پشكا دووێ كارێ ئێكێ: ئنتساب بۆ ئوممه‌تا ئیسلامێ

admin95

 




 پشكا دووێ

كارێ ئێكێ: ئنتساب بۆ ئوممه‌تا ئیسلامێ


شه‌ره‌فا پالدان وئنتسابا بۆ ئوممه‌تا ئیسلامێ، یه‌عنى: مرۆڤ یێ رازى بت ئێك ژ ئوممه‌تا موحه‌ممه‌دى بت، وكاره‌كێ وه‌سا بكه‌ت ئه‌ڤ ئنتسابه‌ گۆتنه‌كا دورست بت، ونه‌ ب تنێ ئاخفتنا ئه‌زمانى بت، ئه‌و ئێك ژ مه‌زنترین ئه‌گه‌رانه‌ كو ره‌حــم ب مــرۆڤى بێته‌ برن، پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا دبێژت: ( إِنَّ هَذِهِ أُمَّةٌ مَرْحُومَةٌ، عَذَابُهَا بِأَيْدِيهَا )(ئبن ماجه‌ ژ ئه‌نه‌سێ كوڕێ مالكى ڤه‌دگوهێزت).


 یه‌عنى: ئه‌ڤ ئوممه‌ته‌ ئوممه‌ته‌كه‌ ره‌حم یا پێ هاتیه‌ برن، عه‌زابا وێ ئه‌وه‌ یا ئه‌و دئینته‌ سه‌رێ خۆ. وئه‌بوو یه‌علا ژ ئه‌بوو هوره‌یره‌ى ڤه‌دگوهێزت، دبێژت: ئه‌ڤ ئوممه‌ته‌ ئوممه‌ته‌كه‌ ره‌حم یا پێ هاتیه‌ برن، چو عه‌زاب ل سه‌ر وێ نینه‌، ئه‌و عه‌زاب تێ نه‌بت یا ئه‌و دئینته‌ سه‌رێ خۆ، گۆت: من گۆتێ: چاوا ئه‌و عه‌زابێ ب سه‌ر خۆ دا دئینت؟ گۆت: وى گۆت: ما ڕۆژا شه‌ڕێ (النهر)  عه‌زاب نه‌بوو؟ ما ڕۆژا شه‌ڕێ (الجمل)  عه‌زاب نه‌بوو؟ ما ڕۆژا شه‌ڕێ (صفین)  عه‌زاب نه‌بوو؟





كارێ دووێ: ئه‌وێ ب ره‌حم بت



كو مرۆڤ ره‌حمێ ب خه‌لكى ببه‌ت، ب تایبه‌تى ئه‌گه‌ر ئه‌و مرۆڤێن مرۆڤى یێن نێزیك بن، یان مرۆڤێن پێتڤى وهه‌وجه‌ بن، ئه‌ڤه‌ دبته‌ ئه‌گه‌را هندێ كو خـودێ ژى ره‌حـــمــــێ ب مــــرۆڤـــى بـبه‌ت، پێـغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- دبـێـژت: ( الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ، ارْحَمُوا مَنْ فِى الأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِى السَّمَاءِ )(ئه‌حمه‌د ژ عه‌بدللاهێ كوڕێ عه‌مرى ڤه‌دگوهێزت) .


یه‌عنى: ئه‌وێـن ره‌حمێ ب خه‌لكى دبه‌ن، خودێ ره‌حمێ پێ دبه‌ت، ره‌حمێ ب وان ببه‌ن یێن ل عه‌ردى ئه‌وێ ل عه‌سمانى دێ ره‌حمێ ب هه‌وه‌ به‌ت.


وئه‌و كه‌سێ د گه‌ل خه‌لكى یێ دلڕه‌ق بت، وره‌حمێ ب وان نه‌بت، خودێ ژى ره‌حمێ پێ نابه‌ت، وه‌كى د وێ حه‌دیسێ دا هاتى یا جه‌ریرێ كوڕێ عه‌بدللاهى ڤه‌دگوهێزت: ( لاَ يَرْحَمُ الله مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ ( یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى نابه‌ت یێ ره‌حمێ ب مرۆڤان نه‌به‌ت.


ونه‌به‌س ره‌حما د گه‌ل مرۆڤان مرۆڤى هێژاى ره‌حما خودێ دكه‌ت، به‌لكى خۆ ره‌حما د گه‌ل حه‌یوانه‌تى ژى، پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( وَالشَّاةُ إِنْ رَحِمْتَهَا رَحِمَكَ الله )(

ئه‌حمه‌د ژ قورره‌یێ موزه‌نى ڤه‌دگوهێزت)  یه‌عنى: بزنێ ئه‌گه‌ر تو ره‌حمێ پێ ببه‌ى، خودێ دێ ره‌حمێ ب ته‌ به‌ت.





