بهقییێ كوڕێ موخهللدى
ئهوێ علم ب كراسێ خازۆكان
ژ ئیمامێ ئهحمهد وهرگرتى!
ل باژێـــڕێ بهغدا، پشتى شتلا فتنێ ب دهستێن موعتهزلییان هاتییه چاندن، پاشى ب پشتهڤانیا هندهك خهلیفێن عهبباسییان شین بووى، وڕۆژ بۆ ڕۆژ بستیكا وێ ڕابووى، ونێزیك بووى بهرى ژ خۆ بدهت، زانایهكێ خودایى سۆز دا بهر سنگێ ڤێ فتنێ بگرت، وتــهحـهمــمــولا ههر نهخشییهكێ بكهت یا كو د ڤێ ڕێكێ بگههتێ.. ئهو زانا وهكى گهلهك ژ ههوه دزانن ئیمامێ مهزن ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى بوو، ئهوێ پشتى هنگى ناسناڤێ (إمام أهل السنة) ل سهر هاتییه دانان. وهكى د ناڤبڕا بۆرى دا مه ئاشكهرا كرى.
ئیمامى گهلهك نهخۆشى دیتن، هاته جهلدهدان، پاشى بۆ دهمهكێ درێژ هاته گرتن، وپشتى ئهو ژ گرتیخانهیێ هاتیه بهردان ژى، بڕیارا دهولهتێ ئهو بوو: چێ نابت بۆ ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى ل مزگهفتێ ڕوینت ودهرسێن حهدیسێ بێژت، وچێ نابت ئهو چو فهتوایان بدهت، وههر كهسهكێ بچت ل نك وى بخوینت، یان پسیارهكێ ژێ بكهت، ئهو ب توندى دێ ئێته جزادان..
ل وان ڕۆژێن ئهڤ بڕیاره دهاته ب جهئینان، جحێلهكێ حهز ژ علمێ كیتابێ وسوننهتێ دكهت، ژ وهلاتهكێ گهلهكێ دویر ژ بهغدا، ل ڕۆژئاڤایا جیهانا ئیسلامى، ل وهلاتێ ئهندهلوسێ، ب لایێ ڕۆژههلاتێ ڤه هات، دا ئێكسهر ژ دهڤێ ئیمام ئهحمهدى علمى وحهدیسان وهرگرت، ناڤێ وى جحێلى (بهقیێ كوڕێ موخهللدى) بوو، پشتى قویناغهكا دویر ودرێژ، ووهستیانهكا مهزن، ئهو گههشته بهغدا.. وپشتى ئهو گههشتى ئێكسهر وى پسیارا بابێ عهبدللاهى ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى كر، كانێ ئهو ل كیڤهیه؟ وكهنگى دڕوینته خوارێ بۆ گۆتنا دهرسێ؟
وههر ئێكێ وى پسیارا ئیمامى ژێ دكر، نیشانێن حێبهتییێ ل سهر دێمى ئاشكهرا دبوون، وهندهك جاران ئهو دا مینن دئێك ودو فوكرن، وهندهك پسیارێن غهریب ل سهر دێــمــێــن وان ئاشــكــهرا دبــوون، هــهر وهكــى وان ب بێ دهنگیا خۆ دگۆته ئێك ودو: ئهڤه چ پسیاره ئهڤه دكهت؟ پاشى ئهو دا ژێ ڤهڕهڤن ههر وهكى وى پسیارهكا حهرام كرى، یان ناڤهكێ خهطهر گۆتى، حهتا جارهكێ مرۆڤهكى ب بستهیى ڤه گۆتییێ: دیاره تو نه خهلكێ بهغدایى؟ وى گۆت: نهخێر! ئهز مرۆڤهكێ غهریبم، ژ وهلاتهكێ دویر ئهزێ هاتیم، من دڤێت علمى بۆ خۆ ژ بابێ عهبدللاهى وهرگرم.. وى مرۆڤى گۆتێ: باشه، مادهم وهسایه ئهز دێ سوحبهتا ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى بۆ ته كهم، ودێ مالا وى ژى نیشا ته دهم، بهلێ هشیار بى كهس نهزانت كو من ئهو یێ نیشا ته داى!! وى گۆت: سۆز بت كهس نهزانت.. پاشى وى مرۆڤى سوحبهتا ئیمامى بۆ ڤهگێڕا، ومالا وى نیشا دا..
