ئیمامێ ئهوزاعی
ئهوێ چو جاران شیرهتا خۆ نهفرۆتی
ئـهو مرۆڤێ خودێ یـێ مــه ل بـهره كو ڤێ جارێ ل دیوانا وی ئاماده ببین، وچهندهكێ ژ نێزیك بنیاسین مرۆڤهك بوو ب دورستی یێ هێژای هندێ بوو ناسناڤێ (زانایــێ دیـنـی) ل سهر بێتهدانان، چونكی وی ب دورستی ههمی سالۆخهتێن زانایان ل نك خۆ پهیدا كربوون..
وسالۆخهتێ زانایێن دینی یێ ژ ههمییان بهرچاڤتـر كو ل نك ڤی زانایی دهاته دیتن ئهو بوو وی نصیحهتێ خێرێ ل مهزنی وبچویكی دكر، وجارهكا ب تنێ ژی ژێ نههاتییه زانین كو وی مالـێ دنیایێ سهرا شیرهتهكا خۆ وهرگرت بت، یان نصیحهتهكێ خۆ وی فرۆت بت، وما دێ چاوا ئهو وه كهت وئهو ب خۆ د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ((یا من زانی ئهوه ههر زهلامهكێ وهعزهك ل هندهك مرۆڤان كربت وئارمانجا وی كنارێ خودێ نهبت، دلێن خهلكی دێ ژێ دویركهڤن كا چاوا ئاڤ ژ سهر كهڤرێ حلی دكهڤت)).
وڕۆژهكێ دهمێ وی وهعزهك ل مهزنهكی ژ مهزنێن دنیایێ كری ڤی مهزنی هندهك مال دایێ وگـۆتـێ: ((ئهڤه بۆ ته دا تو پێ بگههییه وهلاتێ خۆ، وی مالێ وی لێ زڤڕاند وگۆتێ: من ههوجهیی پێ نینه.. وئهز نه ئهوم یێ شیرهتا خۆ ب مالێ دنیایێ ههمییێ بفرۆشم!)).
❖ئهوزاعى كى بوو؟
زانایێ مه یێ ڤێ جارێ ئیمامێ ئهوزاعییه.. وئهوزاعی ناڤێ وی عهبدررهحمانێ كـوڕێ عهمری بوو، ودگۆتنێ: (بابێ عهمری)، ل سالا (88) مشهختی هاتبوو سهر دنیایێ، وهنگی هێشتا هندهك صهحابی دساخ بـوون، و ل ســهر دهمــێ خـلافهتا عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی -خودێ ژێ رازى بت- عهمرێ وی ژ دههێ بۆری بوو، عهسلێ وی خهلكێ وهلاتێ ســنـدێ بوو، و ب ئێتیمی دهیكا وی ئهو ب خودان كربوو، وبهرێ وی دابوو ڕێكا خواندنێ ووهرگرتنا علمی حهتا ڕۆژهك ب سهر وی دا هاتی زانایهك د ناڤ ئوممهتێ دا نهمابوو ئهگهر ههوجهی علمێ وی نهبت!
ل سهر دهستێ هژمارهكا مهزن ژ زانایێن تابعییان علم وزانین وهرگرتبوو، وهكی (عطاء بن أبی رباح) و(محمد بن سیرین) و(نافع مولی ابن عمر) وگهلهكێن دی.
ئهوزاعی علم وعهمهل وگۆتنا حهقییێ بێ ترس ل نك خۆ كۆم كربوو، وههر جارهكا ئهڤ ههر سێیه ل نك مرۆڤهكی كۆم بوون، دێ هێژایی هندێ بت د ناڤ خهلكی دا ببته ئیمامهكێ (قدوه)، وئهڤ صفهته بوون ئێكا هند ژ وی چێكری ئێكێ وهكی ئیمام (مالكی) د دهر حهقێ دا گۆتی: ئهوزاعی ئیمامهكه مرۆڤ دشێت بۆ خۆ بكهته جهێ چاڤلێكرنێ .
ل سالا 157 مشهختی ل شامێ چووبوو بهر دلۆڤانییا خودێ .
