صوههیب.. (سابق الروم)
ههڤالینیهكا نێزیك د ناڤبهرا صوههیبى وموحهممهدێ هاشمى دا ههبوو، وئــهڤــه بــۆ هـنـدێ دزڤــڕى چـونـكـى موحهممهد مـرۆڤـهكێ (موتهواضع) بوو، خۆ ژ تێكهلى وههڤالینیا مرۆڤێن لاواز وهــهژار وغـهریـب نـهددا پاش، وصـوهـهیـبـى ب خۆ ژى ئهوێ ل وهلاتێ ڕۆمێ ل سهر دینێ عیساى مهزن بووى، وصهنهم پهڕێسى ب كافرى دزانى، كهیف ب موحهممهدى ویێن وهكى وى دهات ئهوێن خۆ ژ صهنهم پهڕێسیێ ددانه پاش.. وصوههیبى ژى وهكى بارا پتر ژ وان كهسێن تهورات وئنجیل خواندى، وباوهرى ب پێغهمبهران ئیناى، چاڤهڕێیى هاتنا پێغهمبهرێ دویماهیێ دكر.. ئهوێ مووساى وعیساى مزگینیا هاتنا وى داى، بهلێ وى ژى وهكى گهلهكان هزر دكر ئهڤ پێغهمبهره دێ ژ مللهتێ ئسرائیلیان بت، ئهوێن ئهڤه ژ زهمانێ یهعقووبى وهره پێغهمبهرینى د ناڤ وان دا ماى..
ڕۆژهكێ دهمێ ئهو ل دكانا خۆ ل سویكا ئاسنگهران، ههڤالێ وى خهببابێ كوڕێ ئهرهتتى، ئهوێ وهكى وى ل سویكێ ئاسنگهرى دكر، چوو نك وهێدى گۆتێ:
- صوههیب، وهكى ئهز دزانم تو مرۆڤهكێ تێگههشتى یى، زانینا ته ب وان كتێبان ههیه یێن بۆ پێغهمبهران هاتین..
صوههیبى گۆت:
- بهلێ، ل وهلاتێ ڕۆمێ تهورات وئنجیل هندهك جاران من دخواند..
- تو چ دبێژى ئهگهر ئهز تشتهكى بۆ ته بێژم.. ب دلێ ته بت گوهێ خۆ بدێ، و ب دلێ ته نهبت ب كهیفا تهیه، بهلێ سررا من ڤهشێره..
صوههیب لێ زڤڕى و ب گرنگى ڤه گوهێ خۆ دایێ وگۆتێ:
- خێره خهبباب..
خهببابى پتر خۆ نێزیكى وى؛ دا دهنگێ وى نهگههته كهسێ دى، وگۆتێ:
- موحهممهدێ هاشمى، مانێ تو دنیاسى..
- باش..
- موحهممهد یێ دبێژت خودێ ئهو بۆ پێغهمبهرینیێ هلبژارتیه، وهحى بۆ وى هنارتیه، وئهو تشتهكى دخوینت دبێژت: ئهڤه گۆتنا خودێیه.. تو چ دبێژى ئهگهر تو جارهكێ بچیه نك وگوهێ خۆ بدهیێ، كانێ ڕاسته ئهو گۆتنا ئهو دبێژت، یان نه!!
مهسهله پیچهكێ ل بهر صوههیبى یا غهریب بوو، ویا غهریب نهبوو ژى! یا غهریب بوو چونكى هندى ئهو دزانت پێغهمبهر ههر ژ ناڤ ئسرائیلیان دئێنه هلبژارتن، ویا غهریب نهبوو كو پێغهمبهر مرۆڤهكێ وهكى موحهممهدى بت، ئهوێ وى ههمى سالۆخهتێن پێغهمبهر وچاكان ل نك ددیتن، ژ ڕاستگۆیى ودهسپاكى ورهحم وجامێریێ.. وهتد.
گاڤا صوههیبى گوهـ ل ڤى خهبهرى بووى، وى بڕیار دا ئهو ب گۆتنا ههڤالێ خۆ خهببابى بكهت، وبچته نك موحهممهدى، ومهسهلێ ئێكسهر ژ وى بزانت، دا پشتى هنگى بڕیارا خۆ بدهت.. هنگى ژیێ صوههیبى ل دۆرێن بیست ودو سالیێ بوو..
- خهبباب، ئهز دێ موحهممهدى ل كیڤه بینم؟
- ل مالا ئهرقهمى.. ئهوا دكهفته سهر گركێ صهفایێ.. ههر ڕۆژ ئهو دچته وێرێ، وههڤالێن وى لێ كۆم دبن..
سپێدهیا ڕۆژا د دویڤ دا، دهمێ صوههیب چووى دا قهستـا دكـانـا خۆ بكهت، وی ڕێكا خۆ ڤهگوهاست، و ب لایێ گركێ صهفایێ ڤه چو، ودهمێ ئهو گههشتیه بهر دهرێ مالا ئهرقهمى وى ههڤالێ خۆ عهممارێ كوڕێ یاسرى ل بهر دهرى دیت..
عهممارى گۆته صوههیبى:
- ته خێره ڤێ سحارێ تو هاتیه چ ل ڤێرێ..
