شەرتێن نـڤـێـژێ
بەری نڤێژ بێتەكرن هندەك شەرت هەنە دڤێت بێنە ب جهئینان حەتا نڤێژ یا دورست بت ، ئەگەر نە ئەو نڤێژا دئێتەكرن دێ یا ژ خۆ بت ونائێتە قەبویلكرن ، وئەو شەرت ژی ب كورتی ئەڤەنە :
1 ـ پاقـژی ، ومەخسەد ب پاقژییێ پاقژییا لەشێ نڤێژكەرییە ، ویا جلكێ وی ، ویا وی جهی یێ ئەونڤێژێ ل سەر دكەت .
و ل دۆر وی جهی یێ مرۆڤ نڤێژێ لـێ دكەت ، هندەك مەسەلە هەنە دڤێت ئیشارەتێ بدەینێ :
ـ ئەو جهێ مرۆڤ نڤێژێ ل سەر دكەت دڤێت یێ پاقژ بت ، وچو تشتێن بێ نڤێژ ل سەر نەبن .
ـ كرنا نڤێژێ ل سەر وی جهێ تەصویر ل سەر تشتەكێ مەكرووهە ، چونكی مرۆڤ پێڤە موژیل دبت ، وهزرا وی ب دورستی نامینتە ل سەر نڤێژێ .
ـ كرنا نڤێژێ د ناڤ قەبران دا ، یان ل وی جهی یێ قەبر لـێ بت ، نەهییا مە یا ژێ هاتییە كرن ، دا ئەم ژی وەكی وان كافران لـێ نەئێین یێن ( تەعظیما ) قەبران دكەن ، وهندی ئیسلامێ ئەڤ مەسەلە ب گرنگییا ڤە یا وەرگرتی فقهزان دبێژن : ئەگەر هات وجارەكێ ل دەمێ حازربوونا جەنازەكی نڤێژا فەرض هاتەكرن یا دورست ئەوە جەنازە بێتە پاشخستن ل پشت ڕێزێن نڤێژكەران ، دا نەكەفتە بەر سنگێ وان .
ـ ئیمام ( ئبن ماجە ) ژ عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ڤەدگوهێزت ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ نەهی یا كری نڤێژ ل حەفت جهان بێتەكرن : ل وی جـهـێ گلێش لـێ دئێتە هاڤێتن ، و ل وی جهێ حەیوان لێ دئێنە ڤەكوشتن ، و ل سەر قەبران ، و ل سەرێن ڕێكان ، و ل حەمامێ ، و ل جهێ حێشتـر لـێ دئێتە گرێدان ، و ل سەر بانێ كەعبێ .
ـ ئەو جهێ صەیەك یان صەنەمێ تشتەكێ خودان ڕح لـێ بت ، فقهزان دبێژن : مەكرووهە نڤێژ لـێ بێتەكرن .
ـ كرنا نڤێژێ ل مالا مرۆڤەكێ نـە موسلمان یان ل دێـر وكنیسەیان یا دورستە ، ب وی شەرتی ئەو جـهـ یێ ب نڤێژ بت .
ـ ویا سوننەت ئەوە دەمێ مرۆڤ نڤێژێ دكەت تشتەكی بۆ ستارە بدانتە بەراهییا خۆ ، ب وی شەرتی ئەڤ تشتە یێ پاقژ بت ، ونێزیكی گەزەكێ یێ بلند بت .
2 ـ هاتنا دەمێ نڤێژێ ، چونكی هەر نڤێژەكێ دەمێ خۆ یێ دەسنیشانكری هەیە وكرنا نڤێژێ بەری هاتنا دەمێ وێ یا دورست نینە ، ومرۆڤەكی ئەگەر نڤێژ كر پاشی دەمێ نڤێژێ هات دڤێت ئەو نڤێژا خۆ دوبارە بكەت .
3 ـ ستارەكرنا وی جهێ دڤێت بێتە ستارەكرن ژ لەشی یێ كو ب عەرەبی دبێژنێ : ( عەورەت ) ، وعەورەت ب نسبەت زەلامی ژ چۆكییە حەتا نافكێ ، و د حەدیسەكا دورست دا یا بوخاری وموسلم ژ ئەبوو هورەیرەی ڤەدگوهێزن هاتییە كو پێغەمبەری ـ سلاڤ لێ بن ـ ئەمێ ژ هندێ داینە پاش كو ئێك ژ مە نڤێژێ بكەت وناڤ ملێن وی د ئاشكەرا ، و ژ ڤێ حەدیسێ دئێتە وەرگرتن كو چێ نابت مرۆڤ نڤێژێ ب ( فانێلێ عەللاقە ) بكەت ، چونكی ئەو فانێلە ناڤ ملان ستارە ناكەت .
و ب نسبەت ژنكێ ڕویێ وێ وهەردو كەفێن دەستان تێ نەبن دڤێت چو جهێن دی ژ لەشێ وی د ئاشكەرا نەبن ، و ژ هندەك ریوایەتان دئێتە زانین كو ئەگەر بنێ پێن وێ د نڤێژێ دا ئاشكەرا ببن نڤێژا وێ بەطال نابت .
