نڤێژێن سوننەت
ژبلی هەر پێنج نڤێژێن فەرض هندەك نڤێژێن دی یێن سوننەت ژی هەنە یا باشە مرۆڤ بۆ خۆ بكەت ، دا خێرا مرۆڤی زێدە ببت وكێماسییێن نڤێژێن وی یێن فەرض پێ بێنە ڤەگرتن .
( ترمذی ) ژ ئـەبـوو هورەیرەی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : من گوهــ ل پێغەمبەری بوو ـ سلاڤ لـێ بن ـ دگۆت : [ ئێكەمین تشت ڕۆژا قیامەتێ حسێبا وی د گەل عەبدی دئێتەكرن نڤێژا وییە ، ڤێجا ئەگەر ئەو یا باش بوو ئەو دێ ئیفلەحێ بینت وسەركەڤت ، وئەگەر ئەو یا خراب بوو ئەو دێ خوسارەت وشەرمزار بت ، وئەگەر تشتەك ژ نڤێژا فەرض یا كێم بوو خودێ دێ بێژت : بەرێ خۆ بدەنێ كانێ عەبدێ من هندەك سوننەت هەنە ، ڤێجا ئەو كێماسی دێ ب وان ئێنە تـمـامـكـرن ، پـاشـی هـەمـی كارێ وی دێ ل سەر وێ چەندێ بت ] .
وكرنا نڤێژێن سوننەت نە وەكی كرنا نڤێژێن فەرضه ، یێن سوننەت هندی مرۆڤ ل مال بكەت ب تنێ چێتـرە و ب خێرترە .
ونڤێژێن سوننەت ب ڕەنگەكێ گشتی دبنە دوو پشك :
پشكا ئێكێ : سوننەتێن راتبە وئەڤە ئەون یێن گرێدای ب نڤێژێن فەرض ڤە .
پشكا دووێ : سوننەتێن نەگرێدای ب نڤێژێن فەرض ڤە .
سوننەتێن موئەككەد :
وئەڤە ئەو هەر دوازدە ركاعەتن یێن بەحسێ وان د وێ حەدیسێ دا هاتی یا ئیمامێ موسلم ژ دەیكا موسلمانان رەملا كچا ئەبوو سوفیانی ڤەگوهاستی ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ مَا مِنْ عَبْدٍ مُسْلِمٍ يُصَلِّي لِلّهِ كُلّ يَوْمٍ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً تَطَوُّعًا غَيْرَ فَرِيضَةٍ إِلا بَنَى اللّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ، أَوْ إِلا بُنِيَ لَهُ بَيْتٌ فِي الْجَنَّة ـ هەر عەبدەكێ موسلمان یێ د ڕۆژێ دا دوازدە ركاعەتان سوننەت ژبلی یێن فەرض بۆ خودێ بكەت خودێ خانییەكی د بەحەشتێ دا دێ بۆ وی ئاڤا كەت ] .
و د ریـوایـەتـا ( ترمذی ) دا ئەڤ زێدەهییە هەیە : چار ركاعەت بەری نیڤرۆ ، ودو پشتی نیڤرۆ ، ودو پشتی مەغرەب ، ودو پشتی عەیشا ، ودو بەری سپێدێ .
ویا هاتییە ریوایەتكرن ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ كو ئەگەر جارەكێ ئێك ژ ڤان سوننەتان ژ وی چووبا ، وی پشتی هنگی ئەو قەزا دكر .
ونوكە مە دڤێ ب كورتی بەحسێ ڤان سوننەتان بكەین :
1 ـ هەردو ركاعەتێن بەری نڤێژا سپێدێ : موسلم ژ عائیشایێ ڤەدگوهێزت دبێژت : پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل سوننەتەكێ هند یـێ هشیار نەبوو هندی ل هەردو ركعەتێن سپێدێ یێ هشیار .
وهەر موسلم ژ عائیشایێ ڤەدگوهێزت ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆت : [ ركعتا الفجر خیر من الدنیا وما فیها ـ هەردو ركاعەتێن سپێدێ ( ومەخسەد پێ سوننەتا بەری سپێدێ یە ) چێتـرن ژ دنیایێ وهەر تشتەكێ تێدا هەی ] .
