ناڤبڕا چارێ هندهك كارێن خهطهر یێن هزر ژێ نهئێتهكرن
یێن بێ ئیفهحیا وان یا مهزن وهاتنا وان یا ب لهز
بێ ئهمرییا دهیبابان وبڕینا مرۆڤیاینییێ:
پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( بروا آباءكم تبركم أبناؤكم )(حهدیسهكا دورسته، بڕێنه: النوافح العطرة، یا صهفهدى، پ 86.) د گهل دهیبابێن خۆ دباش بن، دێ عهیالێ ههوه ژى د گهل ههوه دباش بن.
وعیسایێ كوڕێ مهریهمێ -سلاڤ لێ بن- دبێژت: (خوزیێن مرۆڤێ خودان باوهر خوزیێن وى، چاوا خودێ عهیالێ وى پشتى وى دپارێزت).(كتاب الزهد، یا ئیمام ئهحمهدى، پ 72).
وئهنهسێ كوڕێ مالكى -خودێ ژێ رازى بت- دبــێــژت: مـــن گــــوهـ ل پێغهمبهرى بوو سلاڤ لێ بن دگۆت: ( من سره أن یبسط علیه رزقه، وینسأ له في أثره فلیصل رحمه)(مختصر صحیح مسلم، للمنذري، تحقیق الألباني، پ 470، ژمارا حهدیسێ 1762) ههچیێ پێ خۆش بت رزق ل سهر وى بهرفرههـ بت، وبهحسێ وى ب باشی پشتى وى بمینت بلا یێ ب مرۆڤاینی بت.
ئهڤه بۆ وییه یێ د گهل دهیبابێن خۆ یێ باش بت، ویێ ب مرۆڤاینى بت، بهلێ ئهوێ د گهل وان یێ باش نهبت، ویێ بێ مرۆڤاینى بت تێچوون ههمى تێچوون بۆ وى بت، ئهڤ چهنده بۆ وى نابت، چونكى یێ ترى بچینت دێ تری چنت، ویێ ستریان بچینت ژبلى ستریان ئهو تشتهكى ناچنت، ویا ڤى دهستى بۆ ڤى دهستى نامینت، ودئێته گۆتن: چاكییا دهیبابان دگههته عهیالی.(ودهلیلێ ڤێ گۆتنێ ئهڤ ئایهتهیه: (وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا)(الكهف:82).
و د حهدیسا ئهبوو هورهیرهى دا -خودێ ژێ رازى بت- هاتییه: (خودایێ مهزن خهلك ئافراندن حهتا دهمێ ژێ خلا بووى، مرۆڤاینى ڕابووڤه، وگۆت: ئهڤه جهێ وییه یێ خۆ ب ته دپارێزت ژ بێ مرۆڤاینیێ، خودێ گۆت: بهلێ، ما ته نهڤێت ئهز وى بگههینمه خێرێ یێ ته بگههینت، ووى ژ خێرێ ببڕم یێ ته ببڕت؟ گۆت: بهلێ، خودێ گۆتێ: ئهڤێ دێ دهمه ته).(مختصر صحیح مسلم، للمنذري، تحقیق الألباني، پ 471، ژمارا حهدیسێ 1764)
ئبن ئهلجهوزى دبێژت: (مرۆڤهكێ خراب بۆ دهیبابێن خۆ جارهكێ بابێ خۆ قوتا وئهو ڕاخشانده عهردهكى، ئینا بابێ وى گۆتێ: حهتا ڤێرێ بهسه، من بابێ خۆ حهتا ڤێرێ ڕاخشاندبوو!).(صید الخاطر لابن الجوزي پ 391)
ڤێجا تو عهجێبگرتى نهبه دهمێ تو گهلهك ژ ون كهسان ببینى یێن بۆ دهیبابێن خۆ دخراب، ئهو یێ وى دهینى ددهن یێ بابێن وان ژ بیركرى، ووان گۆتنا خودێ یا ژبیركرى ئهوا تێدا هاتى: (مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ)(ق:18) گۆتنهكێ ئهو نابێژت ئهگهر ملیاكهت وێ ل سهر وى نهنڤێسن.
