تهوهككول
تهوهككول و كو مرۆڤ خۆ بهێلته ب هیڤییا خودێ ڤه ئێك ژ قویناغێن گرنگێن ڕێكا چوونا بهر ب خودێ ڤهیه، و خودایێ پاك و بلند ب ههمى مهزنییا خۆ ڤه كهفالهت دایه كو ههچییێ ل سهر ڤێ ڕێكا ب زهحمهت و درێژ خۆ بهێلته ب هیڤییا وى ڤه ئهو تێرا وى ههیه كو وى ژ ههر نهخۆشى و تهنگاڤییهكێ بپارێزت، دهمێ دبێژت: ( وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسۡبُهُۥٓۚ ) (الطلاق: 3) یهعنى: ههچییێ خۆ بهێلته ب هیڤییا خودێ ڤه ئهو تێرا وى ههیه. ڤێجا مهعنا وێ چییه مرۆڤ خۆ بهێلته ب هیڤییا خودێ ڤه؟ و چهند دهرهجهیێن ڤى كارى ههنه؟
تهوهككول و ههر حهفت دهرهجهیێن وێ:
ئیمام ئهحمهد -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: ((تهوهككول كارێ دلییه)) و مهعنایا ڤێ گۆتنا وى ئهوه ئهو كارهكه ب دلى دئێتهكرن، نه ب ئهزمانى و لهشى، و ئهو نه ژ پشكا وان زانینانه یێن مرۆڤ ب دهست خۆ ڤه دئینت، و هندهك وێ ژ پشكا زانینان دهژمێرن، و دبێژن: تهوهككول ئهوه دل بزانت كو خودێ تێرا مرۆڤى ههیه. و هندهك دبێژن: تهوهككول ئهوه مرۆڤى چو هلبژارتن نهبن، و ههما خۆ بهێلته ب هیڤییا وى تشتى ڤه یێ خودێ بۆ حهزكرى و پێ رازى ببت.
و ئهو ب خۆ تهوهككول حالهتهكێ پێكهاتییه ژ كۆمهكا تشتان، حهتا ئهو تشت ههمى ب جهـ نهئێت تهوهككول ب ڕاستى و دورستى ل نك خودانى پهیدا نابت، و ئهڤ تشته ئهون یێن ئهم دبێژینێ: دهرهجهیێن تهوهككولێ، و حهتا ههر ئێك ژ مه بزانت كانێ ئهو ژ وان كهسانه یێن تهوهككولا خۆ ددهنه سهر خودێ یان نه، دڤێت ئهم وان دهرهجهیان بزانین، ئهو ژى ئهڤهنه:
ئێك: دڤێت مرۆڤ خودایێ خۆ ب دورستى بنیاست، و باوهرییێ ب ناڤ و سالۆخهتێن وى ژى بینت؛ چونكى ئهوێ باوهرییهكا تمام ب خودێ و صیفهتێن وى نهبت، ئهو ب دورستى خۆ ناهێلته ب هیڤییا وى ڤه، بۆ نموونه: ئهو كهسێن باوهرى ب قهدهرا خودێ نهبت، و نهزانن كو چو تشت بێى خودێ د ملكێ وى دا چێ نابت، ئهو خۆ ناهێلنه ب هیڤییا وى ڤه. و ئهوێن باوهر نهكهن كو زانینا خودێ ب ههر تشتهكى ههیه چ یێ گر بت چ یێ هویر، ئهو خۆ ناهێلنه ب هیڤییا خودێ ڤه، و هۆسا.. هندى زانینا مرۆڤى ب خودێ و سالۆخهتێن وى یا پتر و تمامتر بت تهوهككولا وى ل سهر خودێ دێ یا دورستتر بت.
دو: گههشتنا دلى بۆ مهقامێ تهوحیدێ، و مهعنا ڤێ ئهوه دل بێته پاقژكرن ژ ههر گلێشهكێ شرك د گهل خۆ دئینت یان ل پاش خۆ دهێلت، و ئێكا هند ژ دلى چێ دكهت كو ئهو پشكهكێ ژ پهڕستنێ بۆ ئێكێ دى ژ بلى خودێ پێشكیش بكهت، و ههر جارهكا دلى هیڤى -ئهگهر خۆ دندكهك ژى بت- ب ئێكێ دى ژ بلى خودێ ههبت، و ئهڤه ڕهنگهكێ پهڕستنێیه، ئهو دل هنگى ب دورستى خۆ ناهێلته ب هیڤییا خودێ ڤه.