صوههیب دودل بوو چ بێژت، وبهرى بهرسڤا وى بدهت، گۆتێ:
- وته خێره.. تو ل ڤێرێ چ دكهى؟
عهممارى گۆت:
- من یێ زانى كو موحهممهد ههر ڕۆژ دئێته مالا ئهرقهمى.. لهو من ڤیا بێمه نك وى، وگوهێ خۆ بدهمه وێ ئاخفتنێ یا ئهو دبێژت، كانێ چ مهسهلهیه؟
گاڤا صوههیبى ئهڤ ئاخفتنه ژ وى بهیستى، ئهو ژى بسته بوو كو بێژت:
- ب خودێ ئهز ژى ههر ژ بهر هندێ یێ هاتیم.. ڤێجا باشه، ههما ئهز وتو پێكڤه دێ چین وگوهێ خۆ دهینێ..
پشتى ئهو ب ژۆر كهفتین، وان چار پێنج مرۆڤهك ل وێرێ دیتن: موحهممهد، وههڤالێ وى یێ نێزیك ئهبوو بهكر، وخودانێ مالێ ئهرقهمێ كوڕێ ئهبوو ئهرقهمى، وخهببابێ كوڕێ ئهرهتـتـى.. خهلكێ مالێ ب كهیفخۆشى ڤه پێشوازى ل ههردو مێڤانێن خۆ یێن نوى كر، وپشتى ئهو ل دیوانا پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- ڕوینشتین، وان گۆتێ:
- ئهى موحهممهد، ئهم یێن هاتین دا وێ گۆتنێ (تهئكید) بكهین یا مه ژ ته گوهـ لێ بووى، وگوهێ خۆ بدهینه وێ ئاخفتنێ یا تو دبێژى ئهو گۆتنا خودێیه، ئهگهر قهناعهت بۆ مه پێ چێبوو، ئهم دێ باوهریێ پێ ئینین..
ووێ ڕۆژێ ههمیێ حهتا بوویه ئێڤار، صوههیب وعهممار مانه ل مالا ئهرقهمى، وهنگى ئهو ژ وێرێ دهركهفتن حهتا وان ههردووان ل سهر دهستێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- باوهرى ئیناى، وبووینه ژ كاروانێ دهسپێكێ یێ بارێ گازیا خودێ هلگرتى، و ب كارێ بهلاڤكرنا وێ ڕابووین.. وهۆسا ل مالا ئهرقهمى، صوههیب ئهوێ ژ دهستهكى بۆ دهستهكى هاتیه ڤهگوهاستن، ژ عیراقێ بۆ وهلاتێ ڕۆمێ، بۆ وهلاتێ شامێ، بۆ وهلاتێ عهرهبان.. ژ كوڕێ مهزنێ جهێ خۆ وشوینگرێ وى، بۆ ئێخسیرهكێ گرتى، بۆ عهبدهكێ دئێته كڕین وفرۆتن، بۆ بۆ بازرگان وصنعهتكارهكێ شیران دهوسیت.. ل سهر گرێ صهفایێ ئهوێ دكهفته هنداڤى مالا خودێ ل مهكههێ، ل وى جهێ مرۆڤ دنیایێ زهلالتر دبینت، دلێ صـوهـهیـبـێ ڕۆمـى بـۆ بـاوهریـێ ڤـهبـوو، وئـهڤـه قهدهرا خودێیه دهمێ خودانى بهر ب خێرێ ڤه دبهت، وى بلند دكهت.. دهاڤێت.. ئهو نزانت كانێ دێ ل كیڤه كهڤت، حهتا ئهو هند خۆ دبیت یێ د نیڤا ڕۆناهیێ دا..
وئێڤارى دهمێ تارى هێدى هێدى تژى نهالێن مهكههێ ددبوو، ههردو ههڤالێن ڕێكا نوى: صوههیبى وعهممارى، خۆ ڤهدزى و ژ مالا ئهرقهمى دهركهفتن.. دهركهفتن، نه ب وى ڕهنگى یێ چووینه ژۆر.. دهرازینكهكا ب تنێ وان دهرباس كرى، ب پیڤانا دنیایێ بهوستهك بوو، یان گاڤهك بوو، بهلێ ب پیڤانا دلى ئهو ڤهگوهاستن بوو ژ جیهانهكێ بۆ ئێكا دى، ژ ژیانهكا تارى یا جاهلیهت ل سهر دهسههلات، بۆ ڕۆناهیا ئیسلامێ ئهوا مرۆڤ ب دورستى خۆ لێ دبینت..
و ب ڤێ چهندێ صوههیب سهركهفتیێ ئێكێ بوو ژ مللهتێ ڕۆمێ یێ خۆ گههاندینه ڕۆناهیا خودێ.. لهو ئهو ژ ههژى هندێ بوو ناڤێ وى د تۆمارا یێن ئێكی دا بێته قهیدكرن: ( السُّبَّاقُ أَرْبَعَهٌ: أَنَا سَابِقُ الْعَرَبِ، وصُهَیْبٌ سَابِقُ الرُّومِ، وسَلْمَانُ سَابِقُ فَارسَ، وبِلالٌ سَابِقُ الْحَبَشِ ) ئهوێن بهرى خهلكى ڕاكرین چارن: من بهرى عهرهبان ڕاكر، وصوههیبى بهرى ڕۆمێ ڕاكر، وسهلمانى بهرى فورسێ ڕاكر، وبیلالى بهرى حهبهشیان ڕاكر. ئهڤه ژ پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن دئێته ڤهگێڕان.. بهلێ ئهڤ بهرێڕاكرنه یا بێ بها نهبوویه، وئهو قوربانیێن بۆ هاتینه دان ژى دكێم نهبوون.. بهلێ، پهرتالێ ب قیمهت بت خودان بهایهكێ مهزن پێ ددهت حهتا دگههینته خۆ!!
