ب مهدحا خهلكی بۆ ته
نهئێ خاپاندن
خودایێ مهزن ئهوێ مرۆڤ ئافراندی د ئایهتهكا قورئانێ دا دبێژت:(يريد الله أن يخفف عنكم وخلق الإنسان ضعيفا)(النساء: 28) خودێ ب وی شریعهتێ وی بۆ ههوه دانای تشتێ ب ساناهی بۆ ههوه دڤێت، و وى نهڤێت ل سهر ههوه ئاسێ بكهت، چونكی هوین لاواز یێن هاتینه ئافراندن.
و چونكی مرۆڤ د ئافراندنا خـــۆ دا یـــێ لاوازه كێماسی ژ دو لایان ڤه دگههتێ: ژ لایهكی ڤه كو ئهو یێ تێر عهیب و عللهته و ئهو چهند بێتێ نهشێت خۆ كامل بكهت، ژ بهر كو كاملی ب تنێ بابهتی خودایێ وییه.. و ژ لایهكێ دی ڤه ئهڤ مرۆڤه ئهگهر چهند حهز ژ باشی و قهنجییێ ژی بكهت یا ب سهر وی ڤهیه ئهو هندهك جاران تویشی كرێتی و گونههكارییێ ببت، ئهڤه حالێ مرۆڤان ههمییانه ئهو پێغهمبهر تێ نهبن یێن خودێ هلبژارتین و ئهو ژ گونههـ و كێماسییان مهعصووم كرین.
بهلێ ژ قهنجی و كهرهما خودێ د گهل مه مرۆڤان وی بارا پتر ژ ڤان عهیب و كێماسییان ل بهر خهلكی ڤهشارتینه و ژ خودانی پێڤهتر زوی ب زوی كهس پێ نزانت، و ئهگهر ههر ئێك ژ مه وێ ژ ههڤالێ بزانت یا ئهو ب خۆ ژ خۆ دزانت ئهو پهیوهندییێن موكم یێن وان دگههیننه ئێك وهكی خۆ نامینن، و ئهو ههڤالینییا د ناڤبهرا وان ژی دا ههی ب نهڤیانێ دێ ئێته گوهاڕتن.. و كهرهما خودێ ل ڤێرێ ژی ڕاناوهستت، بهلكی ئهو قهنجییێن مرۆڤی د چاڤێن خهلكی دا مهزن دكهت، و ناڤ و دهنگێن وی ب باشی بهلاڤ دكهت، و وی وهسا نیشا خهلكی ددهت ههر وهكی ئهو یێ بێ كێماسی، و حكمهت ژ ڤێ چهندێ ئهوه ئهگهرێن ڤیان و ئێك دو ناسینێ د ناڤ خهلكی دا پهیدا ببن، دا ههڤكاری و پێكڤه ژیان د ناڤبهرا وان دا ههبت، و ل سهر ڤی بناخهیی ئهو حهدیس هاتییه یا ئهحمهد و ئهبوو داوود و نهسائی ژ یهعلایێ كوڕێ ئومهییهی ڤهدگوهێزن، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (إن الله حییّ ستیر یحب الحیاء والستر) هندی خودێیه یێ شهرمینه و ستارهكهره، حهز ژ شهرمێ و ستارهی دكهت.
و ڕاستییا ڤێ حهدیسێ پتر بۆ مه ئاشكهرا دبت دهمێ ههر ئێك ژ مه هـــزرا خۆ د وان عهیب و كێماسییان دا دكهت یێن ل نك وی ههین و خودێ پــــهردهیێ ستارهی ب سهر دا بهردای، و ههر ژ بهر حهژێكرنا خودێ بۆ ستارهی شریعهتێ د ئهحكامێن خۆ دا ژ مه خواستییه كو ئهگهر هات و ئێك ژ مه تێكهفت و تووشی كرنا گونهههكێ بوو و خودێ كهرهم د گهل كر و ئهو ستاره كر، دڤێت ئهو ڤێ ستارهیییێ ژ سهر خۆ ڕانهكهت، و ڤـــێ گونهها خۆ ئاشكهرا نهكهت و بۆ كهسێ نهبێژت، و یا هاتییه ڤـــهگــوهـــاســتـــن ژ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- كو دهمێ مرۆڤهك دهاته نك و ئعتراف ب گونهههكا خۆ دكر، و داخوازا ب جهئینانا حهددێ شهرعی ژێ دكر، ئهوی پشتا خۆ ددایێ ههر وهكی گوهـ لێ نهبووی، دا بهلكی ئهو مرۆڤ گۆتنا خۆ بهس كهت و ژێ لێڤه ببت، هندی هند وی دڤیا گونههـ و كێم و كاس نهئێنه ئاشكهراكرن.
