ئبن تهیمیه و بێبهختییێن كهڤنهنوى
مه نه ل بهره ل ڤێرێ بهحسێ دیرۆكا ئبن تهیمیهى و بهرههمێ وى یێ بهرفرههـ بكهین، چونكى ئهو بابهتێ ڤێ پهیڤا مه نینه(ههچییێ ئهڤ چهنده بڤێت دشێت ل كتێبا مه (د گهل مرۆڤێن خودێ) بزڤڕت، ل وێرێ مه ئهڤ زانایه ب بهرفرههى یێ دایه نیاسین)، بهلێ حهتا گۆتنا مه یا ئاشكهرا بت، پێتڤییه بێژین: ئبن تهیمیه ئهوێ ل سالا 661 مشهختى (1263 ز) ل باژێڕێ حهرانێ ل باكوورێ كــوردســتــانـــێ هــاتییه سهر دنیایێ، و ل سالا 728 مشهختى (1328 ز) ل باژێڕێ دیمهشقێ چوویه بهر دلۆڤانییا خودێ، ل دهمهكى ژیابوو ژ گهلهك لایان ڤه وهكى وى دهمى بوو یێ ئهم نوكه تێدا دژین، لهو گهلهك ژ نڤیسینێن وى دهمێ مرۆڤ دخوینت مرۆڤ هزر دكهت ئهو ل دهمێ مه یێ نوكه یێن هاتینه نڤیسین:
ئهو ل زهمانهكى ژیابوو گوهۆڕینهكا بهرچاڤ ل سهر نهخشهیا سیاسى یا جیهانا ئیسلامى پهیدا بووبوو، دهولهتا عهبباسییان ئهوا د گهل لاوازى و بێ سهر و بهرییا خۆ ب ناڤێ خیلافێ دئاخفت، ب دهستێ نهیارێن بیانى و هندهك دویڤهلانكێن وان یێن خۆیانى هلوهشیا، و ل سهر هژمارهكا دهولهت و میرگههێن لاواز و لێككهفتى هاته لێكڤهكرن، و جیهانا ئیسلامى بهردهوام تویشى دو هێرشێن دژوار دبوو: ژ مهغوولییان ژ ڕۆژههلاتێ ڤه، و ژ فڕهنگان ژ ڕۆژئاڤایێ ڤه، و ههردو لایان دڤیا ههبوونا موسلمانان بكهنه ئارمانج.
ژ لایێ هزرى ڤه: مهزههبییهتا بهرتهنگ و موتهعهصصب، و صووفییهتا فهلسهفى و سلبى، و فهلسهفه و مهنطقێ یۆنانى، دهورهكێ مهزن د بهلاڤكرنا هشكاتى و جموودا هزرێ دا ههبوو، حهتا نێزیك بوو مهنههجێ كیتاب و سوننهتێ د سهرێ موسلمانان دا ببته تشتهكێ بیانى و غهریب.
و ژ لایێ عهقائدى ڤه گهلهك ڕێ و ڕێبازێن بیدعهچی كارهكێ ئاشكهرا و بهردهوام د لاوازكرنا چهپهرێ ناڤخۆیى یێ موسلمانان دا دكر، ب ڕێكا نهیارهتییا مهنههجێ سوننهتێ، و دانا وهلائێ بۆ هزر و بیرێن مونحهرف، دا ئهو بـبـنـه پێگوهۆڕك بۆ باوهرییا ئیسلامى یا زهلال، ئهوا صهحباییان ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ڤهگوهاستى.
و نێزیكه بێژین: ئبن تهیمیه زانایێ ئێكانه یێ سهردهمێ خۆ بوو، د ڤان هــهمـى چهپهران دا خهبات كرى، و د دهرس و خوتبه و كتێبێن خۆ دا بهڕهڤانى ژ مهنههجێ سوننهتێ كرى، بێى گهفێن ترساندن و گرتن و نهفیكرنێ وى پاشدا ببهن، یان سست كهن، و بزاڤا مرۆڤى چهند یا خورتتر بت حهسوید و نهیارێن مرۆڤى ژى زێدهتر لێ دئێن.
