ناڤبرا بیست و چارێ
بابـهتـێ (نـهبـیـلا عهبدللاهــ)ێ برینهكا نهئێته دهرمانكرن د دلێ عهطوهیێ مهلهوانى دا هێلا، وى ژ لایهكێ تایبهت ڤه بهرێ خۆ ددا مهسهلێ، ژ بیرا خۆ دبر كو ئهو ژى مرۆڤه ووێ ژى مافێ ڤیان ونهڤیانێ ههیه، ژ بیرا خۆ دبر كو نهبیلا كهسهكا ڕزگاره وههر جارهكا بڤێت دشێت بچته سهفهرێ یان نهچت، ڤێ چهندێ بهایێ خۆ ل نك وى نهبوو، سالێت وى بۆراندین وئهو یێ ب هێز وخودان دهسههلاتهكا بهرفرهه، وژینا لهشكهرى یا زڤر، وبۆریهكێ ڕهش وقڕێژى ژ ژیێ وى، ڤێ ههمیێ پێكڤه ئهو یێ كریه دێوهكێ دلڕهق، نهشێت ببینت داخوازهكا وى بێته ڤهگهڕاندن، و ب وى تشتێ ل بهر چاڤ رازى نابت.. بهلێ طەیر بلندێ فڕى ویێ ژ دهسههلاتا وى دهركهفتى، ودویرێ چووى، گرتنا طەیرێ مشهخت (نهبیلایێ) ل نك وى تشتهكێ موستهحیل بوو، وتشتێ پتر نهخۆشیا وى زێده دكهت ئهوه نهبیلایێ د وان ههردو كاغهزان دا یێت وێ ل پشت خۆ هێلاین، پشتا ئیخوانان یا گرتى، ما ئهڤه نه تشتهكێ غهریبه یێ نهئێته باوهركرن؟ یان خودێ دڤێت د دیمهنێ ڤێ مرۆڤێ دا یا وهكى پلنگهكێ خۆش ولێ قهدهغهكرى، تۆلێ ژێ بستینت؟ عهطوه پیچهكێ ب تهناهیێ حهسیا دهمێ بیرا خۆ ل بابێ وێ ئینایهڤه، ئهوێ ئێشا دلى بۆ چێبووى، بێ گومان ئهڤ چهنده دێ بۆ وێ یا نهخۆش بت، ئهو وێ دنیاست ودزانت چهند یا نازكه، وچهند حهز ژ مرۆڤێت خۆ دكهت، ئهرێ پا ئهو دێ چ كهت دهمێ خهبهرێ مرنا بابێ وێ دگههتێ؟ یان دزانت كو دهیكا وێ یا شهلهلى بووى؟ یان ئێك ژ خویشك وبرایێت وێ یێ هاتیه گرتن؟ ژ بهر ڤێ چهندێ عهطوه ب شهڤ وڕۆژ هزرا خۆ د هندێ دا دكهت نهخۆشیێ بگههینته مرۆڤێت وێ، ئهگهر بابێ وێ نهمرت ژى، ئهو دشێت وى ژههر بدهت، ب ڤێ چهندێ بێهنا وى دێ ئێت، وئهو گاڤهكێ دێ ل سهر ڕێكا تۆلڤهكرنێ هاڤێت.. ئهو تۆلڤهكرنا چو جاران ژ سهر هزرا وى ناچت، گاڤا وى گوهــ ل ئێك ژ مهزنێت خۆ ژ ئهفسهرێت گرتیخانهیا حهربى بووى دگۆت:
ــ منێ زانى كو مصر دێ چهكى ژ دهولهتهكا شیووعى كڕت..
عهطوهى پویته پێ نهكر وگۆت:
ــ ئهز هزرێ د ڤان شۆلان دا ناكهم..
ئهفسهرى ب عهجێبى ڤه گۆتى: چاوا؟ ئهڤه كارهكێ خهطەره، سیاسهتا دهولهتێ دگههینت.
عهطوهى لێڤا خۆ یا ژێرى شۆڕكر وگۆت:
ــ ئهڤه شۆلا مه نینه..
