ئهو زانايێ زالمهك پێ مرى
سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى
دهمـێ يـێ جـحـێـل ديكـلـهك وى ههبوو ههر شهڤ بانگ ددا، و ژ بهر دهنگێ وى ئهو ژ خهو ڕادبوو نڤێژ دكرن، شهڤهكێ ديكلى بانگ نهدا، گاڤا سپێدێ ئهو ڕابووى گهلهك عێجز بوو ونفرينهك ل ديكلى كر، وگۆت: خودێ دهنگێ وى ببڕت، ووهسا چێبوو، وى ديكلى پشتى هنگى بانگ نهدا، ئينا دهيكا وى گۆتێ: كوڕێ من هشيار به نفرينان ل كهسێ دى نهكه!
پشتى د عيبادهتى وزانينێ دا پێشكهفتى ڕۆژهكێ وى دوعايهك كر كو خودێ وى بمرينت شههيد، ووهسا چێبوو.. گاڤا (حهججاجى) ئيناى دا وى بكوژت، وى نفرينهك كر وگۆت: يا ڕهببى تو ڤى زالمى هند نههێلییه ساخ كو پشتى من ئهو كهسێ دى بكوژت، ووهسا چێبوو.. پازده ڕۆژان ب تنێ پشتى وى حهججاج ما ساخ يێ نهساخ، لهو نهگههشت پشتى وى كهسێ دى بكوژت.
ئهڤ مرۆڤێ خودێ: سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى بوو..
ب شهڤێ دهمێ ڕادبوو نڤێژ دكرن، هند دكره گرى حهتا چاڤێن وى كول بووين، وگاڤا نڤێژ ل بهرا ههڤالێن خۆ دكر دهنگێ گرییا وان ب سهر مزگهفتێ دكهفت.. وڕۆژا مرى زانايهكێ تابعییان گۆت: ئێك ل سهر عهردى نينه پێتڤى ب زانينا وى نهبت. ڤێجا ئهڤ چيايێ زانينێ، ئهڤ شههيدێ سهعيد كى بوو؟
❖سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى
وپێناسهيهكا كورت:
ناڤێ وى سهعيده، كوڕێ جوبهيرییه، ودبێژنێ: بابێ عهبدللاهى. ل سالا (21) مشهختى هاتبوو سهر دنيايێ.
( ل سهر دهستێ هژمارهكا صهحابییان هاتبوو ب خوادنكرن، وحهديس ژ گهلهك صهحابییان ڤهگوهاستينه، وهكى: ئيمام عهلى، وعهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى، وعهبدللاهێ كوڕێ عومهرى، وعهبدللاهێ كوڕێ زوبهيرى، وئهبوو مووسايێ ئهشعهرى، وئهبوو هورهيرهى.. وگهلهكێن دى.
( ئێك ژ مهزنترين زانايێن تابعییانه، ودگۆتن: ههر زانينهكا ههبت وى تێرا خۆ ژێ دزانى.
( ئـێـك ژ زاهـد وتهقوادارێن ئوممهتێ بوو، شهڤ وڕۆژێن خۆ وى د عيبادهتى دا دبۆراندن، و ژ ترسێن خودێ دا وى چو جاران نهدكره كهنى و ژ بهر گرییێ ئێشهكێ چاڤێن وى گرتبوو.
( ئێك ژ وان زانايان بوو يێن سهرێ خۆ بۆ زۆردارییێ نهچهماندى، وڕوى ب ڕوى بهرانبهر زۆردارییا حهججاجى يا مهزن ڕاوهستاى، حهتا دويماهییێ ل سالا (95) ێ مشهختى دهمێ ژییێ وى (74) سال ب دهستێ فاسقێ ئوممهتێ حهججاجێ ثهقهفى شههيد بووى. وڕۆژا ئهو شههيد بووى ئيمامێ ناڤدار (حهسهنێ بهصرى) گۆت: ((ب خودێ ئهگهر خهلكێ ڕۆژههلات وڕۆژئاڤايێ پشكدارى د كوشتنا وى دا كربا، خودێ دا وان ههمییان هاڤێته د ئاگرى دا)).
