دا كو ههمی تشتێن مه
ژ بهر خهلكی نهبن
د گۆتنهكا مهزنان دا هاتییه: (وی تشتی بخۆ یێ ته بڤێت، بهلێ وی تشتی بكه بهر خۆ یێ خهلكی بڤێت).
ئهڤ گۆتنه هندێ دگههینت كو یا پێتڤییه مرۆڤ د هندهك تشتێن خۆ یێن تایبهت دا هزرا زهوق و ڤیانا خهلكی بكهت، و وهسا تێ نهگههت كو چونكی ئهو بۆ خۆ دژیت دڤێت ئهو یێ وهسا بت وهكی وی دڤێت، ژ بهر كو ئهو د ناڤ كۆمهكا مرۆڤان دا دژیت، و ئهڤ پێكڤه ژیانه هندهك قهید و گرێكان ل سهر وی فهر دكهت دبت هندهك جاران بارێ وی چهندهكێ ژ بهر گران ببت ژی.
ئهڤه ڕاسته.. و ئهز باوهر دكهم كهسهك ژ مه چو تێبینی و دان وستاندن ل سهر ڤێ چهندێ نینن، بهلێ هندهك جاران ئهز هزرا خۆ د ژینا مه یا نوكه دا دكهم ئهز دبینم ههر ئێك ژ مه بارا پتر ژ ژینا خۆ -ئهگهر نهبێژم ههمییێ- ل دویڤ دلێ خهلكی دبهت و وهكی وان دڤێت نه وهكی وی ب خۆ دڤێت!
بهلكی هندهك ههبن ژ ڤێ گۆتنا من عهجێبگرتی بمینن، و بێژن: ئهڤه چاوایه؟ بهلێ ئهز دبێژمه ڤان كهسان لهزێ نهكهن دا بۆ ههوه ئیسبات بكهم كو بهلێ ئهم هند بۆ خۆ ناژین هندی ئهم بۆ خهلكی دژین، جارێ ئهم دێ ژ وێ گۆتنێ دهست پێ بكهین یا مه ژێ دهست پێ كری: جلك..
ل هاڤینێ دهمێ دنیا یا گهرم ئهگهر ئێك تشتهكی د حهفكا ته بئالینت و بشدینت نیڤ سهعهتێ، ئهرێ بێنا ته تهنگ نابت؟ بهلێ.. باشه ته چهند زهلام دیتینه ل چلێ هاڤینێ وێ كنفا دبێژنێ: (رباط) د ستویێ خۆ دئالینن و ل حهفكا خۆ دشدینن، و خۆ دخندقینن و بێنێ ل خۆ تهنگ دكهن ژ بهر خهلكی.. ئهرێ ژ بهر خهلكی! دا كهس نهبێژت: قیافهتا وی یا كرێته!
ئێك ژ ههوه ئهگهر ئهز بێژمێ: دههـ دهقیقهیان دڤێت تو ل سهر تبلێن پییێن خۆ ب ڕێــڤـــه بــچــی وهكی (لاعبێن سیركێ) ئهوێن ل سهر وهریسان دچن، بهرسڤا وی دێ چ بت؟ ئهرێ ههوه چهند ژنك دیتینه دهمێ ب ڕێڤه دچن هندهك پێلاڤێن وهسا دكهنێ كهعبێن وان وهكی دهرزیكان دزراڤ و بلندن، لهو سپێدێ حهتا ئێڤاری ئهو ل سهر سهرێ تبلێن پییێن خۆ ب ڕێڤه دچن..
بۆچی؟
ژ بهر خهلكی.. دا نهبێژن: ئهڤه چ ژ موێلا نوی نزانن!
ئهگهر ته بڤێت مرۆڤهكی عهزاب دهی دێ جلكهكێ هــنــدێ تــهنگ كهیه بهر جهێ د ناڤ دا نهكهت، دا نهخۆشییێ ببینت.. ئهرێ ههر ئێك ژ ههوه ڕۆژێ چهند كوڕ و كچان دبینت جلكهكێ وهسا تهنگ یێ د بهر دهمێ ب ڕێڤه دچت دێ بێژی دهست و پییێن وی ب زنجیرێن ئاسنی دگرێداینه، نهوێرت ب رحهتی ڕوینته خوارێ نه كو جلك د بهر دا بدڕیێت..
بۆچی ئهو خۆ دئێخته ڤێ عهزابێ؟
ژ بهر خهلكی.. دا كهس نهبێژت: ئهڤه ئێك ژ خهلكێ بهرێیه دهمێ دهیناسۆر هێشتا ههین!
یان ههوه چهند مرۆڤ دیتینه ڕۆژێ ههمییێ سهرێ وان دخوریێت و ئهو نهشێن سهرێ خۆ بخورینن نهكو (تهسریحا) وان یان نازك خراب ببت، و دهمێ ئهو ژ مال دهردكهڤت دوعایا وان یا ژ ههمییان مهزنتر ئهوه چو بایێن ب هێز نهئێن و سهروبهرێ پهرچهما وی تێك نهدهن؟ دا خهلك نهبێژن: ئهڤه چو ژ تهسریحێن نوی نزانت؟!
