ئه‌و كه‌سێن‌ ره‌حم پێ دئێته‌برن ده‌سـپـێـك

admin95

 




ئه‌و كه‌سێن‌ ره‌حم پێ دئێته‌برن

(ئه‌ڤ بابه‌ته‌ ژ به‌رهه‌ڤكرنا بابێ عه‌بدولرەحمانى سولطان عه‌لییه‌، مه‌ وه‌رگێڕایه‌ سه‌ر زمانێ كوردى) 



ده‌سـپـێـك:


ب ده‌ستڤه‌ ئینانا ره‌حما خودێ ئه‌و ئارمانجا مه‌زنه‌ یا مــرۆڤـێ خودان باوه‌ر ژ هه‌ر تشته‌كێ دى پتر كارى بۆ دكه‌ت، وئه‌م ئه‌گه‌ر به‌رێ خۆ بده‌ینه‌ كیتابا خودێ وسوننه‌تا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن-، دێ بینین د گه‌له‌ك جهان دا به‌حسێ هنده‌ك ژ وان كار وكریاران هاتیه‌كرن یێن مرۆڤ دشێت ب ڕێكا وان ره‌حما خودێ ب ده‌ست خۆ بێخت، ڤێجا پێتڤیه‌ر ل سه‌ر هه‌ر كه‌سه‌كێ بڤێت ببته‌ ژ وان كه‌سان یێن ره‌حم پێ دئێته‌برن، و ل ڕۆژا قیامه‌تێ سه‌رفه‌راز دبت ئه‌و ڤان كاران بكه‌ت، یان ڤان سالۆخه‌تان ل نك خۆ په‌یدا بكه‌ت.


وحه‌تا ئه‌م ب ڤان كار وسالۆخه‌تان ئاگه‌هدار ببین، ووان ل نك خۆ په‌یدا بكه‌ین، ئه‌م ل ڤێرێ وان ب كورتى دێ به‌رچاڤ كه‌ین.. هیڤیا مه‌ ژ خودێ ئه‌وه‌ ئه‌و مه‌ بكه‌ته‌ ژ وان یێن ب ره‌حما خودێ دلشاد دبن.


وئه‌م دێ وان ل سه‌ر دو پشكان لێكڤه‌ كه‌ین:

1- ئه‌و كارێن د قورئانێ دا هاتین.

2- ئه‌و كارێن د سوننه‌تێ دا هاتین.



پشكا ئێكێ
كارێ ئێكێ: باوه‌ریا ب خودێ



سه‌رێ هه‌ر كاره‌كێ باش ئه‌وه‌ مرۆڤى باوه‌رى ب خودێ هه‌بت، وباوه‌رى ئه‌وه‌ مرۆڤ ئعترافێ ب هه‌بوون وناڤ وصیفاتێن خودێ بكه‌ت، ووى ب هه‌ر عه‌یب وكێماسیه‌كێ پاقژ بكه‌ت.. وهه‌ر چه‌نده‌ باوه‌رى تشته‌كه‌ د دلى دا، به‌لێ شوینوارێن وێ ل سه‌ر كار وكریارێن له‌شى ژى ئاشكه‌را دبن.

خودایێ مه‌زن دبێژت: ( فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا ) (النساء: 175)  یه‌عنى: ئه‌وێن ب گۆتن وكريار باوه‌رى ب خودێ ئيناى، وخۆ ب وێ ڕۆناهیێ ڤه‌ گرتى يا مــه‌ بــۆ ئينايـــه‌ خـــوارێ، پـاشــى ئــه‌و ژ قــه‌نــجــى ودلـۆڤـانیا خۆ دێ وان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا، ودێ به‌رێ وان ده‌ته‌ ڕێكا ڕاست يا سه‌رى دكێشته‌ به‌حه‌شتێ.

و د ئایه‌ته‌كا دى دا خودایێ مه‌زن دبێژت: ( فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ)(الجاثیة: 30)  یه‌عنى: هندى ئه‌ون یێن باوه‌رى ب خودێ ئیناى وكارێن چاك كرین، خودایێ وان دێ ره‌حمێ ب وان به‌ت، ووان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا، وسه‌ركه‌فتنا ئاشكه‌را ئه‌وه‌.

