هیڤى و رجا
هیڤى ئهو سهرماله یێ ههمى گاڤان ڕێڤنگێن ڕێكا خودێ ژ عارفان دلێ خۆ ژێ تژى دكر؛ چونكى وان دزانى بهردهوامییا چوونا بهر ب خودێ ڤه ب سێ زادێن سهرهكى دبت: ب ڤیان و هیڤى و ترسێ، و ئهگهر ڤیان ب گوهدانێ ڤه یا گرێداى بت، و ترس ب گونههێ ڤه.. هیڤى ل ههردو حالهتان دهورێ خۆ دبینت و ب كارێ خۆ ڕادبت، ههر چهنده بۆچوونێن خودێناسان دژێكجودانه كانێ كی ژ ههردو هیڤییان تمامتره: هیڤییا قهنجیكارى كو خێرا قهنجییا خۆ ببینت، یان هیڤییا گونههكارێ تۆبهكهر كو خودێ لێ نهگرت و ل خهلهتییا وى ببۆرت؟
یـهحیایێ كوڕێ موعاذى دگۆت: ((نێزیكه هیڤییا من ژ ته د گهل گونههان ب سهر هیڤییا من ژ ته بكهڤت د گــهل باشییان؛ چونكى دهمێ ئهز باشییان دكهم، ئهز پالددهمه سهر ئیخلاصێ، و چاوا ئهز دێ شێم ئیخلاصێ ب تمامى ب دهست خۆ ئێخم، و ئهز ب كێماسییان یێ هاتیمه نیاسین؟ بهلێ دهمێ ئهز گونههان دكهم ئهز خۆ دهێلمه ب هیڤییا لێبۆرینا ته ڤه، و چاوا تو ل وان نابۆرى و لێبۆرین سالۆخهتهكێ تهیه؟ خودایێ من شرینترین دان د دلێ من دا هیڤییا ژ تهیه، و شرینترین ئاخفتن ل سهر ئهزمانێ من مهدحا تهیه، و خۆشتڤیترین دهم ل نك من ئهو دهمه یێ ئهز تێدا دگههمه ته..)).
و ئاشكهرایه كو ڤیانا مرۆڤى بۆ خودێ چهند یا پتر بت هیڤییا وى ژى ژ وى دێ یا پتر بت؛ چونكى هیڤى ل سهر ڤیانێ دئێته ئاڤاكرن. و ئهگهر بایێ هیڤییێ گهمییا حهژێكهران پال نهدهت ههر زوى ڕهشه پێلێن دنیایێ دێ وێ نقۆ كهت.
•ڕاستییا هیڤییێ:
هیڤى پالدهرهكه دلان بهر ب وارێ خۆشتڤى ڤه پالددهت، و چوونا ل سهر ڤێ ڕێكێ ل بهر وان شرین و سڤك دكهت، هندهك دبێژن: هیڤى ئهوه ته باوهرى ب مردینییا خودێ ههبت، و ههردهم بهرێ ته ل دانا وى بت. بهلێ وه نهبت بێته هزركرن كو هیڤى ئهوه مرۆڤ خوزى و خۆشخۆشكان بدهته بهر دلێ خۆ؛ چونكى ئهڤه د گهل كسلانى و بێخیرهتییێ پهیدا دبت، و خودانێ خۆ پال نادهت كو ئهو كارى بكهت و خۆ بوهستینت، بهلێ هیڤى ئهوه یا د گهل كار و خۆوهستاندنێ پهیدا دبت، یهعنى: مرۆڤ كارى بكهت و خۆ بهێلته ب هیڤییا دان و كهرهما خودێ ڤه.
و ئهگهر ههوه بڤێت جوداییێ د ناڤبهرا خوزى و هیڤییێ دا بزانن گوهدارى ڤێ نموونهیێ بكهن:
ئهگهر مرۆڤهك ههبت چو نهبت، و ل مالا خۆ ڕوینته خوارێ و حهز بكهت كو وى زهڤیهك ههبا بۆ خۆ چاندبا و بهرههمهكێ زێده پێڤه هاتبا، و وى ئهو بهرههم فرۆتبا و مالهكێ مشه گههشتبایێ، و چى تشتێ وى دڤێت بۆ خۆ پێ كڕیبا.. ئهڤه ههمى بێى ئهو ژ جهێ خۆ بلڤت!
و مرۆڤهكێ دى ههبت زهڤیهكا وى ههبت، و بكێلت و تۆڤى لێ بچینت، و سهخبێرییێ لێ بكهت، و حهز بكهت كو زهڤییا وى بهرههمهكێ باش پێڤه بێت، دا ئهو وى بهرههمى بفرۆشت و مالهكى پێ ب دهست خۆ بێخت. ئهوا مرۆڤێ ئێكێ دكهت خوزییه و یا ژ قهستایه، و نابێژنێ: هیڤى، و تو دهمێ دكهڤییه سهر ڕێكێ.