و ل دۆر مەسەلا ل بەرخۆكرنا جلكی د نڤێژێ دا وڤەشارتنا عەورەتی، هندەك خەلەتی هەنە گەلەك كەس دكەڤنێ ، و ل ڤێرێ ئەم دێ ئیشارەتێ دەینە هندەكێن بەلاڤ :
ـ ل بەرخۆكرنا جلكێ تەنگ ، یێ كو لەش پێ ( تەجسیم ) دبت : ئەڤە تشتەكێ دورست نینە ، ونـەیـێ بابەتی مرۆڤێ موسلمانە چ ژن بت چ مێر بت ، و چ د نڤێژێ دا بت یان ژ دەرڤەی نڤێژێ بت .
ـ ل بەرخۆكرنا جلكێ تەنك یێ كو لەش د بن ڕا ئاشكەرا دبت ، وئەڤی نڤێژ پێ بەطال دبت .
ـ ل بەرخۆكرنا وی جلكی یێ عەورەتی هەمییێ ڤەنەگرت ، وەكی وی یێ جلكەكێ كورت بكەتە بەر خۆ ڤێجا دەمێ دچتە ركووعێ یان سجوودێ پشتا وی دیار بكەت ، یان وێ ژنكا بێ گۆرە نڤێژێ دكەت یان جلكەكێ وەسا دكەتە بەر خۆ كو ملێن وێ یان سەرێ وێ د بن ڕا ئاشكەرا دبت .
ـ یا مەكرووهە نڤێژكەر د نڤێژێ دا جلكی بدانتە سەر ملێن خۆ بێی كو دەستێن خۆ د هچكان ڕا ببەت ، وەكی وان یێن عەبای یان ساكۆیان ددانە سەر ملێن خۆ ، ئەڤە دڤێت دەستێن خۆ د هچكان ڕا ببەن .
ـ هلدانا جلكی د نڤێژێ دا ، وەكی وان یێن هچكی یان دەلنگی یان دەهمەنا جلكی د نڤێژێ دا هل ددەن ، ئەڤە ژی مەكرووهە .
ـ گرتنا دەڤ ولێڤان ب دەرسۆكێ د نڤێژێ دا ، ب ڕەنگەكێ وەسا كو بەس چاڤ دیار بكەن ، وئەڤە ل زڤستانێ هندەك كەس ژ بەر سەرمایێ ڤێ چەندێ دكەن ، ئەڤە ژی یا خەلەتە وتشتەكێ مەكرووهە .
ـ كرنا نڤێژێ ب وی كراسی ڤە یێ تەصویر ل سەر بن ئەو ژی تشتەكێ مەكرووهە .
4 ـ بەرێخۆدانا قیبلێ ، كو كەعبا پیـرۆزە ئەوا دكەفتە باژێڕێ مەكەهێ ژ بەر گۆتنا خودێ : [ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ـ وهەچی جهێ تو دەركەفتییێ ئەی موحەمـمەد تو بۆ نڤێژێ بەرێ خـۆ ب لایێ مزگەفتا حەرام ڤە بدە ، وهەچی جهێ هوین لـێ بن گەلی موسلمانان ل هەر وەلاتەكێ هەبت هوین ژی بەرێ خـۆ ب لایێ مزگەفتا حەرام ڤە بدەن ] .
وئەگـەر مـرۆڤ ل جهەكی بت ونەزانت قیبلە دكەفتە كیژ لایی دڤێت پسیارا كەسەكێ زانا بكەت ، وئەگەر كەسەكێ بڤی ڕەنگی نەدیت ل دویڤ ئجتهادا خۆ دێ بەرێ خۆ دەتە لایەكی ، وهنگی نڤێژا وی دێ یا دورست بت .
5 ـ ئنیەت : هەر كارەكێ مرۆڤ بكەت ئنیەت پێ دڤێت ، وكارێ بێ ئنیەت بت ژ خودانی نائێتە قەبویلكرن ، و د حەدیسێ دا هاتییە : [ إنما الأعمال بالنيات وإنما لكل امرئ ما نوى ـ هەما كارب ئنیەتانە ، وبۆ هەر ئێكی ئەوە یا وی كریە دلـێ خۆ ] .
وجهێ ئنیەتێ دلە ، یەعنی : مرۆڤ بینتە سەر دلـێ خۆ كو ئەو دێ فلان كاری بۆ خودایێ خۆ كەت ، ویا دورست نینە مرۆڤ ب دەڤی ئنیەتا خۆ بینت ، وگەلەك زانا ل وێ باوەرێنە كو ئینانا ئنیەتێ ب دەڤی بیدعەیە دڤێت مرۆڤ خۆ ژێ بدەتە پاش .
وجهێ ئنیەتێ بەری ( تەكبیرا ئێكێ ) یە ، یەعنی : ئێكسەر بەری ئەو بێژت : ( الله أكبر ) دڤێت ئەو د هزرا خۆ دا ئامادە بكەت كانێ ئەو نڤێژا ئەو دێ نوكە كەت چ نڤێژە وسالۆخەتێن وێ چنە ، فەرزە یان سوننەتە، چەند ركاعەتە ، ب جماعەتە یان نە ؟
