چهقێ بیست وئێكێ
كرنا پێنج نڤێژێن فهرز
و د ئایهتهكا قورئانێ دا خودایێ مهزن ناڤێ (باوهرییێ) ل سهر نڤێژێ دانایه دهمێ دبێژت: ( وَمَا كَانَ الله لِيُضيع إيمَانكُمْ ) (البقرة: 143) یهعنى: نهبوویه كو خودێ وان نڤێژێن ههوه زهعێ بكهت یێن ههوه بهرى وهرگێڕانا ڕووگههێ كرین.
ومــوســلــم ژ جابرى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( إِن بَين الرجل وَبَين الشّرك وَالْكفْر ترك الصَّلَاة ) یهعنى: د ناڤبهرا زهلامى وكوفر وشركێ دا هێلانا نڤێژێیه.
وئیمامێ بهیههقى دبێژت: د ناڤ عیبادهتى دا -ژبلى باوهریێ ئهوا كوفرێ ڕادكهت- كارهك نینه پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ناڤێ كوفرێ ل سهر هێلانا وى دانابت نڤێژ تێ نهبت.
چهقێ بیست ودووێ
دانا زهكاتێ
كو ئهو ژى ئێك ژ سوینێن سهرهكى یێن ئیسلامێیه، و ژ بهر نهدانا هندهك ئویجاخێن عهرهب بۆ زهكاتێ، پشتى مرنا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهبوو بهكرى حوكم ب كوفرێ ل سهر وان دا، وشهڕێ وان كر.
خودایێ مهزن دبێژت: ( وَمَا أمروا ليعبدوا الله مُخلصين لَهُ الدّين حنفآء ويقيموا الصَّلَاة ويؤتوا الزَّكَاة ) (البینة: 5) یهعنى: ههما فهرمان ل وان هاتبوو كرن كو ئهو ب دلسۆزى پهڕستنا خودێ بكهن، وڕوویێ خۆ ژ شركێ وهرگێڕن، و ب كرنا نڤێژێ ڕاببن، وزهكاتێ بدهن.
و د قورئان وسوننهتێ دا گهف ب چوونا جههنهمێ ل وان كهسان هاتییهكرن ئهوێن زكاتا مالێ خۆ نهدهن.
چهقێ بیست و سێیێ
گرتنا ڕۆژییێ
ژ بهر گۆتنا خودێ: ( یا أیها الذين آمنوا كتب عَلَيْكُم الصّيام كَمَا كتب على الَّذين من قبلكُمْ لعلكم تتقون ) (البقرة: 183) یهعنى: گهلى ئهوێن باوهرى ئیناى، ڕۆژى ل سهر ههوه هاته فهركرن وهكى كو ل سهر یێن بهرى ههوه هاتییه فهركرن دا هوین ب تهقوا بكهڤن.
وئاشكهرایه كو ڕۆژی ژى وهكى نڤێژێ ئێك ژ پێنج سوینێن ئیسلامێ یێن سهرهكییه.
چهقێ بیست و چارێ
ئعتكاف
وئعتكاف مانا ل مزگهفتێیه ب ئنیهتا عیبادهتى، خودایێ مهزن د ئایهتهكا قورئانێ دا دبێژت: ( وعهدنا الى ابراهيم واسماعيل ان طهرا بَيْتِي للطائفين والعاكفين والركع السُّجُود ) (البقرة: 125) یهعنى: مه وهحى بۆ ئيبراهيم وئيسماعيلى هنارت كو مــالا مـــن ژ ههر پيساتییهكا ههی پاقژ بكهن؛ وهك پاراستن بۆ طهوافكهرێن ل دۆر كهعبێ، وئهوێن لێ دمينن، ونڤێژێ لێ دكهن.
و ژ سوننهتا پێغهمبهرى بوو -سلاڤ لێ بن- ههر سال ل دههـ ڕۆژێن دویماهییێ ژ ههیڤا رهمهزانێ وى ئعتكاف دكر، حهتا خودێ ئهو برییه نك خۆ، وهكى بوخارى وموسلم ژ عائیشایێ ڤهدگوهێزن.
چهقێ بیست و پێنجێ
كرنا حهجێ
وكرنا حهجێ ئێك ژ ستوینێن ئیسلامێیه، وهكى د ئایهتا قورئانێ دا هـاتـى: ( ولله على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ اليه سَبِيلا ) (آل عمران: 97) یهعنى: خودێ ل سهر مرۆڤان ههیه كو ئهو قهستا بهیتا وى بكهن بۆ كرنا حهجێ یێ بشێت وێ چهندێ بكهت.
چهقێ بیست و شهشێ
كرنا جیهادێ
خودایێ مهزن دبێژت: ( يَا أَيهَا النَّبِي حرض المُؤمنِينَ على الْقِتَال ) (الأنفال: 65) ئهى پێغهمبهر، تو خودان باوهران هان بده بۆ كرنا شهڕى.
وبوخارى وموسلم ژ ئهبوو هورهیرهى ڤهدگوهێزن، دبێژت: پسیار ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هـــاتـــهكــــرن: چ كـار ژ ههمییان باشتره؟ وى گۆت: باوهرییا ب خودێ، گۆتن: پاشى چ؟ وى گۆت: جیهادا د ڕێكا خودێ دا، گۆتن: پاشى چ؟ گۆت: كرنا حهجێ ب ڕهنگهكێ تمام.