سێ: ب كارئینانا وان ئهگهران یێن خودێ دانایان دا مرۆڤى بگههیننه مرادێ مهعنا وێ ئهو نینه مرۆڤى خـۆ نـههـێـلایـه ب هیڤییا خــودێ ڤــه، هـنـدهك كــهس ههنه ژ نهزانین هزر دكهن كو دهمێ ئهم دبێژین: خۆ بهێلنه ب هیڤییا خودێ ڤه مهعنا وێ ئهوه: ههما ڕویننه خوارێ و بلا چو لڤین و بزاڤ ژ ههوه چێ نهبن؛ چونكى تشتێ خــودێ بــۆ هــهوه حــهز كـربــت دێ گـههـتـه ههوه ئهگهر خۆ هوین د كونجا خانى ژى ڤه بن.. و ئهڤ گۆتنا هندهك ب سهرڤهییا وێ یا بهرعهقل دئێنه خاپاندن، چو ڕاستى و دورستى بۆ نینه؛ چونكى پشكهك ژ قهدهرا خودێ ئهوا ل بهر مه ڤهشارتى ئهوه: ههر تشتهكێ خودێ حهز كربت چێ ببت، وى ئهو ب پهیدابوونا ئهگهرهكێ ڤه گرێدایه، و فهرمان ژى دایه كو ئهو ئهگهر بێته ب جهئینان. بهلێ ل ڤێرێ تشتهكێ ههى دڤێت ئهم ژ بیر نهكهین، ئهو ژى ئــهڤــهیـــه: نــه ژ تـهوهككولێیه مـــرۆڤ ب هــهمــى ڤه خۆ بهێلته ب هیڤییا وان ئهگهران ڤه، و هزر بكهت ههما ب كارئینانا ئهگهران ب تنێیه تشتى ب جهـ دئینت، لهو چى گاڤا وى ئهگهر ب كارئینان ئهو وه هزر بكهت كو لازم ئهو تشت ب جهـ بێت، نهخێر.. ئهو خودایێ ژ بهر حكمهتهكێ تشتهك كرییه ئهگهر بۆ پهیدابوونا تشتهكێ دى، دشێت -ئهگهر بڤێت- وێ ئهگهرێ ڕاكهت و ئهگهرهكا دى بدانت، و ژ بهر ڤێ مهسهلهیا هویر دوعاكرن هاته دانان، ئهگهر نه.. چو مهعنا بۆ دوعاكرنێ نهدما.
چار: هزرا باش ژ خودێ، و كو ئهو بۆ مرۆڤى دلۆڤانتره ژ دهیبابان، ژ بهر ڤێ چهندێ هندهك زانا دبێژن: تهووهكول ئهوه مرۆڤ هزرهكا باش ژ خودێ بكهت، و ههر دهمهكا ته هزرهكا باش ژ خودێ كر، و ته باوهرى ههبوو كو وى تشتێ خراب بۆ ته نهڤێت، تو دێ خۆ هێلییه ب هیڤییا وى ڤه.
پێنج: كو مرۆڤ خۆ ب دهست تهقدیر و تهدبیرا خودێ ڤه بهردهت، و ههر تهدبیرهكا دى یا ههبت لادهت، و یێ ژێ بـێ هـیـڤـى بــت، ئــهڤــه د وان تشتان دا یـێـن خــودێ د گــهل مرۆڤى دكهت، نه كو یێن ئهو فهرمانێ پێ ل مرۆڤى دكهت، و د سهر هندێ ژى ڕا مرۆڤ ههمى كارێن خۆ هلپسێرته خودێ و بهێلته ب هیڤییا وى ڤه، و بزانت تهدبیرا خودێ بۆ وى چێتر و باشتره ژ تهدبیرا وى ب خۆ بۆ خۆ، و خودێ ل سهر ئهزمانێ خودان باوهرێ مالباتا فیرعهونى دبێژت: ( وَأُفَوِّضُ أَمۡرِيٓ إِلَى ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ )(غافر: 44) یهعنى: ئهز دێ كارێ خۆ هێلمه ب هیڤییا خودێ ڤه، هندى خودێیه یێ بینهر بووییه ب بهنییێن خۆ.
🌼تهوهككول د ناڤبهرا زانین و حالى دا:
ئێك ژ وان وههم و خهیالێن بۆ هندهك كهسان چێ دبت، د بابهتێ تهوهككول و گهلهك بابهتێن دى ژى دا، ئهوه ئهو جوداییێ نائێخنه ناڤبهرا (زانینا تشتى) و (حالێ) وى، یهعنى: دهمێ ئهو زانینێ ب تشتهكى ل نك خۆ پهیدا دكهن، هزر دكهن ئهو تشت یێ ل نك وان ههى، كهسهكی تو دێ بینى یا ژ وى ڤه ئهوه دهمێ ئهو دزانت تهوهككول چییه و ڕاستییا وێ چییه و دهرهجه و مهرتهبهیێن وێ چهندن، ئهڤه ئهو بۆ ئێك ژ وان كهسێن دورسته ئهم بێژینێ: (موتهووهكل)، و ئهو ب خۆ وهسا نینه.. ل بهرخۆكرنا كراسێ تهوهككولێ تشتهكێ جودایه ژ نیاسینا وێ، وهكى ڤیانێ، چـهنـد كــهس هــهنــه ڤیانێ دنیاسن و دزانن ئهو ب چ دئێت و ب چ دچت، ب چ زێده دبت و ب چ كێم دبت، بهلێ وان چ پشك و بار ژ ڤیانێ نینن، و چویێ ژ حالێ عاشقێ ئهڤیندار نزانن؟!
خودێ ڕاستییا گۆتنێ د گهل دورستییا كریارێ ب رزقێ مه بكهت.
پهیوهندییا تهوهككولێ ب رازیبوونێ ڤه:
(شیخ الإسلام ابن تیمیه) دبێژت: ((كار د ناڤ دو تشتان دا یێ پێچایه، تهوهككول ل پێشییێ، و رازیبوون ل پاشییێ))، یهعنى: ههر كارهكێ ل سهر مرۆڤى هاتبته نڤیسین دڤێت بهرى ئهو بێت مرۆڤ د ڕاستا وى دا خۆ بهێلته ب هیڤییا خودێ ڤه، و پشتى ئهو دئێت و دبته واقع دڤێت مرۆڤ یێ رازى بت، لهو دئێته گۆتن: رازیبوون فێقییێ دارا تهوهككولێیه..
ڤێجا رازیبوون چییه؟
