د ناڤبهرا قهیصهرێ رۆمى
و موقهوقسێ مصرى دا
ل ژۆریا مصرێ، ل سهر لێڤا دهریایا سپى باژێڕێ (ئهسكهندهریێ) وهكى ههمى باژێڕێن دى یێن مصرێ چاڤ وگوهێن خۆ ل سهر دهنگ وباسێن نوى ئهوێن ژ وهلاتێ عهرهبان ڤه دئێن ڤهكربوون.. ڕۆژ بۆ ڕۆژێ كاروانیان دهنگ وباسێن نوى یێن پێشڤهچوونا لهشكهرێ عهرهبان ب ناڤ ئاخا فورسێ ورۆمێ ڤه د گهل خۆ دئینان، عهرهب ئهوێن حهتا دهمهكێ نێزیك د ناڤ صهحرایا خۆ یا شاریاى دا دبهرزه وبێ دهنگ، ودموژیل ب خویندارى وههڤڕكیێن خۆ یێن ناڤخۆیى ڤه، نوكه پشتى پهیدابوونا ڤى دینێ نوى د ناڤ وان دا دێ بێژى نه ئهو مللهتن یێ بهرێ، ڕێزێن وان یێن بووینه ئێك، وئهو باوهریا د دلێن وان دا پهیدابووى ب دینێ وان یێ نوى هێزهكا وهسا ل نك وان یا پهیدا كرى ئهو بشێن خۆ پێ ل بهر سنگێ هێزا كیسراى وقهیصهرى بگرن.. نه بهس خۆ ل بهر بگرن، بهلكى بدهنه ب دویڤ ڤه و د نیڤا وهلاتێ وى دا ڕاهێلنێ، وشكهستنێ ل دویڤ شكهستنێ ب سهرێ وان بینن!!
وئهو دهنگ وباسێن ڤێ دویماهیێ گههشتین كو موسلمان شیاینه پایتهختا كیسراى بستینن، وكیسراى نهچار بكهن كو ئهو ملك ودهسههلاتا خۆ ژ دهست بدهت، وتاج وتهختێ خۆ بهێلت، و ب تهنكا كراسێ خۆ بڕهڤت، ودهربهدهرى كۆلانان ببت، وخۆ ڤهشێرت. وئهو دهنگ وباسێن هندێ دگههینن كو موسلمانان بهرێ لهشكهرێ خۆ یێ دایه وهلاتێ شامێ، ووان ل بهره وێ ب سهرێ قهیصهرى بینن یا ب سهرێ كیسراى ئیناى.. ڤان دهنگ وباسان خهو ژ چاڤێن موقهوقسى مهلكێ قبتیێن مصرێ ڕهڤاندبوو، گهلهك جاران حهتا شهڤ ونیڤ شهڤان وى حسێبێن خۆ لێكددان، دهاته سهرى ودچوو بنى، ڕاسته تاجهكا ل سهر سهرێ وى ههى، وخهلكێ مصرێ وهسا بهرێ خۆ دهدنێ كو ئهو مهزنێ وانه، بهلێ ئهو باش دزانت كو (موجهررهد) سیبهرا قهیصهریه ل مصرێ، ب فهرمانا وى ددهت ودستینت، وڕادبت ودڕوینت، هندهك جاران د دل دا و ب ڤهشارتى وى حهز دكر كو قهیصهر ب ڕێكا كیسراى دا بچت، ودهستێ وى ژ مصرێ بێته بڕین؛ چونكى ئهو زۆر وستهما قهیصهر وستوینێن دهولهتا وى ل مصریان دكهن ژ بهر وێ جوداهیا د ناڤبهرا كهنیسا وان ویا رۆمیان دا ههى، نێزیكه ژ وێ ستهمێ دژوارتر لێ بێت یا كافر وصهنهم پهڕێسێن رۆمى ل دویكهفتیێن مهسیحى دكر ل دهمێ كافریا دهولهتێ، بهلێ ههر زوى ئهو ل خۆ دزڤڕى ودگـۆت: بـاشــه ئـهگـهر قهیصهر ژ ڕێكا وان ڕابوو وشام كهفته دهستێ وان، تو بێژى ئهو بێ دهنگ ببن وهزرا هـاتـنـا ب نـك وهلاتـێ مــه ڤـه نـهكـهن؟ من نهباوهره! ئهڤ موسلمانه وهكى مه ژێ گـوهـ لێ دبــت ل وێ باوهرێـنـه كــو خـودێ ئـهو یێن هنارتین دا دینێ دورست ل دنیایێ ههمیێ بهلاڤ بكهن، وئهگهر ئهو شیان دهست وپیان ل قهیصهرى ژى ببڕن وهكى ل كیسراى بڕین، ئهو بهلا خۆ ژ مه ژى ڤهناكهن، ڤێجا یا باش بۆ مه ئهوه ههڤڕكى د ناڤبهرا وان ورۆمیان دا بهردهوام ببت.