❖سهعيد وكوڕێ زوبهيرى.. وحهججاج:
سهعيد ئێك ژ وان كهسان بوو يێن بهيعه دايه عهبدللاهێ كوڕێ زوبهيرى، دهمێ وى ئيعلانا خهليفاتییا خۆ ل مهكههێ كرى، وپشتى عهبدللاهـ ب دهستێن حهججاجى هاتییه شههيدكرن، وعهبدلمهلكێ كوڕێ مهروانى بوويه خهليفێ ئێكانه، سهعيد ب خهليفاتییا وى ڕازى نهبوو؛ چونكى ئهو ل وێ هزرێ بوو كو بارا پتر ژ موسلمانان ب حوكمدارییا وى دڕازى نينن.. وحهتا مهيدان بوو عهبدلمهلكى باش ڤالا ببت وى دهستويرى دا والییێن خۆ كو ئهو ب دارێ زۆرێ خهلكى بچهمينن، يێ ژ ههمییان پتر ب ڤى دهورى ڕابووى والییێ عراقێ بوو: حهججاجێ ثهقهفى.
بـێ رهحـم وبـێ ترس حهججاجى دوژمنێن خۆ ئاخافتـن، گهلهك كوشتـن وگهلهك ژى گـرتـن، وهندهك ژى بۆ خۆ ڕهڤين.. ژ وان كهسان يێن ڕهڤين سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى بوو.
سهعيد گهلهك سالان دهر ب دهر بوو، ژ مال ومرۆڤێن خۆ دويركهفت، ل جههكى خۆ ڤهدشارت گاڤا خهلك پێ دحهسيا ژ وێرێ دچوو جههكێ دى.. حهتا جارهكێ والییێ مهكههێ پێ حهسياى وگرتى و ب دزى ڤه بۆ حهججاجى هنارتى دا خهلكێ مهكههێ پێ نهحهسيێن..
❖ل ديوانا حهججاجێ ثهقهفى:
سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى دهمێ ل مهكههێ يێ ڤهشارتى فهسادهكى سوحبهتا وى گههانده والى، سهعيد دبێژت: ((ل مالا خودێ فهسادهكى فهسادى ل من كر، ئهز وى دهێلمه ب هيڤییا خودێ ڤه)) ههڤالهكێ وى دبێژت: گاڤا هاتين سهعيد گرتى وى گۆته مه: ((ئهز دبينم ڤێ جارێ دێ ئێمه كوشتن، وئهز دێ بۆ ههوه بێژم كانێ بۆچى؟ من ودو ههڤالێن خۆ جارهكێ پێكڤه دوعا بۆ خۆ دكرن، گاڤا مه شرينییا دوعايێ تام كرى، مه دوعا كر كو خودێ شههيدبوونێ ب ڕزقێ مه ههر سییان بكهت، ئهو ههردو يێن شههيد بووين، وڤێ جارێ دۆرا منه)).
ڤێجا كهرهم كهن دا ههڤالينییا سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى بكهين دهمێ ل كۆچكا زالمێ عراقێ هاتییه ئامادهكرن:
ل سهرى ژ بيـر نهكهن سهعيد پيـرهمێره، ژییێ وى نوكه حهفتێ وچار ساله، ڕيهێن وى يێن سپى ڕۆناهییهكا پتر ددهنه دێمێ وى يێ گهش، يێ بهرێ خۆ بدهتێ دێ هزر كهت ئهڤه مرۆڤهكه ژ بهحهشتێ يێ هاتى دا دهرسهكێ بدهته خهلكێ عهردى د بابهتێ خۆگۆريكرنێ دا.
ديسا ژ بيـر نهكهن ههردو دهستێن ئيمامى زنجيرهكا وهسا گران يا پێڤه نێزيكه ئهو نهشێت زوى ب زوى دهستێن خۆ ژ بهر ڕاكهت ودانت.