ژ ڤان ئایه‌تان، وچه‌نده‌كێن دى یێن وه‌كى وان ئاشكه‌را دبت، كو باوه‌رى ئینانا ب خودێ ئـێـك ژ كارانه‌ یێن دبـنه‌ ئه‌گه‌را هـنــدێ خــــودێ ره‌حــمـــێ پــــێ ب مرۆڤى ببه‌ت، ووى بكه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا.




كارێ دووێ: گوهداریا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى


وئــه‌ڤـه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ ژ ئه‌نجامێن باوه‌رى ئینانا ب خودێ، ئه‌و كه‌سێ باوه‌رى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى هه‌بت، دێ گوهداریا وان كه‌ت، د ئایه‌ته‌كا قورئانێ دا خودایێ مه‌زن د بێژت: ( وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ )(آل عمران: 132)  گه‌لى مرۆڤان، هوین گوهداریا خودێ وپێغه‌مبه‌رى بكه‌ن، دا خودێ ره‌حمێ ب هه‌وه‌ ببه‌ت. 

وئاشكه‌رایه‌ كو گوهداریا خودێ ویا پێغه‌مبه‌رى ب هندێ دبت، مرۆڤ پێگیریێ ب (ئه‌مر ونه‌هیێن)  وان بكه‌ت، ئه‌و تشتێ وان فه‌رمان پێ كرى مرۆڤ بكه‌ت، ویێ وان مرۆڤ ژێ دایه‌ پاش مرۆڤ نه‌كه‌ت.

مه‌عنا: گوهداریا مرۆڤى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رى ژ ئه‌گه‌رێن ب ده‌ست ڤه‌ ئینانا ره‌حمێنه‌.




كارێ سیێ: دویكه‌فتن وكاركرنا ب قورئانێ 


مه‌ گۆت: گوهداریا خودێ دبته‌ ئه‌گه‌ر كو خودێ ره‌حمێ ب مرۆڤى ببه‌ت، وپێ نه‌ڤێت بێژین: گوهداریا خودێ ب هندێ دبت مرۆڤ دویكه‌فتنا كیتابا وى بكه‌ت، كو قورئانه‌، وكارى پێ بكه‌ت.. له‌و د هنده‌ك جهان دا ژ قورئانێ گوهداریا خودێ ب گوهداریا قورئانێ هاتیه‌ ناڤكرن، وه‌كى: ( وَهَٰذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) (الأنعام: 155)  یه‌عنى: ئه‌ڤ قورئانه‌ كیتابه‌كا پیرۆزه‌ مه‌ ئینایه‌ خوارێ، ڤێجا هوین دویكه‌فتنا وێ بكه‌ن، وته‌قوایێ بكه‌ن، دا ره‌حم ب هه‌وه‌ بێته‌ برن.

مه‌عنا: ئێك ژ مه‌زنترین ئه‌گه‌رێن ب ده‌ست ڤه‌ ئینانا ره‌حمێ ئه‌وه‌ مرۆڤ دویكه‌فتنا قورئانێ بكه‌ت.




كارێ چارێ: گوهدان وهزركرنا د قورئانێ دا 



وكانێ چاوا دویكه‌فتن وكاركرنا ب قورئانێ ژ ئه‌گه‌رێن ب ده‌ست ڤه‌ ئینانا ره‌حـمــێـنه‌، وه‌سا گوهدانا ئایه‌تێن قورئانێ وهـزركرنا د ڕامانێن وان ژى دا، دبته‌ ژ ئه‌گه‌رێن ره‌حمێ، چونكى گوهدانا ئایه‌تێن قورئانێ دبته‌ ڕێك كو مرۆڤ گوهداریا وان بكه‌ت، وكارى پێ بكه‌ت..
خودایێ مه‌زن دبێژت:(وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (الأعراف: 204)  وئـه‌ڤـه‌ فه‌رمانه‌كه‌ خـــودێ ل هه‌ر ئێكى دكه‌ت یێ گوهـ ل قورئانێ ببت، دبێژتێ: ئه‌گه‌ر قورئان هاته‌ خواندن، هوین گوهێ خۆ بده‌نێ وخۆ بێ ده‌نگبكه‌ن، دا ره‌حم ب هه‌وه‌ بێته‌ برن، وئایه‌تێ ل ڤێرێ (استماع)  و (انصات)  هه‌ردو ب كار ئینان، چونكى یا ئێكێ مه‌عنا وێ ئه‌وه‌ خۆ ب چو تشتان ڤه‌ موژیل نه‌كه‌ن، وگوهێ خۆ بده‌نێ