ههره بهحسێ عهدهتێن مه یێن جڤاكی ژنئینانێ -بۆ نموونه- ژن دهمێ دئێته خواستن نه ئهو نه مرۆڤێن وێ هند پسیار ناكهن كانێ ئهڤ كهسێ هاتییه خوازگینییان هند ئهخلاق ل نك ههیه ب كێر بێت مالهكێ ئاڤاكهت، هندی ئهو پسیارا بهریكا وی دكهن كانێ دێ شێت ئێكا هند بكهت سوباهی ئهو سهرێ خۆ د ناڤ خهلكی دا بلند بكهن و بێژن: مه (رهقهم قیاسی)یێ سعرێ ل بازارا فرۆتنا مرۆڤان شكاند!
ل نك وان تشتهكێ گهلهكێ سورشتییه ئهو زاڤای حهتا گوهان د دهینان ڕا بهێلن بهس بۆ هندێ دا خهلك ههیڤهكێ یان كێمتر بهحسێ ئاههنگا داوهتا وان بكهن.. بلا ههر ڕۆژ ئێك ژ خودانێن دهینی بێنه بهر دهری، بهس ل ڕۆژا كچا وان ژ مال دهردكهڤت یا ب تڕ و نهجمه و قائیش و حهمائل بت..
كچهك ئهگهر هاته خواستن بێی بهرێ خۆ بدهته وی جامێرێ هاتی بخوازت كانێ حالێ وی چیه یان سهقایێ بهریكا وی یێ چاوایه، ئێكسهر دێ لیستهیهكا دویر و درێژ یا داخوازان كهته د دهستێ جامێری دا، دا جامێر بچت و نهئێته ڤه، و ئهو بیست سالێن دی د مالا بابێ خۆ دا ڕوینت دهستهكێ خالی بدانته سهر ئێكێ چو تێدا نه، و ئهگهر بێژییێ: ما چ دهعوهیه؟ دێ بێژته ته: ما ئهز كێمترم ژ كچ خالهتا دۆتماما دهیكا خۆ.. خهلك دێ چ بێژن بۆ من!
دو سێ ڕۆژان بهری تو راتبێ خۆ وهرگری دێ كهڤییه بهر (موازهنێ) كانێ چاوا دێ شێی خۆ گههینییه نیڤا ههیڤێ، پاشی دێ هند بینی ڕۆژا چارێ دو كارتێن داوهتان بۆ ته هاتن، و سێ پیرۆزی چێبوون، و میزانییا ته سهرك و بنك كر، و دڤێت تو خۆ عێجز ژی نهكهی ئهگهر خهلك دێ بێژن: ئهڤه نه یێ ب مرۆڤاینییه..! و خودێ نهكهت ئێك ژ ئویجاخا ته بمرت ئهگهر دڤێت پشكهكا مهزن ژ میزانییا ته بۆ بێشێ بت دا حهفتییهكێ ژنك و زهلامێن بهطال و عهتال بێن شیڤ و فراڤینێ ل سهر حسێبا ته بخۆن.. و نه وه بت خۆ نهرازی كهی ئهگهر دێ خهلك بهحسێ ته كهن و بێژن: ئهڤ چو ژ عهدهتێن دنیایێ نزانت.
و ئهگهر جارهكێ ته بێن تهنگییا خۆ ل سهر ڤان عهدهتێن ههستی گران دیاركر ژی خهلك ئێك ژ دوڕ و جهواهرێن باب و باپیران دێ هاڤێنه د كۆشا ته دا: (ههمی تشت دفهرن، شههی و بههی ب قهرن) یهعنی: هێژ تو دێ دهركهڤی شهرمزار چونكی تو قهرێ خۆ نه ژ دل ددهی!
و ئهگهر جارهكێ تو گهلهك یێ موژیل بووی، و دهستێن ته د ناڤ شۆلهكێ وهسا ڕا بن كو چێ نابت بێته گیرۆكرن، و ب خافلهتی ڤه جهرهسێ لێدا و بێ مهوعد مرۆڤهكێ بهطال ب ژۆر كهت دا هندهكێ ژ وهختێ خۆ ل نك ته بكوژت، یان ئێكێ چو شۆل نهههین تهلهفوون بۆ ته كر دا هندهك سوحبهتێن دارگران بۆ ته بكهت یێن ته چو عهلاقهت پێڤه نهههی.. هشیار بی نهبێژێ: نوكه ئهزێ موژیلم و من مهجال نینه.. چونكی تو دزانی پاشی خهلك دێ چ بۆ ته بێژن!
و ئهگهر مرۆڤهكێ ته یان جیرانهكێ ته یێ هندی قاروونی مال ههی تشتهك بۆ مــالا خۆ كڕی تو ژی چاڤ ل وی بكه.. بلا راتبێ ته تێرا ته نهكهت، دهین كه بدزه تو ژ كیڤه دئینی بینه، یا موهم ئهوه تو ژی وهكی وی بكهی، ئهگهر نه دێ بینه بهنیشتێ ناڤ دهڤێ خهلكی.