❖ئهوزاعى وشیرهتكرن:
وهكــی مــه گــۆتــی د دهرحهقا گۆتنا حهقییێ دا وشیرهتكرنا بێ بهرانبهر ههمی كهس ب دیتنا ئیمامێ ئهوزاعی وهكی ئێك بوون، وئهو تهرازییا وی حهقی پێ دكێشا وزهلام پێ دنیاسین ههر دهم ئێك بوو، و(تهمهللوقێ) چو جاران ئهو ب لایێ كهسێ دا شۆڕ نهدكر، وحهژێكرنا وی بۆ حهقییێ وبهلاڤكرنا دادییێ ئێكا هند ژ وی چێكربوو ئهو ژ كهسێ نهترست و ژ بهر كهسێ نهدانت..
دهمهك ب سهر وی دا هاتبوو ئهو كهسهكێ عادی بوو د ناڤ كۆمهكا گهشه ستێرێن مهزن دا، لهو بهرێ خهلكی لـێ نهبوو، هنگی ئهو یێ خۆ بوو.. پاشی ڕۆژهك ب سهر وی دا ئهو هاته پێش وبوو یێ خهلكی، هنگی ئهو نهما ئێدی یێ وهسا بت وهكی دلـێ وی دچتێ، بهلكی مهجبوور بوو یێ وهسا بت وهكی ئیمامهت دخوازت، وئهڤه بوو ئهو ب سهر ئیمامێ مهزن سوفیانێ ثهوری ئێخستی، سوفیانی پشت دا بوو دنیایا خهلكی و ژ بلندی ل دنیایێ دنێڕی، بهلـێ ئهوزاعی د ناڤ خهلكی دا بوو ودنیایا وان دگوهاڕت، ژ بهر ڤێ چهندێ رۆژا ئهو ههردو پێكڤه چووینه دیوان ئیمام مالكی، پشتی دهركهفتین، مالكی گۆت: ئێك ژ وان ژ ههڤالـێ خۆ زاناتره، بهلـێ ب كێر ئیمامهتییێ نائێت، ویێ دی -یهعنی ئهوزاعی- ب كێر ئیمامهتییێ دئێت.
ئهوزاعی جارهكێ گۆته ههڤالێ خۆ (موسی بن أعین)ی: بابێ سهعیدی بهرێ مه تڕانه ویاری دكرن ومه دكره كهنی، پشتی ئهم وه لـێ هاتین خهلك چاڤ ل مه بكهت ئێدی خۆ ئهم نهشێین بگڕنژین ژی!
ب ڕاستی زانایێن ب ڤی ڕهنگی ئهوێن ئهڤ شعووره ههی ئهون ئهو گههـ یا خوینێ ڤهدگوهێزته ههمی لایێن جڤاكێ، وئهون ئهو تێله یا ڕۆناهی تێڕا دگههته ههمى لایێن ژینێ، لهو عهجێبگرتی نهبن ئهگهر هوین ببینن گهشاتی ژ ههمی ئاخفتنێن ڤان توخمه زانایان دپهشت.
ڕۆژهكێ زهلامهكێ فهله هاته نك وی وجهڕكهكێ هنگڤینی بۆ ئینا، وگۆتێ: بابێ عهمری ! من شۆلهك ل نك والـییـێ بهعلهبهكێ ههیه، وئهز دزانم ئهو گهلهك قهدرێ ته دگرت ڤێجا ئهگهر ته كاغهزهك بۆ من نڤیسیبا دا بهمه نك. ئیمامێ ئهوزاعی گۆتێ: ئێك ژ دووان.. یان دێ هنگڤینی وهرگرم وكاغهزێ نانڤیسم، یان دێ كاغهزێ نڤیسم وهنگڤینی وهرناگرم!