 ویا دووێ مه‌عنا وێ ئه‌وه‌: ده‌مێ هوین گوهێ خۆ دده‌نێ بلا دلێ هه‌وه‌ یێ حازر بت، وهزرا خۆ تێدا بكه‌ن، دا مفایى بۆ خۆ ژێ ببینن. وئه‌ڤ فه‌رمانه‌ ته‌ئكیدتر لێ دئێت دمێ ئیمام د نڤێژێ دا قورئانێ دخوینت، هنگى ئێكجار دڤێت گوهدارى بۆ بێته‌كرن.




كارێ پێنجێ: كێشانا ئستغفاران 


د ئایه‌ته‌كا قـورئـانـێ دا خـودایـێ مـه‌زن ل ســه‌ر ئـه‌زمانێ صالح پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهێزت، ئه‌و دبێژته‌ ملله‌تێ خۆ: (قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ ۖ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (النمل: 46)  ئـه‌ى مـلـلـه‌تـێ مــن، بـۆچـى هوین به‌رى كرنا باشیێ له‌زێ د كرنا وێ خرابیێ دا دكه‌ن یا عه‌زابا خودێ ب سه‌ر هه‌وه‌ دا دئینت؟ شوینا وێ چه‌ندێ هوین تۆبه‌ بكه‌ن، وداخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ خۆ ژ خودێ بكه‌ن، دا خودێ ره‌حمێ ب هه‌وه‌ ببه‌ت.

و ژ عه‌ده‌تێ ثه‌موودیان بوو، ملله‌تێ صالحى، وان له‌ز د وان كارێن خراب دا دكر، یێن پێغه‌مبه‌رێ وان ئه‌و ژێ ددانه‌ پاش، و ب تڕانه‌ڤه‌ دگۆتن: كا پا دێ بلا ئه‌و عه‌زاب ب سه‌ر مه‌ دا بێت یا صالح گه‌فان پێ ل مه‌ دكه‌ت، ئینا پێغه‌مبه‌رێ وان ب دلپێڤه‌بوون ڤه‌ گۆته‌ وان: بۆچى هوین ڤێ چه‌ندێ دكه‌ن؟ وه‌ نه‌كه‌ن خودێ ل هه‌وه‌ ب غه‌زه‌ب بێت، ل شوینا كو هوین ڤان خرابیان بكه‌ن، هوین وان باشیان بكه‌ن یێن مفایێ هه‌وه‌ یێ دین ودنیایێ تێدا هه‌ى، وئستغفاران بكێشن؛ دا خودێ ره‌حمێ ب هه‌وه‌ ببه‌ت، وهه‌وه‌ ببه‌ته‌ به‌حه‌شتێ.

وئستغفار ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ داخوازا ستاره‌كرن وژێبرنا گونه‌هان بۆ خۆ ژ خودێ بكه‌ت، و ل گونه‌هێن خۆ لێڤه‌ ببت، وبكه‌ته‌ دلێ خۆ كو ئه‌و جاره‌كا دى ل وان گونه‌هان نه‌زڤڕته‌ڤه‌.