كارێ سێیێ: دلفره‌هیا د كڕین وفرۆتن وداخوازا حه‌قى دا


گه‌له‌ك جاران كڕین وفرۆتن دبته‌ ئه‌گه‌را هندێ خودان دلته‌نگ ببت، وتبعه‌تێ وى نه‌خۆش ببت؛ چونكى هه‌ر ئێكى ژ هه‌ردووان یێ دكڕت ویێ دفرۆشت حه‌ز دكه‌ت پتر فایده‌ى بكه‌ت، به‌لێ ئه‌گه‌ر مرۆڤ ئه‌و بت یێ دله‌كێ فره‌هـ ونه‌فسه‌كا خۆش وتبعه‌ته‌كێ باش هه‌بت، ده‌مێ تشته‌كى دكڕت یان دفرۆشت، یێ دلفره‌هـ بت، وڕوى گه‌ش بت، ومه‌صلحه‌تا كه‌سێ به‌رانبه‌ر ژ بیر نه‌كه‌ت، وره‌حمێ پێ ببه‌ت، وبه‌رێ وى هه‌ما به‌س ل هندێ نه‌بت فایده‌ى ژێ بكه‌ت، خودێ ژى دێ ره‌حمێ پێ به‌ت، وه‌كى د حه‌دیسه‌كێ دا هاتى: ( رَحِمَ الله رَجُلاً سَمْحًا إِذَا بَاعَ، وَإِذَا اشْتَرَى، وَإِذَا اقْتَضَى )(بوخارى ژ جابرێ كوڕێ عه‌بدللاهى ڤه‌دگوهێزت) .

یـه‌عـنـى: خــودێ ره‌حم ب وى كه‌سى بریه‌، یان خودێ ره‌حمێ ب وى كه‌سى ببه‌ت، یێ سه‌هل ودلفره‌هـ بت ده‌مێ دفرۆشت وده‌مێ دكڕت، وده‌مێ داخوازا حه‌قێ خۆ ژ ئێكى دكه‌ت.

وئه‌ڤه‌ سێ حاله‌تن مرۆڤ تێدا خۆ حه‌ق دبینت، له‌و هزر دكه‌ت چى تشتێ ئه‌و بكه‌ت بۆ وى دورسته‌، به‌لێ خۆ د ڤان حاله‌تان ژى دڤێت مرۆڤ دلفره‌هى وسناهیێ ژ بیر نه‌كه‌ت.





كارێ چارێ: سه‌ره‌دانا نساخان


ژ به‌ر وێ حه‌دیسێ یا تێدا هاتى: ( مَنْ عَادَ مَرِيضاً خَاضَ فِى الرَّحْمَةِ، فَإِذَا جَلَسَ عِنْدَهُ اسْتَنْقَعَ فِيهَا )(ئەحمەد ڤەدگوهێزت)  یه‌عنى: هه‌چیێ سه‌را نساخه‌كى بده‌ت ئه‌و دێ ده‌ته‌ ناڤ ره‌حمێ، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و ل نكوى ڕوینشت ئه‌و دێ ئێته‌ تێ هلاندن. مه‌عنا: ره‌حم دێ وى هه‌میێ ڤه‌گرت. و دریوایه‌ته‌كا دى دا هاتیه‌: ( عائد المريض في مخرفة الجنة، فإذا جلس عنده غمرته الرحمة )(ئەحمەد ڤەدگوهێزت) 

 یه‌عنى: ئه‌وێ سه‌ره‌دانا نساخى دكه‌ت د ڕێكه‌كێ ژ ڕێكێن به‌حه‌شتێ دایه‌، وئه‌گه‌ر ئه‌و ل نك وى ڕوینشت ره‌حم دێ ب سه‌ر وى دا ئێت. 
وسـه‌ره‌دانـا نـسـاخـى ب وان شـه‌رت وتـۆره‌یێن شریعه‌ت پێ هاتى، حه‌قه‌كه‌ ژ حه‌قێن موسلمانى ل سه‌ر برایێ وى، ودڤێت ئه‌و ژ بیر نه‌كه‌ت ده‌مێ ئه‌و دچت سه‌را نساخه‌كى بده‌ت: دوعایێن خێرێ وسلامه‌تیێ بۆ وى بكه‌ت، ودله‌ى دله‌ى وى بده‌ت وصه‌برا وى بینت، ئاخفتنێن خێرێ بۆ بێژت، وسه‌ره‌دانا خۆ گه‌له‌ك درێژ نه‌كه‌ت ئه‌گه‌ر بزانت ئه‌و بۆ وى باش نینه‌.





