ئەو ژنێن مرۆڤاینییا خودێ هلبژارتی
دویـر نینە هندەك كەس هەبن ژ ڤان ناڤ ونیشانان حێبەتی بمینن وپسیار بكەن : ئەرێ ما چێ دبت ژن ژی مرۆڤاینییا خودێ هلبژێرن وبگەهنە ڕێزا مرۆڤێن خودێ ؟
ژن ئەوا د چاڤێن گەلەك نەزانان دا چێكرییەكا نزم وبێ بهایە ، ژێدەرا خەلەتییێ وگونەهێ وسەرداچوونێیە ، چاوا دێ گەهتە پێكەكێ ب كێر هندێ بێت ئەم بێژینێ : مرۆڤا خودێ ؟
هێشتا هندەك كەس هەنە ب ڤێ نزمییێ بەرێ خۆ ددەنە ژنێ ، نە ژ بەر چو ب تنێ چونكی ئەو ژنە ، لەو ئەڤ مرۆڤە د هەمی حسێبێن خۆ دا شاش دبن وهەمی ڕاستییان دەرنشیف دكەن ..
ڤێجا پێخەمەت دیاركرنا شاشییا ڤان ڕەنگە مرۆڤان مە خواست د ڤێ ناڤبڕا تایبەت دا ئەم چەندەكێ ل دۆر وان ژنان باخڤین یێن مرۆڤاینییا خودێ هلبژارتی ؛ دا بۆ هەر كەسەكی ئاشكەرا ببت كو ڕێكا مرۆڤاینییا خودێ ل بەر ژنێ ژی ـ وەكی مـێـری ـ یا ڤـەكـرییە .
وهەر وەسا دا بۆ مە ئاشكەرا ببت كو هژمارەكا مرۆڤێن خودێ ژ زەلامان ، ژ وان یێن ناڤ ودەنــگــێ وان د ناڤ خـەلكی دا دبەلاڤ ، ئەو بوون یێن ل سەر دەستێ هندەك ژنێن مرۆڤێن خودێ هاتینە پەروەردەكرن ، حەتا ڕۆژەك هاتی ئەو شیاین بگەهنە وێ بلندییێ یا ئەو گەهشتینێ .
د پشت هەر مەزنەكی ڕا ژنەك هەیە :
ئیمام ( سوفیانێ ثەوری ) ـ ئەوێ بەری نوكە مە بەحس ژێ كری ـ ژنكەكێ ژ مرۆڤێن خودێ ئەو ل ڕاستییا زوهدێ هشیاركر بوو ، وەكی ژ ڤێ سەرهاتییێ ئاشكەرا دبت : دەمێ سوفیانی ل باژێڕێ كووفە دەست ب وەرگرتنا حەدیسێ كری دەیكا وی گـۆتێ : كوڕێ من ! بۆ خۆ بخوینە وبلا تە چ خەم نەبن ، ئەز ب تەشییا خۆ دێ تە ب خودان كەم .. ئەی كوڕێ من ! هەر جارەكا تە دەه حەرف خواندن بەرێ خۆ بدێ ئەگەر تو چو نەهاتبییە گوهاڕتن وچو ل تە زێدە نەبت ، تو بزانە ئەوا تە خواندی چو مفا نەگەهاندییە تە .
ووەسا چێبوو سوفیان ب تەشییا دەیكا خۆ هاتە ب خودانكرن ، و ب شیـرەتا وێ كر ، حەتا ڕۆژەك ب سەر دا هاتی ئەو بوویە ( أمیر المؤمنین ) د علمێ حەدیسێ دا .
و ل جهەكـێ دی سوفـیـان بەحسێ دەسپێكا خۆ دكەت ودبێژت : (( ژنەكا عیبادەتكەر ل كووفە هەبوو دگۆتنێ ( بنت أم حسان ) ، ڕۆژەكێ ئەز چوومە مالا وێ ، من دیت مالەكا خالـییە ب تنێ حێسیلكەكا دڕیای لـێ هەبوو ، گاڤا من حالـێ وێ دیتی من گـۆتێ : تە هندەك پسمامێن زەنگین یێن هەین ما ئەگەر تو داخوازێ ژ وان بكەی ئەو هندەك زەكاتا خۆ بدەنە تە چێتـر نینە ژ ڤی حالـی یێ تـو تـێـدا ؟ ئـیـنـا ئەو ل من زڤڕی وگـۆت : ئەی سوفیان حەتا ڤێ دەلیڤەیێ تو د چاڤێن مـن دا گـەلـەك بووی بەلـێ ژ نوكە وێڤە تو د چاڤێن من دا هاتییە خوار .. ئــەی سـوفیان تـو ژ من دخوازی ئەز دنیایێ ژ وان بخوازم یێن دنیا نە د دەستی دا ؟ ب خــودێ كـەمـە ئـەز شەرم دكەم دنیایێ ژ وی بخوازم یێ دنیا د دەستان دا .. )) .