پشتی بۆ مه دیار بووی كو پترین جاران خودێ عهیبێن مرۆڤی ڤهدشێرت و باشییێن مرۆڤی بهلاڤ دكهت، و ئهو خهلكێ ل دۆر و رهخێن مـــرۆڤـــی ب ڤان تشتێن ژ مرۆڤی دئێته بهلاڤكرن ب تنێ قیاسا مرۆڤی دكهن، و حوكمی ب باشی و نهباشییێ ل سهر مرۆڤی ددهت، و ئهگهر هات و خودێ پهردهیێ ستارهیییا خۆ ژ سهر مه ڕاكهت بارا پتر ژ ڤان حوكمان یێن ئهم ل سهر ئێك و دو ددهین دێ ئێنه گوهاڕتن.. پشتی ئهڤه بۆ مه دیار بووی دێ زانین كو دهمێ خهلك مهدحێن ئێك ژ مه دكهن شهرت نینه ئهڤه ببته دهلیل كو ئهو ئێك ب دورستی یێ ههژی وان مهدحانه، بهلكی ئهو دهلیله كو خودێ ئهڤ عهبده یێ ستاره كری و عهیب و كێماسییێن وی ل بهر خهلكی یێن ڤهشارتین، و باشییێن وی یێن بهلاڤ كرین، و ڕۆژا قیامهتێ دهمێ حوكم ل سهر ههر ئێك ژ مـــه دئێته دان ل ســـهر بناخهیێ زانینا خــــودێ ئهو دئێته دان نهكو هزرا خهلك ژ مرۆڤی دكهت، قورئان دهمێ بهحسێ مهحكهما مهزن ل ئاخرهتێ دكهت دبێژت:(ولو أن للذين ظلموا ما في الأرض جميعا ومثله معه لافتدوا به من سوء العذاب يوم القيامة وبدا لهم من الله ما لم يكونوا يحتسبون)(الزمر: 47) هندهك ژ وان حسێب دكر كانێ چاوا ئهو شیاینه خهلكی د دنیایێ بخاپینن و خۆ ب ڕهنگهكێ درهوین نیشا وان بدهن، دێ شێن ل ئاخرهتێ -حاشا- خودێ ژی خاپــیــنـــن، و هــنـــدهكان هــزر دكـــر كانێ چاوا ئهو د دنیایێ دا ب گونههـ و كێماسییێن خـــۆ دحـــهســیــێــن یــێـــن خــهلك پێ نهحهسیێن، ل ئاخرهتێ ئهو گونههـ و كێماسی دێ دۆرێ ل وی گرن و بهرێ وی دهنه هیلاكێ، نه ئهو چێبوو و نه ئهو.. ئهو چێبوو یا وان چو هزر بۆ نهدكر، دهستهكا ئێكێ ل بهر خهلكی هاتنه رسواكرن و نهشیان خۆ ل بهر خودێ ڤهشێرن، و دهستهكا دی خودێ ل ئاخرهتێ ژی ئهو ستارهكرن كا چاوا وی ئهو ل دنیایێ ستاره كربوون.
ژ ڤێ ههمییێ ڕاستییهك بۆ مه ئاشكهرا دبت دڤێت ئهم ژ بیرا خۆ نهبهین، ئهو ژی ئهڤهیه: ژ بلی خودێ كهس وهكی مرۆڤی ب خۆ مرۆڤی نانیاست، چونكی ئهو باش دزانت كانێ ئهو یێ چاوایه و وی چو عهیب و كێماسی و گونههكاری وی ههنه، و ئهگهر ئهو بشێت ب (مهظههرێ) خۆ خهلكی ههمییێ د سهر دا ببهت ئهو نهشێت خۆ ب خۆ د سهر دا ببهت یان درهوێ ل خۆ بكهت، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا دبــێــژت:(بل الإنسان على نفسه بصيرة(14)ولو ألقى معاذيره)(القیامة: 14-15) بــهلــكـــی مـــرۆڤ ب خۆ هێجهتهكا ئاشكهرایه ل سهر كارێ خۆ یێ وی كری و نهكری، و چو هێجهتهكا ئهو بۆ خۆ بگرت ژی ژێ نائێته قهبویلكرن و چو مفای نادهتێ.