بێ دهنگییا ئيمامى پتر ههيبهتێ ددهته مـهوقـفـى، هـێـدى ب ژۆركـهفـت، چـاڤـێ وى ب كۆچكێ كهفت، جهێ زالمى يێ ل سهرێ ديوانێ، زێرهڤانێن وى تژى دۆر وڕهخانه، دويڤهلانكان ژى جهێن خۆ ل كۆچكێ يێن تژى كرين! ب بهرێخۆدانهكا تژى ڕهحم ودل پێڤهبوون ڤه ئيمامى بهرێ خۆ دا وان، ما نه تشتهكێ غهريبه خۆ دلێ مرۆڤى ب وى ژى ڤه بت يێ شيرێ خۆ بۆ ستويێ مرۆڤى رويس كرى؟
خـهلكـى دهمــێ حــهجـجـاج ل ڤى جهى دديت دهست وپییێن وان ڤهدلهرزين ورحا وان ژ ترسـان دا دهـاتـه سـهرێ دفنێ، بهلێ سهعيد نه ژ وى ڕهنگێ مرۆڤان بوو، سهعيد دهمێ ب ژۆركهفتى هزرا پێشییهكێ ژى بۆ حهججاجى نهكر، ئيمام ب ژۆركهفت.. حهججاجى گۆتێ: ناڤێ ته چيه؟
ئيمامى بهرسڤ دا: ناڤێ من سهعيدێ كوڕێ جوبهيرییه.
حهججاج: نه! تو شهقییێ كوڕێ كوسهيریى.
ئيمام: دهيكا من ناڤێ من چێتر دزانت.
حهججاج: شهرمزارى بۆ ته ودهيكا ته بت.
ئيمام: ئێكێ دى غهيبێ دزانت نه تو.
حهججاج: پێش ڤێ دنيايێ ڤه ئهز دێ ته هاڤێمه د ئاگرهكێ شاراندى دا..
ئيمام: ئهگهر من زانيبا ئهڤ تشته د دهستێ ته دايه ئهز دا پهرستنا ته كهم!
ل ڤـێـرێ زالم پتر ژ كهربێ هاته داگرتن، بهلێ.. تو -ئهى حهججاج- چــو نينى، وچو ب دهستێ ته نينه، وئهگهر من زانيبا بهحهشت وجههنهم ب تهنه من پهرستنا خودێ نهدكر، دا پهرستنا ته كهم.. ئهڤه (مهنطقێ) مرۆڤێن خودێیه، ئهوێن خۆچهماندنێ بۆ خودێ ب تنێ دورست دبينن.
وپشتى حهججاجى چهند پسيارهكێن دى ژ ئيمامى كرين د دهر حهقا چهند خهليفهيهكان دا ومهخسهدا وى ئهو بوو هندهك ئاخفتنان ژێ چێ بكهت دا بۆ خۆ بكهته هێجهت، بهلێ چو ب دهستان ڤه نههات.. حهججاجى گـۆتێ: تو پتر حهز ژ كيژ خهليفهى دكهى؟
ئيمامى گـۆت: ههچییێ پتر خودێ يێ ژێ ڕازى بت.
حهججاج: وخودێ پتر ژ كێ ژ وان يێ ڕازییه؟
ئيمام: خودێ دزانت.
حهججاج: من دڤێت تو د گهل من يێ ڕاست بى.
ئيمام: ومن ژى نهڤێت درهوێ ل ته بكهم.
حهججاج: من يێ زانى تو چو جاران ناكهيه كهنى، بۆچى؟
ئيمام: ئهز ژ ئاخێ يێ هاتيمه چێكرن، وئاخ ب ئاگرى دئێته سۆتن، ڤێجا چاوا ئهز بكهمه كهنى؟
حهججاج: پا بۆچى ئهم دكهينه كهنى؟
ئيمام: چونكى دلێن ههوه نهگههشتينه..
ل ڤێرێ ناڤبڕا ئێكێ ب دويماهى دئێت، ب دان وستاندنێ، وهندهكێ ب ڕحهتى، حهججاج نهشيا ئيمامى تێ بێخت، ئينا ئسلووب گوهاڕت ودهست ب ناڤبڕا دووێ كر:
حهججاجى فهرمان دا مالهكێ مهزن ژ لوءلوء وياقووت وزێڕان ل بهر سنگێ سهعيدى بێته دانان، ههر وهكى وى دڤيا ب ڤێ چهندێ و ب ڕهنگهكێ نه يێ ئێكسهر بێژته ئيمامى: مه ئهڤه ههمى يێ ههى، يێ د گهل مه بت ئهم دێ ژ ڤى مالى دهينێ.. ئيمام د مهخسهدا وى گههشت لهو گۆتێ: ئهگهر ته ئهڤ ماله كۆم كربت دا خۆ پێ ژ ترسا ڕۆژا قيامهتێ بكڕى باشه، ژ خۆ ئهگهر ئهو نه بۆ هندێ بت ترسهكا ب تنێ ل وێ ڕۆژێ بچويكێ ساڤا ژ بيرا دهيكا وى دبهت، وچو خێر د وى تشتى دا نينه يێ بۆ دنيايێ ب تنێ بت تشتێ پاقژ تێ نهبت.