كارێ شه‌شێ: تۆبه‌كرن 



ونـێـزیـك ژ ئـسـتـغـفـارێ تـۆبــه‌ ژى ئـێـك ژ وان ئـه‌گـه‌رانـه‌ یـێـن ره‌حم پێ ب مرۆڤى دئێته‌برن، وه‌كى د ئایه‌ته‌كا قـورئـانـێ دا هاتى: ( وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ۖ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَىٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ۖ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ)(الأنعام: 54)  خودایێ مه‌زن دبێژته‌ پێغه‌مبه‌رێ خۆ: ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سێن باوه‌رى هه‌ى هاتنه‌ نك ته‌، تو كه‌یفا خۆ ب وان بینه‌، وبێژێ: سلاڤ ل وه‌ بن، ومزگینیێ بده‌ وان كو خودایێ وان گه‌له‌ك یێ ب ره‌حمه‌، و ژ ره‌حما وى ئه‌وه‌ وى ل سه‌ر خۆ نڤیسیه‌ كو هه‌ر ئێكێ ژ وان ژ نه‌زانین خرابیه‌كێ بكه‌ت، پاشى پشتى هنگى تۆبه‌ بكه‌ت، وچاكیێ بكه‌ت، خودێ یێ گونه‌هـ ژێبر ودلۆڤانه‌، گونه‌ها وى دێ ژێ به‌ت، وره‌حمێ پێ به‌ت.

وئه‌ڤئایه‌ته‌ وگه‌له‌كێن دى ژى یێن وه‌كى وێ، هندێ دگه‌هینن كو مرۆڤێ گـونـه‌هـكـار دڤـێـت ژ ره‌حـمـا خـودێ بێ هیڤى نه‌بت، وبزانت كو هه‌ر جاره‌كا وى ژ دل تۆبه‌كر، و ل كارێ خۆ لێڤه‌بوو وپه‌شێمان بوو، وچاكر كرن، خودێ گونه‌هێن وى ئه‌گه‌ر چه‌ند دمه‌زن ژى بن دێ بۆ وان ژێ به‌ت، وره‌حمێ پێ به‌ت.

وتۆبا مرۆڤى حه‌تا یا دورست بت، دڤێت شه‌رتێن تۆبێ تێدا هه‌بن: ئێكسه‌ر گونه‌هێ بهێلت، و ژ كارێ بۆرى په‌شێمان ببت، وبكه‌ته‌ دلێ خـۆ كـو جاره‌كا دى ل وێ گونه‌هێ نه‌زڤڕت، وئه‌گه‌ر حه‌قه‌كێ مرۆڤان ل سه‌ر بت دڤێت وى حه‌قى بۆ خودانان بزڤڕینت.




كارێ حه‌فتێ: ته‌قوا 


وته‌قوا ئه‌وه‌ مرۆڤ ژ خودێ بترست، وخۆ ژ بێ ئه‌مریا وى بده‌ته‌ پاش، خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا دبێژت: (وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ ۚ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ ۖ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ) (الأعراف: 156)  ره‌حما من هه‌مى تشت ڤه‌گرتینه‌، وئه‌ز وێ بۆ وان دێ نڤیسـم یێن ب ته‌قوا بن، وزه‌كاتێ بده‌ن، وباوه‌ریێ ب ئایه‌تێن من بینن.

وخۆ دویركرنا ژ گونه‌هان ژ ترسێن خودێ دا، وڕێزگرتن بۆ ئه‌مرێ وى، نیشانا ڤیانا مرۆڤیه‌ بۆ خودێ، ئه‌وێ د ڤیانا خۆ دا بۆ خودێ یێ ڕاستگۆ بت، دێ ئه‌مرێ وى ب جهــ ئینت، وكارى ب فه‌رمانێن وى كه‌ت، وخۆ ژ وان كاران ده‌ته‌ پاش یێن وى ئه‌و ژێ دایه‌ پاش.



