شهڤا مهكههێ برینهكا كویر
و ڕێكهكا دویر..
ئێڤارا ڕۆژا دوشهنبێ، شازدهى (جمادى الأولى) ژ سالا (73)یێ مشهختى، گاڤێن خۆ ل بهر خهلكێ مهكههێ ب گرانى دهاڤێتن، چونكى ئهو ڕۆژهك بوو برینهكا كویر د لهشێ باژێڕێ وان یێ تهنا كربوو، مهكههـ وهكى وێ دهیكێ بوو یا كوڕێ وێ یێ ئێكانه د كۆشێ دا دئێته سهرژێكرن، ودلێ وێ دئێته سۆتن، ئهو ڕۆژا دژوار یا وێ ئــهڤــرۆكــه دیـتـى، وهكــى دهسـتـێ مـرنـێ یـێ ڕهش بوو دهمێ ژ خافلهتى ڤه دئێت ودربێ خۆ یێ كوژهك دادوهشینته كۆما خۆشتڤیان ووان ژێكڤه دكهت، وههر ئێكى دهاڤێته جههكى.. وما بۆچى ئهم دبێژین: وهكى دهستێ مرنێ یێ ڕهش بوو؟! نێ ههما ئهو دهستێ وێ یێ ڕهش ب خۆ بوو.. هات وبۆ كـوڕێـن مـهكــههـێ هـاتـه دێژكرن، وئهو تهڕا وبهڕا كرن، هندهك د خوینێ گهڤازتن و ل سـهر ئـاخـا حـهرهمــێ درێــژكــرن، وهـنـدهك نهچاركرن خۆ ژ مهیدانێ ڤهكێشن و د مالێن خۆ دا یان ل وێ بهڕیا شاریاى ل دۆر وڕهخێن مهكههێ خۆ ڤهشێرن حهتا ئهڤ عهورێ ڕهش وتارى یێ ل هنداڤى باژێڕێ وان دهركهفتى ڤهدڕهڤت، وهندهكێن دى ژ ترسان دا خۆ دا د گهل لهشكهرێ ئهمهویان پـشـتـى ڤێ ههڤڕكیێ ئهوا ئهڤه پتر ژ حهفت ههیڤانه ڤهكێشاى بێنا وان تهنگ كرى، وتهر وهـشـكـێ بـاژێــڕێ وان ســۆتـى.. نوكه پشتى وان دیتى لهشكهرێ هێڕشكهر ئهوێ ل ژێر سهرۆكاتیا والیێ ئهمهویان ل عـیــراقـێ حهججاجێ كوڕێ یووسفێ پهقهفى هات وههمى ڕێ ل بهر وان گرتن، وباژێڕێ وان ئێخسته ژێڕ حصارهكا دژوار، وان چو ڕێ نــهمـان ژبلى هندێ كو ئهو خۆ ژ ئێك ودو ڤهدزن و ل بن پهردێ تاریێ خۆ ب وى لهشكهرێ هێڕشكهر ڕا بگههینن ئهوێ دلێن وان گهلهك ژ وان كهڤران ڕهقتر یێن كو ل بهر وبهگهنێن باژێڕێ وان ههین، دا خۆ بهاڤێنه سهر بهختێ وان وسۆزهكێ ژێ بستینن كو چو ل وان كهن ئهگهر هات ووان باژێڕ ئێخسته بن دهستێ خۆ، ئهگهر خۆ دانا ڤێ سۆزێ ل سهر حسێبا هندێ بت ئهو بۆ هێڕشكهران ببنه پشتهڤان وچاڤهكێ ڤهشارتى ل سهر كوڕێ زوبهیرى وههڤالێن وى.
وهژمارهكا كێمتر ژ جحێل وخوین گهرمێن مهكههێ ل سهر سۆزا خۆ مان یا وان دایه خهلیفێ خۆ، صهحابیێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- عهبدللاهێ كوڕێ زوبهیرى، كو ئهو بهڕهڤانیێ ژ وى وگازیا وى بكهن، هندى هێزهك د لهشێ وان مابت ئهو بشێن شیرى هلگرن.. دهمێ بیرا وان ل وان برا وههڤالێن وان دهاته ڤه یێن رحا خۆ گۆرى بیر وباوهرێن خۆ كرین، وسهرێ خۆ دانایه سهر ئاخا مهكههێ یا شاریاى، گهرویا وان ژ تێنا دا هشك دبوو، وچو پێ نهدما ب هندهكێ ژ ئاڤا زهمزهمێ تهر بكهن، وگاڤا بیرا وان ل وان ههڤالان دهاته ڤه یێن ژ ترسان دا چهپهرێن خۆ بهرداین وقهستا چهپهرێ شامیێن هێڕشكهر كرى وان ژ شهرمان دا سهر وچاڤێن خۆ ب دهستێن خۆ ڤهدشارتن..