ئهڤه ژ بهر بێ ئیفلهحیا گونهها بۆرییه.
⚪زنا ودهسپێكێن وێ:
وههچیێ تویشى ڤێ گونهها كرێت ببت، یان حهتا هندهك ژ دهسپێكێن وێ بكهت، ئهو بێ ئیفلهحیا ڤی كارێ خۆ ل سهر ژنكێن مالا خۆ دێ بینت، خودایێ مهزن دبێژت: (وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا ۖ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا) (الإسراء:32) و ل ڤێرێ ئایهتێ نهگۆت: زنایێ نهكهن، بهلكى گۆت: خۆ نێزیكى زانایێ نهكهن، یهعنى: ههر وهكى دڤێت بێژته مه: خۆ ئهو تشتێن ههوه نێزیكى ڤى كارى ژى دكهن خۆ ژێ بدهنه پاش، ئهڤه ژ بهر بێ ئیفلهحیا ڤى كارى.
🌼و ژ لایهكێ دى ڤه ڤێ حهدیسا عهجێب د گهل من بخوین:
ئبن ماجه ژ عهبدللاهێ كوڕێ عومهرێ كوڕێ خهططابى ڤهدگوهێزت، دبێژت: ئهز موهاجریێ دههێ بووم ل نك پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- ئینا ئهو ل مه زڤڕى وگۆت: ( یا معشر المهاجرین، خمس خصال أعوذ بالله أن تـدركـوهـن: ما ظهرت الفاحشة فی قوم حتى أعلنوا بها إلا ابـتـلـوا بالطواعین والأوجاع التی لم تكن فی أسلافهم الذین مضوا.. )(ئبن ماجه ژماره 4019، وئهبوو نوعهیم د حلیێ دا 8/333)
یـهعــنــى: گــهلـــى موهاجرییان، پێنج تشت ههنه ئهز خۆ ب خودێ دپارێزم كو ههین بگههنێ.. وئێك ژ وان ئهڤهیه: ههر جارهكا فاحشه وهسا د ناڤ مللهتهكى دا بهلاڤبوو حهتا ئهو وێ ئاشكهرا بكهن، خودێ دێ وان طاعوون وئێشان دهته وان یێن كو د ناڤ بۆریێن وان دا نهههین.
وئهو ئێشێن ژ ئهگهرا شذووذ وئنحرافا جنسی پهیدا بووین ب دورستى ڤێ حهدیسێ بۆ مه ئاشكهرا دكهن، وڤان ئێشان هندهك سالۆخهتێن تایبهت ههنه وان ژ ههمى ئێشێن دى جودا دكهن، تشتێ هندێ دگههینت كو ئهو عقووبهیهكا خودایییه، خودێ مه بپارێزت.
ژ وان سالۆخهتان(كتێبا (الأمراض الجنسیة عقوبة إلهیة) د. عبد الحمید القضاة پ 13):
ئێك: خۆپاراستنا سورشتى:
ههر ئێشهكا جرثوومى یا بێته مرۆڤى، ئهگهر خودێ شفا بۆ نڤیسی بت، ب ئانههییا خودێ هندهك (موضاداتێن سورشتى) دژى ئهگهرێن پهیدابوونا ئێشێ ل نك وى دێ پهیدا بن دا هاریكارییا وى بكهن كو ئهو ساخ ببت، ئێشێن جنسى تێ نهبن، ئهو دجودانه، وخودانێن وان ژ ڤان موضاداتێن سورشتى دزڕبارن؛ چونكى دبت ئێك ژ وان ئێكسهر نساخ ببتهڤه ب وان ئێشان.