ویا سوننەت ئەوە د ڤان هەردو ركاعەتان دا مرۆڤ ( قل یا أیها الكافرون ) و ( قل هو الله أحد ) پشتی فاتحێ بخوینت .
2 ـ سوننەتێن نڤێژا نیڤرۆ :
ویا تمام ئەوە مرۆڤ چار ركاعەتان بەری نڤێژا نیڤرۆ بكەت ، وچاران پشتی نڤێژێ ، ژ بەر وێ حەدیسێ یا ( ترمذی ) ژ رەملایێ ڤەگوهاستی ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرَّمَهُ اللّهُ عَلَى النَّار ـ هەچییـێ بەردەوام چار ركاعەتان بەری نڤێژا نـیـڤـرۆ وچاران پشتی نـڤـێـژێ بكەت خودێ دێ وی ل سەر ئاگری حەرام كەت ] .
ویا ( موئەككەد ) ئەوە مرۆڤ چار ركاعەتان بەری نڤێژێ بكەت ودووان پشتی نڤێژێ .
3 ـ دو ركاعەت پشتی نڤێژا مەغرەب :
وئەڤە ژ وێ حەدیسا بەری نوكە دیار دبت ئەوا ( ترمذی ) د دەر حەقا دوازدە ركاعەتان دا ڤەگوهاستی .
و ( ئبن ماجە ) ژ عەبدللاهێ كوڕێ مەسعوودی ڤـەدگوهێزت كو پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ( قل یا أیها الكافرون ) و ( قل هو الله أحد ) پشتی فاتحێ دخواندن .
4 ـ دو ركاعەتێن پشتی نڤێژا عەیشا :
وئەڤە ژی ژ وێ حەدیسا بەری نوكە دیار دبت ئەوا ( ترمذی ) د دەر حەقا دوازدە ركاعەتان دا ڤەگوهاستی .
سوننەتێن نە موئەككەد :
وئەڤە ژی ئەون یێن گرێدای ب هەر پێنج نڤێژێن فەرض ڤە ، بەلـێ جودایی د ناڤبەرا ڤان ویێن بەری نوكە دا ئەوە پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەوێن دی بەردەوام دكرن ، وئەگەر ئێك ژ وان جارەكێ ژێ چووبا وی ئەو قەزا دكر ، بەلـێ ئەڤە نە ..
وسوننەتێن نە موئەككەد ئەڤەنە :
1 ـ چار ركاعەت پشتی نیڤرۆ :
بۆری د گەل مە كو دو ركاعەت پشتی نیڤرۆ ژ سوننەتێن موئەككەدن بەلـێ كو مرۆڤ وان بكەت چار ئەڤە ژ سوننەتێن نەموئەككەدن ، یەعنی : ركاعەتا سییێ ویا چارێ ژ سوننەتێن راتبەنە بەلـێ نە یێن موئەككەد .
2 ـ دو ركاعەت یان چار بەری ئێڤاری :
( ئەبوو داوود وترمذی ) ژ عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ڤەدگوهێزت، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ رَحِمَ اللّهُ امْرَأً صَلّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًاـ خودێ رەحـمـێ ب وی كەسی ببەت یێ چار ركاعەتان بەری ئێڤاری بكەت ] .
3 ـ دو ركاعەت بەری مەغرەب :
( بوخاری وئەبوو داوود ) ژ عەبدللاهێ موزەنی ڤەدگوهێزن ، دبێژت: پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ صلوا قبل المغرب ركعتین ـ بەری نڤێژا مەغرەب دو ركاعەتان بكەن ] پاشی گۆت : [ صلوا قبل المغرب ركعتین لمن شاء ـ بەری نڤێژا مەغرەب دو ركاعەتان بكەن بۆ وی یێ بڤێت ] .
4 ـ دو ركاعەت بەری عەیشا :
ژ بەر ( عموومێ ) وێ حەدیسێ یا بوخاری وموسلم ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزن وتێدا هاتییە : [ بین كل أذانین صلاة ـ د ناڤبەرا هەر دو بانگان دا نڤێژەك هەیە ] ومەخسەد ب دو بانگان ل ڤێرێ بانك وقامەتە .
