خۆ پهروهردهكرنا ل سهر ئیخلاصێ
بـهرى هـهر تـشـتـهكى، وبهرى ئهم پێگاڤا ئێكێ د پهروهردهكرنا خۆ دا بهاڤێژین، دڤێت ل بیرا مه بت كو ڕێكا ئێكانه بۆ گههشتنێ د دهرگههێ (ئیخلاصێ) ڕا دبۆرت، وئهو كارێ مرۆڤ دكهت ئهگهر چهند یێ مهزن ژى بت، یان ب سهر ڤه یێ جوان وتازه ژى بت، ژێ نائێته قهبویلكرن ئهگهر (ئیخلاص) تێدا نهبت..
ڤێجا ئیخلاص چییه؟ وبۆچى ئهو هنده یا گرنگه؟
ئیخلاص ئهوه كارێ مرۆڤى خوڕى بۆ خودێ بت، یهعنى: ئارمانجا مرۆڤى ب ههر عیبادهتهكى یێ ئهو دكهت خودێ ب تنێ بت، وئهڤه هندێ دگههینت كو نهێنى وئاشكهراییا مرۆڤى یا پاقژ بت، ودلێ وى ژ ههر تشتهكێ زهلالییا وى شێلى بكهت یێ پاراستى بت، وڕاستییا ئیخلاصێ ئهوه د ئنیهتا خۆ دا مرۆڤ یێ بهرى بت ژ ههر ئێكێ ههبت ژبلى خودێ، وئیخلاص -وهكى جونهیدێ بهغدادى دبێژت- تشتهكێ نهێنیه د ناڤبهرا خودێ وعهبدى دا، نه ملیاكهت پێ دحهسیێت كو بنڤیست، ونه شهیطان پێ دزانت كو خراب بكهت!
وتشتێ ژ ههمیێ پتر پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- صهحابیێن خۆ لێ هشیار دكرن دهمێ وى ئهو پهروهرده دكرن ئهو بوو وى ئهو ل گرنگییا دورستكرنا ئنیهتێ وپاقژكرنا دلى هشیار دكرن، وحهدیسا وى یا بهلاڤتر د ڤى مهجالى دا ئهوه یا ئیمامێ بوخارى كتێبا خۆ پێ دهست پێ كرى، دهمێ دبێژت: ( إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى ).
یهعنى: ههما هندى كارن ب ئنیهتانه، وههما بۆ ههر ئێكى ئهو ههیه یا وى كرییه دلێ خۆ. وئینانا ئیمامێ بوخارى بۆ ڤێ حهدیسێ د دهسپێكا كتێبا خۆ دا بۆ هندێیه ههر وهكى وى دڤــێــت بێژته مه: ههر كارهكێ مرۆڤ بكهت ل دهسپێكێ ئنیهتا خۆ ل سهر دئینت، وخــودێ ب وێ ئنیهتا وى یــێ زانایه، ئـــهو دزانــت كانێ ئارمانجا وى پێ كنارێ خودێیه، یان تشتهك ژ دنیایێیه، و ل دویڤ وێ ئنیهتا وى خودێ جـزایێ وى دێ دهتێ.. لهو دڤێت ههر ئێك ژ مه ههر ژ سهرى خۆ ل سهر ڤێ مهسهلا گرنگ پهروهرده بكهت.
یهعنى: بزانت كو ههر گۆتنهكا ئهو بێژت، یان ههر كارهكێ ئهو بكهت، خودێ ل دویڤ ئنیهتا وى دێ دهتێ، وچونكى خودێ ب ئنیهتا دلان یێ زانایه، وتشتهك ژێ ل بهر وى بهرزه نابت، مرۆڤ ئهگهر یا دلێ خۆ ل بهر خهلكى ههمییێ ڤهشێرت ئهو نهشێت وێ ل بهر خودێ ڤهشێرت، ومهسهله حسێبا ئاخرهتێ ب تنێ نینه، بهلكى گهلهك جاران ئهنجام هێشتا ل ڤێرێ ئاشكهرا دبت، یێ ئیخلاص د دلى دا نهبت خودێ گهشاتییا باوهرێ ل سهر دێمێ وى ڤهدمرینت، دلێ خهلكى ژێ سـار دكهت، ونهما ئێـدى خـۆ گۆتنێن وى ژى كهس مفایى ژێ وهربگرت، پسیار ژ زانایهكى هاتهكرن:
- ئهرێ بۆچى گۆتنا یێن بهرێ ژ سهلهفان ژ گۆتنا مه ب مفاتره؟
وى گۆت: چونكى ئارمانجا وان ژ گۆتنێ سهرفهرازییا ئیسلامێ وڕزگاركرنا نهفسان بوو، بهرێ وان لێ بوو خودێ ژ وان رازى ببت، وئارمانجا مه ئهوه ئهم خۆ سهرفهراز بكهین، ودنیایێ ب دهست خۆ ڤه بینین، وخهلكى ژ خۆ رازى بكهین.