كارێ پێنجێ: گۆتنا خێرێ یان خۆ بێ ده‌نگ كرن



ژ بــه‌ر وێ حه‌دیسێ یا تێدا هاتى: ( رحم الله عبدًا قال فغنم، أو سكت فسلم )(ئه‌بوو ئه‌لشه‌یخ ژ ئه‌بوو ئومامه‌ى ڤه‌دگوهێزت)  یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى عه‌بدى ببه‌ت یێ گۆتنه‌كا وه‌سا بێژت فایده‌ى ژێ بكه‌ت، یان خۆ بێ ده‌نگ بكه‌ت وبمینت ب سلامه‌تى.

ئه‌و گۆتنا مرۆڤ دبێژت دڤێت هزرا خۆ تێدا بكه‌ت به‌رى بێژن، وهه‌ر جاره‌كا وى زانى چو فایده‌ د وێ گۆتنێ دا نینه‌ بلا ئه‌و وێ نه‌بێژت، ڤێجا پا چاوایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و بزانت وێ ئاخفتنێ خرابى تێدا هه‌یه‌؟






كارێ شه‌شێ: ڕابوونا ل شه‌ڤێ بۆ كرنا عیباده‌تى



پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا دبێژت: ( رَحِمَ الله رَجُلاً قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى، وَأَيْقَظَ امْرَأَتَهُ، فَصَلَّتْ، فَإِنْ أَبَتْ نَضَحَ في وَجْهِهَا المَاءَ. وَرَحِمَ الله امْرَأَةً قَامَتْ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّتْ، وَأَيْقَظَتْ زَوْجَهَا، فَصَلَّى، فَـإِنْ أَبَـى نَـضَـحَتْ فـِي وَجْهِهِ المَاءَ )(ئه‌حمه‌د ونه‌سائى وئبن ماجه‌ ژ ئه‌بوو هوره‌یره‌ى ڤه‌دگوهێزن).

  یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى زه‌لامى ببه‌ت یێ ب شه‌ڤێ ڕابت ونڤێژێ بكه‌ت، وژنكا خۆ ژى هشیار بكه‌ت، دا نڤێژێ بكه‌ت، وئه‌گه‌ر ئه‌و ڕانه‌بوو ئاڤێ ب سه‌ر وچاڤان دا بكه‌ت، وخودێ ره‌حمێ ب وێ ژنكێ ببه‌ت یا ب شه‌ڤێ ڕابت نڤێژێ بكه‌ت، وزه‌لامێ خۆ ژى ڕاكه‌ت دا نڤێژێ بكه‌ت، وئه‌گه‌ر ڕانه‌بوو ئاڤێ ب سه‌ر وچاڤێن وى دا بكه‌ت. وڕابوونا ب شه‌ڤ بۆ كرنا عیباده‌تى، خێره‌كا مه‌زن تێدا هه‌یه‌، ودبته‌ ئه‌گه‌را هندێ مرۆڤ ژ غافلان نه‌ئێته‌ هژمارتن.





كارێ حه‌فتێ: خۆدانه‌ ئازاكرن


پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا دبێژت: ( رَحِمَ الله عَبْدًا كَانَتْ لأَخِيهِ عِنْدَهُ مَظْلَمَةٌ فِى عِرْضٍ أَوْ مَالٍ، فَجَاءَهُ فَاسْتَحَلَّهُ قَبْلَ أَنْ يُؤْخَذَ وَلَيْسَ ثَمَّ دِينَارٌ وَلاَ دِرْهَمٌ، فَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَسَنَاتٌ أُخِذَ مِنْ حَسَنَاتِهِ، وَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُ حَسَنَاتٌ حَمَّلُوا عَلَيْهِ مِنْ سَيِّئَاتِهِمْ )(ترمذی ژ ئەبوو هورەیرەی ڤەدگوهێزت).

  یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى عه‌بدى ببه‌ت یێ حه‌قه‌كێ برایه‌كێ وى ل نك هه‌بت، به‌حسێ وى كربت یان مالێ وى خواربت، ڤێجا بێته‌ نك وخۆ پێ بده‌ته‌ ئازاكرن، به‌رى ئه‌و بێته‌ برن بۆ وى جهى یێ نه‌ دینار نه‌ ده‌رهه‌م ل وێرێ نه‌هه‌ى، ڤێجا ئه‌گه‌ر وى هنده‌ك باشى هه‌بن دێ ژێ ئێنه‌ وه‌رگرتن، وئه‌گه‌ر چو باشى نه‌بن، گونه‌هێن وان دێ بۆ وى ئێنه‌دان.

