د گهل خۆشتڤى
وصوههیبى د گهل خۆشتڤیێ خۆ سلاڤ لێ بن ژ قوبائێ بهر ب مهدینێ ڤه چوو، و ل مهدینێ ئاكنجى بوو، ل بهرسفكا مزگهفتا پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن ئهوا دگۆتنێ: (الصفه).. صوههیبێ ڕۆمى، كوڕێ والیێ كیسراى، ئهوێ مالهكێ باش بۆ خۆ ب دهستێ خۆ ل مهكههێ كۆمكرى، پاشى نهچار بووى ب وى مالى خۆ بكڕت.. ئـهڤـرۆ ل مـهدیـنـێ یـێ دهسـت ڤـالایـه ژ ههر مالهكێ ههبت، ب تنێ ژ ڤیانا وى یا مهزن نهبت بۆ خۆشتڤیێ وى، ئهوا دلێ وى دهولهمهند كرى.. صوههیب ژى وهكى هژمارهكا دى یا ههڤالێن خۆ یێن ههژار بوو ئێك ژ خهلكێ صوففێ یێن ڕابوون وڕوینشتنا وان ل مزگهفتێ، ل نێزیكى پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن..
صوههیب د گۆتنهكا خۆ دا بهحسێ ژیانا خۆ ل مهدینێ دكهت، ودبێژت:
- پێغهمبهرێ خودێ قهستا جههكى نهكربوو ئهگهر ئهز د گهل وى نهبم، وجارهكا ب تنێ ژى بهیعا وى نههاتیهكرن ئهگهر ئهز یێ ئاماده نهبم، وئهوى غهزایهك نـهكــریـه ئـهگــهر ئــهز ل لایــێ وى یێ ڕاستێ یان یێ چهپێ نهبم.. وجارهكێ ئهو ژ تشتهكێ ل بـهرا خــۆ نـهتـرسـیـایـنـه ئهگهر ئهز ل بهرا وان نهبم، وئهو ژ تشتهكێ ل پشت خۆ نهترسیاینه ئهگهر ئهز ل دویڤ وان نهبم، وحهتا پێغهمبهرێ خودێ سلاڤ لێ بن ژ دنیایێ وهغهركرى جارهكێ من ئهو نهكریه د ناڤبهرا خۆ ودوژمنى دا..
ودڤێت نهئێته هزركرن كو ئهڤه مهدحهیهك بوو صوههیبى بۆ خۆ دكر.. نهخێر! خهلكێ مهكههێ ههمیان شاهدهیى ب زیرهكى وبستهیێ بۆ وى ددا، ووان باش دزانى صوههیبى ڕۆمى نه ژ وان زهلامانه یێن ل مهیدانا شهڕى ترس ڕێكا خۆ بۆ دلێ وى دبینت، وئهڤ چهنده بوو قورهیشى ژێ داینه پاش دهمێ چووینه د ڕێكا وى دا ڕۆژا ئهو دا مشهخت بته مهدینێ..
ل بهدرێ، ل ئوحودێ، ل خهندهقێ، و ل حودهیبیێ، و ل موئته، و ل ڤهكرنا مهكههێ، و ل نهالا حونهینێ، و ل ههر جههكێ پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن شیر لێ هلگرتى؛ دا بهڕهڤانیێ ژ دینێ خودێ بكهت، صوههیب یێ حازر بوو، وڕۆژا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- مرى، مر وئهو یێ ژێ رازى.
و ل زهمانێ ئهبوو بهكرى وعومهرى، صوههیب ئێك ژ وان صهحابیێن پڕ بها بوو یێن وان دئینانه پێش، ژ بهر هاتنا وى یا زوى د ئیسلامێ دا، ووێ نهخۆشیا وى د ڕێكا ڤى دینى دا دیتى، ونێزیكیا وى ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-، وزوهدا ووهرهعا ل نك وى ههى.. وئهگهر ژینا صوههیبى یا تژى بت ژ مهزنى وسوربلندیێ، دهورێ وى، یان ئهو دهورێ ئیمامێ عومهر ئهو بۆ هلبژارتى ل وێ ڕۆژێ یا دهستهكێ ڕهش تێدا ب نك عومهرى ڤه هاتیه درێژكرن، ژ ههر كارهكێ دى یێ ههبت، پتر ژیانا وى تژى مهزنى وسهربلندى دكهت..
سپێدهیهكێ دهمێ عومهرى د گهل ههڤالێن خۆ ل مزگهفتا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ل مهدینێ، سهرێ خۆ بۆ مهزنیا خودێ دچهماند، دلهكێ تژى كهرب وكین هێدى بهر ب میحرابا مزگهفتێ ڤه دچـوو، و ب ئـێـك دربـى لهعـنـهتـێـن دیرۆكێ ل خـۆ بـارانـدن، و (أمیر المؤمنین) بهر ب شههادهتێ ڤه بلند كر، وبلندیهكا دى ل بلندیێن وى زێده كر!!
