ڕاوهستانهك د گهل نهفسێ
ل سهرێ سالا نوى
ل دویڤ ئێك هاتنا شهڤ و ڕۆژان، و زڤڕینا خڕخالا مههـ و سالان، ئێك ژ وان گهلهك قهنجیانه یێن خودێ د گهل مرۆڤان كرین، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا ئاشكهرا دكهت كو وى شهڤ و ڕۆژ بۆ نڤشێ مرۆڤان بن دهست و موسهخخهر كرینه وهكى دبێژت:(وسخر لكم الشمس والقمر دائبين وسخر لكم الليل والنهار)(إبــــراهــیـــم: 33) و ب زڤڕینا ڤێ ڕۆژێ و ڤێ ههیڤێ، و هاتنا شهڤ و ڕۆژان، ئهو دهم پهیدا دبت یێ ژیــــێ مه پێ دئێته هژمارتن، ئهو ژیێ ههر ژ ڕۆژا ئێكێ یا پهیدابوونا خـــۆ دهســـــت ب كێمبوونێ دكهت حهتا ل دویماهیا خۆ -یا ل بهر مه ڤهشارتى- ڕادوهستت.. و ئهگهر شهڤ و ڕۆژ ئهو جهـ بن یێن كار و كریارێن مه د ناڤ دا دئێنه هلگرتن و پاراستن، و ئهو قویناغ بن یێن عهمر و ژیێن مه تێڕا دهرباس دبن، ڕۆژهك دێ ئێت ههر ئهڤ شهڤ و ڕۆژه دێ شاهدهیێ ل سهر مه دهن، و ئهو كارێن مه ل سهر بهرپهڕێن وان نهخشاندین دێ بهرچاڤ و بهلاڤ كهن، و هنگى چو ڕێكێن ڕهڤێ یان یێن ئینكار و حاشاتیێ كهس ژ مه نابن!
د زڤڕینا چهرخا ڕۆژ وشهڤان دا نوى كهڤن دبن، و نێزیك دویر دبن، زهمان دئێن و زهمان دچن، ڕۆژ دزڤڕن و سال دبۆرن، و دهستهك ل دویڤ ئێكى ل سهر ڕێكا چوونا بهر ب ئاخرهتێ ڤه ددهته ڕێ، ئهڤه دئێت و وێ هه دچت، و ژڤانێ ههمییان ل نك خودێیه: (كل الناس یغدو، فبائع نفسه، فمعتقها أو موبقها) وهكى پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت، مرۆڤ ههمى ل سهر ڤێ ڕێكێ ددهنه ڕێ، بهر ب ئارمانجێ ڤه دچن، خۆ دفرۆشن، بهلێ هندهك ژ وان خۆ دفرۆشنه خودێ و نهفسا خۆ ژ ئاگرێ جههنهمێ ئازا دكهن، و هندهك خۆ دفرۆشنه دنیایێ و خۆ تێ دبهن، ل شوینا خۆ بكهنه عهبدێن خودێ ئهو دبنه عهبدێن وى دهمى یێ خودێ دایه وان دا ئهو ئهڤرۆ وى بۆ خۆ بكهنه جهێ چاندنا وى تۆڤى یێ سوباهى بهرى ژێ هلددهن.
د ڤى زهمانى دا یێ ئهم تێ دبۆرین، یان ئهو د مه دبۆرت، گهلهك خهم ههنه دئێنه وهرگێڕان و دبنه كهیف، و گهلهك كهیف ههنه دبنه خهم و كۆڤان، هندهك سال ههنه وهكى ڕۆژهكا كورت زوى د سهر خودانى ڕا دبۆرن، و هندهك ڕۆژ ههنه وهكى سالهكا درێژ خودانى دوهستینن، و مرۆڤێ ب ئێغبال ئهوه یێ سهركهفتى كاروانێ خۆ دهرباس بكهت، پشتى دو سێ ڕۆژێن دى -وهكى عهدهتێ ڕۆژ و شهڤان- سالهك ژ ژیێ مه دێ باركهت و سالهكا دى دێ كار كهت، و ئهوێ دیتنا وى بۆ زهمانى و ڕۆژ و شهڤان یا ساده و سهرڤه سهرڤه دبت كهیفا وى ب ڤێ چهندێ بێت و هـــزر بــكـــهت ئهڤه سالهك ل عهمرێ وى زێده بوو، بهلێ ئهوێ عهقلهكێ دورست و ساخلهم د سهرى دا ههبت دێ ڕاوهستیانهكا تێر هزر و تامداى ب خهمگینیێ ڤه د گهل ڤێ ڕویدانێ ههبت؛ چونكى ئهو دێ زانت كو ئهڤه سالهكا دى ژ عهمرێ وى كێم بوو..