كارێ هه‌شتێ: صه‌بر وبێنفره‌هى 


صه‌بر وبێنفره‌هى ئێك ژ مه‌زنترین ئه‌گه‌رێن ب ده‌ست ڤه‌ ئینانا ره‌حم ودلۆڤانیا خودێنه‌، وصه‌برێ گه‌له‌ك ڕه‌نگێن خۆ هه‌نه‌، ژ وان:

صه‌برا ل سه‌ر موصیبه‌ت ونه‌خۆشیان، خودێ دبێژت: ( الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) (البقرة: 156)  یــه‌عـنى: ب هــنــده‌كــــــێ ژ تــرســـا ژ دوژمنى, وبرسێ, وكێمكرنا مالى كو هوين ب زه‌حمه‌ت ب ده‌ست خۆ ڤه‌ بينن, يان هــه‌مــا هه‌میێ ببه‌ين, وهــه‌وه‌ ب مـــرنــێ يان كوشتنا د ڕێكا خودێ دا, و ب كێمكرنا به‌رهه‌مێ دارقه‌سپ ومێو ودان ودكاكان، يان خرابكرنا وان, ئه‌م دێ هه‌وه‌ جه‌ربينين. وتو مزگينیێ ب كه‌يف وخۆشیا دويماهیێ ل دنيايێ وئاخره‌تێ بده‌ وان يـێن بێهن فره‌هیێ ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكه‌ن. ئه‌وێن ئه‌گه‌ر نه‌خۆشیه‌ك گه‌هشتێ‌ دبێژن: ئه‌م به‌نیێن خودێينه‌ وملكێ وينه‌, ئه‌و مه‌ ب ڕێڤه‌ دبه‌ت, ويا وى بڤێت ئه‌و د گه‌ل مه‌ دكه‌ت, وئه‌م ب مرنێ پاشى ڕابوونا بۆ جزادانێ دێ زڤڕينه‌ نك وى. ئه‌و بێنفره‌هێن هه‌ مه‌دح ودلۆڤانیه‌كا مه‌زن ژ خودێ بۆ وان هه‌يه‌، وئه‌و ئه‌ون يێن ل سه‌ر ڕێكا ڕاست.

وئه‌ڤه‌ مزگینیه‌كا ئاشكه‌رایه‌ ب ره‌حمێ بۆ وان كه‌سێن صه‌برێ ل سه‌ر موصیبه‌تێ دكه‌ن، موصیبه‌تا ترسێ وبرسێ، وكێمبوونا مالى وعه‌یالى، ونه‌مان وكێمبوونا فێقى وده‌رامه‌تى..




كارێ نه‌هێ: جیهاد ومشه‌ختبوونا د ڕێكا خودێ دا 


د ئایه‌ته‌كێ دا خودایێ مه‌زن سێ ڕه‌نگێن باشیان یێن ره‌حم پێ ب ده‌ست مرۆڤى ڤه‌ دئێن كۆم دكه‌ت، ودبێژت: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ) (البقرة: 218)  هندى ئه‌ون یێن باوه‌رى ئیناى، ویێن مشه‌ختبووین، وجیهاد د ڕێكا خودێ دا كرى، ئه‌و چاڤه‌ڕێى ره‌حما خودێنه‌.. وخودێ گونه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانه‌، مه‌عنا: ئه‌و ب ڤى كارێ خۆ ل هیڤیا هندێنه‌ كو خودێ ره‌حمێ ب وان ببه‌ت، چونكى وان كاره‌كێ وه‌سا كریه‌، ئه‌و هه‌ژى ره‌حما خودێ ببن..

وباوه‌رى به‌رى نوكه‌ مه‌ به‌حس ژێ كربوو، د خالا ئێكێ دا، وهه‌ردو كارێن دى مشه‌ختبوون وجیهاه‌، ومشه‌ختبوون ئه‌وه‌ مرۆڤ ژ وى جهى ده‌ركه‌ڤت یێ دوژمناتیا خودێ لێ دئێته‌كرن، وقه‌ستا وى جهى بكه‌ت یێ ئه‌و بشێت په‌رستنا خودێ ب سه‌ربه‌ستى لێ بكه‌ت، مه‌عنا: ئه‌و جهێ مرۆڤ فێربوویێ، وصه‌برا خۆ دایێ، وحه‌ز ژێ كرى، بهێلت، وبچته‌ جهه‌كێ دى یێ غه‌ریب ژ وى، بۆ هندێ دا خودێ ژێ رازى ببت، وئه‌ڤه‌ كاره‌كێ ب ساناهى نینه‌ ل سه‌ر نه‌فسا مرۆڤى. وجیهاد وه‌كى ژ ناڤى دیار ئه‌وه‌ ئه‌و خۆ بوه‌ستینت، ووى تشتى بكه‌ت یێ نه‌فسا وى پێ نه‌خۆش، كو شه‌ڕه‌، وچوونا جهێن خه‌طه‌ره‌، بۆ هندێ دا دینێ خودێ ب سه‌ربێخت، ئه‌ڤه‌ ژى كاره‌كێ ب ساناهى نینه‌ ل سه‌ر نه‌فسا مرۆڤى، له‌و ئه‌و هه‌ردو كار خودانى هێژاى ره‌حما خودێ دكه‌ن.




