گهل خۆشتڤى
ژ وێ ڕۆژێ وهره چیرۆكا ڤیانا وى د گهل پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- دهست پێ كر، ئهو ڤیانا بێ توخویب، یا ل عهردى شینبووى و ل عهسمانى بهر ژ خۆ داى، وكانێ چاوا بیلالى دهمێ یێ گرتى د ناڤ دهستێن كافران دا دهرسهكا مهزن د خۆڕاگریا ل سهر حهقیێ دا نیشا خودان باوهران دا، وهسا پشتى ئهو هاتیه بهردان وگههشتیه كاروانێ خودان باوهران ژى وى دهرسهكا مهزنتر د ڤیانا خۆشتڤیێ دلى دا نیشا وان دا.. وئهگهر ڕامانا دهرسا وى یا ئێكێ ئهو بت ئازادیا دلى وسهربهستیا وژدانێ ب مالێ دنیایێ ههمیێ نائێتهدان، ڕامانا دهرسا دووێ ئـهو بـوو گـاڤـهكـا ب تـنـێ یا مرۆڤ د گهل خۆشتڤیێ خۆ دبهته سهرى، یان د گهل بیرهاتنا وى پشتى وهغهركرنا وى ژ دنیایێ ههمیێ دئینت.
دوهى وان ئهو ل سهر پهلێن سۆر درێژ دكر، و ب بستێن ئاسنى داخ دكر؛ دا ئهو بهرێ خۆ ژ وێ ڕێكێ وهرگێڕت یا وى بۆ خۆ هلبژارتى، یان دا ئهو وێ قهناعهتێ شێلى بكهت یا بۆ وى چێبووى.. بهلێ ئهو ل بهر نههات، وهندى مویهكى (تهنازول) نهكر وخۆ بۆ وان نهچهماند!
وپشتى دل ووژدان ولهشێ وى ژ كۆلهتیا جاهلیهتێ، ویا داخوازكهرێن جاهلیهتێ، ڕزگار بووین، ڤیانا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئێكا هند ژ ڤى عـهبــدێ حــهبــهشــى یـێ بــێ ئـارمانج دژیا چێكر كو ببته مامۆستایێ مرۆڤینیێ د هۆنهرێ ئهڤیندارى وڕێزگرتنا ل وژدانێ دا، ل دهمهكى وهختێ (طاغووتێن قورهیشیان) بیلال عهزاب ددا، مهسهله گههشته وى حهددى ئهو رازى بوون بیلالى بهردهن بهس ب شهرتهكى ئهو گۆتنهكا ب تنێ یا باش د دهر حهقا صهنهمێن وان دا بێژت؛ دا قورهیشى نهبێژن: عهبدێ حهبهشى شیا سهییدێن خۆ.. بهلێ خۆ ئهڤ پهیڤا ب تنێ ژى، ئهوا بیلال دشیا نه ژ دل بێژت وچو ل سهر نهبوو، وى نهگۆت، وپشتى بیلالى دهستێ خۆ كریه د دهستێ ڕزگاركهرێ خۆ دا، زهلامێ چاك ئهبوو بهكرى.. و ژ جههنهما شاریایا ئومهییهى دهركهفتى، ئێكهمین جهـ وى بهرێ خۆ دایێ دیوانا خۆشتڤیێ دلى بوو.. ههر وهكى وى دڤیا ب دیتن ونێزیكبوونا ژ وى وان ههمى برینان خۆش بكهت یێن دویراتیێ تێ كرین، وعهجێبگرتى نهبن دهمێ ئهم دبێژین: دیتن وگههشتنا خۆشتڤیانه دهرمانێ ههمى دهردێن دلى.. و ب تنێ ئهو ڤێ ڕاستیێ دزانت یێ گهرما ڤیانێ دلێ وى كهواندى!!
سێزده سالان ل مهكههێ بیلال ل نێزیكى وى دژیا، ههر ڕۆژ دهرسهكا نوى یا باوهریێ وئیخلاصێ وڤیانێ ووهفاداریێ ژێ وهردگرت، حهتا نێزیك بوو ڤیانا وى بۆ بیلالى، ل بهر دلێ بیلالى ژ وى بایى گرنگتر بت یێ وى هل دكێشا.. ڕۆژێن درێژ د سهر وان ڕا دبۆرین ژ وى پارى زێدهتر یێ ئهو پێ نهمرن ب دهست وان نهدكهفت، گاڤ بۆ گاڤێ ئاستهنگ د ڕێكا وان دا زێده دبوون، هندهك جاران نێزیك بوو ڕێ د چاڤێن بیلالى ویێن وهكى وى دا تارى ببت، هیڤى بمرت، بهلێ دهمێ ئهو دهاته نك خۆشتڤى و ل بهر دهستێ وى ڕادوهستان، وان ههست پێ دكر كو ب تنێ دیتنا وى هیڤیێ د دلى دا مهزن دكهت، جارهكێ دهمێ تهنگاڤى زێده دژوار بــووى، خـــهبــبــاب ب بـــهرا وان كهفت، وچوون قهستا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كر، ئهو ل بهر سیبهرا كهعبێ یێ ڕازاى بوو، خهببابى گۆتێ:
- ئهى پێغهمبهرێ خودێ! ما تو دوعایهكێ بۆ مه ناكهى كو خودێ مه ب سهر بێخت؟ حهتا كهنگى كافر دێ ل سهر مه دزال بن، وعهزابێ ئیننه سهرێ مه؟
ناڤچاڤێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- سۆر بوون، ڕوینشته خوارێ وگۆته وان:
- یێن بهرى ههوه زهلامهكى دا ئینن، كۆركهكێ بۆ د عهردى كۆلن، ووى كهنه تێدا، ومشار دئینا ددانا سهر سهرێ وى، حهتا ئهو دكره دو پرت، وڤێ چهندێ ئهو ژ دینێ وى نهددا پاش.. شهیێن ئاسنى ب لهشێ وى دا دئینا خوارێ حهتا چهرم وگۆشتێ وى ژ ههستى ڤهدكر، وڤێ چهندێ ئهو ژ دینێ وى نهددا پاش، ئهز ب خودێ كهمه خودێ ڤى دینى دێ تمام كهت حهتا سویار ژ صهنعائێ دچته حهچرهمهوتێ وئهو ژ تشتهكى ناترست ژبلى خودێ، و ژ گوركى ل سهر پهزێ خۆ، بهلێ هوین لهزێ دكهن..
ودهمێ ئهو زڤڕین، دا بێژى نه ئهون یێن بهرى هنگى چووین ئهڤ داخوازه كرى، ئهو سستیا نێزیك بوو عهزابا قورهیشیان یا دژوار د دلێن وان دا پهیدا كهت، هاته گوهاڕتن، ئهو سهركهفتنا وان دویر ددیت، ولهز لێ دكر، د چاڤێن وان دا نێزیك بوو، دارا هیڤیێ شینبوو ڤـه، وچـرایـێ ئومێدێ گهشبوو، وباوهریا وان ب ڕاستیا گۆتنێن پێغهمبهرێ خۆشتڤى ئهو كرنه هندهك مرۆڤێن دى.. خودێ بۆ ههر قهدهرهكێ ڕێكهك ودهمهكێ دهسنیشانكرى دانایه، وبهرى سهركهفتنێ جهڕباندن پێ دڤێت.