هینگی سوفیانی كرە گری ، ژنكێ گـۆتێ : ئەی سوفیان بێژە ( الحمد لله ) ، گـۆت : من گـۆت ( الحمد لله ) ، وێ گـۆت : تە حەمدا خودێ كر ؟ من گـۆتێ : بەلـێ ، وێ گـۆت : ڤێجا پێتڤییە تو شوكرا خودێ بكەی كو وی تەوفیقا تە دای حەتا تو حەمدا وی بكەی ، سوفیانی گـۆت : من شەرم ژ خۆ كر وئەزمانێ من نەگەڕیا ، وگاڤا من ڤیای دەركەڤم وێ گــۆتــە مــن : ئــەی سوفیان ! تێرا مرۆڤی هەیە كو مرۆڤ یێ نەزان بت ئەگەر وی كەیف ب زانینا خۆ هات ، وتێرا مرۆڤی هەیە كو مرۆڤ یێ زانا بت ئەگەر ئەو ژ خودێ ترسیا ، ئـەی سوفیان ! تو بزانە هندی دلە ژ كەفتنێ ڕزگار نابت حەتا هەمی خەمێن وی نەبنە ئێك خەم !
سـوفـیان دبـێـژت : هــەر جـارەكا دبوو شەڤ ئەڤ ژنكە دا ڕابت دەست ب نڤێژێن شەڤێ كەت وبێژت : ئیلاهی ! نوكە هەر ئێك وخۆشتڤییێ خۆ یێن ماینە د گەل ئێك ، وئەز یا مایمە د گەل تە ئەی خۆشتڤی .
وگاڤا هندەكان گـۆتـبـایـێ پــیــچـەكێ بۆ خۆ ڕازێ ، ئەو دا بێژت : ڕازانا د قەبری دا تێرا من هەیە .
سوفیان دبێژت : من بەرێ خۆ دا خۆ وبەرێ خۆ دا وێ من خۆ دیت ئەز چو نینم .
( بشر ئەلـحـافـی ) ئەوێ تەقوا گەهشتییە نك وی وڕاوەستیای دبێژت : من تـەقوا بۆ خۆ ژ خویشكا خۆ وەرگرتییە .. خویشكا وی ئەوا سەرهاتییەكا وێ د گەل ئیمام ئەحـمـەدی پشتی دەلیڤەیەكا دی دێ ڤەگوهێزین .
زاهدێ ئوممەتێ ( عەبدللاهێ كوڕێ موبارەكی ) حەتا مری ژی ب ژنكەكا خودان باوەر یێ داخبار بوو ، جارەكێ وی ئەو ل مەكەهێ دیتبوو ئەو چل سال بوو ژ ئایەتێن قورئانێ پێڤەتر چو ئاخفتـن ژ دەڤێ وێ دەرنەكەفت بوون ، ئەو دترسیا گۆتنەكا خەلەت بێژت ڤێجا خودێ غەزەبێ لـێ بكەت .
ژن .. دەمێ دبتە مرۆڤا خودێ :
مرۆڤ ـ چ ژن بت چ مێر ـ دەمێ دگەهتە پێكەكا بلند د باوەرییێ دا ودبتە مرۆڤێ خودێ ، ڤیانا خودێ ب ڕەنگەكێ وەسا دكەفتە د دلـی دا كو ژ خودێ پێڤەتر ئەو كەسێ دی نەبینت ، وچونكی ئەو كەسێ دی نابینت ئەو ژ كەسێ دی ناترست ، ومرن وی ژ حەقییێ پاشڤە لـێ نادەت ، ما نە خودێیە ڕزقی ددەت ؟ ما نە ئەوە خۆشییێ ونەخۆشییێ ددەت ؟
ـ بەلـێ !
ڤێجا بۆچی ئەو هیڤییێ ژ ئێكێ دی بكەت ، یان ژ ئێكێ دی بتـرست ؟
ئەو فیـرعەونێ حەتا ئەڤرۆ ناڤێ وی بوویە نیشانا سەربڕینێ وستەمكارییێ ، زڕتەكەك بوو ژ وی ڕەنگێ ژ خۆ نەدگرت زوی ب زوی ل سەر عەردی ب ڕێڤە بچت ، غوروورا وی وسەرشۆرییا مللەتێ وی ئەو گەهاندبوو هندێ كو هزر بكەت خودایێ بلندتر ئەوە ، فیـرعەونەكێ وەسا بوو مەژییێن خەلكی كلیل كربوون ، ونەدهێلا كەسەك بێی دەستویرییا وی هزرێن خۆ بكەت یان خەونەكێ ببینت !
دەمێ خودێ ڤیای دفن بلندییا ڤی فیـرعەونی دەرنشیف بكەت ولاوازییا وی بـەرچاڤ بـكـەت ژنكەك ڤێڕا بەردا .. ( ئاسیایێ ) كابانییا مالا وی كوفر ب خودینییا وی كر ، وبەرگرییا زڕتەكییا وی كر .
چاوا ئەو فیـرعەونێ چیا دحەلینت ، وبچویكا د زكێن دەیكێن وان دا دبزدینت ئەڤرۆ ژنكەك هەڤڕكییا وی بكەت وپێ ل بڕیارا وی بدانت ؟ ئەڤە چێ نابت ! فیـرعەون ب هەمی ڕێكان هاتێ ، ونەشیایێ .. گهماعكرنێ چو پێڤە نەهات ، گەف وترساندن یا ژ خۆ بوو ، دویماهییێ بڕیار دا ئەو بێتە عەزابدان ؛ دا بزانت كانێ هێزا فیـرعەونی چەندە ..