ــ ئهگهر ئهو شۆلا مه نهبت، پا دێ شۆلا كێ بت؟!
ــ پێ نهڤێت دێ شۆلا سهرۆكى بت..
عهطوهى شویشهكا وێسكیێ ئینادهر وپهرداغهك تێكر وگۆت:
ــ دێ ڤهخۆى؟
ئهفسهرى گۆت:
ــ سوپاس..
پاشى ئهفسهرى ب تهعل وترشى ڤه گۆت:
ــ وێًسكى ژ ڕۆژئاڤایێ، وچهك ژ ڕۆژههلاتێ..
پاشى پاكیتا جگارێت (كێنت) ژ پاخلا عهطوهى ئینا دهر وگۆت:
ــ وجگاره ژ ئهمریكا..
پشتى جگارهك بهردایێ، بهردهوامى دا ئاخفتنا خۆ:
ــ وشارهزایێت تهعزیبێ ژ ئهلمانیا..
وپشتى دوكێلهكا بۆش ژ دهڤێ خۆ بهرداى، گۆت:
ــ ب ڕاستى وهلاتێ مه ل بهر ههمى خێر وبێرێت جیهانێ یێ ڤهكریه.. وئهڤه نیشانا باشیێیه.
پشتى عهطوهى پهرداغێ سیێ ژى ڤهخوارى، ڕاست ڕابووڤه وگۆت:
ــ مهحموود صهقر، یان دێ هژمارا پارچهیێت چهكى وجهێ وان ئاشكهرا كهت، یان دێ مرت..
ئهفسهرى گۆت:
ــ ئحتیماله چهك یێ ئنگلیزى بت..
ــ یێ ئنگلیزان بت، یێ دههبان بت.. بۆ من نهخهمه.
ئهفسهرى خۆ نێزیك كر وگۆت:
ــ ئهز باوهر دكهم ڤى گهنجى چو پهیوهندى ب چهكى ڤه نینه..
ــ من باوهرى بهس یا ب هزرا خۆ ههى..
ئهفسهر گڕنژى وگۆت:
ــ بهگ! هندهك هزر گونههن (إن بعض الظن إثم).
ــ گونههــ ئهوه ئهڤ ڕهنگێ پیسێ مرۆڤان ل سهر ڕویێ عهردى بمینن.
ئهفسهرى گۆت:
ــ عهطوه بهگ، بۆچى دێ تهعدایێ لێ كهى؟
ــ من ئهڤ پسیاره ژ خۆ نهكریه..
ــ بۆچى؟
ــ ئهگهر دان وستاندنێ ل سهر ههمى تشتان بكهین.. مهعنا ئهم چو ناكهین.
عهطوه ژ مهزهلكا خۆ دهركهفت، ڤێ جارێ ژ ههر جارهكا دى پتر مهیدان یا تژى بوو ژ گرتیان، ژ ئهندامێت ڕكخستیا (تهموینى) یا نوى، وهندهك ژ ئهندامێت ڕێكخستیا كهڤن ژى، دهنگێ قێژى ونالنال وقامچیان ب سهر ههر تشتهكێ دى دكهفت، دهمێ عهگوه دهركهفتیه مهیدانێ، لهشكهرهكى ب ههمى دهنگێ كره گازى:
ــ گرتیخانه ههمى..ڕاوهستن!
بێ دهنگیا تارى، پهڕێت خۆ یێت ڕهش ب سهر مهیدانا سۆر دا ئینانه خوارێ، زڕتهكێ بچویك د ناڤبهرا بێ تالعان ڕا دهست ب ڕێڤهچوونێ كر، دا بێژى یێ پڤدایه.. دێمهكێ سۆر، ودو چاڤێت چریسك ژێ دپهشیان، چهپ وڕاست خۆ دهژاند، دا بێژى جیهانێ ههمیێ خۆ بۆ وى چهماندیه..
