والیێ طهیسهفوونێ یان عهدالهتا سهلمانى
ل شوینا زۆرداریا كیسراى
وپشتى گهڕیانهكا دویر، وقویناغهكا درێژ، دهم هات سهلمان بارێ خۆ بدانت، پشتى هیڤیا وى یا مهزن ب جهـ هاتى وئهو ب سهر ڕۆناهیێ هلبووى وخودێ وهسا بۆ حهزكرى ئهو بگههته ژێدهرێ ڕۆناهیێ ب خۆ.. پشتى وى تیركێ خۆ تێر ژێ داگرتى، وبهرێ وى مایه ل هیڤیهكا دى ژى یا مهزن، كو بهرێ پێلا ڤێ ڕۆناهیا پیرۆز بكهفته وهلاتێ وى ژى؛ دا مللهتێ وى ژ تاریا ئاگرپهڕێسى وزۆرداریا كـیـسـراى ودهستهكا وى ڕزگار ببت، پاشى گاڤا وى دیتى ئهڤ هیڤیه ژى بۆ وى ب جهـ هاتى، وى ڤیا بارێ خۆ بدانت.. ل سهر وێ سۆزێ بمینت یا وى دایه خۆشتڤیێ خۆ حهتا ڕۆژا وهغهرا دویماهیێ دئێت..
وڕۆژهكێ سهلمان پێ حهسیا ههر وهكى باژێڕێ مهدائن، ئهوێ بهرێ دگۆتنێ: گهیسهفوون، ب قهسرا خۆ یا سپى ومهزن ڤه ئهوا پشتى باركرنا خودانا مایه ڤالا، و ب وان ههمى شوینوار وبیرهاتنان ڤه یێن كیسراى لێ هێلاین، وبیرا وى ل ژینا وى یا بۆرى دئیننه ڤه دهمێ بابێ وى ل كۆچكهكا چاڤ ل ڤێ كۆچكێ دكر ل باژێڕێ (جى) ب ناڤێ كیسراى حوكم دكر، ڤێ ههمیێ نهشیا ئاگرێ وێ شهوقێ د دلى دا ڤهمرینت یا بهرێ وى ددا (مهدینێ)، ئهو جهێ بۆ جارا ئێكێ ئهو لێ ب سهر ڕۆناهیێ هلبووى.. لهو سهلمانى بڕیار دا ب سهرهدانهكێ ڕاببت بۆ مهدینێ؛ دا ژ نێزیك ڤه سلاڤ بكهته خۆشتڤیێ خۆ، وچاڤێن خۆ ب دیتنا برایێن خۆ ژ موهاجرى وئهنصاران ڕوهن بكهت، وهند بیرهاتنێن خۆ یێن كهڤن زێندى بكهته ڤه كو ل ڤان ڕۆژێن خۆ یێن ماین پێ بژیت..
ودهنگ وباس گههشتنه مهدینێ كو ئهڤه سهلمانێ ب ڕێڤه دئێت وچو نهمایه بگههته مهدینێ بۆ سهرهدان، وعومهرى خهلیفێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ومهزنێ دهولهتا ئیسلامێ، داخواز ژ كۆمهكا ههڤالێن خـۆ یێن نێزیك كر كو ئهو د گهل وى دهركهڤنه ژ دهرڤهى باژێڕى د ڕێكا سهلمانى دا؛ دا پێشوازیێ لێ بكهن.. ل نك هندهكان ئهڤه بڕیارهكا غهریب بوو عومهرى داى، لهو وان د گهل خۆ گۆت:
- مهزنێن مللهتان یێن دئێنه مهدینێ، ڕیهسپیێن عهرهبان وشێخێن قورهیشیان، ومه نهدیتیه عومهر دهركهفته ژ دهرڤهى باژێڕى ل بهراهیا وان، ڤێجا بۆچى ئهو ڤێ د گهل سهلمانى دكهت؟
بهلێ عومهرى گۆته ههڤالێن خۆ:
- وهرن دا بچین پێشوازیێ ل سهلمانى بكهین!!