كارێ ده‌هێ: كرنا قه‌نجیێ 


د ئایه‌ته‌كێ دا خودایێ مه‌زن دبێژت: (وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا ۚ إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ) (الأعراف: 56)  هندى ره‌حما خودێیه‌ ئه‌و یا نێزیكه‌ ژ قه‌نجیكاران. 

وقه‌نجى ئه‌وه‌ مرۆڤ د گه‌ل به‌نیێن خودێ یێ قه‌نج بت، وان كاران بكه‌ت یێن ئه‌و مفایى بۆ خۆ ژێ دبینن، وقه‌نجیا مه‌زن ئه‌وه‌ مرۆڤ وه‌سا په‌رستنا خودێ بكه‌ت هه‌ر وه‌كى ئه‌و وى دبینت، چونكى ئه‌گه‌ر ئه‌و خودێ نه‌بینت ژى، خودێ وى دبینت.. وه‌كى پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆتى.




كارێ یازدێ:دانا نه‌فه‌قێ د ڕێكا خودێ دا 



د ئایه‌ته‌كێ دا خودایێ مه‌زن به‌حسێ هنده‌ك ئه‌عرابیان دكه‌ت، مه‌دحێن وان دكــــه‌ت، ودبــێـــژت: ( وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ ۚ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ ۚ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) (التوبة: 99).

یــه‌عــنــى: ژ ئــه‌عــرابـیـان هنده‌ك كه‌س هه‌نه‌ باوه‌ریێ ب خودێ وڕۆژا دویماهیێ دئینن، وئه‌و تشتێن ئه‌و د جیهادێ وخێران دا دنه‌فقینن بۆ خۆ حسێب دكه‌ن نێزیكى بۆ نك خودێ، ئه‌و خۆ ب دانا وان نه‌فقان، خۆ نێزیكى خودێ دكه‌ن، هه‌ر وه‌سا ئه‌و وان دوعایان ژى یێن پێغه‌مبه‌ر بۆ وان دكه‌ت، ده‌مێ ئه‌و وان نه‌فه‌قان دده‌ن، بۆ خۆ حسێب دكه‌ن نێزیكى، وئه‌و ب خۆ وه‌سایه‌، ئه‌و بۆ وان نێزیكیه‌.. خودێ وان دێ وان ئێخته‌ بن ره‌حما خۆ، دێ ره‌حمێ ب وان به‌ت ووان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا، هندى خودێیه‌ گونه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانه‌.




كارێ دوازدێ: پێكئینانا لێككه‌فتیان 


ئێك ژ وان كارێن گه‌له‌ك ب خێر، یێن كو دبنه‌ ئه‌گه‌را هندێ كو خودێ ره‌حمێ پێ ب مرۆڤى ببه‌ت، پێكئینانا وان مرۆڤانه‌ یێن لێك دكه‌ڤن، دلێن وان ژێك دمینن، خودایێ مه‌زن دبێژت: ( إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) (الحجرات: 10)  

مه‌عنا: خودان باوه‌ر برایێن ئێكن، وبراینى هندێ دخوازت ئه‌و لێك نه‌كه‌ڤن، ودژى ئێك نه‌بن، وئـه‌گـه‌ر هــات وجــاره‌كـێ نه‌ڤیانه‌ك، یان شه‌ڕ ولێككه‌فتنه‌ك د ناڤبه‌را هنده‌ك ژ وان دا په‌یدا بـــوو، دڤـێـــت هـنـده‌ك هه‌بن وان پێك بینن، وئه‌گه‌ر وان ته‌قوا خودێ كر، وئه‌و ب ڤى كارى ڕابوون، خودێ ره‌حمێ دێ ب وان به‌ت.