وئه‌ڤ حه‌دیسه‌ هندێ دگه‌هینت كو ئه‌و كه‌سێ هێشتا یێ ساخ و د دنیایێ بچت خۆ ب وى كه‌سى بده‌ته‌ ئازاكرن یێ وى زولمه‌ك لێ كرى، چ ئاخفتنه‌كا سه‌قه‌ت د ده‌ر حه‌قا وى ونامویسا وى دا گۆت بت، یان ژى هنده‌ك مالێ وى خوار بت، ئه‌ڤى خودێ دێ ره‌حمێ پێ به‌ت، چونكى ده‌مێ ئه‌و دچته‌ نك خودایێ خۆ دێ چت وگه‌رده‌نا وى یا ئازا، وبارێ وى یێ سڤك، به‌لێ ئه‌وێ بچته‌ نك خودێ بـێـى وى خــۆ ب خــه‌لكـى دابـتـه‌ ئازاكرن، ووان هنده‌ك حه‌ق ل سه‌ر وى هه‌بن، ل ئاخره‌تێ حه‌قێ وان دێ ژ وى ئێته‌ ستاندن، وچونكى هنگى دینار وده‌رهه‌م نینن ئه‌و بده‌نه‌ ئێك ودو، حسێب ب كاران دێ ئێته‌ صافیكرن، پێش حه‌قێ وان ڤه‌ خێرێن وى دێ بۆ وان ئێنه‌دان، وئه‌گه‌ر وى چو خێر نه‌مان، گونه‌هێن وان دێ ده‌نه‌ وى.

د حه‌دیسه‌كا دى دا پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( المُفْلِسُ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلَاة وَصِيَام وَزَكَاة، وَيَأْتِي وَقَدْ شَتَمَ هَذَا، وَسَفَكَ دَم هَذَا، وَأَكَلَ مَال هَذَا، فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ، فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يَقْضِيَ مَا عَلَيْهِ، أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ، فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ، وَطُرِحَ فِي النَّارِ )(موسلم ڤەدگوهێزت).

 یه‌عنى: یێ موفلس ژ ئوممه‌تا من ئه‌وه‌ یێ ڕۆژا قیامه‌تێ دئێت ونڤێژ وڕۆژى وزه‌كات یێن هه‌ین، دئێت وخه‌به‌ر یێن گۆتینه‌ ڤى، وخوینا ڤى یا ڕێتى، ومالێ ڤى یێ خـوارى، ڤـێـجـا هنده‌ك ژ باشیێن وى دێ ده‌نه‌ ڤى، وهنده‌كان دێ ده‌نه‌ ڤى، حـه‌تـا ئـه‌گـه‌ر باشیێن وى نه‌مان به‌رى حه‌قێ خه‌لكى ژ سه‌ر ڕاببت، دێ هنده‌ك ژ گونه‌هێن وان ده‌نه‌ وى، حه‌تا ئه‌و دئێته‌ هاڤێتن د ئاگرى دا.





كارێ هه‌شتێ: كرنا چار ركاعه‌تان به‌رى نڤێژا ئێڤارى



عه‌بدللاهێ كوڕێ عومه‌رى دبێژت: پــێـــغـــه‌مــبـه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( رَحِمَ الله امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا ( یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى مرۆڤى ببه‌ت یێ به‌رى نڤێژا ئێڤارى چار ركاعه‌تان بكه‌ت(موسلم ڤەدگوهێزت) .

 وهه‌ر چه‌نده‌ كرنا سوننه‌تان به‌رى نڤێژا ئێڤارى نه‌ ژ ره‌واتبانه‌ ژى به‌لێ كرنا وان و ب تایبه‌تى كرنا چار ركاعه‌تان (دو سوننه‌تان)  خێره‌كا مه‌زن تێدا هه‌یه‌، ومه‌ گۆت: ئه‌و نه‌ ژ ره‌واتبانه‌، چـــونكى ئه‌وێ ئه‌ڤ حه‌دیسه‌ ریوایه‌ت كرى، كو عه‌بدللاهێ كوڕێ عومه‌ریه‌، وى ب خۆ هه‌رده‌م ئه‌ڤ هه‌ر چار ركاعه‌ته‌ نه‌دكرن، دا ئاشكه‌را ببت كو ئه‌و نه‌ ژ ره‌واتبانه‌.