ل نیڤا وێ بێ دهنگیا ب ترس، رادیۆ هاته هلكرن، ودهنگێ وێ زهمهزیر ئێخسته مهیدانێ، دهنگێ قورئان خوینى یێ نهرم وزهلال دگۆت: (إننی أنا الله، لا إله إلا أنا فاعبدنی وأقم الصلاة لذكری، إن الساعه آتیه أكاد أخفیها، لتجزى كل نفس بما تسعى).
ڕویێ عهطوهى تێكچوو، و ب ههمى هێزا خۆ خوڕى:
ــ حهیوان.. رادیۆیێ بگره..
د گاڤێ دا دهنگێ قورئانخوینى هاتهبڕین، پاشى دهنگێ (أم كلثوم)ێ ب سترانا (یا جمال یا مثال الوطنیه) بلند بوو، ههر زوى ڕویێ عهطوهى گهشبوو ڤه، گڕنژى.. پاشى كره كهنى.. وخوڕى:
ــ گرتیخانه ههمى.. سترانێ ل خانمێ ڤهگێڕن.
دهنگێ گرتیان ب لاوازى ڤه د گهل خهم وڕۆندكان بلند بوو، وان ستران ل (أم كلثوم)ێ ڤهگێڕا، بهلێ تشتێ عنتیكه ئهو بوو دهنگێ وان ئایهتان یێت قورئان خوینى خواندین، هێشتا د گوهێت گرتیان دا ڤهددا، ودگههشته دلێت وان یێت بریندار، ودهنگێ سترانێ یێ بلند، دا بێژى یێ ژ بنێ نهالهكا كویر دهردكهڤت..
عهطوهى گۆته زهلامێت ئهمنێ ئهوێت ل دهور وبهرێت وى:
ــ كانێ مهحموود صهقر؟
ئێك ژ وان دهستێ خۆ درێژ كره قورنهتهكێ دویر.. عهطوه ب ڕهنگهكێ كرێت، یێ نهڤیان ژێ دفڕى ب نك وى ڤه چوو، وبهرێ خۆ دایێ، مهحموودێ لاواز یێ ڕاوهستاى بوو، وڤهدلهرزى، لهشێ وى هشك بووبوو، وستویێ وى خوار بووبوو، وچاڤێت وى ساده وكویر بووبوون، وڕهنگێ دێمێ وى وهكى ڕهنگێ وى خیزێ ئهو ل سهر یێ ڕاوهستیاى زهر بووبوو.. وشوینێت برینان ل سهر لهشێ وى سۆر دكرن، وهكى ئهژدههایهكى عهطوه گڕنژى وگۆت:
ــ مهحموود.. تو یێ ساخ بوویهڤه..
مهحموودى ب دو چاڤێت خهمگین ڤه بهرێ خۆ دایێ ونهئاخفت.. عهطوهى گۆت:
ــ مه گهلهك بێنا خۆ یا ل ته فرهه كرى..
پاشى عهطوهى ملێ مهحموودى یێ ڕهق وهشك گرت، حێل هژاند وگۆت:
ــ ئهگهر تو ئهلهۆ بى ئهز شابازم، مرۆڤێت ته ددورست نهبوون دهمێ ئهڤ ناڤه (صهقر) دانایه سهر ته.. دڤیا وان گۆتبا ته مهحموود قهلهڕهش، مهحممود كوند، مهحموود مهیموینك..
عهطوهى كهنیهكا ساركر، ئهو ئهفسهر ولهشكهرێت ڕاوهســتــیــاى ژى ژ بـهر وى كــره كهنى.. خۆ مهحموود ژى ((ژ بهر ههستكى سڤكیا سهرۆكێ ژێهاتى)) گڕنژى.. عهطوهى پێ خۆش نهبوو چاڤێت مهحموودى ساده وپڕ باوهر ببینت، ئهو نهشێت ڤێ چهندێ ببینت، دهستێ خۆ ڕاكر پاشى ب ههمى هێزا خۆ شهقهك دانایێ، مهحموود هژیا ونێزیك بوو بكهڤت، بهلێ وى خۆ گرت، ولێ زڤڕى ڤه، وسهرێ خۆ ب مخابنى ڤه هژاند بێى باخڤت.. عهطوهی گۆت:
ــ كوڕێ حهلال! گوهێ خۆ بده من.. چهك یان مرن؟ من وهخت نینه زێدهتر د گهل ته ببۆرینم! سهح كێ.. ما تو نابینى ب سهدان یێت ل هیڤیا تهحقیقێ؟ ژیانا ته چو بهایێ خۆ نینه.. تو ئێكى ژ ملیوونان وهلاتیان، جیهان ژى ب مرنا ته وێران نابت، تو د من دگههى؟ ئهز یاریان ناكهم..