وئهڤه ژ عومهرى یا غهریب نهبوو، عومهر ئهوێ مرۆڤ دنیاسین وههر ئێكى بهایێ وى ددایێ، ما سهلمان نه ئهوه یێ ڕۆژههلات وڕۆژئاڤا تێكڤهداین پێخهمهت ل ڤى دینى بگهڕیێت؟ وما سهلمان نه ئهوه یێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- مهزنترین (نیشان) ب سنگى ڤه كرى دهمێ گۆتى: (سهلمان ژ بنهمالا مهیه)؟ وما سهلمان نـه ئـهو بـوو یــێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- حـهز دكـر پتر ژ ههر صهحابیهكێ دى بمینته ب تنێ د گهل وى، وسوحبهتێ د گهل بكهت؟ سهلمان ئهوێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- مرى ویێ ژێ رازى، وپشتى پێغهمبهرى ژى د گهل پیراتیا خۆ وى دهست دایه شیرى و د گهل لهشكهرێ ئیسلامێ دهركــهفـتـیـه جـیـهـادێ، وبـوویــه ئهزمانهكێ فارسى بۆ گـههـاندنا گازیا ئیسلامێ ل وهلاتێ خۆ، وهـنـگـى ڕاوهسـتـیـاى حـهتــا بوویه ئێك ژ وێ (كهتیبا پیرۆز) یا ل بهراهیێ چوویه د پایتهختا كیسراى دا، وپشتى هنگى ژى دهستویرى ژ ئیمامێ عومهر خواستى ئهو ل مهدائنێ ئاكنجى ببت وبۆ وان فارسێن نوى موسلمان بووین ببته سهیدایێ فێركرنا ئیسلامێ؟ زهلامهكێ ب ڤى ڕهنگى و ب ڤى حهجمى قوربانیان پێشكێشى ئیسلامێ بكهت چاوا عومهر دهرنهكهفته بهراهیێ ژ دهرڤهى باژێڕى؟
وپشتى مێڤانێ عومهرى گههشتى، وباش بێنا خۆ ڤهداى، (ئهمیرلموئمنینى) عومهرى بڕیارهكا خهطهر دا.. عومهرى گۆتێ:
- ئهى سهلمان، مه بڕیار دا ته بكهینه (والى) ل مهدائنێ، گاڤا تو زڤڕیهڤه دێ دهست ب كارێ خۆ كهى!!
سـهلمان؟! ئهوێ گهلهك جاران شیرهت ل ههڤالێن خۆ دكر ودگۆته وان: ئێك ژ ههوه ئهگهر بشێت ئاخێ بخۆت ونهبته ئهمیرێ دو كهسان، بلا وه بكهت! بچت ببته والى؟ و ل كیڤه؟ ل وى جهى یێ تهختێ دهسههلاتا كیسراى دكهفتێ؟ ل وى جـهـى بـبـتـه والـى یـێ (شاهنشاهێ) مــهزن حوكم لێ دگێڕا.. ئهى (ڕووزبه) تو ل كیڤهیى دا بهرێ خۆ بدهیه حوكمێ قهدهرێ، كوڕێ دههقانێ باژێڕێ (جى) ئهڤرۆ ل سهر تهختێ كیسراى دێ ڕوینت؛ دا حوكمى بگێڕت، بهلێ نه وهكى حوكمێ كیسراى ئهوێ ل سهر زولم وتهعداییێ هاتیه ئاڤاكرن، بهلكى ل دویڤ ڕۆناهیا وى شریعهتى یێ عهسمانى بۆ عهردى هنارتى، ئهو شریعهتێ بوویه مزگینى بۆ ههمى ههژار وبێ خودان وستهملێكریان، سهلمان دێ بته والیێ گهیسهفوونێ، ئهى بابێ سهلمانى.. ئهوێ ڕۆژهكێ ته دهست وپیێن كوڕێ خۆ یێ جحێل گرێداین وئهو د مالێ دا سجن كرى ژ ترسێن هندێ دا كو ئهو ژ دینێ كیسراى دهركهڤت وببته ئێك ژ دویكهفتیێن مهسیحێ (رۆمێ)، تو ل كیڤهیى دا كوڕێ خۆ ببینى دهمێ ئهڤرۆ ل سهر تهختێ كیسراى دڕوینت وحوكمى ب ڕێڤه دبهت؟
وهندى سهلمان هاتێ عومهرى ژ ڤێ بڕیارێ لێڤهكهت، نهشیا.. دویماهیێ نهچار بوو فهرمانا وى ب جهـ بینت، وبزڤڕته مهدائنێ بهلێ نه وهكى ههر كهسهكى بهلكى والیێ باژێڕى ووان دهڤهرێن پێڤه گرێداى ژى!!
وگاڤا ئهو گههشتیه باژێڕى قهستا كۆچكا كیسراى نهكر، ونهگۆت: ژ ئهڤرۆ وێڤه ئهزم مهزنێ وهلاتى، لهو دڤێت د خانیهكێ وهسا ڤه بم ژ ههژى مهزنان بت، نه.. زڤڕى خانیكێ خۆ یێ بچویك ئهوێ نێزیك بوو ل بهر قهسرا كیسراى نهئێته دیتن، وقهسر هێلا ڤالا؛ دا ئهو ب بێ دهنگیا خۆ مهزنترین دهرسێ بگههینت كو ئهى مهزن عهدالهتا ته د گهل مللهتى خانیكێ ته یێ بچویك د چاڤ ودلێن خــهلكــى دا دێ كــهتــه مهزنترین قــهســر، وزولــمـا ته نهشێت قهسرا ته یا مهزن د چاڤێن خهلكى دا بهێلته ئاڤا، ئهگهر خۆ شاخێن وێ قۆچانێ د گهل عهوران ژى بكهن!