و ئهگهر ئهڤ ڕاستییه بۆ مه دیار بوو دڤێت ئهم بزانین كو چێ نابت بۆ چو مرۆڤان ئهو ب مهدحێن مهدحهكاران د ســــهر دا بــچـــت، و گــاڤـــا ئێكی ل نك وی یان د پشت وی ڕا مهدحێن وی ب تشتهكێ باش كرن خۆ ئهگهر ئهو تشت ل نك وی ههبت ژی، دڤێت ئهو بزانت كو هند تشتێن نهباش ل نك وی ههنه یێن كو ئهگهر مهدحهكارێ وی زانیبان مهدحێن وی نهدكرن، ڤێجا بلا ئهو خۆ بنیاست.
و دهمێ ئێك مهدحێن مه ب باشی دكهت، ل شوینا ئهڤ مهدحه ئێكا هند ژ مه چێ بكهت غوروور بۆ مه چێ ببت و ئهم زێده دخۆ بگههین، بلا ئهو مهدحا وی بۆ مه بیرا مه ل هندێ بینتهڤه ئهم بزانین خودێ نعمهتا ستارهكرنێ یا د گهل مه كری، و وی خرابییێن مه ڤهشارتینه و قهنجییێن مه بهلاڤكرینه، و ئهگهر وی ڤیابا ئهو دشیا خرابی و عهیبێن مه ژی ههمییان یان هندهكان د ناڤ خهلكی دا بهلاڤ بكهت، و هنگی مه كهس نهددیت مهدحێن مه بكهت..
و ژ بهر ئهڤا بۆری مرۆڤێ خودان باوهر وعهقلدار دهمێ مهدحێن وی دئێنهكرن شهرمێ ژ خودێ دكهت، چونكی ئهو دزانت ئهو نه ژ ههژی ڤێ مهدحێیه یا بۆ وی دئێتهكرن، ژ بهر كو ئهو خۆ دنیاست، و ب كێم و كاسێن خۆ دحهسیێت، و دزانت خودێ ئهو یێ ستارهكری، و خۆ ئهگهر یێ وهسا ژی بت وهكی مهدحهكارێن وی دبێژن ئهو ههر دێ شهرمێ ژ خودێ كهت كو خودێ ئهڤ قهنجییه د گهل كری و ئهڤ كارێ وی یێ باش د ناڤ خهلكی دا بهلاڤ كری نهكو كارێ وی یێ خراب.
نه وهكی مرۆڤێ كێم باوهرێ بێ عهقل ئهوێ ب مهدحێن مهدحهكاران دئێته خاپاندن حهتا وه لێ دئێت ئهو هزر دكهت ئهو یێ ژ ههژی ڤان مهدحانه و زێدهتر ژی، و ههر جارهكا مهدحێن وی نههاتنهكرن ئهو تێك دچت و بۆ وی نهخۆش دبت، و هزر دكهت حهقهكێ وی هاته خوارن! خودایێ مهزن بهحسێ وان نهزانان دكهت یێن كهیف ب وی تشتی دئێت یێ ل نك وان نهههی و حهز دكهن مهدحێن وان ب وی كاری بێتهكرن یێ وان نهكری و دبێژت:(لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم)(آل عمران: 188) و تو هزر نهكه ئهوێن كهیف ب وان كریارێن كرێت دئێت یێن وان كرین، و ئهو حهز دكهن خهلك پهسنا وان ب وی تشتێ وان نهكری بدهن، تو قهت هزر نهكه ئهو د دنیایێ دا ژ عهزابا خودێ دێ دپاراستی بن، و ل ئاخرهتێ عهزابهكا ب ئێش بۆ وان ههیه.
ڤێجا بلا ئهم ههر دوعایێ ژ خودێ بكهین ئهو ل دنیایێ و ئاخرهتێ مه ستاره بكهت.