ئهگهر ته بڤێت هیڤییا دانا خودێ بكهى، بلا حالێ ته وهكى حالێ مرۆڤێ دویێ بت، كارى بكه و بلا ته باوهرى ههبت كو دانا وى دێ گههته ته.
•سێ ڕهنگێن هیڤییان:
زانا دبێژن: سێ ڕهنگێن هیڤییان ههنه، دو ژێ دباشن، و ئێك ژ غوروورێ دئێته هژمارتن:
یا ئێكێ: هیڤییا وى كهسییه یێ كارێ باش دكهت، و خۆ ژ گونههـ و خرابییان ددهته پاش، و هیڤى دكهت كو خودێ كارێ وى ژێ قهبویل بكهت، و دانهكا باش بدهتێ.
یا دویێ: هیڤییا وى كهسییه یێ گونههـ كرین و ب ناڤ خرابییێ ڤه چووى، پاشى هشیاربووى و ل خۆ زڤڕى و تۆبهكرى، و بهرێ وى مایه ل لێبۆرین و عهفوا خودێ.
یا سێیێ: هیڤییا وى كهسییه یێ پشت دایه باشییێ، و حهتا گوهان د گونههان دا نقۆبووى، و چو جاران هزرا لێڤهبوونێ نههاتییه سهر دلى، و د گهل هندێ ژى بێژت: خودێ یێ ب رهحمه و ئهزێ ژێ ب هیڤیمه! ئهڤه غوروور و هیڤییا ژ درهوه، و كێ ژ ههوه دیتییه گهمى ل عهردێ هشك چووى؟!
•گرنگییا هیڤییێ:
گرنگییا هیڤییێ ژ هندێ دئێت ئهو كهسێ قهستا چوونا بهر ب خودێ ڤه دكهت ههمى دهمێن خۆ وى ههوجهیى ب هیڤییێ ههیه، و ئهگهر دهمهكێ ب تنێ ژى ئهو ل سهر ڤێ ڕێكێ بێ هیڤى بمینت ئهو ژ خهم و قههرێن خۆ دا دێ چته هیلاكێ.. گاڤا ئهو خهلهت دبت و گونههێ دكهت هیڤییا وى ئهوه خودێ لێ نهگرت، گاڤا عهیب و كێماسییهك ل نك وى پهیدا بوو هیڤییا وى ئهوه خودێ وى ستاره بكهت، گاڤا وى باشییهك كر هیڤییا وى ئهوه خودێ ژێ قهبویل بكهت، و دهمێ ئهو ل ڕێكێ دچت هیڤییا وى ئهوه ئهو ڕاست بچته ڕێكێ و ب چو چهپ و چویران دا نهچت؛ دا ژ ڕێ دهرنهكهڤت، و دهمێ ئهو هزرا خۆ د دووماهییا ڕێكێ دا دكهت هیڤییا وى ئهوه ئهو بگههته خودایێ خۆ و دهرهجهیهكا بلند ل نك وى وهرگرت.. و ما ژ بلى ئهڤێن مه گۆتى حالهتهكێ دى ههیه ڕێڤنگێ ڕێكێ تێ ببۆرت؟!
•هندهك گومان ل دۆر هیڤییێ:
دهمێ بهحسێ هیڤییێ دئێتهكرن، هندهك كهس ژ نهزانین و تێگههشتنا خۆ یا خهلهت تووشى هندهك گومانان دبن، و مهسهله ل بهر وان ئالۆز دبت، و نزانن چاوا دێ ژێ دهركهڤن، ل ڤێرێ ئهم دێ ئیشارهتێ دهینه هندهك ژ وان گومان و شوبههتان.