و كـرێــتـتـرین چهكێ نهحهزێن ئبن تهیمیهى دژى وى ب كارئیناى، هێشتا د ژیانا وى دا و حهتا ئـهڤـرۆ ژى پێڕادانا بێبهختییان بوو، ب ڕێكا تهحریفكرنا گۆتنێن وى، ب وان ههر سێ ڕهنگێن تهحریفێ یێن مه بهرى نوكه ئیشارهت پێ داى: ئینانا گـۆتـنـێ نـه ل جهێ وێ یێ خودانى لێ گۆتى، یان شرۆڤهكرنا وێ ب ڕهنگهكێ نه یێ دورست، یان ژى بڕین و كهزاختنا ئاخفتنێ دا ئارمانج ژێ بێته گوهاڕتن. و یا ژ ڤێ ژى كرێتتر ئهو بوو، نهیارێن ئبن تهیمیهى -پێخهمهت كرێـتكرنا وى د چاڤێن خـهلكى دا- هندهك درهوێن سۆر ب سۆر یێن خۆ ل سهر وهریسان نهگرن! ب دویڤ ڤه دنان.
و نموونه ل سهر ڤێ چهندێ گهلهكن، ئهز ل ڤێرێ دو نموونهیان ب تنێ دێ بــۆ هــهوه ڤهگێڕم، ئێك یا كهڤن و ئێك یا نوى، و یێن دى ژى ههمییان ب ڤى ڕهنگى قیاس بكهن.
یا ئێكێ:
ل وى دهمێ ئبن تهیمیهى ئیسباتا صیفهتێن خودێ ئهوێن د كیتاب و سوننهتێ دا هاتى دكرن، بێ (تهئویل و تهعطیل و تهشبیهـ) ههڤڕكێن وى ئهو ب (تهشبیهـ و تهجسیمێ) گونههبار دكر، دا وى د چاڤێن خهلكى دا بشكێنن، ئهگهر خۆ ئهڤ چهنده ب ڕێكا بێبهختییێ ژى بت، یان درهوهكا ئاشكهرا، و ئهڤه بۆ ههوه نموونهك:
گهڕۆكێ ناڤدار (ئبن بهطووطه)( ابن بطوطة، محمد بن عبد الله الطنجي: تحفة النظار في غرائب الأمصار وعجائب الأسفار، أكاديمية المملكة المغربية، الرباط، 1417 هـ، 1 / 316-317) دهمێ بهحسێ چوونا خۆ بۆ دیمهشقێ دكهت، دبێژت: تهقییهددین ئــبـن تهیمیه ژ فهقیهێن حهنبهلییان یێن مهزن بوو ل دیمهشقێ، و خهلكێ دیمهشقێ ئهو گهلهك مهزن ددیت.. و پشتى ڤهگێڕینا چــهنــد گـۆتنهكان دبێژت: ل دیمهشقێ ئهز ئهینییێ ل نك وى ئاماده بووم، وى ل ســهر مینبهرا مــزگــهفـتـێ وهعز دكر، ئهو دهرهجهكێ ژ مینبهرێ هاته خوار، و ژ ئـاخـفـتـنـا وى ئهو بوو وى گۆت: وهكى ڤێ هاتنه خوارا من ژ منبهرێ خودێ ژ عهسمانى دئێته خوار، ئینا فهقیههكێ مالكى یێ كو دبێژنێ: (ابن الزهراء) ڕابوو ڤه و خۆ نهرازى كر ل سهر ئاخفتنا وى، هنگى خهلك ب وى فهقیهى وهرهاتن و ب نهعال و دهستان دانا وى حهتا شاشكا وى ژ سهرى كهتى..
و بێى ئهم خۆ و ههوه ژى بوهستینین ب ڤهگوهاستنا ئاخفتنێن ئبن تهیمیه ل دۆر حهدیسا هاتنه خوارا خودێ بۆ عهسمانێ دنیایێ( ئبن تهیمیهى كتێبهكا تایبهت ل دۆر شهرحا وێ حهدیسا هاتنهخوارا خودێ ههیه ل بن ناڤێ (شرح حدیث النزول) ههچییێ بڤێت بۆچوونا وى ب تمامى بزانت دشێت لێ بزڤڕت، و كورتییا كتێبێ د ڤان ڕێزكان دایه كو دهقێ عهرهبى ئهڤهیه، ئبن تهیمیه دبێژت: ((ولهذا كان مذهب السلف والأئمة إثبات الصفات، ونفي مماثلتها لصفات المخلوقات. فالله تعالى موصوف بصفات الكمال الذي لا نقص فيه، منزه عن صفات النقص مطلقا، ومنزه عن أن يمثاله غيره في صفات كماله، فهذان المعنيان جمعا التنزيه، وقد دل عليهما قوله تعالى: (قُلْ هُوَ الله أَحَدٌ الله الصَّمَدُ( فالاسم الصمد يتضمن صفات الكمال، والاسم الأحد يتضمن نفي