بارا پتر ژ مه -ئهگهر نه بێژم ئهم ههمى- نوكه دبێژین: ئهڤ ساله چ زوى بۆرى، بهلێ كێم ژ مه هزرا خۆ د وى تشتێ مهزن دا دكهن یێ ڤێ سالێ ژ مه ستاندى و د گهل خۆ برى، پشكهك ژ ژیێ مه كو موستهحیله كهسهك بشێت بۆ مه بهدهل ڤهكهت، د ڤێ سالێ دا پشكهكا چـــهنــدا مهزن ژ عهمرێ مه ژ دهست مه دهركهڤت؟ چهند خۆشتڤیێن مه د گازیا مرنێ چوون و خاترا خۆ ژ مه خواست و چوونه وهغهرێ؟ چهند نهخۆشى و تهنگاڤى و خهم و كۆڤان گههشتنه مه؟ چهند گونههـ و بێ ئهمرییا خودێ مه تێدا كرن و ل سهر مه هاتنه قهیدكرن و بوونه مال؟
ب ڕاستى ئهز ژ تشتهكى عهجێبگرتى نابم هندى ئهز ژ وان كهسان عهجێبگرتى دبم یێن سهرێ سالێ كهیفێ دكهن و ئاههنگان دگێڕن، ئێك ژ مـــه دهرهــــهمــــهكــێ وى ژ دهستان دچت ههیڤهكێ سهرا عێجز دبت، و زاد ب رحهتى د گهرویێ دا ناچت، بهلێ دهمێ سالهك (پتر ژ سێ سهد و شێست، یهعنى: ههشت هزار و شهش سهد و چل سهعهت) ژ عهمرێ وى ژ دهستێن وى دهردكهڤن و ژێ دئێنه ستاندن، كهیفێ دكهت، و ئاههنگان دگێڕت.. بۆچى دهم هنده ل بهر مه یێ بێ بهایه؟ ئهز نزانم!!
ل ڤان ڕۆژان سالهك ژ عهمرێ مه بۆ وهغهركرنێ یا خۆ بهرههڤ دكهت، ئهڤێ سالێ ل بن پهڕێ شهڤ و ڕۆژێن خۆ گهلهك كار و كریارێن مه هلگرتینه، ئهگهر مه ئهو ژ بیر كربن، ئهو وان ژ بیر ناكهت، و ئهگهر مه چاڤێن خۆ ژێ گرت بن، ڕۆژهك دێ ئێت ئهو دێ وان بهرچاڤ كهت..
هـــهر كـــارهكـــێ مرۆڤى كربت وێ ڕۆژێ دێ ل بهر چاڤان ئێتهدانان، ئهڤه سالهك ژ ژیێ ته كێم بوو، و ل وى دهمێ نهزان كهیفێ ب كێمبوونا عهمرێ خۆ دكهن، تو دهلیڤهیهكێ بمینه ب تنێ د گهل نهفسا خۆ، و پسیارێ ژێ بكه كانێ ل سالا بۆرى وێ چ بۆ ئاخرهتا ته هلگرتیه؟
(ئبن حببان) دبێژت: ((یێ ژ ههمییان ب عهقلتر ئهوه یێ پتر حسێبێ د گهل نهفسا خۆ بكهت))، و مهیموونێ كوڕێ مههرانى دبێژت: ((مرۆڤ نابته كهسهكێ تهقوادار حهتا ئهو د گهل نهفسا خۆ دژوارتر لێ نهئێت ژ شریكى د گهل شریكێ خۆ))، مرۆڤهكێ زێده قهلس و یێ دل خهلهت دهمێ شریكاتییێ د گهل كهسهكێ دى دكهت، ڤێجا ههر ڕۆژ جارهكێ بمینته ب لێڤا شریكێ خۆ ڤه، و حسێبهكا هویر و دژوار د گهل بكهت، كانێ وى چ كریه و چ نهكریه؟ تو.. ئهگهر ته بڤێت تو ژ تهقواداران بى، د گهل نهفسا خۆ وهكى وى مرۆڤى به، دا نهفسا ته حیلێ ل ته نهكهت!
بۆرینا شهڤ و ڕۆژان، و چوون و هاتنا ههیڤ و سالان، خودانى ژ دنیایێ دویر دكهت و وى پتر نێزیكى ئاخرهتێ دكهت، ڤێجا خوزیا وى كهسى یێ ب حسێبا د گهل نهفسێ پێشوازییێ ل سالا خۆ یا نوى دكهت، و دان و ستاندنهكا هویر و دژوار د گهل خۆ بكهت دا ڕێكا خۆ دورست بكهت ئهگهر خواریهك كهفتبتێ، و ب خۆ ڕا بكههت ئهگهر سستیهك ژێ چێ ببت، و ل خۆ بزڤڕتهڤه ئهگهر غهفلهت ژێ پهیدا ببت، و ئهڤهیه سالۆخهتێ تهقواداران، وهكى خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا بهحسێ وان دكهت ودبێژت: (إن الذين اتقوا إذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فإذا هم مبصرون)(الأعراف: 201) هندى ئهون يێن تهقوایا خودێ كرى، ئهگهر دودلییهك ژ شهيتانى گههشته وان ئهو وێ چهندێ ل بيرا خۆ دئينن يا خودێ ل سهر وان فهركرى ژ تۆبێ و گوهدارییا خۆ، ڤێجا هنگى ئهو ب چاڤ ڤهكرن ڤه خۆ ژ بێ ئهمرییا خودێ ددهنه پاش، و وێ دكهن يا خودێ فهرمان پێ كرى، و بێ ئهمرییا شهيتانى دكهن.
ل دهسپێكا سالا نوى حسێبێ د گهل خۆ بكهن ل سهر كارێ ههوه ل سالا بۆرى كرى، بهرپهڕێ ئێكێ ژ دهفتهرا سالا نوى ب تۆبێ وئستغفارێ ڤهكهن، نه ب غهفلهتێ و بێ ئهمریا خودێ و ههڤالینیا شهیتانى، و باش بزانن كو ل قیامهتێ حسێبا وى كهسى دێ یا سڤك بت ئهوێ ئهڤرۆ حسێبهكا دژوار د گهل خۆ بكهت.. كارێ خۆ بۆ وهغهرا مهزن بكهن، چونكى ڕۆژ بۆ ڕۆژێ هوین یێ نێزیك دبن.