دوو: ژینگههـ وڕێكا ڤهگوهاستنێ:
جهراثیمێن ئێشێن جنسى بهس دئێنه مرۆڤان، و ژبلى لهشێ مرۆڤى ئهو نهشێن ل چو جهێن دى بژین، وهكى لهشێن حهیوانهتان، وئهو ب تنێ ب ڕێكهكێ دئێنه ڤهگوهاستن ئهو ژى ڕێكا پهیوهندیا جنسی یان دهسپێكێن وێ، ونوكه ئاشكهرا بوویه كو هــنــدهك ژ وان جــهراثــیــمـان ب ڕێكا خوینێ وتفێ ژى دئێنه ڤهگوهاستن.
سێ: جورثوما ئێشا زوهرى:
پـتـریــیــا ئـێـشــێــن ڤــهگــر نــوكــه د شیان دایه بێنه عهزلكرن وچاندن د موختهبهراتان دا؛ بۆ هندێ دا ڤهكۆلین ل سهر جهراثیمێن وان بێنهكرن، ب تــنــێ ئێشێن جنسى تێ نهبن وهكى ڤایرووسێ ئێشا زوهرى كو ئێك ژ ئێشێن جنسییه، ئهو نائێنه چاندن، لهو زانین ل دۆر وان دكێمن، وئهڤ نهزانینه یان كێم زانینه ب تنێ ژ ڤان ڕهنگێن جهراثیمان دگرت، وئهڤه عقووبهیهكه ژ لایێ خودێ ڤه: (وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ)(الفتح:4).
چار: تایبهتمهندییا شیانێ:
جهراثیمێن ئێشێن جنسی تایبهتمهندییهكا وان ههیه ل نك چو جهراثیمێن دى نینه، بۆ نموونه جورثووما ئێشا زوهرى ب ڕهنگێ خۆ ڤه وهكى مارى یا یا خاروڤیچه، وههردو سهرێن وێ دتیژن، و ب ڕهنگهكێ عهجێب ئهو دشێت جلدى بسمت وبچته د ناڤ لهشى دا، ههر چهنده جلدێ مرۆڤێ ساخلهم یێ وهسایه مانعهكێ سورشتى ل سهر ههیه ناهێلت ئهو جهراثیم ژێ دهرباس ببن یێن كو د گهل ههواى وتۆزێ دكهڤنه سهر، وئهو كهرهستێن دوهنى یێن كو د ناڤ چهرمى دا ههین وان جهراثیمان دكـوژن وناهـێـلن دهرباس ببن، لهو جهراثیم ب ڕێكا هلكێشانا باى دچنه د سیهـ وگولچیسكان دا، و ب ڕێكا خوارن وڤهخوارنێ د چنه مهعیده ورویڤیكان دا.. بهلێ ئهڤ ئهڤ شیانێن چهرمى دژى جهراثیمان ههین بهرنبهر جهراثیمێن ئێشهكا جنسى یا وهكى زوهرى هلدوهشیێن؛ چونكى ئهڤ جهراثیمه وهكى مه گۆتى دشێن ب ساناهى چهمێ لێڤان وجهێن حهساس ژ لهشى بسمن وبچنه د لهشى دا وخودانى بێخن.
پێنج: ڤهگرتنا دوتایى:
پهیوهندییا جنسى ژ لایێ مرۆڤهكێ ساخلهم ڤه د گهل ئێكێ نساخ، ئـهگـــهر خـــۆ جــارهكــا ب تنێ ژى بت، دبت ببته ئهگهرا ڤهگوهاستنا پتر ژ ئێشهكا جنسى دبت هندهك جاران بگههنه پێنج ئێشان پێكڤه.
شهش: خۆپاراستن وچارهسهرى:
علمێ ئهڤرۆ شیایه دهرمانى بۆ پترییا جهراثیمان ببیت، كو مرۆڤێ نساخ ب كار بینت وپێ بێته پاراستن، ب تنێ د گهل جهراثیمێن ئێشێن جنسى تێ نهبت، ئهو هێشتا دبێ چارهسهرینه.
