وهسـا ژ وان مهسهلێن گرنگ یێن پێشییێن ئوممهتێن ژ صهحابى وتابعییان خۆ ل سهر پهروهرده دكر ئهو بوو وان لهز د دانا فهتوایان دا نهدكر، مخابن تشتێ ژ ههمییێ ساناهیتر ڤێ گاڤێ ل بهر خهلكى دانا فهتوایێیه، دان وستاندن ل سهر مهسهلهكێ دێ ئێتهكرن، دێ بینى هندهك كهسێن نزانن ب دورستى (ئهلیف بێیان) بخوینن دێ خۆ هاڤێنه مهیدانێ، وبنه موفتى، وبێژن: حهلاله یان حهرامه، وخودێ دبێژت:
( وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَٰذَا حَلَالٌ وَهَٰذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ )(النحل: 116)
و ب ڕاستى ئهڤه گهفهكا مهزن ل وان كهسان هاتییهكرن ئهوێن خۆ ل سهر حهلال وحهرامى بسته دكهن، و ژ نك خۆ وبێ زانین فهتوایێ ددهن.
وتشتێ موصیبهت ل ڤى زهمانێ مه مهزنتر لێ كرى (موفتییێن تهلهفزیوونانه) ئهوێن پتر جاران ژ بهر هندهك (ئعتباراتێن سیاسى) -نه كو ژ بهر علمێ وان- شاشه تژى كرى، ومافێ فهتوایێن (موباشر) بۆ هاتییهدان، تو نابینى دهمێ پسیار ب ڕێكا تهلهفوونێ یان ئنترنێتێ ژێ دئێتهكرن جارهكێ ئێك ژ وان بێژت: بهرسڤا ڤێ پسیارێ ئهز نزانم، یان دڤێت ئهز ل كتێبێن ژێدهر بزڤڕم پاشى بهرسڤێ بدهم، بهلكى ههر پسیارهكا ههى ئهو یێ حازره ودهلیلان ههمییان ژى دزانت، وئێكێ وهكى ئیمام مالكى -وهوین دزانن مالك كییه- جارهكێ بیست ودو پسیار ژێ هاتنهكرن وى بهرسڤا دووان ب تنێ دا، پشتى گهلهك گۆتى: (لا حول ولا قوة إلا بالله)!
وگهلهك جاران دێ بینى ئێك ژ ڤان قازییێن حزبى وموفتییێن فهضائى پسیارهكا وهسا دێ ژێ ئێتهكرن، ئهگهر ئهو ژ ئیمامێ عومهر هاتباكرن وى بهرسڤ نهددا حهتا خهلكێ بهدرێ ههمییان كۆم بكهت ورهئیا وان بزانت، بهلێ موفتییێ مه ب دو دهقیقهیان مهسهلێ دێ صافى كهت، و ب ساناهى بهرسڤێ دێ هاڤیته مهیدانێ.. بۆچى؟ دا خهلك مهدحێن وى بكهن، وبێژن: چهند یێ زیرهكه!
وئهڤ ئێشا مهزن هێشتا بهرفرههتر یا لێ هاتى، لهو دێ بینى خوتبهخوینهك یان پێشكێشكهرێ بهرنامهیهكێ دینى ژ خۆ ناگرت كاغزكهكێ د دهستێ خۆ دا بگرت دو دهلیلان ل سهر بنڤیست، دا خهلك نهبێژن: ئهڤه چو نزانت، ڤێجا دێ بینى ئهو ڕادبته سهر پێیان وعلمێ (ئهووهلین وئاخهرینان!) ژ بهر ختم وجارى دكهت، وسهرك وبنك دكهت، دا خهلك بێژن: (أشهد بالله) ئهڤهیه خهطیب، وئهڤهیه یێ ههمى تشتان ژ بهر دزانت! وعهدهتێ صهحابییان ئهو بوو ههر ئێكى ئاخفتن وفهتوا -ژ بهر گرانییا بارى- دهێلا ب هیڤییا ههڤالێ خۆ ڤه، وخهما وان ئهو نهبوو خهلك بێژن: ئهڤه چو نزانت.. قاسمێ نهڤییێ ئهبوو بهكرى دبێژت: زهلامهك بژیت نهزان پشتى حهقێ خودێ ژ سهر خۆ ڕادكهت، چێتره ژ وى یێ وى تشتى بێژت یێ ئهو نهزانت.
ههر ئهو قاسم، كو ئێك ژ حهفت فقهزانێن مهزنێن باژێڕێ مهدینێ بوو، جارهكێ دهمێ چوویه حهجێ ل مینایێ خهلك لێ كۆمبوو، وپسیار بۆ خۆ ژێ كرن، د بهرسڤا گهلهك پسیاران دا وى گۆت: ئهز نزانم.. وههر وهكى خهلكى ب ڤێ چهندێ نهخۆش بوو، ئینا وى گۆت: ب خودێ نه ههر تشتهكێ هوین پسیارا وى ژ مه دكهن ئهم دزانین، وئهگهر مه ئهو زانیبا ئهم دا بۆ ههوه بێژین؛ چونكى بۆ مه حهلال نینه ئهم ل ههوه ڤهشێرین.
ب ڕاستى ئێك ژ گرفتارییێن مهزن یـێـن گـــهلـــهك كـــهس -ب تایبهتى زانـا وئهوێن ل مهیدانا دهعوێ كارى دكهن- دكهڤنێ ئهوه خۆئینانه پێشه ب بهرسڤدانا ههر پسیارهكا ژێ بێتهكرن، ئهگهر خۆ وان چو زانین ژى پێ نهبت، حهتا مهسهله یا گههشتییه وى حهددى خهلك ههمى ل سهر فهتوایێ یێن بسته بووین، وخهطهر د هندێ دایه هندهك جاران ڤان فهتوایان پهیوهندى ب حهلالكرنا خوین ومالێ خهلكى ژى ڤه ههیه!
ومهنههجێ پهروهردهیى یێ ئهم ژ صهحابى وتابعییان فێربووین ئهوه د مهسهلا فهتوایێ وبهرسڤدانا پسیاران دا پهیڤا (ئهز نزانم) پتر ژ ههر تشتهكى ل سهر ئهزمانێ مه بت، وئهگهر تو بێژییه كهسهكى: ئهز نزانم، وتو د چاڤێن وى دا بێیه خوارێ، گهلهك بۆ ته چێتره ژ هندێ تــو ژ نك خــۆ وبێ زانین فهتوایهكا خهلهت بـــدهى، ڤێجا د چاڤێن خـــودێ دا بێیه خوارێ، و ژ بیر نهكه ئهوێ فهتوایێ ددهت پێش خودێ ڤه (ئیمزایێ) دكهت، وهكى زانایێ ناڤدار ئبن قهییم ئاشكهرا دكهت.
داوودێ ئهودى دبێژت: جارهكێ ئیمامێ شهعبى دهستێ من گرت وگۆت: وهره دێ فایدهیهكى گههینمه ته، ئهز د گهل چووم، وى گۆته من: بابێ یهزیدى، ئهگهر جارهكێ پسیارا تشتهكێ تو نهزانى ژ ته هاتهكرن، بێژه: خودێ چێتر دزانت، چونكى ئهو زانینهكا باشه.