خۆ عیبادهت و (شهعائرێن) مه یێن دینی ژی ژ بهر خهلكینه نه ژ بهر خودێ! دهمێ ئێك ژ مه ب عیبادهتهكی ڕادبت هند بهرێ وی لێ نابت خودێ ژ خۆ رازی بكهت هندی بهرێ وی یێ لێ كو خهلك ژێ عێجز نهبن..
بهلكی هوین بێژن: چاوا؟
دێ بێژم: ههچییێ باوهر نهكهت بلا بهرێ خۆ بدهته حهجێن مه -بۆ نموونه-، مرۆڤهك دهمێ ناڤێ وی بۆ حهجێ دهردكهڤت هزرا وی هند ل سهر هندێ نینه دهمێ ئهو دچت دێ چاوا شێت كارێن حهجێ ب ڕهنگهكێ باشتر كهت دا خێرا وی یا تمامتر بت، هندی هزرا وی یا ل سهر هندێ دهمێ ئهو دزڤڕت دێ چاوا شێت هند تێڕك و دیارییان ل سهر وان (فهوجێن مرۆڤان) بهلاڤ كهت ئهوێن پشتی زڤڕینا وی ل بهر دهرگههێ وی دبنه ڕێز، ههر چهنده گهلهك ژ وان ئهون یێن ژ نوی ب مالا وی دكهڤن!!
و دهمێ ئهو گازندهیێ ژ ڤێ چهندێ دكهت، و دبێژت: ئهو مالێ من ل دیارییان خهرج كری دو جاران هندی وی مالی بوو یێ من ل حهجێ ب خۆ خهرج كری، بێژێ ما بۆچی ته وه كر؟ دێ بێژت: ئهز مهجبوورم دا خهلك بهحسێ من نهكهت!
جهژنێن مه یێن دینی ئهوێن ئیسلامێ بۆ هندێ داناین دا ئهو هندهك مهعنایێن بلند ل نك مه پهیدا بكهن و مه فێری هندهك ئهخلاقێن پاقژ بكهن یێن بووینه خۆش دهلیڤه بۆ مه كو ئهم غاردانێ تێدا بكهین كو خهلكی ژ خۆ رازی بكهین و خۆ ژ گۆتنێن وان یێن بێ رهحم بپارێزین..
ههر ژ سپێدێ و حهتا تاری ب سهر عهردی دا دگرت دڤێت چارگاڤێ ل كۆلانێن باژێڕی بكهی و ژ نك ڤی بچیه نك وێ هه.. نه ژ بهر هندێ چونكی خــــودێ داخوازا ژ مه كری ئهم سهرا ئێك و دو بدهین، ئاخری ئهڤ داخوازا بۆ سالێ ههمیێیه نه بۆ ڕۆژا جهژنێ ب تنێیه، بهلكی ژ بهر هندێ دا خهلك نهبێژن: ئهڤه مرۆڤهكێ كیڤییه!
جلكهك ئهگهر بهری دههـ ڕۆژان ته كڕی بت، و جارهكا ب تنێ ته كربته بهر خۆ، دڤێت بۆ جهژنێ ئێكێ دی یێ نوی بكڕی، ئهگهر ته پاره نهبن دهین كه.. دا خهلك بهحسێ ته نهكهن، ڕاسته بهری دههـ ڕۆژان ئهو جلك ب نیڤا وێ سعرێ بوو، بهلێ نوكه چونكی -ژ بهر خهلكی- تو یێ مهجبووری وی بكڕی، دكاندارێ تهقوادار دێ وێ مهجبوورییا ته یا مهزن بۆ خۆ ئستغلال كهت و ب تنێ سهد ژ سهدێ دێ فایدهی ژ ته كهت.. بهس بلا دا خهلك بهحسێ ته نهكهت.
ههوه دیت چاوا ئهم هند بۆ خۆ ناژین هندی ئهم بۆ خهلكی دژین؟!
ههر كهسهكێ ڤێ ئاخفتنێ تو ل نك بێژی، دێ بێژته ته: تو ڕاست دبێژی، و نه دویره ئهو هندهك نموونهیێن دی ژی ل ئاخفتنا ته زێده بكهت، و ئهو ژی وهكی ته دێ بێنتهنگییا خۆ ل سهر ڤێ ئێشا مه یا جڤاكی ئاشكهرا كهت.. و گاڤا ته گۆتێ: پا بۆچی تو (موحاوهلێ) ناكهی ڤی تشتی ل نك خۆ نههێلی؟ دێ ته زڤڕینته (صفرێ) و دێ بێژت: ژ بهر خهلكی ئهز نهشێم!
ئهز ب خۆ پتر ژ ڤێ یێ عهجێبگرتیمه ژ یا دی!!
گۆتنا من یا دویماهییێ ئهڤهیه: دهمێ تو ڤێ ههمییێ ژ بهر خهلكی دكهی، ئهرێ تو شیای خهلكی ژ خۆ رازی بكهی، و ئێكا هند نهكهی ئهو بهحسێ ته بكهن؟
......
پا ڤێجا ئهڤه چ زهحمهته تو بۆ خۆ چێ دكهی؟