زەبانییێن فیـرعەونی ئەو بر ل سەر خیزەكێ شاریای و ل بەر چاڤێ ڕۆژا ئاریای ڕازاند ، دەست وپییێن وێ ب عەردی ڤە زنـجـیـركرن ، جار ئاڤا كەلاندی لـێ دڕەشاند وجار ژی ب پـرچـا سەری ڤە دهلاویست ، كەڤر دداننە سەر سنگی ویاری بۆ خۆ ب عەزابدانا وێ دكـر ، وئـەو هەر یا ب گڕنژین بوو وناڤێ خۆشتڤییێ وێ یێ ئێكانە ژ سەر ئەزمانی نەدچوو ، ( ئەللاه ، ئەللاه ) ئەو ئاوازێ شرین بوو یێ خەما وێ ل بەر وێ سڤك دكر ، دویـمـاهییێ دەمێ عەزاب ژ هێزا وێ دژوارتر لـێ هاتی بەرێ وێ ما ل عەسمانی ودلـێ وێ د گەل ئەزمانێ وێ یێ ژ بەر عەزابێ گران بووی دگـۆت : خودایێ من ! تو خودانێ مـنـی ، تــو ئاڤاهـییەكی بــۆ مــن ل نــك خــۆ د بەحەشتێ دا ئاڤا بكە ، ومن ژ فیـرعەونی وكارێ وی ڕزگار بكە .
وخودێ داخوازا وێ ب جه ئینا ورحا وێ ستاند وئەو ژ ناڤ لەپێن زەبانییێن فیـرعەونی ئینادەر وسەرهاتییا وێ بۆ خودان باوەران ڤەگێڕا وكرە نـمـوونەیێ خۆگۆریكرنێ .
وجارەكا دی ژی مـرۆڤـەكا خودێ د گەل ڤی فیـرعەونی ب هەڤڕكی چووبوو :
كچا فیـرعەونی خدامەك هەبوو هەر جار كارێ وێ دكر ، ڕۆژەكێ دەمێ خدامێ سەرێ وێ شە دكر ، شەیێ وێ ژ دەستان كەفت وێ گـۆت : ب ناڤێ خودێ .. كچكێ گـۆتێ : بابێ منە خودێ ؟ خدامێ گـۆتێ : نە ! ئەللاه خودایێ مـنـە وخودایێ بابێ تەیە ، كچكێ گـۆت : دێ بۆ تە بێژمە بابێ خۆ ، وێ گـۆت : بێژێ ..
دەمێ فیـرعەونی ب مەسەلا وێ زانی گەلەك تەنگاڤ بوو ، چاوا دێ چێ بت دینێ مـووسـای ڕێـكـا خـۆ ل مـالا من ببینت ؟ دڤێت ئەو تشتەكێ وەسا بكەت هەیبەتا خۆ بكەتە د سـەرێ خـەلـكـی ڕا دا كەسەكێ دی چاڤ ل خـدامـێ نەكەت ، فیـرعەونی بڕیار دا خدامێ ب عەیال ڤە بۆ وی بینن ، چەند دەلیڤەیەك بوون خدام هاتە ئامادەكرن ، فیـرعەونی پسیار ژێ كر ، وێ ڕاستی نەڤەشارت وگـۆتێ : من باوەری ب خودێ ئینایە ، هندی هاتێ خدام لێڤە نەبوو ، فیـرعەونی گـۆت : مەنجەلەكا مەزن بینن تژی زەیت بكەن وبداننە سەر ئاگرەكێ بۆش ، پاشی وان ژنك ئینا ووان گـۆتێ : یان دێ لێڤە بی یان ژی دێ كوڕێ تە ل پێش چاڤـێـن تــە هاڤـێـیـنـە د مەنـجـەلـێ دا .. وێ گـۆت : ئەز لێڤە نابم ، وان كوڕێ وێ هاڤێتە د مەنـجـەلـێ دا و د گاڤێ دا گـۆشتێ وی حەلیا ، پاشی عـەیالـەكــێ وێ یــێ دی ئینا وگـۆتــێ : دێ لـێـڤـە بی یان ڤی ژی بهاڤێژینە د مەنـجـەلـێ دا ؟ وێ گـۆت : ئەز لێڤە نـابـم ، ئـیـنـا وان ئــەو ژی هاڤـێـتــە د مەنجـجـەلـێ دا وسۆت ، و ب ڤی ڕەنگی وان عەیالـێ ژنكێ هەمی سۆت ، ودەمێ دۆرا وێ هاتی وبەری وێ ژی بهاڤێنە د مەنـجـەلـێ دا وێ گـۆتە فیـرعەونی : داخوازەك ب تنێ من ژ تە هەیە .. وی گـۆت : بێژە ، ژنكـێ گـۆت : ئەگەر تە ئەز ژی كوشتم هەستیكێن من وعەیالـێ من پێكڤە ڤەشێرە !