ئێك ژ وان ئهڤهیه: هـنـدهك كهس هزر دكهن خواستنا هیڤییێ تشتهكێ نهیێ گونجایه د گهل باوهرى ئینانا ب هندێ كو خودێ ل دویڤ حهزا خۆ -نه یا مه- تهصهرروفێ د ملكێ خۆ دا دكهت، مادهم ته باوهرى ههیه كو خودێ وێ دكهت یا وى دڤێت، چاوا تو دێ هیڤییا خۆ ب تشتهكى ڤه گرێدهى یێ ته دڤێت؟
و ئهو ب خۆ مهسهله یا وهسا نینه، چـونـكـى هیڤیكار ب هیڤییا خـۆ دخـوازت خودێ وى تشتێ خۆشتڤیتر ل نك خودێ ب خۆ بۆ وى بكهت، و ئاشكهرایه كو قهنجى ل نك خودێ خۆشتڤیتره ژ دادییێ، و لێبۆرین خۆشتڤیتره ژ تۆلڤهكرنێ، و ستارهكرن خۆشتڤیتره ژ ههتكبرنێ، و رهحما وى ههردهم بهرى غهزبا وى ڕاكرییه. ڤێجا هیڤیكار هیڤییا خۆ ب هندێ ڤه گرێددهت كو خودێ وێ بۆ وى حهز بكهت یا ل نك خودێ ب خۆ خۆشتڤیتر، و ئهو تشتهكێ وهسا ناخوازت یێ ژ تهصهرروفا خودێ دهركهفت بت.
و هندهكێن دى ههنه هزر دكهن هیڤى خواستنا پشك و بارێن نهفسێیه، دهمێ تو هیڤییا تشتێ ته پێ خۆش ژ خودێ دكهى، ئهو تو یێ بارا نهفسێ دخوازێ، و ڕێڤنگێن ڕێكا خودێ دڤێت ژ نهفسێن خۆ دهركهفت بن، و ههوایێ نهفسێ ل پشت خۆ هێلا بت، ڤێجا چاوا ئهم ژ وان بخوازین كو ئهو بارا نهفسێ بخوازن و هیڤییا خۆ پێڤه گرێدهن؟
و دا بۆ مه ئاشكهرا ببت كو (هیڤى) و (بارا نهفسێ) دژێكجودانه، ههما بهسه ئهم ڤێ حهدیسا قودسى ڤهگێڕین ئهوا خودایێ مهزن تێدا دبێژت: ( يَا ابْنَ آدَمَ ،إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي، غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ، وَلَا أُبالِي ) (ترمذى ڤهدگوهێزت) یهعنى: ئهى كوڕێ ئادهمى هندى تو دوعایێ ژ مه بكهى، و تو یێ ژ من ب هیڤى بى، ئهز دێ گونههێن ته بۆ ته ڤهشێرم ئهگهر چ بن، و ئهز پویته پێ ناكهم.
ڤێجا ئهگهر هیڤى ئهو بارا نهفسێ یا خراب با، وهكى هوین هزر دكهن، ئهرێ چاوا خودێ (مهغفرهتا) خۆ یا بێ توخویب دا پێڤه گرێدهت؟
•بهرههمێ هیڤییێ:
دارا هیڤییێ گهلهك فێقییێن باش پێڤه دئێن، ل ڤێرێ مه دڤێت ئیشارهتێ بدهینه هندهكان ژێ:
* دهمــێ تــو هیڤییا خــۆ ب ئێكى ڤــه گـرێـددهى، ئهو تو یێ ددهیه زانین كو ته ههوجهیى ب وى ههیه، و ژ تمامییا پهڕستنا مرۆڤى بۆ خودێ ئهوه مرۆڤ ههردهم ههوجهییا خۆ بۆ خودێ ئاشكهرا بكهت، مهعنا: هیڤى تمامییا عبوودییهتا مرۆڤى بۆ خودێ بهرچاڤ دكهت.
* وهكى د حهدیسا قودسى یا بۆرى دا بۆ مه ئاشكهرا بووى خودێ حهز دكهت بهنییێ وى هیڤییان ژ وى بكهت، و د هندهك حهدیسێن دى دا هاتییه كو خودێ ل وى كهسى ب غهزهب دئێت یێ دوعا و هیڤییان ژ خودێ نـهكـهت؛ چـونكى ئـهڤـه دبـتـه ڕهنگهكێ خـۆمهزنكرن و بـێ منهتییێ ژ وى، مهعنا: هیڤى ژ بـلـى كـو مـهغـفـرهتێ ب دهست مرۆڤى ڤه دئینت، ئهو غهزهبا خودێ ژى ژ مرۆڤ ددهته پاش.
* هیڤى ئهو زاده یێ شیانا چوونا بهردهوام ل سهر ڕێكا خودێ ددهته مرۆڤى، و ههر ڕێكهكا مرۆڤ لێ بچت، ئهگهر ل دهسپێكێ وى هیڤى نهبت كو دێ دهرباس بت، و گههته ئارمانجێ ئهو نادهته ڕێ و دێ ل چوونێ لێڤه بت.
* هیڤى و ڤیان ئێك یا دى پهیدا دكهت، هندى ڤیانا ته بۆ ئێكى زێدهتر بت هیڤییا ته ژ وى دێ زێدهتر بت، و بهروڤاژى وێ چهندێ ژى هندى هیڤییا ته ژ ئێكى زێدهتر بت ڤیانا ته بۆ وى دێ زێدهتر لێ ئێت.