هنده تهرازییا وی یا (دهقیق) بوو، ئهگهر من خزمهتهك بۆ تـه كر وخێرهك د گهل ته كر پاشی من جهڕكێ هنگڤینی ژ ته وهرگرت، مهعنا ئهو من ئهو خێرا خۆ فرۆت، وجهێ خۆ یان (وهجاههتا) خۆ ئستغلال كر دا هندهك مالـێ دنیایێ پێ بگههته من، یان مهصلحهتهكا من ب جـهـ بێت.. وئهوزاعی نه ژ وان كهسانه یێن ڤێ چهندێ دكهن.
وكانێ چاوا ئهو د گهل عامییان یێ ب ڤی ڕهنگی بوو، وهسا ئهو د گهل مهزنێن دهولــهتـــێ ژی یـــێ وهســا بــوو.. جارهكێ خهلیفێ عهبباسی (أبو جعفر المنصور)ی هنارته ب دویڤ ڕا، گاڤا ئهو هاتی، خهلیفهی گۆتێ: من دڤێت علمی بۆ خۆ ژ ته وهرگرم!
وی گۆت: ئهی (أمیر المؤمنین) ئهز دێ بۆ ته بێژم بهلێ من دڤێت تو خۆ تێ بگههینی.
خهلیفهی گۆت: من یێ هنارتییه ب دویڤ ڕا بۆ ڤێ چهندێ، ڤێجا چاوا ئهز خۆ تێ ناگههینم؟!
وی گۆت: كو تو گوهێ خۆ بدهیه گۆتنا من وكاری پێ بكهی.
یهعنی: جامێرییا مهزنی ئهو نینه ئهو گوهێ خۆ بدهته حهقییێ پاشی ههر وێ بكهت یا وی دڤێـت، فیرعهونی ژی ل دیوانا خۆ ڕێ دا مووسای ب دهنگهكێ بلند وێ بێژت یا وی دڤێت، نه بهس هنده.. گۆتێ: ئهم دێ مللهتی ههمییێ ل مهیدانهكێ كۆم كهین، ئهم دێ یا خۆ كهین، وتو یا خۆ بكه، ومللهت بلا وێ بۆ خۆ هلبژێرت یا وی دڤێت وئهو دبینت حهقی!! ئــهرێ ما (دیموقراطییهتهك) ژ ڤێ پێشكهفتیتر هــهیـــه؟ بــهلـێ گاڤا ئهوا مووسای گۆتی ب سهر وێ كهفتی یا وی گۆتی، وسـێـرهبهندێن وی ب خۆ ئعتراف ب ڤێ چهندێ كری (فیرعهونی) چ كر؟ گــۆت: مـــادهم ئــهز یێ نهحهقم دڤێت گوهدارییا مووسای بكهم وكاری ب گۆتنا وی بكهم؟ نهخێر! وی گۆت: سلامهتییا وهلاتی ومهصلحهتا مللهتی هندێ دخوازت ئهم ڤان سێرهبهندێن خائین بهلاویسین..
مهعنا: عیبرهت ب هندێ نینه مهزن گوهدارییا گۆتنا (موخالف) بكهت، یان ڕێ بدهته (موعارهضێ) ئاخفتنا خۆ بێژت، بهلكی عیبرهت ب هندێیه ئهو كاری ب گۆتنا حهقییێ بكهت گاڤا بۆ دئێته گۆتن، ئیمامێ ئهوزاعی ل ڤێ باوهرێ بوو لهو وی گۆته خهلیفهی: نهزانینا ته ب گۆتنا من ئهو نینه تو نهزانی كانێ ئهز چ دبێژم، نهزانینا ته ب گۆتنا من ئهوه تو كاری پێ نهكهی.
وهزیرێ خهلیفهی گاڤا ئهڤ بستهییه ژ ئهوزاعی دیتی بالا دهستكێ شیرێ خـۆ كر، خهلیفهی لـێ حهیتاند وگۆتێ: ڕوینشتنا مه یا خهلاتییه نه یا جهلاتییه.. پاشی ڕێ دا ئیمامی باخڤت.