المثل كما قد بسط الكلام على ذلك في تفسير هذه السورة. فالقول في صفاته كالقول في ذاته، والله تعالى ليس كمثله شيء، لا في ذاته ولا في صفاته ولا في أفعاله، لكن يفهم من ذلك أن نسبة هذه الصفة إلى موصوفها كنسبة هذه الصفة إلى موصوفها. فعلم الله وكلامه ونزوله واستواؤه، هو كما يناسب ذاته ويليق بها، كما أن صفة العبد هي كما تناسب ذاته وتليق بها، ونسبة صفاته إلى ذاته كنسبة صفات العبد إلى ذاته)) بهرێ خۆ بده: شرح حدیث النزول، المكتب الإسلامی بیروت، 1977، ص 10)، ههما بهسه بێژین: ئهگهر خودێ ڤیا درهوكێ ئاشكهرا كهت نیشانێن وێ ددهته د گهل دا، ئبن بهطوطه د كتێبا خۆ دا ئاشكهرا دكهت كو ئهو ل رهمهزانا سالا 726 مشهختى گههشتبوو دیمهشقێ، و زانایێ مهزن ئبن كهثیرێ دیمهشقى یێ شافعى -كو ئێك ژ شاگردهیێن ئبن تهیمیهیه- د كتێبا خۆ (البدایة و النهایة)( ابن كثیر الدمشقی: البدایة والنهایة، 14/123 و 14/ 135) دا ئاشكهرا دكهت كو ئبن تهیمیه ل شازدهى ههیڤا شهعبانێ ژ سالا 726 مشهختى هاتبوو گـرتــن و ڤـــێ جــارێ ئهو مابوو گرتى حهتا ل بیستى ههیڤا ذولقهعده ژ سالا 728 د گرتیخانهیا قهلعێ دا مرى. یهعنى ههیڤهكێ بهرى ئبن بهطووطه بگههته دیمهشقێ ئبن تهیمیه هاتبوو گرتن و مهنعهكرن ژ خوتبه و وهعظ و گۆتنا دهرسان.. پشتى هنگى ئهو كهسێن دیرۆكا ئبن تهیمیهى نڤیسى ههمى دبێژن: ئبن تهیمیهى دهمــێ وهعــظ ل خهلكى دكر ل مزگهفتا خۆ ئــهو نــهدچــوو ســـهر مینبهرێ، بهلكى ل سهر كورسیكهكێ دڕوینشت و خهلك ل دۆرێن وى كۆم دبوو!
یا دویێ:
د كتێبهكێ دا یا ڤێ دووماهییێ ل دهۆكێ هاتییه چاپكرن، بۆ هندێ دا خهلكى وه تێ بگههینت كو داعش بهرههمێ هزرا ئبن تهیمیهى و یێن وهكى وییه، خودانى كتێبا خۆ یا تژیكرى ب هندهك گۆتنان هندى مرۆڤ گۆتنێ سڤك بكهت دێ بێژت: ئهو بێبهختى و درهوێن ب شاخن( وهكى بۆ نموونه ل بهر پهڕێ (43) دبێژت: ((زانایێن سهر دهمێ ابن تیمیه ئهو باش دنیاسى و هۆشداریا بسلمانا دكر نهكهڤنه داڤێن وى و هزر و بۆچوونێن وى یێن خهلهت، بهلێ وههابى و سهلهفیا ال سعود ئهڤه بۆ دهمهكێ درێژه بسلمانان ههمیا دخاپینن و ڤان راستیان ل سهر وى ڤهدشێرن و بهایهكێ مهزن دایێ و كریه شیخ الإسلام..)) و ب ڕاستى ئهڤه یاریكرنهكه ب عهقلێ خواندهڤان؛ ئهگهر نه، چاوا وههابییان دێ ئهو كربته (شیخ الإسلام) و بهرى ئهو بێنه سهر دنیایێ ب پتر ژ پێنجسهد سالان هندهك زانایێن وهكى (ئبن كهثیر و ذهههبى، و ئبن قودامهیێ مهقدسى، وبهززار) ب دههان جاران ناسناڤێ (شیخ الإسلام) بۆ وى دانایه، یان تو بێژى ئهو ژى ل نك نڤیسهرێ هێژا وههابى بن! پشتى هنگى بـــهرى دهولهتا (وههابییان) بێته دامــهزراندن، ئێك ژ لایێن گرنگى ددا ئبن تهیمیهى و كتێبێن وى ل جیهانا موسلمانان بهلاڤ دكر چاپخانهیا (كوردستان) بوو ل قاهیره، یا سهیدا (فرج الله زكى الكردى) و ئێكهمین جـار كـتـێـبـا (الفتاوى الكـبـرى) یا ئبن تهیمیهى وى ل سالا 1908 چاپكربوو)، و ل ڤێرێ نموونهیهكێ ب تنێ ئهز دێ ئینم؛ دا هوین بزانن وهریسێ درهوێ چهندێ كورته:
د بهرپهڕێ (42) دا ژ ڤێ كتێبێ و حهتا خودانێ كتێبێ خواندهڤانان قانع بـكـهت كــو ئــبــن تــهیمیهى -وهكى داعشێ- سهرا تشتێن گهلهكێن كێم فهتوا ب كوشتنا موسلمان ددا دبێژت:
((د پهرتوكا (الفتاوى الكبرى) بهرگێ (22) لاپهرێن (235-236) پسیار ژ (ابن تیمیه) هاتهكرن ل سهر كهسهكى كو دهنگێ خۆ د ئنیهتا نڤێژێ دا بلند دكهت و تهشویشێ دئێخته ناڤ بسلمانان وبێژیت: دڤێت د ئنیهتێ دا سوپاس بۆ خودێ بلندكرنا دهنگى د ئنیهتێ دا نههاتیه ڤهگوهاستن ژ چ زانایێن بسلمانان و نه پێغهمبهرى وه كریه و نه ههڤالێن پێغهمبهرى و نه ئیمام و نه (سلف الصالح) و ههچیێ بێژیت ئهڤه دینێ خودێ یه و ئهركه دڤێت شهریعهت نیشا ڤى كهسى بێته دان و توبه بكهت ژ ڤێ گۆتنێ و ههكه یێ رژد بوو دێ ئێته كوشتن)).
و دا كــو نــڤــیــســهر وهســا خــۆ نیشا مه بدهت كو ئهو كهسهكێ زانایه ب شریعهت و فقهێ ئیسلامى، پشتى ڤهگێڕینا ڤێ دهقا تهحریفكرى دبێژت: ههر چهنده د فقهێ شافعى دا دبێژیت: دروسته دهنگ بێته بلندكرن د ئنیهتا نڤێژێ دا.
و من گۆت: دهقا تهحریفكرى، چونكى نڤیسهرى نه پسیار ب دورستى و تمامى ڤهگێڕایه، و نه بهرسڤ، و ئهوا وى ئیناى ژى ئهو ب دورستى تێ نهگههشتییه، لهو تهعلیقهكا چو پهیوهندى ب بابهتى ڤه نهههى گۆتییه، ژ بلى كو خۆ گههاندییه ئهنجامهكێ خهلهت.. چاوا؟
ئێكهمین جار دڤێت ئهم بزانین دو مهسهلێن ژێك جودا ههنه:
1- (التلفظ بالنیة) یهعنى: ئهزمانێ مرۆڤى ب ئنیهتێ بگهڕیێت و بلڤلڤت، و ئهڤهیه یا خیلاف د ناڤبهرا فقهزانان دا چێبووى، و هندهك فقهزانێن شافعى دبێژن ئهو كارهكێ دورسته، و پسیار نه ل دۆر ڤێ چهندێیه حهتا نڤیسهر وێ تهعلیقێ بێژت یا گۆتى.
2- (الجهر بالنیة) كو مرۆڤ دهنگێ خۆ ب ئنیهتێ بلند بكهت، حهتا دهنگێ وى بگههته خهلكى و تهشویش بۆ وان چێ ببت، و پسیار ل دۆر ڤێ چهندێیه.. و چو مهزههبان ئهڤ كاره دورست نهكرییه، نه شافعییان و نه مهزههبێن دى، و هندهك ژ بهرسڤا ئبن تهیمیهى ل دۆر ڤێ چهندێیه، و د سهرێ پسیارێ دا ب عهرهبى هاتییه: (( وَسُئِلَ: عَنْ رَجُلٍ إذَا صَلَّى يُشَوِّشُ عَلَى الصُّفُوفِ الَّذِي حَوَالَيْهِ بِالجَهْرِ بِالنِّيَّةِ.. )) و ئاشكــهرایــه كــو نـڤـیـسهرێ هێژا فهرقێ ناكهت د ناڤبهرا ڤان ههردو مهسهلان دا، چونكى شۆلا وى نه فقها ئیسلامییه!
و بهرێ خۆ بده ڤان ههردو ڕستهیێن كورت ژ گۆتنا ئبن تهیمیهى دا جوداییا مرۆڤێ فهقیهـ ژ یێ نه فهقیهـ بزانى:((الجَهْرُ بِلَفْظِ النِّيَّةِ لَيْسَ مَشْرُوعًا عِنْدَ أَحَدٍ مِنْ عُلَمَاءِ المُسْلِمِينَ، وَلَا فَعَلَهُ رَسُولُ الله صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَلَا فَعَلَهُ أَحَدٌ مِنْ خُلَفَائِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَفِ الْأُمةِ وَأَئِمَّتِهَا)).