ههر چهنده ڤى حجێلێ ئهندهلوسى دزانى كو چوونا مالا ئیمام ئهحمهدى ل دهمهكێ هۆسا، وهكى یاریكرنا ب ئاگرییه، بهلێ حهژێكرنا وى بۆ علمى وڤیانا وى بۆ وهرگرتنا حهدیسێ ژ ئیمامى ئهو پال دا كو ڤێ (موخاطهرێ) بكهت، وبچته بهر دهرێ مالا ئیمامى، گاڤا دهرگههـ قوتاى، ئیمامى ب خۆ دهرگههـ بۆ ڤهكر..
- كهرهم كه، ته خێره؟
وى بهرسڤا ئیمامى دا:
- ئــهز كهسهكم ژ وهلاتهكێ دویر یێ هاتیم، دا داخوازا علمى بۆ خۆ بكهم، وحهدیسان ژ ته ریوایهت بكهم..
ئیمامى گۆتێ: بهلكى ته یێ گوهـ لێ بووى، وان چ بڕیارا داى، وئهز دترسم ئهو نهخشیهكێ بگههیننه ته..
وى گۆت: ئهز د خهما نهخۆشییا وان نینم، چ دكهن بلا بكهن؟
ئیمام ئهحمهدى گۆتێ: كوڕێ من! بهلكى ئهو مهنعا ته ژ ڤێ چهندێ بكهن؟
(بهقى) گۆت: ئهگهر من ژ لایێ ته ڤه دهستویرى ههبت، ئهز دێ ب ڕێكهكا وهسا ئێمه نك ته ئهو نهشێن مهنعا من بكهن!
ئیمامى گۆتێ: وێ بكه یا تو حهز بكهى..
ڕۆژا د دویڤ، خــهلكى جـحـێـلهكێ ب هندهك كراسێن دڕیاى دیت، وهسا یا دیار بوو ژ ســهروبهرێ وى كو ئهو مرۆڤهكێ بێ خودانه، ل سهر خێر وخێراتێن خهلكى دژیت، ههر جار ل دهمهكێ ڕۆژێ دیار دبوو، و ب نك وى تاخى ڤه دچوو یێ مالا ئیمامى لێ، گازى دكر: خێرهكێ د گهل من بكهن، خودێ رهحمێ ب ههوه ببهت، پاشى دچوو بهر دهرگههێ مالا ئیمام ئهحمهدى، ئیمامى دهرگههـ بۆ ڤهدكر، بێنهكێ ههردو ل بهر دهرى دمان، پاشى ئهو خازۆك دزڤڕى ڤه ودچوو غهواره دبوو دا بێژى عهردى یێ داعویراى..
پشتى دهمهكى تهنگاڤى ژ سهر ئیمام ئهحمهدى ڕابوو، خهلیفێ عهبباسى هاته گوهۆڕین، وخهلیفێ نوى كو (موتهووهكل) بوو حهز ژ سوننهتێ دكر، لهو بڕیار دا دویماهیێ بۆ وێ فتنێ بدانت یا موعتهزلییان هلكرى، وئێكهمین فهرمان داى ئهو بوو (ئعتبار) بۆ ئیمام ئهحمهدى بێتهدان ڤه، وحهلهقا وى یا علمى دوباره ل مزگهفتا بهغدا بێته گرێدان، وقهدرهكێ زێده بۆ وى بێته گرتن، و ب ڤى ڕهنگى (محنه) ژ سهر ئیمامى ڕابوو، وبیدعهچى ئهوێن ل بهر سیبهرا شیرێ خهلیفهى ئهزمانێ خۆ وستویێ خۆ درێژ كرى، جارهكا دى ل بهرانبهر ڕۆناهییا علمێ ئیمام ئهحمهدى ڕهڤین وزڤڕینه د كونجێن خۆ یێن تارى ڤه.. وڕۆژهكێ دهمێ ئیمام ل حهلهقا علمى ل مزگهفتێ یێ ڕوینشتى، خهبهرهك گههشتێ، پشتى ئــهو ژ دهرسـێ خلاس بووى، وى گۆته طهلهبێن خۆ: سهرهدانا نساخهكى مه یا ههى ههچییێ ژ ههوه دڤێت بلا د گهل من بێت.