تشتهكێ دى ژى ههبوو دودلى بۆ مهزنێ ئهسكهندهریێ چێ دكر، وهزرا وى بهلاڤ دكر، وئێكا هند ژێ چێ دكر ئهو ب گرنگى ڤه دویچوونا وان دهنگ وباسان بكهت یێن ژ شامێ ڤـه دهـاتـن، ئهو ژى ئهڤه بوو: ئهو د گهل قهیصهرى ل سهر هندێ پێك هاتبوو كو ئهو كچا خۆ (ئهرمانۆسایێ) بدهته قهسگهنگینێ كوڕێ قهیصهرى، ووان وهسا بڕیار دابوو ئهو ل دهمهكێ نێزیك كهیف وشاهیا وان بكهن ب ڕهنگهكێ وهسا مصر وشام ههردو پێڤه موژیل ببن، ئهگهر نه ژ بهر ڤى سهر وبهرى با یێ نوى پهیدا بووى.. وى گهلهك هزرا خۆ د ڤێ چهندێ دا دكر، ومهسهله د سهرێ خۆ دا دئینا ودبر دا چارهیهكێ بۆ ببینت، بهلێ ههر جارهكا دهنگ وباسهكێ نوى ژ لایێ شامێ ڤه دهات (مهعنهویاتێن) وى پتر دهاتنه خوارێ، ڕاسته هندهك جاران وى حهرهس وزێرهڤان ددانانه سهر وى توخویبێ دكـهفـتـه د ناڤـبـهرا وهلاتێ وى وشامێ دا، ونهدهێلا كهس ژ لایێ رۆمێ ڤه بێته د وهلاتێ وى دا؛ دا وان دهنگ وباسان بۆ خهلكى نهڤهگوهێزن یێن ترسێ د دلێن وان دا پهیدا دكهن، ژ وان سهركهفتن وپێشڤهچوونان یێن موسلمانان ب دهست خۆ ڤه دئینان دژى لهشكهرێ هرهقلى.. بهلێ وى ڤیابا یان نهڤیابا هندهك جاران دهنگ وباس دگههشتن.
مهزنێ قبتیان جورهیجێ كوڕێ میناى ئهوێ ب ناسناڤێ موقهوقس دهاته نیاسین، گهلهك جاران د گهل خۆ دكهفته دان وستاندنهكا هویر ل دۆر ڕاستیا وى دینێ نوى یێ موحهممهد پێ هاتى، وئێكهمین جار د ناڤ عهرهبان دا بهلاڤ كرى، وهندهك جاران وى ب ترس ڤه پسیار ژ خۆ دكر: تو بێژى ئهڤه ئهو بن یێن داوودى مزگینى ب هاتنا وان داى دهمێ ئاشكهرا كرى كو ڕۆژهك دێ ئێت جیلهكێ نوى ژ خودان باوهران دێ دهركهڤن گۆتنا خودێ دێ د دهڤێن وان دا بت، وهندهك شیرێن دوسهر دێ د دهستێن وان دا بن، ئهو مللهتان دێ ئهدهب دهن وپادشاهێن وان دێ ئێخسیر كهن، ومهزن وماقویلێن وان زنجیر كهن وبهنه بهر حوكمێ ل سهر وان هاتیه نڤیسین؟
وڕۆژا دهنگ وباسێن ڤهكرنا موسلمانان بۆ باژێڕێ ئۆرشهلیمێ گههشتینه وى ئێكسهر بیرا وى ل مزگینیا ئشعیایێ پێغهمبهر هاته ڤه دهمێ ڕاگههاندى كو ئهو ڕۆژ دێ ئێت یا ئوممهتهكا چاك تێدا ب سهر عهردێ یههووژاى دا دگرت، وهنگى فهرمان دێ ئێتهدان كو بێى شهڕ دهرگههـ بێنه ڤهكرن؛ دا ئهو ئوممهتا چاك یا ئهمانهتى دپارێزت بێته د باژێڕی دا.. وبیرا وى ل گۆتنا زهكهرییاى ژى هاته ڤه دهمێ وى مزگینى داى كو ڕۆژا ئهو ئوممهتا چاك دئێته د باژێڕى دا، مهلكێ وان یێ (عادل) و (مهنصوور) و (راكب) ل سهر پشتا كهرهكى دێ ئێت وباژێڕى وهرگرت، وئـهو ب نـاڤـێ ئاشتیێ بۆ مللهتان دێ ئاخڤت، وملك ودهسههلاتا وى ژ دهریایێ حهتا دهریایێ دێ ڤهگرت.. تو بێژى (صودفه) بت پهرتووكا مه یا پیرۆز ئهڤ ههر سێ سالۆخهته بۆ مهلكێ وێ ئوممهتا چاك دانابن یێن كو ناڤێ مهزنێ موسلمانان (عومهرى) ژ ههر سێ حهرفێن وان یێن ئێكێ پێك دئێن؟ وئهگهر ئهڤ مهلكه عومهر نهبت، یێ كو ژ مهدینێ ل سهر پشتا كهرى سویار بووى حهتا هاتى چوویه د باژێڕێ پیرۆز دا، پا ئهو دێ كى بت؟ مسۆگهر بهتریكێ ئۆرشهلیمێ یێ مهزن صهفرنیۆسى ئهڤ چهنده یا تێ ئینایه دهر، لهو دهمێ وى عومهر دیتى -وهكى بۆ مه ژێ هاتیه ڤهگوهاستن- وى گۆت: ئهڤهیه ئهوێ بهحسێ وى د كیتابا مه دا هاتى كو وهلاتێ مه دێ كهفته د دهستان دا.. گاڤا موقهوقس دگههشته ڤى جهى ژ هزرێن خۆ، وى ههست ب بێن تهنگیهكا مهزن دكر، ئهرێ ئهو چ بكهت ئهگهر هات وعومهرى بڕیار دا بهرێ لهشكهرێ خۆ بهر ب وهلاتێ وى ڤه بدهت؟ وهكى صهفرنیۆسى دهرگههان بۆ ڤهكهت وپێشوازیێ لێ بكهت، یان ژى شیرێ خۆ ل بهر ڕاكهت وئهو مسۆگهر دزانت كو شكهستن دێ بارا وى بت؟
و ل وى دهمێ وى ئهڤ هزره دكرن، ئێك ژ زهلامێن وى یێن نێزیك ب ژۆر كهفت وئهو خهبهرێ نهخۆش گههاندێ یێ ئهڤ هزر وبیره ههمى ژ سهرى هاڤێتینه دهر..