دلێ مهحموودى خۆ هلاڤێت.. وى حهز دكر بهرێ خۆ بــدهتــه عـهسمانى، بهلێ ئهو نهوێریا سهرێ خۆ بلند بكهت، ب شكهستن ڤه گۆت:
ــ چهك تشته ل درێژیا عهمرێ خۆ من نهنیاسیه.. گازیا من ب پهیڤ وشیرهتێت چاك ب تنێ بوویه..
عهطوهى ب تڕانهڤه گۆت:
ــ ئهز دزانم.. ئهز دزانم..
پاشى ل زهبانیێت خۆ زڤڕى وگۆت:
ــ یان ئهو دێ ئعترافێ ب چهكى كهت، یان تهرمێ وى بۆ من بینن.. تهرمێ وى، هوین تێگههشتن؟!
ئێك ژ زهلامێت تهعزیبێ یێت ناڤدار ل بهر سنگێ عهطوهى ڕابووڤه، تهمهنهك بۆ وى ڤهدا وگۆت:
ــ بهلێ ئهفهندم.
مهعنا حوكم دهركهفت.. عهطوهیێ مهلهوانى ب ساناهى وبێ دهنگى و ب نیڤ سهكرانى ڤه ئهو دهرێخست، مهحموود د كرێتیا مهسهلێ نهگههشت، زوى كهفته هزران، ئهگهر خۆ مرۆڤهكێ وى ژى چهك ههبت، چ چهك بت! خۆ دهستویرى ژى پێ ههبت، دێ بێژت.. بهس دا ژیانا خۆ ڕزگار بكهت.. ل وى دهمى مهحموود خوزى ڕاهێلان كو وى هندهك چهك ههبا دا ئعترافێ پێ بكهت، بهلێ چو ڕێ وى نینن، ئهو تشتهكى ژ ڤێ مهسهلـێ نزانت.. مهحموودى هاى ژ دهور وبهرێت خۆ نهما، ئێدى ئهو نهشێت گۆتنێت وان ژێك جودا بكهت، یان تێ بگههت، چونكى قامچى ب بێ دلۆڤانى ڤێ دكهفتن، خۆ ئۆف ئۆف ئێدى ژێ نائێت، جیهان د چاڤێت وى دا تارى بوو.. پشتى هنگى وى چ دیت؟ گوهــ ل چ بوو؟ بهس خودێ دزانت! بهلكى وى ژ نوى چریسكهكا ڕۆناهیێ دیت بتهڤه، یان دهیكا خۆ دیت بت خوارنێ ددهتێ، وشانۆیا بویكێت لاستیكێ.. و (ئهمهل) یارا شرین ب چاڤێت تژى ڕۆندك ڤه.. ودهنگهك بۆ وى ب تنێ ژ جههكێ شرین ڤه هات.. كهس نزانت ڤێ جارێ كانێ ب دورستى چ ب سهرى هات، لهشكهرهكى گۆت: من دیت دهمێ ئهو بێ رح كهفتیه عهردى دگڕنژى.. وگۆت: عهطوه بهگ هات دا ئهو بۆ جارا دویماهیێ وى ببینت، وى ژى گڕنژینا وى دیت، لهو دیناتیێ خۆ ل سهرى دا و ب دلڕهقى ڤه وى ئهو دا بهر پێنان، بهلێ د گهل هندێ ژى گڕنژینا وى نهڤهمریا..