((.. وَلِهَذَا يَتَنَازَعُ الْفُقَهَاءُ المُتَأَخِّرُونَ فِي اللَّفْظِ بِالنِّيَّةِ: هَلْ هُوَ مُسْتَحَبٌّ مَعَ النِّيَّةِ الَّتِي فِي الْقَلْبِ؟ فَاسْتَحَبَّهُ طَائِفَةٌ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي حَنِيفَةَ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَد. قَالُوا لِأَنَّهُ أَوْكَدُ وَأَتَمُّ تَحْقِيقًا لِلنِّيَّةِ، وَلَمْ يَسْتَحِبَّهُ طَائِفَةٌ مِنْ أَصْحَابِ مَالِكٍ وَأَحْمَد وَغَيْرِهِمَا، وَهُوَ الْمَنْصُوصُ عَنْ أَحْمَد وَغَيْرِهِ، بَلْ رَأَوْا أَنَّهُ بِدْعَةٌ مَكْرُوهَةٌ..)).
پشتى ڤێ، نڤیسهرى ژ زانین یان ژ نهزانین هندهك ژ وێ پسیارێ بڕییه یا ژ ئبن تهیمیه هاتییهكرن، و ب وێ بڕینێ تێگههشتنا بهرسڤێ دئێته تـهحــریــفـكـرن، و ئهنجام دئێته وهربادان.. و ئهو جهێ هاتییه بڕین ژ پسیارێ ب عهرهبى ئهڤهیه: (( وَأَنْكَرُوا عَلَيْهِ مَرَّةً وَلَمْ يَرْجِعْ، وَقَالَ لَهُ إنْسَانٌ: هَذَا الَّذِي تَفْعَلُهُ مَا هُوَ مِنْ دِينِ الله، وَأَنْتَ مُخَالِفٌ فِيهِ السُّنَّةَ. فَقَالَ: هَذَا دِينُ الله الَّذِي بَعَثَ بِهِ رُسُلَهُ وَيَجِبُ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ يَفْعَلَ هَذَا.. وَيَقُولُ لِلْمُنْكِرِينَ عَلَيْهِ: كُلٌّ يَعْمَلُ فِي دِينِهِ مَا يَشْتَهِي؟ وَإِنْكَارُكُمْ عَلَيَّ جَهْلٌ )) یهعنى: ئهو كهسێ (دهنگێ خۆ ب ئنیهتێ بلند دكهت) نه كو (وێ ب ئهزمانى دبێژت) گاڤا ئێكى گۆتێ: ئهڤه نه ژ دینییه، و كهسێ ئهو نهكرییه نه پێغهمبهرى و نه صهحابییان و نه ئیمامان، ئهو بێژت: ئهوا ئهز دكهم ئهوه ئهو دین یێ خودێ هنارتى و ل سهر ههر موسلمانهكى واجبه وێ بكهت یا ئهز دكهم، و ههر ئێك د دینێ خۆ دا دێ وێ كهت یا وى دڤێت.. باشه ئهوێ ڤێ ئاخـفـتـنـێ بێژت حوكمێ وى چییه؟ یهعنى: ئهوێ موخالهفا ئیجماعا ئوممهتێ د مهسهلهكێ دا بكهت، و ئینكارێ بكهت، و بێژت: ئهوا ئهز دكهم ئهوه دین، و ههر ئێكێ ب كهیفا خۆیه و حهقێ وى ههیه چى تشتێ وى بڤێت بۆ خۆ بكهته دین!
ئهڤ كهسهیه پسیارا وى ژ ئبن تهیمیه دئێتهكرن، و وهكى ئاشكهرا مهسهله بنهجهكرنا قاعیدهیهكێ عهقیده و باوهریێیه، نه مهسهله ئینان و نهئینانا ئنیهتێیه، و ههر زانایهكێ ئیسلامێ یێ تو بێژییێ حوكمێ ڤى مرۆڤى چیه؟ ئهو دێ بێژته ته: ئهو مورتهدده، و ئاشكهرایه كو حوكمێ مورتهددى كوشتنه.. بهلێ كهسهكێ ئهلیفبائا عهقیده و فقها ئیسلامى نهزانت دێ چاوا ڤى تشتى زانت و د گۆتنا شێخێ ئیسلامێ گههت!؟
