ئهوێن بێ بار ژ بهحهشتێ
خوسارهتێ مهزن ئهوه یێ ژ بهحهشتێ بێ بار ببت، ویێ ژ ههمیان فایدهتر ئهوه یێ ژ ئاگری بێته لادان: [كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۖ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ] (آل عمران: 185).
ودا كـــو ئــهم ژ وان بهخت ڕهشان نـهبـیـن یێن ڕۆژا قیامهتێ چو پشك وبار د بهحهشتێ دا نهههین، ل ڤێرێ دێ هندهك ئایهتێن قورئانێ وحهدیسێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- د دهر حهقا وان كهسان دا ڤهگـێـڕین یـێـن نـهچنه بهحهشتێ، هیڤیا مه ژ خودێ ئهوه ئهو مه ژ ڤان توخمه كهسان نههژمێرت.
1- ئهو كهسێ مالـێ ئێتیمی بخۆت ڕۆژا قیامهتێ جهێ وی دێ جههنهم بت، وهكی د ئایهتهكا قورئانێ دا هاتی: [إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا] (النساء: 10) هندی ئهون یێن تهعداییێ ل مالـێ ئێتیمان دكهن، وبێ حهق دخـۆن، ههما ئهو وی تشتی د زكێن خـۆ دا دخـۆن یێ دبته ئهگهرا چوونا د ئاگری دا، وئهو دێ چنه د ئاگری دا ودێ تام كهنه گهرما وی.
وئاشكهرایه كو مرۆڤێ ئێتیم كهسهكێ لاوازه، وئهو مرۆڤێ دلـێ خۆ ببهتێ زولـمـێ لـێ بكهت ڕۆژا قیامهتێ یێ هێژای هندێ نابت خودێ رهحمێ پێ ببهت ووی ببهته بهحهشتێ.
2- ئهو كهسێ درهوێ ب حهقیێ بكهت، ودرهوێ ل سهر ناڤێ خودێ وپێغهمبهرێ وی بكهت، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا دبێژت: [وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ ۚ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ] (الزمر: 60) ڕۆژا قیامهتێ تو دێ بینی ڕویێن ڤان درهوپێكهرێن كو ژ درهو هندهك سالۆخهتێن نههێژای خودایێ خۆ ب دویڤ وی ڤهنایــــن ڕهش دبـــــن. ئــــهرێ ما د جههنهمێ دا جههك بۆ وی نینه یــــێ خــۆ ژ خودێ مهزنـتـر دبینت، وباوهریێ ب تهوحیدا وی نهئینت وگوهداریا وی نهكهت؟
وپێغهمبهر ژی -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: [من كذب علی متعمداً فلیتبوأ مقعده من النار] ههچیێ ژ قهستا درهوێ ژ كیسێ من بكهت بلا جهێ خۆ د ئاگری دا خۆش بكهت. وهكی ئیمامێ بوخاری ژێ ڤهدگوهێزت.
مهعنا جهێ درهوینی جههنهمه، ونهخاسم ئهو كهسێ درهوێ ل سهر ناڤێ خودێ وپێغهمبهرێ وی -سلاڤ لێ بن- بكهت، چونكی درهوا ل سهر ناڤێ خودێ ژ هـــهمـــی ڕهنگێن درهوێ مهزنتـر وخــرابتـره، ژ بهر كو ئهو كهس دینێ خهلكی ل بهر وان بهرزه دكهت.
3- ئهو مـــرۆڤێ خۆ مهزن بكهت ودلـێ وی (تهكهببور) تێدا ههبت، موسلم ژ عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودی ڤهدگوهێـزت، دبـێـژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [لا یدخل الجنه من كان فی قلبه مثقال ذره من كبر] ههچیێ هندی دنكهكێ مهزنی د دلی دا ههبت ئهو ناچته بهحهشتێ زهلامهكی گۆت: یانێ مرۆڤ حهز دكهت جلكێ وی وسهروبهرێ وی یێ جوان بت! پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [إن الله جمیل یحب الجمال الكبر بطر الحق وغمط الناس] هندی خودێیه یێ جوانه وحهز ژ جوانیێ دكهت، مهزنی ئهوه مرۆڤ حهقیێ قهبویل نهكهت وخهلكی كێم بكهت.
