رازیبوون
هندهك بسپۆرێن زانا ب چوونا ل ڕێكێ دبێژن: رازیبوون ئێك ژ (مهقاماتێن ڕێكێ)یه، یهعنى: ئهو ئێك ژ وان قویناغانه یێن ڕێڤنگ لێ ددانت، و ئهو ب خۆوهستاندنێ دشێت بگههتێ. و هندهكێن دى دبێژن: نهخێر، ئهو ئێك ژ (ئهحوالێن ڕێكێ)یه، یهعنى: ئهو دانا خودێیه، دهمێ ڕێڤنگ دكهفته ڕێكێ، خودێ وێ رازیبوونێ ددهته وى یێ وى بڤێت بێى كو وى دهستهك د خــۆگــههاندنا وێ دا ههبت. و هــنــدهك دبــێــژن: ل دهسپێكێ ئهو ژ (مهقاماتانه) دڤێت ڕێڤنگ كارى بۆ ب دهستڤهئینانا وێ بكهت، پاشى دووماهییێ ئهو دبته ژ (ئهحوالان).
🌼رازیبوون و تاما باوهرێ:
ژ بهر كو دین ههمى ل دۆر (رازیبوونێ) دزڤڕت، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ( ذَاقَ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ رَضِىَ بالله رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً ) (موسلم ڤهدگوهێزت) یهعنى: ههچییێ ب ئهللاهى رازى بت خودا، و ب ئیسلامێ دین، و ب موحهممهدى پێغهمبهر، ئهو وى تاما باوهرێ سهحكر.
و رازیبوون، ئهگهر ئهو بت مرۆڤ بهس ب دهڤى بێژت: ئهزێ رازیمه ب فلان تشتى، ئهو دێ كارهكێ گهلهكێ ب ساناهى بت، بهلێ ئهگهر مرۆڤ ب كریار بكهفته ئمتیحانا رازیبوونێ كێم كهس ههنه ب سهركهفتن ژێ دهرباس ببن؛ چونكى رازیبوونێ ڕاستییهك بۆ ههیه دڤێت د واقعى دا ئهو ب جهـ بێت، ڤێجا ڕاستییا رازیبوونێ چییه؟
🌼ڕاستییا رازیبوونێ:
رازیبوونا ب خوداینییا (ئهللاهى) ئهوه مرۆڤ یێ ب (روبووبییهت و ئولووهییهتا) وى رازى بت، رازیبوونا ب روبووبییهتا وى ئهوه مرۆڤ وى ب سالۆخهتێن خودانییێ ههمییان بنیاست، و وان بدهته وى ب تنێ، وهكى كو یێ رازى بت ب تهدبیر و تهقدیرا خودێ بۆ وى ڤیاى، لهو خۆ ب هێلته ب هیڤییا وى ب تنێ ڤه، و داخوازا هاریكارییێ ژ وى ب تنێ بكهت، و خۆ هلپسێرته وى ب تنێ. و رازیبوونا ب ئولووهییهتا وى ئهوه ڤیان و گوهدانا وى د ههمى كار و كریاران دا بۆ وى ب تنێ بت، ب وى شهرتى ئهو د وێ ڤیان و گوهدانێ دا یێ دلبێش و موخلص بت.
و رازیبوونا ب ئیسلامێ ئهوه ئهو حوكمێ ئیسلامێ د ههر ئهمر و نههیهكا ههبت دا ب جهـ بینت، بێى ههست ب دلتهنگییهكێ یان دودلییهكێ بكهت، ئهگهر خۆ ئهو حوكم دژى ههوایێ نهفسا وى بت، یان د گهل گۆتنا سهرۆك و دهستهك و كۆما وى نهگونجت ژى.
و رازیبوونا ب پێغهمبهرینییا موحهممهدى -سلاڤ لێ بن- ئهوه ئهو خۆ ب دهست وى ڤه بهردهت، و دویچوونا ڕێكا وى بكهت، و باوهرییێ ب ههر تشتهكێ وى گۆتى بینت، و ژ بلى شریعهتێ ئهو پێ هاتى حوكمێ خۆ نهبهته بهر چو شریعهت و قانوونێن دى.
و ئهگهر وى ئهڤ چهنده كر، گهلهك كهس دێ ههبن خۆ ژێ دهنه پاش، و وى هێلنه ب تنێ.. بهلێ، بلا ته خهم پێ نهبت، كێمییا ههڤالان، و گهلهكییا نهیاران بلا ته ژ ڕێكێ سست نهكهت؛ چونكى گهلهكییا خیشهبهركان وان ب بها نائێخت، و كێمییا گهوههران وان بێ قیمهت ناكهت!