حهفت: ڤهگرتنا بهرفرههـ:
تشتهكێ سورشتییه كو ئێشێن ڤهگر ژ كهسهكى بۆ ئێكێ دى بێنه ڤهگوهاستن، وئهوێ دووێ ژى وهكى یێ ئێكێ نهخۆش ببت، بهلێ ئێشێن جنسی شوینوارێن وان ب ڕهنگهكێ بهرفرههـ دئێنه ڤهگوهاستن، بۆ نموونه: ئهو ژكا ئێشا زوهرى ل نك بت، ئێشا وێ بۆ عهیالێ وێ ژى دئێته ڤهگوهاستن، لهو ئهنجامێ خرابییا وێ دوقات ل سهر گران ڕادوهستت، وئهو ژنكا سهیهلان ل نك ههى دبت زارۆكێ وێ دهمێ دبت یێ كۆره بت، ئــهڤـه ههمى ژ بهر بێ ئیفلهحییا گونههێیه، خودایێ مهزن دبێژت: (إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ) (یس:12).
ههشت: ئێشا ئیدزێ:
یان ژ دهستدانا مهناعێ، وئهڤه ڤایرۆسهكه هێرشێ دكهته شانێن خوینێ، و د ئهنجام دا جیهازێ مهناعێ لاواز دبت، لهو خودان تویشى ئێشێن بهكتیرى وطوفهیلی دبت، وغوددهیێن وى ل ههر دو لایێن لهشى دوهرمن، لهش زهعیف دبت، وچهرم كول دبت هندهك پنیێن سۆر یێن وهكى شوین سۆتنێ لێ چێ دبن، د گهل زكچوونهكا دژوار وكوخوك وبێنتهنگیێ بۆ چهند حهفتییهكان، ههر وهسا هێزا عهقلى تێك دچت، وخودان نهشێت تهركیزێ بكهت، وخاڤى بۆ چێ دبت، وئلتهابا گولچیسكان، وسهرهطانا چهرمى، وتایهكا بهردهوام، د گهل خــوهــــدانا ب شهڤێ..
وئهگهرێن ڤێ ئێشێ ئهڤهنه: پهیوهندییا جنسی، یان شذووذ، یان وهرگرتنا موخهددراتان ب ڕێكا شرانقێ، یان ڤهگوهاستنا خوینێ، یان دانا شیرى بۆ زارۆكى.
ئهڤ ئێشه عقووبهیهكا خودایییه ب هزاران مرۆڤ تێبرینه(بهرى دهمهكێ كێم من گوهـ ل دختۆرهكى بوو د چاڤپێكهفتنهكا تهلهفزیوونى دا دگــۆت: ئـــهو مــرۆڤــێــن نـاڤـێــن وان هاتینه تۆماركرن یێن ئیدز لێ ههى نوكه ل جیهانێ هژمارا وان شێست ملیوون كهسن! ئهڤه بهس ئهون یێن ناڤێن وان هاتینه تۆماركرن، نهكو ههمینه (وهرگێڕ))، ودختۆریا ئهڤرۆ د گهل پێشكهفتنا خۆ نهشیایه چارهیهكێ بۆ ببینت. ئهڤه بێ گومان ژ بێ ئیفلهحیا وان گونههانه یێن بێ ئهخلاق دكهن، وگرفتارى ئهوه گهلهك جاران كهسێن بێ گونههـ ژى پێ موبتهلا دبن، ب ڕێكا ڤهگوهاستنا خوینێ، یان ڤهگوهاستنا ژ دهیبابان بۆ زارۆكان! (وگهلهك ئێشێن دى ژى ههنه نوكه مرۆڤان دبرینن وهكى: سهرهطانێ، وجهلطێ، وڕاوستیانا گولچیسكان، ودیناتییا چێلان، وپهرسیڤا طهیران.. وئهڤه ههمى حوكمه ب ئعدامێ ل سهر نهخۆشان ئهگهر خودێ رهحمێ پێ نهبت، وئهو هــهمــى ژ ئــهنجامێ پیسبوونا عهردى ب تیشكێن خراب پهیدا دبن، ههر وهسا ژ بهر خوارنا خراب وبهلاڤبوونا عهدهتێن پیس وئنحرافێ وبێ ئیفلهحیا گونههان).