ئهڤى ئسلووبى ژى فايده نهكر، حهججاجى ژ بێ فامییا خۆ ڤيا كهربێن ئيمامى ڤهكهت كانێ چاوا وى كهربێن وى ڤهكرن.. ڕابوو دهست دا ئسلووبێ سییێ: حهججاجى فــهرمــان دا هـنـدهك ئاميرهتێن موسيقێ بينن؛ چونكى وى دزانى موسيقه ب ديتنا ئيمامێ تابعییان تشتهكێ حهرامه، وگۆته هندهكان: ل بهر گوهێ وى لێ بدهن. دهمێ سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى گوه ل دهنگێ بلويلێ بووى كره گرى، حهججاجى بۆ تڕانه پێكرن گـۆتێ:
- بۆچى تو دكهيه گرى؟ ئهڤه يا كهيفێیه.
ئيمامى گۆت: نه.. ئهو يا خهمێیه، پفكرنا بلويلێ بيـرا من ل لێدانا بۆڕییێ بۆ دهسپێكرنا قيامهتێ ئيناڤه، وئهو پهزا داڤێن ڤێ (عوودێ) ژ چهرمێ وێ هاتينه چێكرن ئهو ژى ڕۆژا قيامهتێ دێ ئێتهڕاكرن(ديــرۆك ڤـــهدگـــوهــێــزت: كـــو زڕتـهكهكێ دى ژى ئهڤ ئسلووبه د گهل هندهك زانايان ب كارئينايه، ئهو ژى ئيبراهيم پاشايێ مصرى بوو، دهمێ ل سالا 1233 مشهختى هێرش دايه سهر وهلاتێ حيجازێ دا گازییا (وهههابییان) -وهكى وى دگۆت- ژ بن ببهت، وى ژى وهكى حهججاجى دهمێ ڤياى هندهك زانايێن سهلهفى بكوژت ئاميرهتێن موسيقێ ل بهر گوهان لێدان (أتواصوا به بل هم قوم طاغون)! ).
حهججاجى گـۆت: تێچوون بۆ ته بت سهعيد!!
ئيمامى گۆت: تێچوون بۆ وییه يێ ژ بهحهشتێ بێته لادان وبۆ جههنهمێ بێته ڕاخشاندن.
ڤێ گۆتنێ جارهكا دى عهقل ژ سهرێ حهججاجى فڕاند، لهو گۆت:
- ئهى سهعيد.. ڕهنگهكێ كوشتنێ بۆ خۆ هلبژێره دا ئهز ته پێ بكوژم، ته دڤێت چاوا ئهز ته بكوژم؟
ئيمام: تو ڕهنگهكێ كوشتنێ بۆ خۆ هلبژێره؛ چونكى ئهز ب خودێ كهمه ههر ڕهنگهكێ تو من پێ بكوژى خودێ ژى ل ئاخرهتێ دێ ته پێ كوژت، ڤێجا تو بۆ خۆ هلبژێره.
حهججاجى گۆت: ته دڤێت ئهز ته عهفى كهم؟
ئيمامى گۆت: ئهگهر عهفییهك ههبت دێ ژ خودێ بت نه ژ ته.
ل ڤــێــرێ بـێـنـا حهججاجى تهنگ بوو، لهو وى ڤيا مهسهلێ ب دويماهى بينت، ئينا ل زێرهڤانان خوڕى: ببهن بكوژن.
گاڤا وان ئيمام برییه بهر دهرگههى، ئيمام كهنى.. كهنییا وى حهججاج دين كر، وههر جارهكا شههيد ل بهر مرنێ دكهته كهنى هستريا بۆ زڕتهكان چێ دبت، ئاخرى وان دڤێت ئهڤێ كهنییێ ژ لێڤان بدزن، ڤێجا ئهڤه چ كهنییه؟
حهججاجى گۆت: كانێ بزڤڕينن..
گاڤا وان ئيمام زڤڕاندى حهججاجى گۆتێ:
- پانێ دبێژن: تو چو جاران ناكهيه كهنى، پا ئهڤه چ كهنییه؟
ئيمام: كهنییا من ژ بهر هندێیه تو چهند ل سهر خودێ يێ بستهيى، وئهو چهند د گهل ته يێ بێنفرههه!