كارێ سێزدێ: كۆمبوون‌  


ومه‌خسه‌دا مه‌ ب كۆمبوونێ ئه‌وه‌ موسلمان ئێك بن، وڕێكێ نه‌ده‌نه‌ خیلافێ كو ڕێزێن وان ژێك جودا بكه‌ت، وئه‌و ل سه‌ر گه‌له‌ك كۆم وده‌سته‌كان لێكڤه‌ ببن، د ئایه‌تێ دا خودایێ مه‌زن به‌حسێ ژێكجودابوونا مرۆڤان دكه‌ت، ودبێژت: ( وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً ۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ(118)إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ ۚ وَلِذَٰلِكَ خَلَقَهُمْ ۗ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ(119)) (هود: 118-119) .

 ئه‌گه‌ر خودایێ ته‌ ڤیابا دا وان هه‌میان كه‌ته‌ ئێك دین وئێك ملله‌ت، به‌لێ حیكمه‌تا وى ئه‌و خواستیه‌ ئه‌و ژێك جودا ببن، وبمینن ژێك جودا، ئه‌و تێ نه‌بن یێن وى ره‌حم پێ برى.. یه‌عنى:ئه‌وێن وى ره‌حم پێ برى، وئه‌و هێژاى ره‌حما خۆ كرین، ئه‌و ژێك جودا نابن، وخیلاف ڕێكا خـۆ ل نــك وان نــابـیـنــت، وئـه‌و دمینن گرێداى ب جماعه‌تێ ڤه‌، ودویر ژ فرقه‌ وده‌سته‌كێن ژێك جودابووى.

و د حه‌دیسه‌كێ دا هاتیه‌: ( الجماعة رحمة، والفرقة عذاب ( یه‌عنى: كۆمبوون ره‌حمه‌، وژێك جودابوون عه‌زابه‌.




كارێ چاردێ: فه‌رمانا ب باشیێ وباشڤه‌برنا ژ خرابیێ  


ئه‌وا ب عه‌ره‌بى دبێژنێ: (الأمر بالمعروف، والنهي عن المنكر) ، وئه‌ڤه‌ ژى ئێك ژ وان كارێن واجبه‌ ل سه‌ر مرۆڤێ موسلمان، هه‌ر ئێك ل دویڤ شیانا خۆ، د ئایه‌ته‌كێ دا خودایێ مه‌زن مه‌دحێن خودان باوه‌ران دكه‌ت، ژ به‌ر هنده‌ك كار وسالۆخه‌تێن وان، ودبێژت: ( وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ۚ أُولَٰئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) (التوبة: 71)  یه‌عنى: مێر وژنـێـن خــودان بـاوه‌ر فــه‌رمانا ب باشیێ ل ئێك ودو دكه‌ن، وبه‌رێ ئێك ودو ژ خرابیێ دده‌نه‌ پاش، ونڤێژان دكه‌ن، وزه‌كاتێ دده‌ن، وگوهداریا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى دكه‌ن، و ژ به‌ر ڤان كاران خودێ ره‌حمێ دێ ب وان به‌ت ووان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتا خۆ دا.

ژ ڤـێ ئایه‌تێ ئاشكه‌را دبت كو ئه‌وێ فه‌رمانا ب باشیێ بكه‌ت، وپاشڤه‌برنا ژ خرابیێ بكه‌ت، ئه‌و خۆ هێژاى ره‌حما خودێ دكه‌ت.

ئه‌ڤه‌ ئه‌و كار بوون یێن د قورئانێ دا هاتین، یێن خودانى هێژاى ره‌حما خودێ دكه‌ن، وهنده‌ك كار د حه‌دیسان ژى دا هاتینه‌، وئه‌ڤه‌ دێ د پشكا دووێ دا ئێنه‌ ئاشكه‌را كرن.