بهرێ خۆ بدهنه گۆتنێن مه، دهمێ ئهم دئاخڤین ووهعز ونصیحهتان ل خهلكى دكهین، ئهم چهند دئاخڤین، وچهند گۆتنان درێژ دكهین، بێى ئهم بشێین دلێن خهلكى ب نك خۆ ڤه بكێشین، وبهرێ خۆ بدهنه گۆتنێن زانایێن سهلهفان ژ صهحابى وتابعییان، ئێك ژ وان ئاخفتنهكا كورت دا بێژت وهسا دل دا پێ ڤهژین وهكى وى عهردێ نهرم وقهلهو دهمێ بارانهكا ب بهرهكهت لێ دبارت، ب وهعزهكێ كورت ئێك ژ وان ب دههان خهلكێ بهرزه ل ڕێكا ڕاست دزڤڕاندن، وهێشتا دیوانا وان یا گرێداى ب دههان گونههكار ڕادبوونه ڤه وتۆبا خۆ ڕادگههاند!
بۆچى ئهو دوهسا بوون، وبۆچى ئهم دهۆساینه؟
عهبدللاهێ كوڕێ موبارهكی دگۆت: ((مه ئاخفتنا خۆ رههوان كر، بهلێ مه چو ژ كارى چێ نهكر)).
یێ بڤێت دهرگههێ دلێن خهلكى بۆ ڤهببن وهكى كو بۆ صهحابى وتابعییان ڤهدبوون، ڕێك یا ئاشكهرایه.. (ئیخلاصا د گۆتن وكریاران دا) ئهوه یا دهرگههێن گرتى وكهلهێن ئاسێ ڤهدكهت، ونهفسێن نـهلغاڤكرى ب سهرنهرمى ڤه ل ڕێكا گوهدارییێ دزڤڕینت، وئهگهر ئهم ل دیرۆكا دهولهمهندا صهحابى وتابعییان بزڤرین دێ بینین وان مهدرهسێن تایبهت بۆ فێركرنا ئیخلاصێ ههبوون، هندهك مهدرهسێن وهسا بوون حهتا نوكه ژى بهردهوام بهرههمهكێ باش پێڤه دئێت، وههر كهسهكێ قهست بكهتێ ل چى دهم وچى جهێ بت دهست ڤالا ژێ نازڤڕت، وچهند تشتهكێ فهره بۆ مه ئهڤرۆ ئهم ئهوێن ل وى دهمى دژین یێ پهروهردهیا ئیمانى تێدا گهلهك كێم بووى، خۆ ب ڤێ مهدرهسێ ڕا بگههینین دا فێرى ئیخلاصهكا دورست ببین.
ومهدرهسا وان د ئیخلاصێ دا ل سهر سێ بناخهیێن سهرهكى یا ئاڤاكرییه، ئهو ژى ئهڤهنه:
1- خۆپاراستنا ژ شوهرهتێ:
وى كهسى ئیخلاصهكا دورست ل نك نابت یێ حهز بكهت ناڤ ودهنگێن وى ب وى كارێ باش بهلاڤ ببن یێ وى كرى، ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى دگۆت: ((ئهو عهبد د گهل خودێ یێ ڕاستگۆ نینه، یێ حهز ژ شوهرهتێ بكهت)).
ژ بهر ڤێ چهندێ ڕهڤینا صهحابى وتابعییان ژ شوهرهتێ پتر بوو ژ ڕهڤینا وان ژ ههر تشتهكێ دى، بورهیده ئێك ژ وان صهحابیێن پێغهمبهرى بوو -سلاڤ لێ بن- یێن ل فهتحا خهیبهرێ ئاماده بووین، ودهمێ كونهك د شویرها خهیبهرێ ڤهبووى، وهندهك صهحابییان رحا خۆ هاڤێتى وقهستا كهلێ كرى، و ب سهر شویرهێ كهفتین، بورهیده ئێك ژ وان بوو، وچونكى كراسهكێ سۆر د بهر وى بوو، وئهو چوو جههكێ بلند یێ وهسا كو ههمى وى ببینن، پشتى هنگى وى دگۆت: ((ئهز پێ ناحهسیێم كو من د ئیسلامێ دا گونهههكا ژ وێ مهزنتر كر بت)) ومهخسهدا وى پێ بهلاڤبوونا ناڤ ودهنگان بوو.