* * *
ئێڤارى پهردێت خۆ یێت تارى ب سهر گرتیخانهیێ دا بهردان، دهنگهكێ نزم ژ پشت دهرگههێت زیندانان ب لاوازى ڤه دهات، دهنگهكێ تهڕ بوو ب ناڤێ خودێ و ب صهلاوهتان ل سهر پێغهمبهرێ وى، بهرى شهڤـ ب نیڤى ببت مهعرووف ئهلحهضەرى خۆ ل سهر جهێ خۆ لڤلڤاند وهێدى گۆت:
ــ برایێ ههوه مهحموود صهقر نهزڤڕى..
وى هزر كر ههمى دنڤستینه وكهس بهرسڤا وى نادهت، بهلێ خافلهتى ڤێ كهفت دهمێ وى دیتى ههمیان پاته ژ سهر سهروچاڤێت خۆ ڕاكرن، وڕوینشتنه خوارێ.. عهبدلحهمید ئهلنهجارى گۆت:
ــ خودێ د گهل وى بت..
دوباره مهعرووفى گۆت:
ــ ڤهمانا وى درێژ بوو..
عهبدلحهمیدى لێ ڤهگێڕا:
ــ ل وێرێ هۆسهیهكا مهزنه، دێ بێژى ڕۆژا قیامهتێیه، تهحقیق یا بهردهوامه، ل دهمێت هۆسا ئهفسهر پارهیێت زێدهتر وهردگرن..
برایێ سوودانى رزقى گۆت:
ــ دیارى وخهلاتان ژی وهردگرن..
یووسفێ شاعر بۆ تڕانه پشتى وان گۆت:
ــ دا بهرههم زێده ببت، ومفا پتر بێته دیتن..
وحهتا نڤێژا سپێدێ بووى، ئهو مانه ب ئاخـفـتـن ودوعاكرنێ وخواندنا قورئانێ ڤه، خهونێزیكى چاڤێت ئێكى نهبوو، یا ئاشكهرا بوو كو ئهو دنهخۆشن، وهى بۆ ڤان ڕۆژان! وهكى ههر ڕۆژ ل دۆرێت سهعهت چار دهرگههێت زیندانان ڤهبوون، دا گرتى بچنه جهێ دهستاڤێ، ل سرایێ ئـهو بـێ دهنــگ وخــهمـگـیـن ڕوینشتن، بێن بۆ بێنێ لهشكهر ب قامچیان ل وان ڕادوهستان بێى ئهگهرهكا ئاشكهرا ههبت، پیچهكێ دا ڕوینن، پاشى جارهكا دى دا زڤڕنه سهر كارێ خۆ، حهتا سرا دهستاڤێ، سرا عهزابا بهردهوام، ب دویماهى دهات، ل زڤڕینى برایێ ئیسماعیل، ئهوێ جهێ (قۆرى) یێ جوهى د خزمهتا مهزهلان دا گرتى، ب نك مهعرووف ئهلحهضەرى ڤه چوو و ب لهز گۆتێ:
ــ مهعرووف.. مهعرووف، مهحموود صهقر مر.. ژیێ وى بۆ ته بت.
مهعرووف د جهێ خۆ دا هشك بوو، حێبهتى ما، وخوڕى:
ــ چ؟
ئیسماعیلى گۆت:
ــ وان تهرمێ وى ل دهشتا (العباسیه) ڤهشارت، و ل بهر ناڤێ وى د تۆمارنامهیان دا نڤیسى: یێ ڕهڤى.. خۆش ههڕه ونهبێژه كهسێ..
د گاڤێ دا ئیسماعیل غهواره بوو، مهعرووف ب تنێ ما ڕاوهستاى، ڕۆندك د چاڤان دا هشك بوون، دلێ وى خۆ هلاڤێت ونێزیك بوو ژ سنگێ وى دهركهڤت، قامچیهك حێل ب سهرى كهفت، ئهو هشیار كر.. وهاته گوهان:
ــ كوڕێ صهى.. زوى ههڕه د زیندانا خۆ ڤه..