وبڕیار ژ لایێ خهلیفهى ڤه گههشت كو (راتبێ) سهلمانى سالێ پێنج هزار دهرههم بن، دا بشێت خۆ بهگال كهت بۆ گێڕانا حوكمى د ناڤبهرا خهلكى دا، وسهلمانى گهلهك ب ڤێ بڕیارێ نهخۆش بوو.. لهو گاڤا راتبێ وى گههشتیێ وى ئێكسهر ئهو ههمى ل سهر فهقیر وژاران بهلاڤ كر، وگۆت:
- ل شــویــنـا ئهز ڤى مالى وهرگرم، دێ چم هندهك گایێن دارقهسپان بۆ خۆ ب دهرههمهكى كڕم، وچهند زهنبیلكان ژێ چێ كهم، وبهمه بازارێ ب سێ دهرههمان فرۆشم، دهرههمهكى دێ ل عهیالێ خۆ خهرج كهم، ودهرههمهكى كهمه خێر، ودهرههمێ دى دهمه ب هندهك گایێن دى.. وئهگهر عومهر بێژته من ڤێ چهندێ نهكه ژى، ئهز گوهێ خۆ نادهمه عومهرى!
و ب ڤى ڕهنگى سهلمانى دهمێ ویلایهتا خۆ بۆراند.. دانهكێ ڕۆژێ بۆ گێڕانا حوكمى د ناڤبهرا خهلكى دا تهرخان كربوو، ودانهك بۆ چێكرنا هندهك كارێن دهستى یێن كو ژ چهق وطایێن دارقهسپان دهاتنه چێكرن، وهكى زهنبیل وحێسیلكان.. وهندى ئهو والى ژێ نههاتبوو زانین كو وى ژبلى نانێ جههى نانهكێ دى خوار بت، وئهڤه یا غهریب نینه ژ صهحابیێن موحهممهدى، شهرهفا مرۆڤینیێ ل ههمى جهـ وههمى دهمان، سهلمانێ فارسى ئهوێ ل مالا دههقانێ (جى) ب نازدارى هاتـیـه ب خودانكرن، ئهوێ نوكه ل جهێ كیسراى حوكمداریێ ل پتر ژ سیهـ هزار كهسان دكهت، نانێ جههى دخوت، وههر ڕۆژ ل كهرێ خۆ یێ لهغهر سویار دبت وقهستا كارێ خۆ دكهت، وئێڤارى ئهو ب خۆ زهنبیلكێن خۆ دبهته بازارێ و ب چهند دهرههمهكێن كێم دفرۆشت، ودزڤڕته مال..
وڕۆژهكێ دهمێ ئهو ب تنێ دزڤڕى مال، ڕێڤنكهكێ ژ لایێ شامێ ڤه دهات ئهو دیت، كراسهكێ صووفى یێ زڤر دبهر بوو، وعهباكهكێ كهڤن، ڕێڤنگێ وهستیاى هزر كر ئهو حهممالهكێ فهقیره لهو ڤیا قهنجیهكێ لێ بكهت، لهو گازى كرێ وئهو ب نك خۆ ڤه داخوازكر:
- ئهگهر زهحمهت نهبت، بارهكێ هژیر وقهسپان یێ د گهل مه ههى، بۆ من هلگره حهتا بازارێ ته چهند دڤێت دێ دهمه ته..
والیێ باژێڕى، ب گڕنژین ڤه گۆتێ:
- سهر چاڤان برایێ من!
وڕێڤنگێ شامى دا ڕێ، وسهلمانى بارێ وى هلگرت ودا ب دویڤ ڤه.. وبهرى ئهو بگههنه بازارێ ئهو د بهر كۆمهكا خهلكێ مهدائنێ ڕا بۆرین، خهلكى ئهڤ چهنده ژ والیێ خۆ غهریب نهدیت، لهو ڤى دیمهنى چو شاشى ل نك وان پهیدا نهكر، وسهرهنجا وان ڕانهكێشا، دهمێ سهلمان وههڤالێ خۆ گههشتیه نك وان، سهلمانى سلاڤ كر، وان د بهرسڤا سلاڤا وى دا گۆت:
- سلاڤ ل ته ژى بت ئهى ئهمیر..
(ئـهى ئــهمیـر..) زهلامێ شامى ئهڤ گۆتنا وان د گهل خۆ دوباره كر، وهێدى د گهل خۆ گۆت:
- وهى بۆ من! ئهڤه من چ كر؟ وئهڤه كیه بارێ من هلگرتى؟ پانێ یا ژ من ڤه ئهو فهقیرهكێ مهدائنێیه حهمالیێ دكهت، من گۆت دێ خێرهكێ د گهل كهم، ته نهڤێت ئهو والیێ باژێڕى بت؟!
پاشى وى تێ ئینادهر كو خهلهتیهك د تێگههشتنێ دا پهیدا بوویه، لهو ههر زوى ئهو ب نك (ئهمیرى) ڤه چوو ودهست دا بارێ خۆ دا ژێ وهرگرت، سهلمانى دهستێ وى گرت، وئهو دا سویندێ كو دهستێ خۆ بزڤڕینت، وگۆتێ:
- هنگى ئهز بارێ ته دێ دهمه ف ته حهتا ئهز وى دگههینمه وى جهى یێ تو دچیێ!!