ل لایهكێ بهغدا خانهك ههبوو، وهكى ئۆتێلێن مه یێن ئهڤرۆ، مرۆڤێن بیانى وڕێڤنگ لێ دمــان، ل مــهزهلكهكێ ڤــه ژ ڤــێ خــانێ، جحێلهكێ لاواز ونساخ ههبوو، خودانێ خانێ د سوحبهتا وى دا حێبهتى بووبوو، ئهڤه كیه؟ وهاتییه چ؟ هندهك جاران ب جلكێن دڕیاى وهكى وان كهسێن خواستنێ دكهن، دهردكهڤت، وهندهك جاران مهزهلكا وى یا تژى كاغهز وكتێبێن! وئهڤه چهند ڕۆژهكه ههر نهدهركهفتیه دێ بێژى یێ نهخۆشه، وپیچ پیچه وى نهخۆشییا خۆ ژ ڤى نهفهرێ غهریب دیت.. ئێڤاریهكێ دهمێ ئهو ل خانێ یێ ڕوینشتى، وى حهرهكهكا غهریب ل بهر دهرێ خانێ دیت، مرۆڤ تێك هاتن وتێك چوون، ههر وهكى تشتهكێ نه یێ عهدهتى ل جادێ چێبوو، مرۆڤ ب لهز هاته ژۆر، وبهرى خودانێ خانێ پسیارێ ژێ بكهت: ئهو چ قهومى؟ وى گۆتێ: ئهڤه هات.. خـودانـێ خانێ هزر ئهو دێ بێژت: ئهڤه خهلیفهیه هات، ژ بهر وێ ئزدحاما ل سهر جادێ چێبووى، گۆت: كیه هات؟ وى گۆت: بابێ عهبدللاهى یێ بهر ب خانا ته ڤه دئێت، دێ سهرا نهخۆشهكى دهت..
ئیمام د گهل مهوكبێ خۆ گههشته وێ مهزهلكێ یا ئهو جحێل تێڤه ڕازاى، وگاڤا گههشتیه نك نهخۆشى، ئیمامى گۆتێ: مزگینییا خێرێ ل ته بت، بابێ عهبدررهحمانى، دوعایا من ژ خودێ ئهوه شفایێ ب رزقێ ته بكهت.. وتو دا بێژى قهدهر ل هیڤییا ڤێ دوعایێ بوو ژ بابێ عهبدللاهى، پشتى هنگى ب دهمهكێ كێم بابێ عهبدررهحمانى (بهقیێ كوڕێ موخللدى) ڕابوو سهر پییان، پشتى خودێ ب بهرهكهتا دوعایا ئیمامى شفا بۆ هنارتى، ودهمـهكــێ درێـــژ پــێــڤــه نهچوو ئهو ل سهر دهستێ ئیمام ئهحمهدى وزانایێن دى ل بهغدا بوو ئێك ژ مهزنترین موجتههد وزانایێن ئهندهلوسێ، وسهرهاتیا وهرگرتنا وى بۆ عـلـمــى ژ ئیمام ئهحمهدى ب كراسێ خازۆكان بوو ئێك ژ مهزنترین دهرسان بۆ ههر كهسهكێ بڤێت ببته خودان عهزیمه وهیممهتهكا بلند د وهرگرتنا علمى دا.
ویا ماى بێژین: بهقى خودانێ تهفسیرهكێیه، ئـیـمـامـێ مهزن ئبن حهزم د دهر حهقێ دا دبێژت: د ئیسلامێ دا تهفسیرهكا وهكى یا بهقى نههاتیه نڤیسین. وئهو ئێكهمین زانا بوو فقهێ حهدیسێ ل ئهندهلوسێ بهلاڤكرى، لهو فهقیهێن مهزههبێ مالكى نهیارهتییا وى دكر، بهلێ وى دگۆته وان: دارهكا وهسا من یا چاندى حهتا دهجال بێت كهس نهشێت وێ بینته دهر، مهخسهدا وى فقهێ حهدیسێ بوو.
دبێژن: وى پشكدارى د پتر ژ حهفتێ غهزوان دا كر بوو، و ل سالا 276 ل وهلاتێ ئهندهلوسێ چووبوو بهر دلۆڤانییا خودێ.