ڕاسته وان ژبلى مرنێ چو هیڤیێن دى نهبوون، ل دۆر وڕهخێن مهقامێ ئیبراهیمى ب ڕهخ كهعبێ ڤه، ئهوێ ههر كـهسـهكـێ بـچتێ دڤێت یێ ئهمین بت، ترسێ خیڤهتا خۆ یا ڕهش ڤهدابوو، وههر ل وێرێ كوڕێ زوبهیرى د گهل ههڤالێن خۆ چاڤهڕێى مـرنـێ بـوون ئهوا حهججاجى ژ سهر چیایێ (ئهبوو قوبهیسى) ب ڕهخ كهعبێ ڤه بۆ وان د گهل مهنجهنیقێن خۆ دهنارت.. ل ههر جههكى ژ مهكههێ ترسێ جهێ خۆ كربوو، ب تنێ د دلێن وان زهلامان دا نهبت یێن ل حهرهمێ پهیمان دایه عهبدللاهێ كوڕێ زوبهیرى كو ئهو قهت سهرێ خۆ بۆ زولما عهبدلمهلكێ كوڕێ مهروانى ودهستهكا وى نهچهمینن، ترسێ ڕێكا خۆ بۆ دلێن وان نهددیت!
گاڤا ڕۆژێ هێدى هێدى دێمێ خۆ ل پشت چیایێن مهكههێ ڤهدشارت، وشهڤێ پهردێ خۆ یێ ڕهش ب سهر باژێڕێ بریندار دا بهرددا، باژێڕى ب كهسهرهكا ئاشكهرا ڤه بێنا خۆ هل دكێشا، بیرا خۆ ل ڕۆژا چوویى دئیناڤه ئهوا گهرمیا سهقایێ دنیایێ تێدا د گهل ڕهقیا دلێن مرۆڤان گههشتینه ئێك، و د ئهنجام دا مهزنترین تـاوان دیـرۆكـا نـوى یـا ڤـى بـاژێــڕى تـۆمـار كر، تاوانا ئاگر باراندنا كهعبێ ب بهركێن مهنجهنیقا حهججاجى، تشتێ بوویه ئهگهرا ههڕفاندنا دیوارهكێ بهیتێ ب خۆ، وكوشتنا گهلهك ژ وان بێ گونههان ژى یێن چو دهست د وێ دا نهههى یا چێبووى!
ئێڤار بهر ب درهنگیێ ڤه دچوو، تۆز وتهمهدى ب عهردى ڤه دنویسیا، دهنگێ نالینا برینداران، ونیهارا ل سهر كوشتیان د وان خانیان ڤه دهاتنه ڤهشارتن یێن ترسێ دۆر لێ گرتى، وپشتى شهڤ ب ڕهشاتیا خۆ ڤه هاتى باژێڕ تێكدا وهكى گۆڕستانهكا مهزن و ب سههم لێ كر.. چو لڤین وبزاڤ لێ نههاتنه دیتن، شهڕ بۆ دهمهكێ بهروهخت نڤست، ههیڤێ ب شهرم ڤه دێمێ خۆ ئاشكهرا كر، وكانێ چهوا بهڕهڤان وبهگرێن باژێڕى خۆ ب دهست رحهتیا خهوێ ڤه بهردا پشتى خۆ ب وێ شهرهف ووهفائێ پشت گهرم كرى یا هێشتا د دل ووژدانا شهڕكهران دا ماى، وهسا هێڕشكهران ژى ئهوێن كۆپ وبنارێ چیایێ (ئهبوو قوبهیس)ى تژى كرى وسهرپهشكێن وان نێزیكى دهرگههێ حهرهمێ بووین، كهفتنه ژێر دهسههلاتا خهوا گران.. بێ دهنگیهكا كویر باژێڕ تێكدا د ناڤ خۆ دا پێچا، كۆلانێن مهكههێ ئهوێن بهرى دهمهكى دتژى ژ لهشكهرێ (ابن الزبیر)ى ب ئالایێن خۆ یێن بلند ڤه، پاشى پێلا حهججاجى وهكى تووفانێ ب سهر دا هاتى، وئـهو ئـالا چهماندین و ل عهردى داین، ئـهو كــۆلان نـوكـه دخـالینـه.. نه كهس دئێت ونه كهس دچت، ب تنێ ڕهشاتیهكا زراڤ تێ نهبت، ژ دویر ڤه دیار كر، هێدى ب ڕێڤه دچوو، دهمێ چاڤێ ته ڤێ كهفتبا دا تێ ئینیهدهر كو ههر وهكى ئهو سیبهرا پیرهژنكا لاوازه پالێ خۆ یێ دایه سهر گۆپالهكێ بێ سهر وبهر وهێدى یا بهر خانیكهكێ كاڤلبووى ڤه دچت..