* هیڤى تاما ب جهئینانا مرادێ ل بهر دلێ مرۆڤى شرینتر لێ دكهت؛ چونكى ئهگهر تو ل هیڤییا تشتهكێ خۆش بى كو ژ خۆشتڤییێ ته بگههته ته، و پشتى ترس و نهخۆشى و وهستیانێ ته دیت ئهو تشت گههشته ته، تاما وى ل بهر ته گهلهك دێ خۆشتر بت ژ تاما وى ئهگهر ئهو بێ هیڤیكرن و ب خافلهتى ڤه گههشته ته.
* هیڤى مرۆڤى پالددهت كو پتر لهزێ د چوونێ دا بكهت، دهمێ تو ل ڕێكهكا نهخۆش دچى، و ئێك دبێژته ته: ئهو ئارمانجا ته دڤێت یا نێزیكه.. ئهڤ گۆتنا وى هیڤییا گههشتنا زوى د دلێ ته دا پهیدا دكهت، لهو تو دێ بینى پییێن ته بۆ چوونێ سڤكتر لێ هاتن.
* هیڤى خودانێ خۆ بلند دكهته مهقامێ شوكرێ كو نیڤشكێ پهڕستنێیه، چونكى ئهگهر وى هیڤییا تشتهكى ههبوو، پاشى دیت ئهو تشت بۆ وى ب جههات، ئهڤ چهنده دێ وى بۆ هندێ پالدهت كو ئهو شوكرا خودێ بكهت سهرا ڤێ نعمهتا وى د گهل وى كرى.
🌼هیڤى شهوق و لهززهته:
ئهو ڕێڤنگێ چانتكێ خۆ ژ زادێ هیڤییێ تژى بكهت، بـهرى قـهسـتـا ئارمانجا خــۆ بـكـهت، شـهوقـهكا دژوار د دلێ وى دا دێ پهیدا بت، و وى بۆ پێشڤه پالدهت، و (شهوق) ب خۆ سهفهرا دلییه د دویڤ خۆشتڤى دا، و ئهوێ دلێ خۆ ژ شهوقێ تژى كربت قهت ڕاناوهستت حهتا چاڤێن خۆ ب دیتنا خۆشتڤییێ خۆ روهن بكهت، گاڤا گههشتێ ژ نوى ههست دكهت دلێ وى رحهت بوو، و ژیانا وى ب تام كهفت، لهو تو دێ بینى ئهو د ههر تشتهكى دا یێ زاهده ب تنێ د وى تشتى دا نهبت یێ وى زویتر بگههینته ئارمانجێ.
هیڤى شهوقێ پهیدا دكهت، و شهوق خودانى پالددهت كو ئهو پتر خۆ ل سهر ڕێكێ بوهستینت دا زویتر بگههته ئارمانجێ، و پێ نهڤێت بێژین خۆوهستاندن یا ب وهستیانه، بهلێ ههر هیڤییه ئێكا هند ژ ڕێڤنگى چێ دكهت كو ئهو خۆشییێ ب وێ وهستیانێ ببهت؛ چونكى ههر جارهكا وى ب دلێ خۆ بهرێ خۆ دا خۆشییا دووماهییێ وهستیانا بهراهییێ دێ ل بهر سڤك بت.. بازرگانهك دهمێ ڕێكهكا درێژ ددهته بهر خۆ و زهحمهتهكا زێده دبینت، ههر جارهكا بیرا خۆ ل وى فایدهى ئیناڤه یێ ب ڤێ وهغهرێ دێ گههتێ، و دلێ خۆ تژى هیڤى كر كو مسۆگهر ئهو دێ گههته فایدهى، ههر نهخۆشییهكا ئهو دبینت دێ ل بهر وى سڤك بت، نه بهس هنده، بهلكى ئهو خۆشییهكا زێده ژى دێ بینت. و هندى مرۆڤ بزانت كو ئهڤ ئهگهره زویتر دێ وى گههینته ئارمانجێ، ئهو ئهگهر پتر دێ ل بهر وى شرین بت، و ئهو تشتێ وى، ئهگهر نههێلت یان لاواز بكهت پتر دێ ل بهر وى ڕهش بت.
( فَمَن كَانَ يَرۡجُواْ لِقَآءَ رَبِّهِۦ فَلۡيَعۡمَلۡ عَمَلٗا صَٰلِحٗا وَلَا يُشۡرِكۡ بِعِبَادَةِ رَبِّهِۦٓ أَحَدَۢا) (الكهف: 110).