ئیمامێ ئهوزاعی گۆت: ئهی ( أمیر المؤمنین ) ئهو كهسێ حهز ژ حهقییێ نهكهت ئهو حهز ژ خودێ ناكهت، چونكی خودێیه حهقییا ئاشكهرا، ئهی (أمـیـر المؤمنین) تو ب خۆ ڤه یێ موژیلی، وته ئهو خهلكێ ژبیـركری یێ تو بوویه مهزنێ وان، سۆرێ وان وڕهشێ وان، موسلمانێ وان وكافرێ وان، ههر ئێك ژ وان حهقێ ل سهر ته ههی تو دادییێ د گهل بكهی، ڤێجا دێ چاوا بت ئهگهر وهفدهك ل دویڤ وهفدهكێ ب دویڤ ته كهفت وههر ئێك ژ وان گازندهیا بهلایهكێ بكهت یا ته ئینایه سهری یان زۆردارییهكا ته لێكری؟
ئهی (أمیر المؤمنین) ئهگهر ملك بۆ ئێكی بهری ته مابا ئهو نهدگههشته ته، وكا چاوا ئهو بۆ یێن بهری ته نهمایه وهسا ئهو بۆ ته ژی نامینت، ئهی ( أمیر المؤمنین) ئهرێ تو دزانی باپیرێ ته د شهرحا ڤێ ئایهتێ دا چ گۆتییه: ( وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ۚ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا ) ل ڕۆژا قیامهتێ دهمێ كیتاب دئێته دانان ڤێجا تو دێ تاوانباران بینی ئهو ب ترسن ژ وێ یا ئهو تێدا، وئهو دبێژن: تێچوون بۆ مه بت، ئهڤه چ كیتابه نه چ تشتێن بچویك دهێلت نه چ یێن مهزن، باپیرێ ته دگۆت: تشتێ بچویك گڕنژینه، ویـێ مهزن كهنییه.. ڤێجا تو چ دبێژی بۆ وی كاری یێ دهستان كرى وئهزمانان گۆتی؟
ئهی (أمیر المؤمنین) یا بۆ من هاتییه ڤهگوهاستن ژ عومهرێ كوڕێ خهططابی وی دگۆت: ئهگهر هێستـرهك ل سهر لێـڤا فوراتی هلنگڤت ئهز دێ ترسم خودێ پسیارا وێ ژ من بكهت.. ڤێجا تو چ دبێژی بۆ وی یێ ل سهر بهڕكا ته وهاتییه بێ باركرن ژ عهدالهتا ته؟
وئیمامێ ئهوزاعی پێدا چوو ووهعزهكێ درێژ ودژوار ل خهلیفهی كر حهتا گههشتییه وێ دهرهجێ خهلیفهی كهفیكا خۆ ئینایه دهرێ وڕۆندك ژ چاڤێن خۆ ڤهمالین.
وگاڤا ئیمامی ڤیای ژ دیوانا خهلیفهی دهركهڤت وبزڤڕته جهێ خۆ، خهلیفهی هندهك مال دایێ گۆتێ: ئهڤه بۆ ته دا تو پێ بگههییه جهێ خۆ.. ئیمامی گۆتێ: من چو ههوجهیی ب وی مالی نینه، وئهز نه ئهوم یێ شیرهتا خۆ ب مالـێ دنیایێ ههمییێ بفرۆشم.
ئهڤه ئهو (مهبدهء) بوو یێ ئیمامێ ئهوزاعی ژینا خۆ ل سهر ب ڕێڤهدبر: ئهز نه ئهوم یێ شیرهتا خۆ ب مالـێ دنیایێ ههمییێ بفرۆشم! وچونكی ئارمانجا وی ب گۆتنا حهقییێ كنارێ خودێ ب تنێ بوو، خودێ ڤیانا وی هاڤێتبوو دلێن مهزنان ودلێن بچویكان ژی.. نه وهكـی وان زانایێن ل سـهر سفرا (تهمهللوقێ) هاتینه پهروهردهكرن، ئهوێن ئهگهر جارهكێ حهقییهكێ بێژن ژی بهرێ وان یێ ل هندێ (عهمفهری) ب سهر دا بێن، ڤێجا دویماهییێ نه خودێ حهز ژ وان دكهت ونه ئهوێن ئهو ل هیڤییا عهمفهرییێن وان!!