خۆ گۆریكەرا ئێكێ :
وحـەتا نەئێتە هـزركرن كو ئوممەتا ئیسلامێ ژ ڤان نـمـوونەیێن خۆگۆریكرنێ یا بێ بارە ، كەرەم كەن د گەل ڤان نـمـوونەیان :
مالەك هەبوو ژ سێ مرۆڤان پێك دهات : دەیك وباب وكوڕەك ، دەمێ ڕۆناهییا ئیسلامێ بەلاڤ بووی وان هەر سێیان دلێن خۆ بۆ ڤەكرن وگەهشتنە ناڤ ڕێـزا مـرۆڤێن خودێ ، دوژمنێن خودێ گەلەك ب ڤێ چەندێ تەنگاڤ بوون ، ڕابوون كەربا خۆ هەمی داڕێتە سەر خـەلـكـێ ڤـێ مالا بچویك وهەژار وكەیفخۆش ، هێڕشەكا دڕندە دا سەر مالـێ ، هەر ئێك ب لایەكی ڤە بر ، پاشی هەر سێ ل جهەكی كـۆم كرن ودەست ب عەزابدانا وان كر ، وهـنـدی عـەزابـەكا دژوار بوو هەر بێن بێنە ئێك ژ وان دلگرتی دبوو ..
وعەدەتێ پێغەمبەری بوو ـ سلاڤ لـێ بن ـ هەر ڕۆژ جارەكێ دا د بەر وی جهی ڕا چت یێ ئەڤ خێزانە لـێ دهاتە عەزابدان ، دلـێ وی بۆ دحەلیا وچو پێڤە نەدهات ، گاڤا دهاتە ڕاستا هەر سێیان وئەو د ڤی حالـی دا ددیتـن ب نك وان ڤە سەح دكر ودگـۆت : ( صبراً آل یاسر ، فإن موعدكم الجنة ـ ئەی بنەمالا یاسری صەبرێ بكێشن ، ژڤانێ هەوە بەحەشتە ) .
ئەگەر ئەو د دنیایێ دا هەوە بژالە كەن ، خودێ ل بەحەشتێ دێ هەوە گەهینتە ئێك .. ئەگەر هەوە بڤێت بەرێ خۆ بدەنە خێزانەكا خەلكێ بەحەشتێ بەرێ خۆ بدەنە خێزانا یاسری : یاسرێ كوڕێ عامری ، وژنكا وی سومەییایا كچا خەییاگی ، وكوڕێ وان عەممار .
بابێ وكوڕی نوكە دێ هێلین ودەلیڤەیێ دێ بۆ دەیكێ خۆش كەین ؛ دا بزانین كانێ چاوایە دەمێ ژن بەرپەڕێن خۆگۆریكرنێ تۆمار دكەت ..
فیـرعەونێ ڤێ ئوممەتێ ( ئەبووجەهلی ) ڤیا سەرهاتییا برایێ خۆ فیـرعەونی كەڤن دوبارە بكەتەڤە ، وئەو ژی قەهرەمانییا خۆ ل سەر سەرێ ژنەكا بێ دەسهەلات ب كار بینت ، فەرمان دا سومەییا ل سەر خیزێ شاریای بێتە درێژكرن ودەست وپییێن وێ ب عەردی ڤە بێنە گرێدان ، شیان سەر وچاڤێن وێ ب ئاسنێ سۆركری داخ كەن و ب ئاڤا كەلاندی بسوژن ، بەلـێ پا نەشیان دلـێ وێ داگیـر بكەن .. ڕۆژەكێ فیـرعەونێ ئوممەتێ گـۆتێ : خەبەران بێژە موحەممەدی وخودایێ وی .
وێ چو پێڤە نەهات دەست وپییێن وێ دگرێدای بوون ، لەو دەڤێ خۆ تژی تف كر وسەر وچاڤێن ئەبوو جەهلی پێ تەڕكرن ، وئەگەر دەستێن وێ هنگی دڤەكری بان دویر نینە وێ دەستێ خۆ دابا پاش وشەقەكا وەسا تێ وەراندبا سـەرێ وی هــژیابا دا بەلكی عەقلەك هاتبایێ ! ئەبوو جەهلی دەست دا رمەكی و ل پێش چاڤێن كوڕێ وێ وزەلامێ وێ دربەكێ وەسا دانایێ ڕحا وێ بلندكرە بەحەشتێ ..
وئەڤە ئێكەمین بەرپەڕێ خۆگۆریكرنێ بوو د دیرۆكا ئیسلامێ دا ب دەستێ ژنەكا خودان باوەر هاتییە تۆماركرن ، وئێكەمین مرۆڤی ژ ئوممەتا موحەممەدی ڕحا خۆ پێشكێشی دینێ خودێ كری سومەییا بوو . ئەی خودانێن بەرێخۆدانا نزم بۆ ژنێ ڤێ ڕاستییێ باش بزانن !