مهعنا ئهو كهسێ ژ خۆمهزنكرن وێ حهقیێ قهبویل نهكهت یا ل نك كهسهكێ دی ههی، وخهلكی ههمیێ ب چو حسێب نهكهت، ئهوه ئهو موتهكهببرێ جهێ وی د بهحهشتێ دا نهههی.
4- وئیمام ئهحمهد ژ عومهرێ كوڕێ خهططابی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [ثلاثة لا یـدخـلـون الجنة: العاق بوالدیه، والدیوث، ورجلة النساء ـ سێ كهس ههنه ناچنه بهحهشتێ: ئهوێ دلـێ دهیبابێن خۆ دهێلت، وئهو زهلامێ بێ عار بت بزانت مالا وی بێ ئهخلاقی تێدا دئێته كرن ویێ رازی بت، وئهو ژنا خۆ وهكی زهلامان لـێ بكهت].
وئهڤان ههر سێ كهسان وهكی ئاشكهرا پهیوهندی ب سێ ئهخلاقێن جڤاكی ڤه ههیه: هێلانا دلـێ دهیبابان ونهگوهداریا وان كو دبته ئهگهرا تێكچوونا سهروبهرێ خێزانێ، وسهرشۆڕی وبێ عاری ئهوا سهری دكێشته بهلاڤبوونا بێ ئهخلاقیێ ودیسا تێكچوونا سهروبهرێ خێزانێ، وئـهو د سهروبهرێ خـۆ دا، و د جلكێ خـۆ دا، و د تـهصـهرروفاتـێـن خـۆ دا، چاڤ ل زهلامان دكـهت و ژ تبیعهتێ خۆ یێ خودێ ئهو ل سهر دای دهردكهڤت، ئهڤ ههر سێ ڕهنگێن مرۆڤان ژی ژ وانه یێن چو پشك وبار د بهحهشتێ دا نهههی.
5- سێ ڕهنگێن دی یێن مرۆڤان ههنه پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهحسێ وان د گۆتنهكا خۆ یا دی دا دكهت وئاشكهرا دكهت كو ئهو ژی ناچنه بهحهشتێ، ئهبوو مووسایێ ئهشعهری دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتیه: [ثلاثة لا یدخلون الجنة: مدمن الخمر، وقاطع الرحم، ومصدق بالسحر] سێ كهس ههنه ناچنه بهحهشتێ: ئهوێ بهردهوامیێ ل سهر ڤـهخـوارنا مـهیـێ دكـهت، وئـهوێ مرۆڤاینیێ بـبـڕت، وئهوێ باوهریێ ب سێرهبهندیێ بینت.
6- ئهوێ جیرانێ وی یێ ژێ پشت ڕاست نهبت، موسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [لا یدخل الجنة من لا یأمن جاره بوائقه] ئهوێ جیرانێ وی ژ خرابیا وی ئێمن نهبت ئهو ناچته بهحهشتێ.
ئهو ب خۆ ئهصل د جیرانی دا ئهوه پشتهڤانێ جیرانی بت، لهو عهدهت ئهوه جیران باوهریا خۆ ب جیرانی بینت، ڤێجا ئهگهر كهسهك ههبت ڤێ باوهریێ تێك بدهت وخیانهتێ ل جیرانێ خۆ بكهت، ئهو دێ هێژای هندێ بت ژ بهحهشتێ بێته زڕباركرن.
7- ئیمام ئهحـمـهد ژ ئهبوو بهكری ڤهدگوهـێـزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [لا یدخل الجنة بخیل ولا خب ولا خائن ولا سیء الملكة] مرۆڤێ بهخیل، وئهوێ خهلكی دخاپینت، وئهوێ خائن بت، وئهوێ تبعهتێ وی یێ خراب بت، ناچنه بهحهشتێ.
بهخیلی بهرێ مرۆڤی ددهته گهلهك خهلهتیان، وئهوێ كارێ خۆ كریه خاپاندنا خهلكی گهلهك جاران دێ پهنایا خۆ بهته بهر دوڕویاتی ومنافقیێ، وئهوێ تبعهتێ وی یێ نهخۆش بت ئهو ژی گهلهك جاران نهخۆشیێ دێ گههینته خهلكی.. لهو ئهڤ ههر سێ ڕهنگێن مرۆڤان هێژای بهحهشتێ نابن.