وصهحابییهكێ دى ههبوو دگۆتنێ: ئهبوو ئومامه یێ باهلى، جارهكێ ئهو ل مـــزگــهفتێ د بهر زهلامهكى ڕا بۆرى د سوجدێ دا دكره گرى، ئینا ئهبوو ئومامهى ب عێجزه ڤه گۆتێ: ((چهند سوجدهكا باشه، بهلێ ئهگهر ل مالا ته با)) هنده ئهو دترسیان شهیطان ڕێكا خۆ بۆ دلێن وان ببینت و ب ڤێ ڕێكێ بێته وان، دا كارێ وان پویچ بكهت، نهبێژه كارهكێ باشه ئهز دكهم، چى گاڤا بهرێ ته ما ل ئێكێ دى ژبلى خودێ یان د گهل خودێ، ئهو كارێ ته پویچ بوو!
ئبن جهوزى دبێژت: ناڤ ودهنگێن ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى ل باژێڕهكى بهلاڤ بوون، جارهكێ ئهو چوو وى باژێڕى خهلكى ڤیا وى ببینن، هندهكان گۆت: ئهو یێ ل ناڤ فلان بیستانى، خهلك چوونه وێرێ ل ناڤ بیستانى لێ گهڕیان وگۆتن: كانێ ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى؟ كانێ ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى؟ گاڤا وى ئهو دیتین، وى ژى خۆ دا د گهل وان وگۆت: كانێ ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى؟
وخوزییا گهلهك زانایێن وهكى سوفیانێ ثهورى وعهبدللاهێ كوڕێ موبارهكى ئهو بوو، ئێك ژ وان دگۆت: خوزى ئهز ل جههكى بامه كهسێ ئهز لێ نهنیاسیبامه!
2- ڤهشارتنا كارى:
وچونكى ئارمانجا وان ژ كارێ باش خودێ ب تنێ بوو، ئێك ژ وان دهمێ باشییهك دكر خۆ ژ ئێك ژ مه پتر ڤهدشارهت دهمێ ئهم خرابییهكێ دكهین، ڕۆژهكێ سهلهمهیێ كوڕێ دینارى شیرهتهك ل ههڤالهكێ خۆ كر، گۆتێ: ((خێرێن خۆ پتر ژ گونههێن خۆ ڤهشێره)).
بۆچى؟
هندى هند ئهو ژ ریمهتیێ دترسیان!
موحهممهدێ كوڕێ قاسمى دبێژت: بیست وتشتهك سالان من ههڤالینییا موحهممهدێ كوڕێ ئهسلهمى كر من نهدیت جارهكێ وى نڤێژهكا سوننهت ل بهر چاڤێن من كربت، دو ركاعهتێن ڕۆژا ئهینییێ تێ نهبن، وههر جار ئهو د چوو د مالا خۆ ڤه دهرگههـ ل خۆ دگرت، ومن نه دزانى ئهو چ دكهت، حهتا ڕۆژهكێ كوڕهكێ وى یێ بچویك هاتیه نك من وبهحسێ وى بۆ من كرى، گۆت: دهمێ بابێ من دئێته مال نڤێژان دكهت وقورئانێ دخوینت ودكهته گرى، وگاڤا ڤیا دهركهڤت ڕادبت چاڤێن خۆ دشۆت ژ نوى دهردكهڤت! گاڤا دهیكا وى گوهـ لێ بووى ئهو پاشڤهبر وگۆت: وه نهبێژه!
وجارهكێ من گوهـ ل وى بوو گۆت: ب خودێ ئهگهر ئهز شیابام دا نڤێژێن خۆ یێن سوننهت ل جههكێ وهسا كهم خۆ ههردو ملیاكهتێن من ژى ئهز نهدیتبام، ژ ترسێن ریمهتیێ دا.
وتابعییهك بهحسێ صهحابییان دكهت ودبێژت: وان حهز دكر مرۆڤى كارهكێ باشێ وهسا ههبت كهس پێ نهزانت خۆ ژنكا وى ژى.. ژ بهر ڤێ چهندێ عهمرێ كوڕێ قهیسى یێ تابعى بـیسـت سـالان ڕۆژیـێـن سوننهت دگرتن، خهلكێ مالا وى ژى پێ نهدحهسیان، سپێدێ گاڤا ژ مال دهردكهفت ودچوو دكانا خۆ فراڤینا خۆ د گهل خۆ دبر، و ب ڕێڤه ئهو ددا فهقیران، وخهلكێ مالا وى نهدزانى!