نـمـوونەیێن بژارە :
ژن ژی ـ وەكی زەلامی ـ گاڤا بوو ئێك ژ مرۆڤێن خودێ دنیا ب هەمی خۆشییێن خۆ ڤە نەشێت پێ بەستێ ل دلـێ وێ بكەت ، یان ئێكا هند ژێ چێ كەت كو ئەو كەسەكێ دی ژبلی خودێ ببینت ..
گەلەك ژن هەنە ئەم دبینین ژ بەر كێم باوەرییا وان گـاڤـا مـالـخـۆیـێ وان دمـرت ، ئـەو ژ هـەمــی دلـێ خـۆ هزر دكەن كو ئێدی خلاس دەرگەهێ ڕزقی ل وان هاتەگرتن ، لەو دێ بتە لاڤ لاڤا وان ، بۆ ڤان توخمە ژنان ڤێ سەرهاتییا كورت دێ ڤەگێڕین :
1- ل سەر دەمێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دەمێ موسلمان ژ غەزایەكێ زڤڕین ، ژنكەكا موسلمان چوو بەراهییا لەشكەری پیسارا زەلامێ خۆ كر كانێ یێ ب سلامەتە یان نە ؟ گاڤا زانی یێ شەهید بووی ، هندەك ژنكان ـ هەر وەكی بۆ جەڕباندن ـ گـۆتێ : ئەڤە مالـخـۆیێ مالا تە چوو ، كی دێ تە ب خودان كەت ؟
ژنـكـێ گـۆتە وان : ب خودێ من ئەو نەنیاسییە ( رازق ) من ئەو یێ نیاسی خورا . یەعنی : ئەوێ رزق ددا مە نە ئەو بوو ، خودێ بوو ، وئەگەر ئەو مر وچوو خودێ یێ مای ونامرت (وفي السماء رزقكم وما توعدون ، فورب السماء والأرض إنه لحق مثلما أنكم تنطقون) ، مرۆڤێن خودێ باوەرییەكا موكم هەیە كو ئەوێ رزقی ددەت ب تنێ خودێیە ، ونە كەسێ دییە ، لەو ئەو قەت خەما رزقی ناخۆن .
2- ( حاتەمێ ئەصەم ) ناڤەكێ گەشە ل عەسـمـانـێ زوهدێ ، ونێزیكە بێژین ئەو وزوهد د دیرۆكا ئیسلامێ دا دو پەیڤن بۆ ئێك ڕامانێ .. ئەڤی حاتەمی سالەكێ كرە دلـێ خۆ بچتە حەجێ ، ودەمـێ وی ئـەڤ داخـوازا خـۆ بـۆ خـەلـكـێ مالا خۆ ڤەگێڕای وان گـۆتێ : چوونا حەجێ ب هەیڤان ڤەدكێشت وگاڤا تو چووی ئەم دێ مینینە بێ خودان ، تو دێ مە بۆ كێ هێلی ؟ كچەكا حاتەمی هەبوو ژ بابێ خۆ فێری زوهدێ بووبوو ، وێ گـۆت : بهێلن بلا بچت ، رزقێ مە د دەستێ وی دا نینە .
حاتەم چوو ، هەچی تشتێ د مال دا هەی عەیالـێ وی خوار حەتا چو نەمای ، ئینا هەمییان گازندە ژ كچكێ كرن وگـۆتێ : ئەگەر تو نەبای بابۆ نەدچوو ، ئەڤە ئەم ماینە برسی ، كی دێ پارییەكێ نانی دەتە مە ؟
ڤان گـۆتنێن وان كچك تەنگاڤ كر ، ئینا وێ دەستێن خۆ سەرئەڤراز كرن وهەوارێن خۆ گەهاندنە خودێ : یا ڕەببی ! تو من شەرمزار نەكە ، تویی رزقی ددەی تو د هەوارا مە وەرە .
وێ ڕۆژێ میـرێ باژێڕی د بەر خانیكێ وان ڕا بۆری ، گازی زەلامەكێ خۆ كـر : كانـێ هندەك ئاڤێ بۆ من ژ ڤێ مالـێ بینە ئەزێ تێنیمە . پشتی ئاڤ بۆ ئینای ، میـری پسیاركر : ئەڤە مالا كێیە ؟
هندەكان گـۆت : مالا حاتەمێ ئەصەمە ، میـری ناڤ ودەنگێن حاتەمی وزوهدا وی گوهــ لـێ بووبوون ، ڤیا سەرا حاتەمی بدەت ، وگاڤا قەستا مالـێ كری زانی حاتەم یێ چوویە حەجێ وكەس نەمایە چاڤێ خۆ بدەتە مالا وی ، ئینا میـری ئەو پارێن زێڕی یێن ڤێ هەین هەمی هاڤێتنە بەر عەیالـێ حاتەمی وگـۆتە هـەڤـالـێـن خـۆ : هەچییێ ئەز بڤێم دێ وێ كەت یا من كری ، وان ژی چاڤ ل میـری كر وزێڕێن خۆ دانانە وێرێ وچوون .