بهلا ب ئهزمانى ڤه یا گرێدایه:
د حهدیسێ دا هاتییه: ( لا تظهر الشماتة بأخیك، فیرحمه الله ویبتلیك )(ترمذى وطهبهرانی وهندهكێن دى ڤێ حهدیسێ ژ موعاذى ڤهدگوهێزن، برێنه: الأذكار یا نهوهوى پ 542) یهعنى: تو (شهماتێ) ب برایێ خۆ نهكه، ڤێجا خودێ رهحمێ ب وى ببهت وبهلایێ بینه سهرێ ته، وشهماته ئهوه: مرۆڤهك گونهههكێ بكهت پاشى ژێ تۆبه بكهت ئێكێ دى بێت ههرگاڤ بێژتێ: تو ئهوى یێ ته فلان گونههـ كرى، یان كهسهك تـڕانــه ویاریــیــان بـۆ خۆ ب شكلێ ئێكى بكهت، یان ب زار وى ڤهكهت د ئاخفتن وحهرهكێن وى دا، وئهڤه گونهههكا مهزنه كێم كهس هزرێ تێدا دكهن، د ئهثهرهكێ دا یێ ترمذى ڤهدگوهێزت هاتییه: (من عیر أخاه بذنب لم یمت حتى یعمله) ههچیێ برایهكێ خۆ ب گونهههكا وى كرى بشكێنت، ئهو نامرت حهتا ئهو ژى وێ گونههێ دكهت. (وئهڤه وهكى وێ گۆتنێیه یا ئهم ب كوردى دبێژین: لۆمهیى ب سهرهاتینه (وهرگێڕ))
ئیمام ئهحمهد دبێژت: من گوهـ ل حهسهنى بوو دگۆت: مه دگۆت: (ههر كهسهكێ برایهكێ ب وێ گونههێ بشكێنت یا وى ژێ تۆبهكرى خودێ بهلایهكێ دێ دهتێ). (كتاب الزهد یا ئیمام ئهحمهد پ 342) .
وئبن سیرین دبێژت: (جارهكێ من لۆمهى مرۆڤهكى كر سهرا موفلسیێ ئینا خودێ ئهز موفلس كرم).
وئبن ئهلجووزى دبێژت: (مرۆڤهكى گۆت: ئێكى هندهك ددانێن وى كهفتبوون من لۆمهكر، عهین ئهو ددانێن من ژى كهفتن).(صید الخاطر لابن الجوزی پ 391).
و ژ زانایهكێ پێشیێ دئێته ڤهگوهاستن دگۆت: (ئهگهر ئهز تڕانهیان بۆ خۆ ب صهیهكى بكهم ئهز دترسم ئهز وهكى وى لێ بێم)!
وئهڤه تشتهكه مسۆگهر مه ههمییان دیتییه چاوا كهسهكى تڕانه بۆ خۆ ب ئێكێ دى كرینه سهرا تشتهكى، ڤێجا خودێ ئهو تشت یێ ئینایه سهرێ وى یا ئێك ژ دووندهها وى، ئهڤه ههمى ژ بهر بێ ئیفلهحیا گونهها وى كرى، وتشتێ دبته بهلاڤهگێڕ ئهڤ دوعایا مهزنه: ( الحمد لله الذي عافاني مما ابتلاك به، وفضلني على كـثـیـر مـمـن خلق تفضیلاً ) پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( من قاله لم یصبه ذلك البلاء )( الفوائد لابن القیم پ 257، وئبن مهسعوود ڤێ حهدیسێ ڤهدگێڕت، سیر أعلام النبلاء 1/496) یهعنى: ههچیێ ڤێ دوعایێ بێژت دهمێ ئهو ئێكێ موبتهلا دبینت، خودێ وێ بهلایێ دێ ژ وى پاشڤهبهت.