ل ڤێرێ شهيتانى چاڤ ل حهججاجى تارى كرن، حهججاج خوڕى: بينن ل پێش چاڤێن من سهرژێ بكهن.
هێشتا فهرمان باش ژ دهڤێ (سهرۆكى) دهرنهكهفتى، سهرشۆڕ د فهرمانێ هاتن، جــهلــلاد هــات وشــيــر د دهسـتـان دا.. گاڤا وان سهعيد بۆ كوشتنێ درێژكرى، وى بهرێ خۆ دا قـيـبـلـێ وگۆت: (إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا ۖ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ)(79).
حهججاج ل جهللادى خوڕى: بهرێ وى ژ قيبلێ وهرگێڕه. گاڤا بهرێ ئيمامى ژ قيبلێ هاتییه وهرگێڕان گۆت: ( فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ )
حهججاجى گۆت: وهرگێڕنه سهر زكى.
ئيمامى گۆت: (مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَىٰ). حهججاجى ب ديناتى ڤه گۆت: ڤهكوژن دوژمنێ خودێ.. چاوا يێ ئايهتان ددهته بهر ئێك!
بهرى جهللاد شيرێ خۆ يێ هوسى ڕاكهتهڤه دا سهرێ ڤى مرۆڤێ خودێ ژ قالبى ڤهكهت، ئيمامى گۆت: ئهز شاهدهيییێ ددهم كو خودايهكێ ب حهق ههيه، وموحهممهد عهبدێ وى وپێغهمبهرێ وییه، ڤێ ژ من بگره حهتا ئهز وتو ل قيامهتێ ئێك ودو دبينين.. وبهرى ئيمام بۆ جارا دويماهییێ شاهده بدهت نفرينهك كر وگۆت: يا ڕهببى پشتى من تو وى ل سهر كهسێ دى زال نهكه.
ئهگهر مرۆڤهكێ خودێ نهبا ههچییێ دى با دا دوعايهكێ بۆ خۆ كهت كو ژ دربێ جهللادى ڕزگار ببت، بهلێ مرۆڤێن خودێ هند هاى ژ خۆ نينه هندى هاى ژ خهلكى ههى، گرفتارى ئهو نينه ئهو بێته كوشتن، ئاخرى دوعايا وییه بۆ ب جهـ دئێت، گرفتارى ئهوه پشتى وى شيرێ زۆردارییا حهججاجى بگههته هندهك بێ گونههێن دى، لهو وى دوعا بۆ وان كرن نه بۆ خۆ. بێژنه من: ڤێ سهرفهرازییێ ژبلى مرۆڤێن خودێ هوين ل نك كێ دبينن؟
ئيمامى دو جاران شاهده دا وهێشتا جارا سییێ شاهدهدان ب دويماهى نهئيناى شيرێ جهللادى بهرى وى ڕاكر، خوينا سهعيدى ئهوا ئاخا ديوانا حهججاجى ئاڤداى بوو ئهو لهعنهت يا كو ل درێژییا پازده ڕۆژان ل دۆر ستوكورا حهججاجى زڤڕى، حهتا بن ئاخ كرى، ل وان پازده ڕۆژان ههر جارهكا حهججاج دنڤست جرفهك ڤێ دكهفت ووهكى دينان ژ خهو ڕادبوو ودكره ههوار:
ـ ئهڤه چيه من وسهعيدێ كوڕێ جوبهيرى چ د گهل ئێك ههيه، چى گاڤا ئهز نڤستم ئهو دێ ئێت پییێ من ڕاكێشت ومن ب دويڤ خۆ ڤه ڕاخشينت؟
بهرى ڕۆژا پازدێ پشتى كوشتنا ئيمامى ب دويماهى بێت حهججاجى ژى سهرێ خۆ بۆ جارا دويماهییێ دانا و ب دويڤ سهعيدى دا چوو؛ دا قهستا مهحكهما مهزن بكهت، دا قهستا وى جهى بكهت يێ سهعيدى ژڤان پێ دايێ..
سلاڤ ل سهعيدێ كوڕێ جوبهيرى بت وههر ئێكێ وهكى وى سهرێ خۆ بۆ زۆردارییێ نهچهماند بت.