حهسهنێ بهصرى بهحسێ وى دكهت ودبێژت: گاڤا وى وهعز ل مه دكر وگرییا وى هاتبا نهدهێلا ڕۆندكێن وى دهركهڤن، ودهمێ نهشیابا ڕۆندكێن خۆ بزڤڕینت دا ڕابت دهركهڤت، وهندهك جاران گاڤا ڕۆندكێن وى هاتبانه خوارێ وى پشتا خۆ ددا جماعهتێ وچاڤێن خۆ پاقژ دكرن ودگۆت: پهرسیڤ چهندا نهخۆشه! دا خهلك هزر بكهن پهرسیڤا ل وى.
وموحهممهدێ كوڕێ واسعى دبێژت: ئهز گههشتبوومه هندهك زهلامان ئێك ژ وان سهرێ خۆ د گهل یێ ژنكا خۆ ددانا سهر بالیفكێ وبالیفكا خۆ ژ ڕۆندكان تهڕ دكر بێى ژنكا وى پێ بحهسیێت، وئێك ژ وان د ڕێزا نڤێژێ دا ڕۆندكێن وى ب سهر ڕویێ وى دا دهاتنه خوارێ وئهوێ ب ڕهخ وى ڤه پێ نهدحهسیا.
وبهرێ خۆ بدهنێ ئێك ژ وان چاوا ڕێكێن نوى دهردئێخستن، دا نهفسا خۆ فێرى ئیخلاصێ وخۆدویركرنا ژ شوهرهتێ بكهت.. گاڤا طهلحهیێ كوڕێ موطرفى چوویه باژێڕێ كووفه، خهلكێ وێ لێ كۆمبوو دا ئهو قورئانێ نیشا وان بدهت، گاڤا وى دیتى ئهو دێ (مهشهوور) بت، ئهو ڕابوو چوو نك ئهعمهشى وقورئان ل نك خواند، گاڤا خهلكى ئهڤ چهنده ژێ دیتى، خهلكى ئهو هێلا وچوونه نك ئهعمهشى.
3- حالێ وان پشتى كرنا كارى:
ودا ئیخلاصا وان پتر ئاشكهرا ببت ئێك ژ وان پشتى ئهو كارێ باش دكر یێ وى ڤهدشارت، ودهردكهفته ناڤ خهلكى، وهسا د خۆ دئینا دهر كو وى چو نهكرییه.. ئهییووبێ سهختیانى ب شهڤێ ڕادبوو بۆ كرنا عیبادهتى، ودهمێ سپێده دبوو، وهسا د خۆ دئینادهر ههر وهكى یێ ژ خهو ڕادبت، دا كهس نهزانت ئهو یێ هشیار بوو.
ووان ئهڤه د گهل خۆ ب تنێ نهدكر، بهلكى وان شیرهت پێ ل ههڤالێن خۆ ژى دكر، جارهكێ پشتى نڤێژا سپێدێ ههڤالهكێ رهجائێ كوڕێ حهیوهى نقرۆسك هاتنێ، رهجائى گۆتێ: جارهكا دى وه نهكهى، كو خهلك هزر بكهن ئهڤه ژ بهر هشیارییا ب شهڤێیه!
ئهڤه دهرسا ئێكێ بوو صهحابى وتابعییان خهلك ل سهر پهروهرده دكر، كو ئهو ئنیهتا خۆ بهرى ههر تشتهكى دورست بكهن، وئارمانجا وان ژ ههر كارهكێ ههبت خودێ بت، وبهرێ وان ل هندێ نهبت خهلك ب وی كارێ باش بحهسیێن یێ ئهو دكهن..
وبهرێ خۆ بدهنه حالێ مه ئهڤرۆ، ئێك ژ مه تیركێ خۆ تژى خیشهبهرك دكهت ودهردكهفته بازارێ، دا خهلك بێژن: چ تیركهكێ تژى وى یێ ههى!! وئهگهر وان زانیبا چ یێ د تیركێ وى دا ههى وان حهسویدى پێ نهدبر، وئهگهر وى زانیبا گۆتنێن خهلكى خیشهبهركێن وى ناكهنه زێڕ، وتشتهكى ل سهرمالێ وى زێده ناكهن، وى وه نهدكر!!
ئیمامێ غهزالى دبێژت: ((ب علمى وعهمهلى وعیبادهتى مرۆڤ دگههته سهعادهتێ، ومرۆڤ ههمى دتێچووینه عالم تێ نهبن، وعالم ههمى دتێچووینه عامل تێ نهبن، وعامل ههمى دتێچووینه موخلص تێ نهبن، وموخلص یێ ل سهر خهطهرهكا مهزن!!)).
یا رهببى تو مه ژ وان حسێب بكهى یێ ئیخلاصا وان ل ئاخرهتێ وان ڕزگار دكهت، بلا خهلك ل دنیایێ وان ب چو حسێب نهكهن.