بێ ئیفلهحیا لهعنهتێ:
لهعنهتكرن ئهڤرۆ یا كهفتییه سهر ئهزمانێ گهلهك مرۆڤان، وئهو وێ د گۆتنێن خۆ دا ب كار دئینن، وئهڤه ژ وان بـهلایـانــه یێن ئهڤرۆ گهلهك د بهربهلاڤ، وئهڤه ب جهئینانا وێ حهدیسێیه ئهوا پێغهمبهر سلاڤ لێ بن تێدا بهحسێ وان كهسان دكهت یێن ل دویماهییا زهمانى دئێن، ودبێژت: ( نشء یكونون فی آخر الزمان تكون تحیتهم بینهم إذا تلاقوا: التلاعن )(ئهحمهد وطهبهرانى وحاكم ڤهدگوهێزن، بڕێنه: مجموع أخبار آخر الزمان، للمشعلي پ 129) جیلهكه ل دویماهییا زهمانى دئێن دهمێ ئێك ودو دبینن سلاڤا وان لهعنهته.
وحهتا تو بێ ئیفلهحیا لهعنهتێ بزانى بهرێ خۆ بده ڤێ حهدیسێ ئهوا ئهبوو ددهرداء ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزت دبێژت: ( ئهگهر عهبهكى لهعنهت ل تشتهكى كر ئهو لهعنهت دێ بلند بته عهسمانى، ڤێجا دهرگههێن عهسمانى دێ ل بهر ئێنهگرتن، پاشى دێ زڤڕته عهردى، ودهگههێن وى ژى دێ ل بهر ئێنهگرتن، پاشى چهپ وڕاست دێ چت، وئهگهر وێ جهێ خۆ نهدیت دێ ل وى زڤڕت یێ لێ هاتینهكرن، وئهگهر دیت ئهو نه یێ ژ ههژى لهعنهتێیه دێ ل خودانێ خۆ زڤڕت )( ئهبوو داود، بڕێنه: صحیح أبو داود یا ئهلبانی، ژمارا حهدیسێ 4905).
وبێ ئیفلهحیا لهعنهتكرنێ وه ل خودانێ خۆ دكهت كو ئهو ژ شاهدهدان ومههدهركرنێ ژى بێته بێ باركرن، وهكى د حهدیسا ئهبوو ددهردائى دا هاتى، دبێژت: من گوهـ ل پێغهمبهرى بوو -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( لا یكون اللعانون شفعاء ولا شهداء )(موسلم وئهبوو داود، بڕێنه: صحیح أبو داود یا ئهلبانی، ژمارا حهدیسێ 4907) لهعنهتبێژ نابنه مههدهرچى وشاهد.
وبێ ئیفلهحیا لهعنهتێ دگههته وى یێ لهعنهت لێ هاتینهكرن ئهگهر خۆ تشتهكێ خودان عهقل نهبت ژى، وهكى د حهدیسا ئبن عهبباسی دا هاتى، دهمێ زهلامهكى لهعنهت ل باى كرى، ئینا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: ( لا تلعنها فإنها مأمورة، وإنه من لعن شیئاً لیس له بأهل رجعت اللعنة علیه )(مختصر صحیح سنن أبی داود یا ئهلبانی، پ 927/3، ژمارا حهدیسێ 4101) لهعنهتان لێ نهكه ئهمرێ لێ هاتییهكرن، وههچیێ لهعنهتان ل تشتهك بكهت وئهو یێ ههژى وان لهعنهتان نهبت ئهو لهعنهت دێ ل وى زڤڕت.