چهقێ بیست و حهفتێ
ریباطا د ڕێكا خودێ دا
كو مرۆڤهك خۆ تهرخان بكهت بۆ كرنا جیهادێ، وئهو ب ڤى كارى ڤه بێته گرێدان، خودایێ مهزن دبێژت: ( يَا أَيهَا الَّذين امنوا اصْبِرُوا وصابوا وَرابطوا وَاتَّقوا الله ) (آل عمران: 200) یهعنى: ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ وپێغهمبهرێ وى ئيناى صهبرێ بكێشن، و ل ههمبهرى دوژمنێن خۆ دبێهن فرههـ بن، و ل سهر جيهادا د گهل نهيارێن من ونهيارێن خۆ دبهردهوام بن، و د ههمى حالێن خۆ دا هوين ژ خودێ بترسن.
وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا یا بوخارى ژێ ڤهدگوهێزت، دبێژت: ( رِبَاط يَوْم فِي سَبِيل الله عز وَجل خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ) مانا ڕۆژهكێ د ڕێكا خودێ دا بهرانبهر دوژمنى، چێتره ژ دنیایێ وههر تشتهكێ تێدا ههى.
وریباط بۆ جیهادێ وهكى ئعتكافێیه بۆ نڤێژێ، چونكى ڕهنگهكێ خۆ بهرههڤییا بهردهوام د ههردووان دا ههیه.
چهقێ بیست و ههشتێ
خۆڕاگرتن ونهڕهڤینا ژ مهیدانا جیهادێ
خودایێ مهزن دبێژت: ( يَا أَيهَا الَّذين امنوا إِذا لَقِيتُم الَّذين كفرُوا زحفا فَلَا تولوهم الادبار وَمن يولهم يؤمئذ دبره إِلَّا متحرفا لقِتَال اَوْ متحيزا الى فِئَة فقد بَاء بغضب من الله ومأواه جَهَنَّم وَبئسَ الْمصير ) (الأنفال: 15-16) ئهى ئهوێن باوهرى ئیناى، ئهگهر هوين د شهڕى دا بهرانبهر كافران ڕاوهستان ونێزيكى وان بوون هوين پشتا خۆ نهدهنه وان، و ژ وان نهڕهڤن، وموكم ڕاوهسـتـن، هندى خودێیه يێ د گهل ههوه وئهو دێ هـهوه ب سهر وان ئێخت. وههچییێ ژ ههوه ل دهمێ شهڕى پشتا خۆ بدهته وان، ئهو تێ نهبت يێ بۆ حيله چهپ بدهت، يان خــۆ ب كۆمهكا موسلمانێن شهڕكهر ڕا بگههينت ل چى جهێ ئهو لێ بن، ئهو -يێ پشت بدهت- هێژاى غهزهبا خودێ بوو، وجهێ وى جههنهمه، وئهو چ نهخۆش جهێ لێ زڤڕينێيه.
چهقێ بیست و نههێ
دانا خومسێ ژ غهنیمهى
خودایێ مهزن دبێژت: ( وأعلموا انما غَنِمْتُم من شئ فَأن لله خمسه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى واليتامى وَالمَسَاكِين وَابْن السَّبِيل إِن كُنْتُم آمنتم بالله) (الأنفال: 41) یهعنى: وهوين بزانن كو ئهو مالێ هوين د جيهادا د ڕێكا خودێ دا ب دهست خۆ ڤه دئينن ژ پێنج پشكێن وى چار بۆ وان شهڕكهرانه يێن ل شهڕى ئامادهبووين، وپێنجێكا مايى دێ بته پێنج پشك: يا ئێكێ بۆ خودێ وپێغهمبهرییه، د مفايێن گشتى يێن موسلمانان دا دئێته خهرجكرن، ويا دووێ بۆ مرۆڤێن پێغهمبهرى يێن نێزيكه، كو بنهمالا هاشمى وموططهلبينه، ئهڤه بۆ وان يا هاتییه دانان پێش زهكاتێ ڤه كو بۆ وان نهدورسته، ويا سییێ بۆ ئێتيمانه، ويا چارێ بۆ ههژارانه، ويا پێنجێ بۆ وى ڕێڤنگیيه يێ چو مال د دهستى دا نهماى، ئهگهر ههوه باوهرى ب خودێ ههيه.
مهعنا: دانا پێنج ئێكێ (خومسێ) ژ دستكهفتییان بۆ ئیمامى ژ باوهرییا شهڕكهرانه.
چهقێ سیهێ
ئازاكرنا عهبدان د ڕێكا خودێ دا
بوخارى وموسلم ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزن، دبێژت: ( من أعتق رَقَبَة أعتق الله بِكُل عُضْو مِنْهَا عضوا من أَعْضَائِهِ من النَّار )یهعنى: ههچییێ گهردهنهكێ ئازا بكهت، خودێ پێش ههر ئهندامهكێ وى ڤه ئهندامهكێ وى كهسى دێ ژ ئاگرى ئازا كهت.