مهعرووف ب ئێشانێ نهحهسیا.. هێدى ب نك زیندانا خۆ ڤه چوو، وهكى مرۆڤهكێ بهرزه ل نیڤا زیندانێ ڕاوهستا، تاریێ سنگێ وى یێ وهكى چیاى د ناڤ خۆ دا ڤهشارتبوو.. برادهر ب ژۆركهفتن وئهو د ڤى حالى دا دیت، رزق خوڕى:
ــ چ چێبوویه؟
ب دهنگهكێ ڕۆندكان تهڕكرى مهعرووفى فهرمان دا:
ــ قامهتێ بگرن..
پشتى نڤێژا سپێدێ هاتیهكرن، مهعرووفى گۆت:
ــ گهلى برا.. ئهم ههمى ئهمانهتێت خودێینه، وههر گاڤا وى ڤیا ئهو دێ ئهمانهتێ خۆ زڤڕینت، وئهڤه ڕێكا مه ههمیانه.. ڕابن دا نڤێژا مرى ل سهر برایێ خۆ یێ شههید بكهین.. بێى نڤێژ ل سهر بێتهكرن ئهو یێ هاتیه ڤهشارتن..
رزق ب ترس ڤه خوڕى:
ــ كی؟
ــ مهحموود صهقر.. خودێ رهحمێ پێ ببهت..
ههمیان بهردا گریێ.. بێنهكى مهعرووفى خۆ گرت، پاشى وى ژى ڕۆندكێت خۆ ڤهمالین، بیرا وى ل وان ڕۆژێت گران یێت شهڕێ فلسگیــنێ ل سالا 1948 هاتهڤه، وكانێ چاوا یێت زیرهك ههڕۆ دمرن، بیرا وى ل هندێ هاتهڤه دهمێ وى لهشكهرێت خۆ كۆم دكرن، و ل دهمێت بهرتهنگ دچوونه شهڕى.. وهك سهرۆكهكى و ب باوهرى ڤه گازى كر:
ــ ڕابن دا نڤێژێ ل سهر روحا برایێ ههوه بكهین..
وان خۆ بۆ نڤێژێ ب ڕێزكر.. پشتى نڤێژێ مهعرووفى بهرێ خۆ دا وى جهێ ڤالا.. دوهى مهحموود صهقر ل ڤى جهى یێ ڕوینشتى بوو، دخوار ودنڤست، وهكى مرۆڤهكێ غهریب یێ ڕوینشتى بوو، یان وهكى وى ڕێڤنگێ خۆ ئاماده كرى بۆ وهغهرێ..
ئهو چهند ڕۆژ بوو مهعرووفى ههست ب تشتهكێ غهریب دكر، ئهڤ گهیرێ سپى یێ وهكى ملیاكهتان، چهنگێت خۆ دێ دادهت وئهو بهر ب عهسمانێت بلند ڤه دێ فڕت، دێ چته وان جهێت پاقژ یێت پیسیا مرۆڤان ودوكێلا كارگههان، وقێژقێژا سماعان هێشتا نهگههشتیێ.. جیهانا ڤیان وئاشتیا بهردهوام، ئهو جهێ روحێت پێغهمبهر وڕاستگۆ وشههیدان لێ دگههنه ئێك، ل وێرێ جهێ زۆرداریێ ونهڤیانێ وئهزئهزیێ نینه..
یووسفێ شاعر گۆت:
ــ دل دترست، وچـاڤـ ڕۆنــدكــان دبارینت، وئهم ل سهر چوونا ته ئهى مهحموود دخهمگینین، بهلێ گۆتنا مه ب تنێ دێ ئهو بت ئهم بێژین: (إنا لله وإنا إلیه راجعون)..
پشتى دهمهكى ژ بێ دهنگیێ رزق ئیبراهیمى گۆت:
ــ مـن گـوهــ ل هــنــدهك ژ وان گرتیان بوو یێت وان برینه تهحقیقێ دگۆتن: سێ ئیخوان هاتنه كوشتن..
ــ موژیلانكێت مهعرووفى ژ ڕۆندكان تهڕ بوون، وگۆت:
ــ (كل نفس ذائقة الموت، ونبلوكم بالشر والخیر فتنه، وإلینا ترجعون).
ههمیان پێكڤه گۆت:
ــ صدق الله العظیم.
* * *