ئیمامێ غه‌زالى دبێژت: سوننه‌ته‌كا گه‌له‌كا (موئه‌ككه‌ده‌)  مرۆڤ ڤان هه‌ر چار ركاعه‌تان بكه‌ت، بۆ هندێ دا دوعایێ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ژێ بگرت.





كارێ نه‌هێ: تراشینا سه‌رى ل ده‌مێ حه‌جێ وعومرێ



عـــه‌بـــدللاهێ كوڕێ عـومه‌رى دبێژت: پـێـغـه‌مـبـه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( اللَّهُمَّ ارْحَمِ المُحَلِّقِينَ ) یه‌عنى: یا ره‌ببى تو ره‌حمێ ب وان ببه‌ى یێن سه‌رێن خۆ دتراشن، ومه‌خسه‌د پێ ل ده‌مێ حه‌جێیه‌، پشتى ئه‌و ژ طه‌وافێ وسه‌عیێ خلاس دبن، یا باش ئه‌وه‌ بۆ زه‌لامى هنگى سه‌رێ خۆ هه‌میێ بتراشت (صفر بكه‌ت) ، گۆتن: ویێ سه‌رێ خۆ كورت ژى بكه‌ت؟ گۆت: وى گۆت: ( اللَّهُمَّ ارْحَمِ المُحَلِّقِينَ ) دو جاران یان سێ جاران، پاشى گۆت: ( وَالمُقَصِّرِينَ ) ویێ كورت ژى بكه‌ت(بوخاری و موسلم ڤەدگوهێزن) .

مه‌عنا: پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- سێ جاران دوعایا ره‌حمێ بۆ وى كه‌سى كریه‌ یێ سه‌رێ خۆ هه‌میێ بتراشت، وجاره‌كێ بۆ وى یێ سه‌رێ خۆ كورت بكه‌ت. تشتێ هندێ دگه‌هینت كو هه‌ردو ددورستن به‌لێ تراشین ب خێرتره‌.




كارێ ده‌هێ: ڕوینشتن ل دیوانخانه‌یا زكرى وعلمى



پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا دبێژت: ( مَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ الله، يَتْلُونَ كِتَابَ الله، وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ، إِلَّا نَزَلَتْ عَلَيْهِمْ السَّكِينَةُ، وَغَشِيَتْهُمْ الرَّحْمَةُ، وَحَفَّتْهُمْ المَلَائِكَةُ، وَذَكَرَهُمْ الله فِيمَنْ عِنْدَهُ )(ترمذی ژ ئەبوو هورەیرەی ڤەدگوهێزت).

  یه‌عنى: هه‌ر كۆمه‌كا ل ماه‌ك ژ مالێن خودێ ڕوینته‌ خوارێ، كیتابا خودێ بخوینن، ونیشا ئێك ودو بده‌ن، سه‌كینه‌ت وره‌حم دێ ب سه‌ر وان دا ئێته‌ خوارێ، وملیاكه‌ت دێ ل دۆر وان بن، وخودێ به‌حسێ وان دێ ل نكوان كه‌ت یێن ل نك وى.

و ژ ڤێ حه‌دیسێ دئێته‌ وه‌رگرتن كو یا باشتر ئه‌وه‌ كۆمبوون وڕوینشتن بۆ خواندن وشه‌رحكرن وخۆ فێركرنا قورئانێ ل مزگه‌فتێ ب خێرتره‌ ژ جهه‌كێ دى، و د حه‌دیسه‌كێ دا هاتیه‌ موعاوه‌یه‌ -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: جاره‌كێ پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- ده‌ركه‌فته‌ نك هنده‌ك صه‌حابیێن خۆ ل مزگه‌فتێ دڕوینشتى بوو، گۆتێ: بۆچى هوین ل ڤێرێ ڕوینشتینه‌؟ وان گۆت: ئه‌م یێن ڕوینشتین زكرێ خــودێ دكــه‌ین، وحه‌مدا وى دكه‌ین كو وى به‌رێ مه‌ دایه‌ ئیسلامێ، وى گۆت: ب خودێ هوین ژ به‌ر هندێ ڕوینشتینه‌؟ وان گۆت: به‌لێ، ئینا وى گۆت: ( أما أنِّي لـم أستحلِفْكُم لتهمةٍ لكم، إنَّه أتاني جبريل، فأخبرني أنَّ الله تعالى يُباهي بكم الملائكة )(موسلم ڤەدگوهێزت).