🌼پسیارهك و ئالۆزییهك:
و هندهك كهس ههنه خۆ ل بهرانبهر ئالۆزییهكێ دبینن دهمێ مرۆڤ بهحسێ رازیبوونێ دكهت، ب تایبهتى رازیبوونا ب تهدبیر و تهقدیرا خودێ، و پسیار دكهن: باشه ئهگهر خودێ تشتهكێ بۆ مرۆڤى نهخۆش و ل سهر نفسێ گران حهز كر، وهكى مرنا خۆشتڤییهكى، نساخییهكێ، ههژارییێ.. ئهرێ چاوا مرۆڤ پێ رازى ببت و بۆ وى خۆش بت؟ ئهڤه تشتهكه دژى تبیعهتێ مرۆڤییه، بێژنه ڤێ صهبر، بلا.. بهس هوین بێژنێ: رازیبوون ئهڤه تشتهكێ ب زهحمهته؛ چونكى رازیبوونا ب نهخۆشییێ كۆمكرنا دو ههڤدژانه.
و ههر چهنده ئهڤ پسیاره بهلكى ب سهر سهرڤه یا بهرعهقل ژى بت، بهلێ ب ڕاستى ئهو دورست نینه؛ چونكى تبیعهتێ مرۆڤى گهلهك جاران وێ ژ مرۆڤى دخوازت كو ئهو ب تشتهكێ بۆ وى نهخۆش رازى ببت، بهلكى حهز ژى ژێ بكهت، و ههما بهسه نموونهیهكا ب تنێ بۆ ههوه بینین:
مرۆڤێ نساخ، دهمێ دچته نك دختۆرى و داخوازا دهرمانهكى بۆ دهردێ خۆ ژێ دكهت، و دختۆر دبێژتێ: دهرمانێ ته ئهوه ئهم دهستهكێ ته ببڕین، ئهگهر نه.. دهرد لهشێ ته ههمییێ دێ ڤهگرت! هنگى د گهل كو بڕینا دهستى بۆ وى گهلهكا نهخۆشه ژى، بهلێ ئهو دێ پێ رازى بت، و دێ حهز كهت زوى دهستێ وى ژێڤهكهت ژى.. بهلێ ل ڤێرێ تشتهكێ دى ههیه دڤێت ئهم بیرا خۆ لێ بینینه ڤه: ڤێ رازیبوونا نساخى ب بڕینا دهستێ وى مهعنایا وێ ئهو نینه دڤێت ئهو نهئێشت، و نهفسا وى ب ڤى كارى نهخۆش نهبت، و ب خهم نهكهڤت ل سهر بڕینا دهستێ وى، نه.. ئهها ئهڤهیه یا دژى تبیعهتێ مرۆڤى، و ئهڤهیه یا ناكهفته د بن مهعنایا رازیبوونێ ڤه، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دهمێ نساخ دبوو دئێشا، و دهمێ خۆشتڤییهكێ وى مربا ب خهم دكهفت و دكره گرى.
🌼فێقییێ رازیبوونێ:
مهزنترین فێقییێ ب رازیبوونێ ڤه دئێت ئهوه مرۆڤێ ڕێڤنگ ل درێژییا چوونا خۆ یا ل سـهر ڕێكێ هـهست ب بێنفرههى و كهیف و خۆشییێ دكهت؛ چونكى ئهو دزانت ههچییا هاتییه سهرى ب قهدهرا خودێیه، و ئهو تشتێ خودێ بۆ وى هلبژارتى چێتره ژ وى یێ ئهو بۆ خۆ هلبژێرت.. جارهكێ گۆتنه ئیمامێ شههید حوسهینێ كوڕێ عهلى -خودێ ژێ رازى بت- ئهبوو ذهر دبێژت: ئــهز ژ زهنگییێ پـتـر حــهز ژ فــهقـیـرییێ دكهم، و ژ ساخلهمییێ پتر حهز ژ نـسـاخـیـیـێ دكـهم، ئیمامى گــۆت: ((خــودێ رهحـمـێ ب ئـهبـوو ذهررى ببهت، پا ئهز دبێژم: ههچییێ خۆ بهێلته ب هیڤییا هلبژارتنا خودێ یا باش ڤه دێ حهز ژ وى تشتى كهت یێ خودێ بۆ وى هلبژارتى)).
و جارهكێ سێ ژ مهزنترین زاهدێن ئوممهتێ گههشتنه ئێك: سوفیانێ ثهورى، و وههیبێ كوڕێ وهردى، و یووسفێ كوڕێ ئهسباطى، سوفیانى گۆت: بهرێ من حهز ژ مرنا ب خافلهتى نهدكر، بهلێ نوكه ئهز حهز دكهم بمرم. یووسفى گۆتێ: بۆچى؟ وى گۆت: هندى ئهز دترسم فتنه ب سهر من دا بێت. یووسفى گۆت: پا من دڤێت ئهز گهلهك بمینم، ثهورى گۆتێ: بۆچى ته مرن نهڤێت؟ وى گۆت: بهلكى ڕۆژهكێ ئهز ب دورستى تۆبه بكهم و كارهكێ چاك بكهم. پاشى وان گۆته وههیبى: تو چ دبێژى؟ وى گۆت: ئهز تشتهكى ناهلبژێرم، ئهز پتر حهز ژ وى تشتى دكهم یێ خودێ حهزكرى.
هنگى سوفیانێ ثهورى ڕابوو ب ناڤ چاڤێن وى ڤه ماچى كر و گۆت: ئهز ب رهببێ كهعبێ كهمه، ئهڤهیه رووحانییهت!