كەیفەكا مـەزن بـۆ عەیالـێ حاتەمی چێبوو ، گاڤا كچا حاتەمی ئەڤ چەندە دیـتـی كـرە گــری ، دەیكا وێ گـۆتێ : تە خێرە ؟ كچكێ گـۆت : دادێ ئەز ژ بەر هندێ یا دگریم ئەڤە عەبدەك بوو بەرێ خۆ دا مە ئەم زەنگین بووین ، ڤێجا پا دێ چاوا بت ئەگەر خودێ بەرێ خۆ بدەتە مە ؟
3- وسەرهاتییا دەیك وبابێن عەبدللاهێ كوڕێ موبارەكی :
موبارەك مرۆڤەكێ ترك بوو ، قەدەرێ بۆ وی حەزكر بوو ئەو ببتە عەبدێ مرۆڤەكێ هەمەدانی یێ دەولەمەند ، ئەڤی مرۆڤی بیستانەكێ تێر داروبار وخودان بـەرهـەم هەبوو ، لەو وی فەرمان ل عەبدێ خۆ موبارەكی كربوو كو حەرەسییێ ل ڤی بیستانی بگرت .. ڕۆژەكێ زەلامێ هەمەدانی چوو ناڤ بیستانی وگـۆتـە عەبدێ خۆ :
ـ هنارەكا شرین بۆ من بینە .
ئەو چوو هنارەك بۆ كر وئینا ، گاڤا خودانی هنار شكاندی وتام كرییێ دیت یا ترشە ، ئینا ب عێجزی ڤە گـۆتـێ :
ـ من گـۆتبوو تە هنارەكا شرین بۆ من بینە نە یا ترش !
ئەو چوو هنارەك ژ بنەكا دی كر وبۆ سەییدێ خۆ ئینا ، پشتی سەییدی تام كرییێ ئەو ژی ترش دەركەفت ، ئینا لـێ حەیتاند وگـۆتـێ :
دیارە تـو تــرشـی وشرینی ژێك جودا ناكەی ؟ ئەزێ دبێژمە تە هنارەكا شرین .. ئـەو چـوو هـنـارەكا دی ئینا ئەو ژی ترش دەركەفت ، عەقل د سەرێ خودانی نەما ، گـۆتـێ :
ـ تو نابێژییە من مەسەلا تە چیە ؟
موبارەكی ب ئەدەبەكێ زێدەڤە گـۆتـێ :
ـ ل من نەگرە ، ب ڕاستی ئەز نزانم كیژ بن یا شرینە وكیژ یا ترشە !
زەلامی باوەر نەكر .. گـۆتـێ :
ـ ما تە تام نەكرییە هناران ؟
وی گـۆت :
ـ نەخێر .. تە ئەزێ دانایـمـە بەر بیستانی دا حەرەسییێ لـێ بگرم وتە دەستویری نەدایە من كو ژێ بـخـۆم .
خودانێ بیستانی ژ گـۆتنا وی حێبەتی ما ، وچـەنـد ڕۆژەكان زێرەڤانی لـێ كر دا بزانت كانێ گـۆتنا وی یا ڕاستە یان نە ، وپشتی ڕاستییا گـۆتنا وی بۆ خودانێ بیستانی ئاشكەرا بووی ئەو د چاڤێن وی دا مەزن بوو ، وئنیەتەك كرە دلـێ خۆ .. ڕۆژەكێ چوو ناڤ بیستانی و ل نك موبارەكی ڕوینشت وگـۆتـێ :
ـ من كچەكا هەی گەلەك كەسان یا خواستی ، تو بێژی ئەز وێ بدەمە كێ ؟
موبارەكی گـۆتێ :
ـ ل جاهلـیـەتێ بـەرێ خـەلـكـی ل مـالـبـات ومال مەزنان بوو ، وجوهییان بەرێ وان ل زەنگینییێ بوو ، وفەلان بەرێ وان ل جوانییێ بوو ، وبەرێ ڤێ ئوممەتێ یێ ل دینی .
زەلامێ هەمەدانی زڤڕی مال وسوحبەتا عەبدێ خۆ بۆ ژنكا خۆ ڤەگێڕا ، وگـۆتێ :
ـ ژ موبارەكی پێڤەتر كەس ب كێر كچا مە نائێت ..
ووی موبارەك ئازاكر وكچا خۆ دایێ ، وچونكی كـۆمـبـوونـا وان بۆ خودێ بـوو نـەبـوو چـو تـشـتـێـن دی ، خـودێ بـەرەكـەت هـاڤـێـتـە ڤێ كـۆمـبـوونێ و ( عەبدللاهێ كوڕێ موبارەكی ) بەرهەمێ ڤێ دارا پیـرۆز بوو ..