  یه‌عنى: من هوین نه‌دانه‌ سویندێ چونكى من باوه‌رى ب گۆتنا هه‌وه‌ نینه‌، بــه‌لـــێ جبریل هـاتـه‌ نك من وگۆته‌ من كو خودێ شانازیێ ب هه‌وه‌ دبه‌ت ل نك ملیاكه‌تان.

و د حه‌دیسه‌كا دى یا درێژ دا هاتیه‌(ئه‌وا بوخارى وموسلم ژ ئه‌بوو هوره‌یره‌ى ڤه‌دگوهێزن)  كو خودێ هنده‌ك ملیاكه‌ت هه‌نه‌ فڕێ دكه‌ته‌ د ڕێكان دا، وئه‌و ل دیوانخانه‌یێن زكرى دگه‌ڕیێن، ڤێجا ده‌مێ ئه‌و هنده‌ك ژ (ئه‌هلێ زكرى)  دبینن گازى دكه‌ن: وه‌رن، ئه‌ڤه‌ ئه‌ون یێن هوین لێ دگه‌ڕیێن، ڤێجا ئه‌و په‌ڕێن خۆ دده‌نه‌ ئێك و ل دۆر وان دزڤڕن حه‌تا دگه‌هنه‌ عه‌سمانى، خودێ دبێژته‌ وان ملیاكه‌تان: هه‌وه‌ چاوا عه‌بدێن من دیتن؟ ئه‌و دبێژن: وان ته‌سبیحا ته‌ دكر وزكرێ ته‌ دكر، وحه‌مدا ته‌ دكر، خودێ دبێژتێ: ما وان ئه‌ز دیتیمه‌؟ ئه‌و دبێژن: نه‌خێر، ئه‌و دبێژت: پا دا چاوا بت ئه‌گه‌ر وان ئه‌ز دیتبام؟ ئه‌و دبێژن: ئه‌و دا پتر عیباده‌تێ ته‌ كه‌ن. خـودێ دبێژتێ: وئه‌و داخوازا چ ژ من دكه‌ن؟ ملیاكه‌ت دێ بێژنێ: ئه‌ز داخوازا به‌حه‌شتێ ژ ته‌ دكه‌ن، ئه‌و دبێژت: ما وان ئه‌و دیتیه‌؟ دبێژن: نه‌خێر، خودێ دبێژت: پا دا چاوا بت ئه‌گه‌ر وان ئه‌و دیتبا؟ ئه‌و دبێژن: ئه‌و دا پتر داخوازا وێ ژ ته‌ كه‌ن. وخودێ دبێژتێ: وئه‌و دخوازن ئه‌ز وان ژ چ تشتى بپارێزم؟ ئه‌و دبێژن: ژ جه‌هنه‌مێ، خودێ دبێژت: ما وان ئه‌و دیتیه‌؟ ئه‌و دبێژن: نه‌خێر، ئه‌و دبێژت: پا دا چاوا بت ئه‌گه‌ر وان ئه‌و دیتبا؟ ئه‌و دبێژن: ئه‌و دا پتر داخوازێ ژ ته‌ كه‌ن كو تو وان ژێ بپارێزى، خودێ دبێژت: هوین شاهد بن كو من گونه‌هێن وان غه‌فراندن، ملیاكه‌ته‌ك دێ بـێـژت: یـا ره‌بــبـى، فـلان كـه‌س ژى یێ د ناڤ وان دا وئه‌و نه‌ ژ وانه‌، بۆ كاره‌كێ خۆ ئه‌و یێ هاتیه‌ نك وان، خودێ دێ بێژتێ: ئه‌و ئه‌ون یێن ل نك وان ژى ڕوینت شه‌قائێ نابینت.

وئه‌ڤ حه‌دیسه‌ گشتیتره‌، به‌حسێ مزگه‌فتێ ب تایبه‌تى ناكه‌ت، وبه‌حسێ خواندنا قورئانێ ژى ناكه‌ت، وبه‌حسێ وان ب تنێ ژى ناكه‌ت یێن زكرى دكه‌ن، به‌لێ گومان تێدا نینه‌ ڕوینشتنا ل مزگه‌فتێ بت، وبۆ خواندنا قورئانێ وشه‌رحكرنا وێ بت، ئه‌ڤه‌ ژ هه‌مى جهێن دى وزكرێن دى باشتره‌.