وگونهها ژ ههمیین مهزنتر ئهوه مرۆڤ لهعنهتان ل دهیبابێن خۆ بكهت، ب ڕهنگهكێ نه ئێكسهر، وهكى د حهدیسێ دا هاتى: بچت لهعنهتان ل بابێ ئێكى یان دهیكا وى بكهت ڤێجا ئهو ژى ڕابت لهعنهتان ل بابێ وى یان دهیكا وى بكهت. (مختصر صحیح البخاری للزبیدی، پ 466 ژمارا حهدیسێ 3007).
ووهكى لهعنهتێ فاسقكرن وكافركرنا خودان باوهرىیه، ژ بهر گۆتنا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-: ( لا یرمي رجل رجلاً بالفسوق ولا یرمیه بالكفر إلا ارتدت علیه إن لم یكن صاحبه كذلك )(مختصر صحیح البخاری، پ 469، ژمارا حهدیسێ 2030) مرۆڤهك بلا ئێكێ دى ب فاسقیێ یان كافریێ گونههبار نهكهت، چونكى ئهگهر ئهو یێ وهسا نهبت ئهو گۆتن دێ ل وى ب خۆ زڤڕتهڤه.
وهسواس ودودلى:
وئهڤه ژى ژ بێ ئیفلهحیا گونههێن بۆرییه، ومرۆڤهكى ئهگهر ژ گونههێن خۆ تۆبهكر شهیتان دێ ئێت بیرا وى ل گونههێن وى یێن بۆرین ئینتهڤه دا وى سست بكهت و ژ رهحما خودێ بێ هیڤى بكهت، بهلێ ئهو مرۆڤێ پێ ل ئهمرێ خودێ نهداناى یێ دلرحهته وشهیتان ڕێكا خۆ ل نك نابینت، ئیمام عهلى دبێژت: (چو بهلا نههاتینه ئهگهر ژ بهر گونهههكێ نهبت، وڕانابت ژى ئهگهر ب تۆبێ نهبت)(الفوائد لابن القیم پ 106).
وخــودایــێ مـهزن دبـێـژت: (وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ) (الشورى:30) ههر موصیبهتهكا بێته سهرێ ههوه ژ بهر كهدا دهستێ ههوهیه، ئهو گهلهكان ل ههوه دبۆرت ژى.
وكورتییا ڤێ ههمیێ:
ئهوه طاعهت بهرهكهته، وگونههـ بێ ئیفلهحیه، وهههبێ كوڕێ مونهبههی دبێژت: خودێ گۆتبوو ئسرائیلییان: (هندى ئهزم ئهگهر گوهدارییا من هاتهكرن ئهز رازی دبم، وئهگهر ئهز رازیبووم ئهز بهرهكهتێ ددهم، وبهرهكهتا من یا بێ دویماهییه، وئهگهر بێ ئهمرییا من هاتهكرن ئهز عێجز دبم، وئهگهر ئهز عێجز بووم، ئهز لهعنهتێ دكهم، ولهعنهتا من حهتا كوڕێ حهفتێ ژى دچت).( الزهد للإمام أحمد پ 69، وئهڤه یا ضهعیفه، وئاشكهرایه كو ئهو ژ ئسرائیلییاتانه).
وئهڤ گۆتنا دویماهیێ دژى ڤێ گۆتنا خودێیه : (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ) (الزمر:7) كهس گونهها كهسێ هل ناگرت، بهلێ بێ ئیفلهحیا گونهها مرۆڤى دبته ئهگهرا هندێ ههڤالێن خراب بگههنه عهیالێ مرۆڤى، وببنه ئهگهرا د سهردا برنا وان، ودووندهها وى چو حیمایهت ژ خودێ بۆ نابن، ڤێجا هشیارى گونههێ ن، چونكى دبت بێ ئیفلهحیا وێ بگههته عهیالێ مرۆڤى یێ حهفتێ ژى.