4- وكانێ چاوا مرۆڤاینییا خـودێ ئێكا هـنـد ژ خودانی چێ دكەت كو ئەو ـ د ڕێكا خودێ دا ـ ب كەیف خۆ بهاڤێتە د ئاگری دا ، وەسا ئەو خودانی وە لـێ دكەت كو ڤیانا پێغەمبەری ژی ـ سلاڤ لـێ بن ـ د سەر هەر تشتەكی ڕا ببینت : ل ڕۆژا ئوحودێ دەمێ ئەو ب سەرێ موسلمانان هاتی یا هاتی ، كافران كرە دەنگ كو وان پـێـغـەمـبـەر ـ سـلاڤ لـێ بـن ـ یێ كـوشـتـی ، منافقان ئەڤ سوحبەتە گەهاندە مەدینێ ، ( ئەنەسێ كوڕێ مالكی ) دبێژت : ڕۆژا ئەم ژ شەڕێ ئوحودێ زڤڕین ژنكەكا ئەنصاری هاتە بەراهییا مە ؛ دا پسیارا مرۆڤێن خۆ بكەت ، وگاڤا وێ زانی كو باب وكوڕ وبرا وزەلامێ وێ هەمی یێن هاتینە شەهیدكرن وێ گـۆت : بێژنە من حالـێ پێغەمبەری چیە ؟
هندەكان گـۆتێ : یێ باشە ئەڤەیە د گەل مە .
وێ گـۆت : كانێ نیشا من بدەن .. وگاڤا هاتییە ڕاستا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆتێ : ئەز ب دایباب ڤە گۆری تە بم ئەی پێغەمبەرێ خودێ پشتی تە هـەر موصیبەتەكا هەبت یا سڤكە ، هندی تو یێ ساخ بی ئەز خەما تشتەكی ناخۆم .
5- ودڤێت ژ بیـر نەكەین كو هەر ل ڕۆژا ئوحودێ دەمێ تەنگاڤی ل سەر موسلمانان دژوار بووی ، وگەلەك خودان باوەر هژیاین وسەرێن ڕێكا ل بەر بەرزە بووین ، وهندەكا شیـرێن خۆ داناین وگـۆتین : ما شەڕكرنا مە بۆچییە مادەم پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ هاتە كوشتـن ؟ هنگی كتەكا كێم ژ خودان باوەران كو ب تبلێن دەستی دهاتنە هژمارتن ل سنگێ شەڕی بوون و ل دۆرێن پـێـغـەمـبـەری بووبوونە مەتالەكێ پیلایی دا چو نەخۆشی نەگەهنێ ، ئێك ژ وان ( نوسەیبایا كچا كەعبێ ئەنصاری ) بوو ، ئەوا ل وێ ڕۆژێ سێزدە برین كەفتینە لەشی .. ( نوسەیبایێ ) ل مەیدانا شەڕی كوڕێ خۆ عەبدللاه دیت یێ بریندارە وخوین یا ژ برینا وی دزێت ، ب نك ڤە چوو برینا وی گرێدا وگـۆتێ ڕابە شەڕی بكە !
6- هندا كچا عوتبەی ئەوا ل ڕۆژا ئوحودێ دەمێ دیتی شكەستـن كەفتە ناڤ ڕێزێن لەشكەرێ قورەیشییان پاشپاشكی ڕەڤی وقێژی وهاوارێن وێ وهـەڤـالێن وێ دگەهشتنە عەسمانی ، پشتی مرۆڤاینییا خودێ هلبژارتی وهاتییە د ئیسلامێ دا د گەل لەشكەرێ موسلمانان چوو شەڕێ یەرمووكێ ، گاڤا وێ دیتی شەڕ دژوار بوو وكوشتنەكا مەزن كەفتە ناڤ ڕێزێن موسلمانان ، دارێ خیڤەتێ هلكێشا وگـۆتە هەڤالێن خۆ ژ ژنكێن موسلمانان ئەوێن ل پشت لەشكەری : وەرن دا دهەوارا موسلمانان بچین .. ب ستوینا خیڤەتێ !
ژن وعیبادەت وترسا ژ خودێ :
مرۆڤێن خودێ ـ وەكی گەلەك جاران مە گـۆتی ـ هەر تشتەكێ دنیایێ دەمێ ئەو دبینن بێهنا مرنێ ژێ سەح دكەن .. ( یەزیدێ رەققاشی ) دبێژت : (( ئەگەر تە پێ خۆش بت بەرێ خۆ بدەیە خۆشییێن دنیایێ ، وەرە دا بۆ تە بێژم : د گەل جـەنازەكی دەركەڤە ئەها دنیا هەمی ئەوە ، وهەر گاڤ قەبرەكی د گەل خۆ هلگرە ، نە ئاخا وی ، هزرا وی .. )) .
1- ( عەفیـرا ) ژنـەكـا خـودێ نـاس بـوو ، هـنـد عیبادەت دكر خەلكی ناڤێ وێ كربوو ( عەفیـرا عیبادەتكەر ) ، ڕۆژەكێ هندەك مرۆڤان گـۆتێ : دوعایان بۆ مە ژ خودێ بكە ، وێ گـۆت : ئەگەر گونەهكار لال ببان پیـرا هەوە هەر نەدشیا باخڤت ، بەلـێ پا خودێ خودانێ قەنجییان ئەمرێ مە گونەهكاران كرییە كو دوعایان ژێ بكەین ، خودێ جهێ هەوە بكەتە بەحەشت ومرنێ قەت ژ بیـرا هەوە نەبەت !