كارێ یازدێ: ئه‌وێ گه‌له‌ك حه‌مدا خودێ بكه‌ت


چ گه‌له‌ك جاران بێژت: (الحمد لله)  كو ئه‌ڤه‌ ژ وانزكرانه‌ یێن ترازیا مرۆڤى تـژى خێر دكه‌ت، یان ژى بێژت: (الحمد لله كثیرا) ، پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا دبێژت: ( قال رجلٌ: الحمد لله كثيراً، فأعظمها الملكُ أن يكتبها، فراجع فيها ربه عز وجل فقال الله تعالى: اكتبوها لعبدى رحمتي كثيراً )(طه‌ربه‌رانى ژ ئه‌بوو سه‌عیدى ڤه‌دگوهێزت).

  یه‌عنى: زه‌لامه‌كى گۆت: (الحمد لله كثیرا)  ئینا ئه‌و ل به‌ر ملیاكه‌تى مه‌زن بوو نه‌زانى چاوا بنڤیست، له‌و وى پسیارا وێ ژ خودایێ خۆ كر، وى گۆتێ: وێ بۆ عه‌بدێ من بنڤیسن ره‌حما من یا مه‌زنه‌.





كارێ دووازدێ: ئه‌وێ داخوازا رازیبوونا خودێ دكه‌ت


مه‌زنترین ڕێك بۆ ب ده‌ستڤه‌ ئینانا ره‌حما خودێ ئه‌وه‌، مرۆڤ وى كارى بكه‌ت، یان وێ گۆتنێ بێژت، یا رازیبوونا خودێ تێدا بت، وپێخه‌مه‌ت رازیبوونا خودێ ئه‌و د خه‌ما هندێ نه‌بت كه‌سه‌ك ژێ عێجز بت یان نه‌.. وڤێ چه‌ندێ دین هه‌مى دكه‌فته‌ د بن دا، پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( إِنَّ الْعَبْدَ لَيَلْتَمِسُ مَرْضَاةَ الله وَلاَ يَزَالُ بِذَلِكَ، فَيَقُولُ الله ( لِجِبْرِيلَ: إِنَّ فُلاَناً عَبْدِي يَلْتَمِسُ أَنْ يُرْضِيَنِي، أَلاَ وَإِنَّ رَحْمَتِي عَلَيْهِ. فَيَقُولُ جِبْرِيلُ: رَحْمَةُ الله عَلَى فُلاَنٍ. وَيَقُولُهَا حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَيَقُولُهَا مَـنْ حَوْلَهُمْ، حَتَّى يَقُولَهَا أَهْلُ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ، ثُمَّ تَهْبِطُ لَهُ إِلَى الأَرْضِ )(ئەحمەد ژ ثەوبانی ڤەدگوهێزت).

 یه‌عنى: عه‌بد دێ مینت رازیبوونا خودێ خوازت، ڤێجا خودێ دێ بێژته‌ جبریلى: عه‌بدێ من فلان داخوازا رازیبوونا من دكه‌ت، ره‌حما من ل سه‌ر ویه‌، ڤێجا جبریل دێ بێژت: ره‌حما خودێ ل سه‌ر فلانیه‌، وهلگرێن عه‌رشى وئه‌وێن ل دۆرێن وان ژى دێ وه‌ بێژن، حه‌تا خه‌لكێ هه‌ر حه‌فت عه‌سمانان وێ دبێژن، پاشى ئه‌و بۆ وى ل عه‌ردى دئێته‌ دانان.





كارێ سێزدێ: ترسا ژ خودێ


د حه‌دیسه‌كێ دا پێغه‌مبه‌ر سلاڤ لی بن سه‌رهاتیا زه‌لامه‌كى ژ ئوممه‌ته‌كا به‌رى مه‌ بۆ مه‌ ڤه‌دگوهێزت، ودبێژت: ( د ناڤ هنده‌كێن به‌رى هه‌وه‌ دا زه‌لامه‌ك هه‌بوو خودێ مال دابوویێ، ده‌مێ كه‌فتیه‌ به‌ر مرنێ وى گۆته‌ كوڕێن خۆ: گه‌لى كوڕێن من، ئه‌ز چ باب بووم بۆ هه‌وه‌؟ وان گۆتێ: تو باشترین باب بوو بۆ مه‌، وى گۆتێ: پانێ خێره‌كا ب تنێ ژى من نه‌كریه‌، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌ز مرم، هوین كه‌له‌خێ من بسوژن، پاشى خولیا من بهێرن، و ل ڕۆژه‌كا هڕه‌با بده‌نه‌ باى، وان وه‌ كر، ئینا خودێ ئه‌و كۆم كره‌ ڤه‌، وگۆتێ: بۆچى ته‌ وه‌ كر؟ وى گۆت: یا ره‌ببى ژ ترسێن ته‌ دا، ئینا خودێ ب ره‌حما خۆ د گه‌ل كر )(بوخارى وموسلم ژ ئه‌بوو سه‌عیدى ڤه‌دگوهێزن) .