وئهگهر عهدتێ مرۆڤێن مهزن بت، ل بهرفرههى وتهنگاڤیێ ئهو كارێن مهزن بكهن، عومهرى ل وى دهمێ ئهو د ناڤبهرا ژین ومرنێ دا بهرێ ئوممهتێ دا وێ ڕێكێ یا باشیا دین ودنیایا وان تێدا.. ئهو ههر شهش زهلامێن بژاره یێن كو ماینه د ناڤ ئوممهتێ دا، ژ بهرمایێن وان دههـێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هێژ د ساخیا وان دا مزگینى ب چوونا بهحهشتێ دایێ، وئهو مرى ویێ ژ وان رازى، وئهو ژى ئهڤه بوون: عهلیێ كوڕێ ئهبوو طالبى، وعوثمانێ كوڕێ عهففانى، وعهبدررهحمانێ كوڕێ عهوفى، وسهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصى، وزوبهیرێ كوڕێ عهووامى، وطهلحهیێ كوڕێ عوبهیدوللاهى.. عومهرى بڕیار دا ئهو ئهڤه بێنه گازیكرن، و ل جههكى كۆم ببن، وگۆت:
- ئهو ههر شهش بلا ئێكى ژ ناڤ خۆ هلبژێرن، وئهگهر ئهو ل سهر ئێكى كۆم بوون، ههچیێ موخالهفا وى بكهت وى بكوژن..
وترسا عومهرى ئهو بوو ئهو بمرت وهێشتا ڤان ههر شهشان ئێك ژ خۆ نههلبژارتى، لهو گۆته ئهبوو طهلحهیێ ئهنصارى:
- خودێ ئیسلام ب ههوه ئهنصاریان ب هێز ئێخستیه، تو پێنجى زهلامێن تو ژێ رازى ژ ئهنصاریان هلبژێره، وئهگهر ئهز مرم وهێشتا ئهڤان ئێك ژ خۆ نههلبژارتى، هوین وان بكهنه د خانیهكى ڤه ونههێلن ئهو دهركهڤن حهتا ئهو ئێكى ژ خۆ هل دبژێرن..
وعـومـهر كـهفـتـه د مــال دا.. ژ بــهر برینێن خۆ نهشیا بێته مزگهفتێ ونڤێژێ ل بهرا موسلمانان بكهت، وهێشتا ئێك ژ ههر شهش بهربژێران بۆ جێگریا وى نههاتبوو هلبژارتن، هنگى كێ جهێ عومهرى گرتبوو؟
ئهگهر ئیمامێ عومهر ئێك ژ وان ههر شهش مرۆڤان هلبژارتبا، وگۆتبایێ: تو ل جهێ من به حهتا ئێك ژ ههوه دئێته هلبژارتن.. بهلكى وى وخهلكى ژى هزركربا ئهڤه پشتهڤانیهكه ژ عومهرى بۆ وى، لهو عومهرى ئهڤ چهنده نهكر، ووى گۆته هندهك مرۆڤان:
- جابا صوههیبى بۆ من بهنێرن..
وگاڤا صوههیب هاتیه مالا عومهرى، ئیمامێ عومهر گۆتێ:
- تو ل جهێ من دێ نڤێژان ل بهرا موسلمانان كهى، حهتا ئهو ئێكى بۆ مهزنیا خۆ هل دبژێرن..
و ب فهرمانا عومهرى صوههیب ل جهێ وى بوو ئیمامێ ههمى صهحابیان، وڕۆژا عومهرى وهغـهرا دویـمـاهیێ ژ دنیایێ كرى، وجهنازێ وى ئیناى دا نڤێژێ ل سهر بكهن، صهحابیان صوههیب پێش خۆ ئێخست ووى نڤێژ ل عومهرى كر.. عومهرى صوههیبێ ڕۆمى ئهوێ ئهزمانێ وى ب عهرهبیێ نه یێ دورست بۆ ئیمامهتیا صهحابیان هـلـبـژارت؛ دا مــه ل هــنــدێ ئاگـههـدار بكهت كو ئیمامهتیا د دینى دا نه ب نهسهبێ وئهزمانیه..
وعومهر چوو.. وپشتى وى عوثمان ژى چوو.. وزهمانێ ئیمامهتیا عهلى هات، وفتنێ د ناڤ ئوممهتێ دا سهرهلدا، ودوبـهرهكـى پـهیـدا بـوو، وهـهر ئێكى ل دویڤ ئجتهادا خۆ لایهكێ ههڤڕكیێ گرت، وكۆمهكا نه یا كێم ژ صهحابیان خۆ بێ لا كر.. د مالا خۆ دا ڕوینشتن، وشیرێن خۆ شكاندن!! وئێك ژ وان صوههیب بوو.
ودویر ژ مهیدانا ههڤڕكیێ، ل باژێڕێ مهدینێ، ل ههیڤا شهووالێ ژ سالا (38)ێ مشهختى، دهمێ عهمرێ صوهیبى د سهر حهفتێیێ دا، وى بۆ جارا دویماهیێ سهرێ خۆ دانا.. ههڤالێ وى ئهوێ وهكى وى خۆ ژ ههردو لایێن ههڤڕكیێ دایه پاش، و د مالا خۆ دا ڕوینشتى، سهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصى، نڤێژ ل سهر كر.. و د گهل كۆمهكا مرۆڤان، وى ئهو بر و ل (بهقیعێ) ڤهشارت.