دبێژن : جارەكێ برازایەكێ ( عەفیـرایێ ) ژ سەفەرەكێ زڤڕی ، هندەك چـوونـە نك دا مزگینییێ بدەنێ ، وێ كرە گری ، وان ب مەندەهۆشی ڤە گـۆتێ : ئەڤرۆ ڕۆژا كەیف وخۆشییێ یە ڤێجا ئەڤە چ گرییە ؟ وێ گـۆت : ئەز ب خودێ كەمە هندی بیـرا ئاخـرەتـێ د دلـێ من دا هەبت كەیف جهێ خۆ ل نك من نابینت ، هاتنا برازایێ من بیـرا من ل وێ ڕۆژێ ئینا دەمێ ئەم بۆ نك خــودێ دئێینە بـرن ، ڤێجا وێ ڕۆژێ یێ ب كەیف ویێ ب خەم ژێك جودا دبن .
2- هەر تشتەكـێ هـەی بـیـرا وان ل مـرنـێ دئینتە ڤە ، لەو ب شەڤ وڕۆژ ئەو لەزێ ل خێران دكەن ، ( ریاحێ قەیسی ) ئێك ژ وان مرۆڤان بوو یێن كو ب شەڤ وڕۆژ عیبادەتێ خودێ دكـر ، جـارەكـێ وی ژنـەك بۆ خۆ ئینا .. گـۆت : ئەز دێ وێ جەڕبینم كانێ ئەو چ ژنە ؟ ل شەڤەكێ وی خۆ د خەو بر ، ل چارێكا ئێكێ ژ شەڤێ ژنك ڕابوو دەست ب نڤێژان كر وگازی زەلامێ خۆ كر ، گـۆتێ : هلۆ نڤێژان بكە ، وی گـۆت : باشە دێ ڕابم ، وڕانەبوو .. گاڤا بـوویە نـیـڤـا شـەڤـێ جارەكا دی گازی كرێ ، وی گـۆتێ : باشە ، وڕانەبوو ، ل دویماهییا شەڤێ جارەكا دی ژێ خواست ئەو ڕابت عیبادەتی بكەت ، بەلـێ ئەو ڕانەبوو ، ئینا وێ ریاح هژهژاند وگـۆتێ : شەڤ بۆری وعیبادەتكەرێن قەنـجـیـكار جڤاتێن خۆ دانان وهێشتا تو یێ نڤستییی ، هەوار ئەڤە كی بوو تو ل من كرییە بەلا ؟
3- ( حەبیبێ عەجەمی ) ژی ژنەك هەبوو ب شەڤێ بۆ كرنا عیبادەتی ئەو هشیار دكر ودگـۆتێ : ڕابە ، شەڤ بۆری ، وڕێكەكا دویر یا ل بەرا تە هەی ، زادەكـێ كـێـم تە یێ هەی ، وكاروانییا بـەری مـە یا ڕاكــری وئەم یێن هێلاین ..
4- ڕۆژەكێ ژنكەك هاتە مالا ئیمام ئەحمەدی ودو پسیار ژێ كرن ، گـۆتێ : ئــەز ژنـكـەكم تەشی درێسم ، هندەك جاران ب شەڤێ چرایێ من ڤەدمرت ئەز ل بەر تاڤە هەیڤێ تەڤنێ خۆ درێسم ، ئەرێ ڕۆژا د دویڤ ڕا دەمێ ئەز تەڤنێ خۆ دبەمە بازارێ دا بفرۆشم ما ئەز بێژمە بكڕی ئەڤە ل بەر چرایی من یێ چێكری وئەڤە ل بەر تاڤە هەیڤێ ؟
ئیمامی گـۆتێ : ئەگەر ل نك تە جوداهییەك د ناڤبەرا هەردو تەڤنان دا هەبت دڤێت بۆ دیار بكەی .
وێ گـۆت : ئـەی ئـیـمام ! ئەگەر مرۆڤێ نساخ بنالت ما ئەڤە دێ بتە گازندە ژ خودێ ؟
ئـیـمـامــی گـۆت : هیڤییا مــن ئـەوە ئەو ببتە گازندە بۆ خودێ نە گازندە ژ خودێ .. پشتی ئەو ژنك ژ مالا ئیمامی دەركەفتی ئیمامی گـۆتە كوڕێ خۆ : من گوه لـێ نەبوویە مرۆڤەك ڤان ڕەنگە پسیاران بكەت ، كانێ ب دویڤ ڤێ ژنكێ دا هەڕە وبزانە كانێ دی چتە كیژ مالـێ ..
عەبدللاهێ كوڕێ ئیمامی دبێژت : ئەز ب دویڤ دا چووم من دیت ئەو چوو مالا ( بشر ئەلـحـافی ) من پسیارا وێ كر ، گـۆتن : ئەو خویشكا بشرییە ، گاڤا ئەز زڤڕیـمە نك بابێ خۆ ومن گـۆتییێ : ئەو خویشكا بشری بوو ، وی گـۆت : من دزانی ئەڤ ژنە دڤێت خویشكا بشری بت .. وئەڤە ئەو بوو یا بشری دگـۆت : من زوهد یا بۆ خۆ ژێ گرتی . (ئەڤ بابەتە مە ژ کتێبا خو (دگەل مروڤێن خودێ) وەگرتییە دا مفا ژێ بهێتە وەرگرتن)