ئهو د خهما ڕهشاتیا شهڤێ نهبوو.. چونكى ژ مێژه وهره چاڤێن وێ یێن فێرى تاریێ بووین پشتى رۆناهیێ ژێ باركرى، ڕاسته ئهو بهر پیێن خۆ نابینت، بهلێ ئهو سهد سالێن وێ ل دۆر وڕهخێن كهعبێ، و ل كۆلانێن مهكههێ بۆراندین تێرا هندێ ههبوون ئهو -بێى كو كهسهك دهستێ وێ بگرت- ب ڕێكا مالا خۆ بكهڤت، دیوارێن نیڤ ههڕفتى، وئهو بهرماكێن ژ شهڕى ماینه ل سهر جادان، نهدبوونه ئاستهنگ د ڕێكا وێ دا، وما چاوا ئهو ل ڤان كۆلانان دێ خهلهت بت، وئهوێ ژیێ خۆ یێ بۆرى ههمى ل ڤێرێ یێ دهرباس كرى، ما نه ئهڤه ئهو جهه یێ ئێكهمین جار وێ چاڤێن خۆ لێ ل دنیایێ ڤهكرین، وههمى خۆشى ونهخۆشیێن خۆ لێ دیتین، ل زارۆكینیا وێ ئهڤ كۆلانه جهێ یاریێن وێ بوون، وگاڤا مهزن بووى ژى وێ ههمى هیڤى وئومێدێن خۆ پێڤه گرێدان، ڤیانا خۆ یا مهزن تێكهلى ئاڤ وههوایێ وێ كربوو، وخۆ دهمێ زۆر وستهما كافرێن قورهیشیان ئهو ژى وهكى ههمى خودان باوهران نهچار كرى كو بهر ب مهدینێ ڤه مشهخت ببت وچهند سالهكان ل وێرێ بژیت دلێ وێ ههر ل دۆر وڕهخێن كهعبێ و ل هنداڤ دۆل ونهالێن مهكههێ خۆ دهلاڤێت..
د گهل وان ههردو تاریان یێن كو ل دۆر وێ ههین: تاریا شهڤێ، وتاریا چاڤێن وێ، و د گهل وى بارێ گران یێ زهمانى دانایه سهر ملێن وێ، دهمێ بهرێ ته ڤێ كهفتبا دا هزر كهى ئهو كچهكا ههژده سالیه، هیممهتا گهنجینیێ دلێ وێ چۆل نهكریه، وسۆراتیا جحێلینیێ ژ ڕویێ وێ بارنهكریه، وهیڤیا ب پاشهڕۆژێ چـاڤـێـن وێ بـێ ڕۆناهـى نـههـێـلاینه، ب موكمى ڕێكا خۆ دبڕى، دا بێژى چو بار ژ وێ تـرسـا بـاژێـڕ ڤـهگـرتـى نهگههشتینه وێ، لـهو ڕۆنـاهـیـا دلێ وێ یا وێ بهر ب خانیكێ وێ ڤه دهاژۆت، وگاڤا گههشتیه بهر دهرى هێدى ب ژۆر كهفت، ودهرگههـ پێڤهدا، چوو ڕوینشته سهر وى جهى یێ ل قورنهتى داناى، دا بێژى ئهو ب خۆ ژى پشكهكه ژ وێ ناڤمالیا كهڤن و ب ناڤ سال ڤه چووى ئهوا خودانان هێلاى، وچو سهخبێرى لێ نهكرى.. ب ههردو چاڤێن خۆ یێن ڕۆناهى تێدا كز بووى ما و د جیهانهكا بهرزه فوكرى، ل بهر وێ جیهانهكا تژى ڕهنگێن جوان بوو، ڕهنگێن وهسا یێن مرۆڤ ژێ تێر نهبت.