وزانایێن حه‌دیسێ ئه‌ڤ حه‌دیسه‌ ل بن بابه‌تێ: (ترسا ژ خودێ)  ئینایه‌ وڤه‌گوهاستیه‌، مه‌عنا: ترسا ژ خودێ دبته‌ ئه‌گه‌را ره‌حم پێ برنێ.






كارێ چاردێ: ڕوینشتنا ل مزگه‌فتێ



یه‌عنى: مرۆڤ ژ وان كه‌سان بت یێن ڕوینشتن وڕابوونا وى ل مزگه‌فتان بت، ژ زه‌لامێن مزگه‌فتێ بت، وبه‌رى نوكه‌ مه‌ ئاشكه‌را كربوو كو ئه‌وێ بۆ خـوانـدنـا قـورئـانـێ یـان زكــرێ خــودێ ل مـزگـه‌فـتـێ ڕوینت، ئه‌و ره‌حما خودێ ب ده‌ست خۆ دئێخت، و د هنده‌ك حه‌دیسێن دى دا هاتیه‌ كو هه‌چیێ ژ وان كه‌سان بت یێن ل مزگه‌فتێ دڕوینت، دێ ره‌حم پێ ئێته‌برن، ژ وان ئه‌و حه‌دیس یا ئـه‌بــوو هــوره‌یــره‌ ژ پـێـغـه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهێزت، وتێدا هاتیه‌: ( جَـلِيـسُ المَسْجِـدِ عَلَى ثَلاَثِ خِصَالٍ: أَخٍ مُسْتَفَادٍ، أَوْ كَلِمَةٍ مُحْكَمَةٍ، أَوْ رَحْمَةٍ مُنْتَظَرَةٍ )(عه‌بدللاهێ كوڕێ ئیمام ئه‌حمه‌دى ڤه‌دگوهێزت).

  یه‌عنى: ئه‌وێ ل مزگه‌فتێ دڕوینت ل سه‌ر ئێك ژ سێ سالۆخه‌تانه‌: برایه‌كێ ئه‌و مفایه‌كى ژێ بكه‌ت، یان گۆتنه‌كا موكم یا وى گوهـ لێ ببت، یان ره‌حمه‌كا ئه‌و چاڤه‌ڕێ.

ومه‌خسه‌د ب ره‌حما ئه‌و چاڤه‌ڕێ، ئه‌و ره‌حمه‌ یا خودێ ب وى دبه‌ت..






كارێ پازدێ: گوهدارى وبه‌لاڤكرنا حه‌دیسان


كارێ پازدێ: گوهدارى وبه‌لاڤكرنا حه‌دیسان
جوبه‌یرێ كوڕێ موطعمى ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهێزت كو وى ل ڕۆژا ژ حــه‌جـا خاترخواسـتـنـێ گـۆت: ( رَحِـمَ الله مَـنْ سَمِعَ مَقَالَتِي الْيَوْمَ فَوَعَاهَا )(حاکم ڤەدگوهێزت)  یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى ببه‌ت یێ ئه‌ڤرۆ گوهێ خۆ بده‌ته‌ گۆتنا من، وتێ بگه‌هت.

و د ریوایه‌ته‌كا دى دا هاتیه‌: ( رحم الله من سمع مني حديثا فبلغه كما سمعه، فرب مبلغ أوعى له من سامع )(ئبن حببان ژ ئبن مه‌سعوودى ڤه‌دگوهێزت)  یه‌عنى: خودێ ره‌حمێ ب وى ببه‌ت یێ حه‌دیسه‌كێ ژ من گوهـ لێ ببت، ووه‌سا وێ بگه‌هینت وه‌كى وى گوهـ لێ بووى، چونكى دبت ئێكێ حه‌دیس بگه‌هتێ پتر ژ وى تێ بگه‌هت یێ گوهـ لێ بووى.

وئه‌ڤ هه‌ردو حه‌دیسه‌ هندێ دگه‌هینن كو پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- دوعایا ره‌حمێ بۆ وى كه‌سى كریه‌ یێ گوهـ ل حه‌دیسا وى بووى، وئه‌و ب دورستى گه‌هاندیه‌ هنده‌كێن دى یێن گوهـ لێ نه‌بووى.