دیندارییا دورست
پێگیرییا ب فهرمانا خودێ وپێغهمبهرێ وی -سلاڤ لێ بن- یان دیندارییا دورســـت ئێك ژ وان مهسهلانه یێن گهلهك كهس خهلهت خــۆ تــــێ دگـــههینن، گهلهك ژ موسلمانێن مه ئهڤرۆ وه تێ دگههن كـــو دینداری هــنــدهك مهسهلێن (شهكلینه)، یێ ب فلان ڕهنگی بت، یان ب فلان جلكی و سهر و بهری بت، ئهو مرۆڤهكێ دینداره و یێ (مولتهزمه)، و ئهو ب خۆ وهسا نینه، دیندارییا دورست ئهوه مرۆڤ دورست د دینی بگههت، و لێ بگهڕیێت ل دویڤ شیانا خۆ گۆتن و كریارا خۆ ل دویڤ ببهت..
و پشتی ڤێ چهندێ دڤێت ئهم بزانین كو مرۆڤێ دیندار ئهوه یێ چهند سالـۆخـهت ل نك ههبن، و هنگی تو دێ شێی بێژی فلان كهس مرۆڤهكێ دینداره ئهگهر هات و ته دیت وی ئهڤ سالۆخهته ل نك خۆ پهیدا كرن، ژ وان سالۆخهتان:
1- ب جهئینانا فهرزێن خودێ ب دورستی وهكی: كرنا نڤێژێ، و هندی ژێ بێت ب جماعهت، و گرتنا ڕۆژییان، و دانا زهكاتێ، و كرنا حهجێ.. و هتد.
2- مجدییا دكرنا سوننهتان، چونكی ب كرنا سوننهتان خودێ حهز ژ مرۆڤی دكهت، و مرۆڤی نێزیكی خۆ دكهت.
3- ئیخلاصا د كرنا ڤان كاران دا، چونكی كارێ ئیخلاص تێدا نهبت ژ خودانی نائێته قهبویلكرن، و ئیخلاص -وهكی ئاشكهرا- ئهوه ئارمانجا مرۆڤی ژ ڤان كاران ڕازیبوونا خودێ بت نه چو مهخسهد و ئارمانجێن دی.
4- زكرێ خودێ، و كو ل پترییا دهمێ وی خودێ ل بیرا وی بت، چونكی زكرێ خودێ بۆ دلی وهكی ئاڤێیه بۆ ماسییێ، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكا خۆ دا یا موسلم ژێ ڤهدگوهێزت دبێژت: ( مهتهلا وی یێ زكرێ خودایێ خۆ بكهت، و وی یێ زكرێ وی نهكهت وهكی مهتهلا مرۆڤێ ساخ و یێ مرییه )٠
5- مرۆڤێ دیندار ئهوه یێ مرۆڤێ قورئانێ بت، و خۆشییا خۆ د خواندنا قورئانێ دا ببینت، چونكی قورئان ڕۆژا قیامهتێ مههدهرێ بۆ خودانێ خۆ دكهت، و خواندنا وی بۆ قورئانێ نه ب تنێ بۆ خۆموژیلكرنێیه، بهلكی بۆ تێگههشتن و ب كارئینانا وێیه.
6- و دیندارێ دورست ئهوه یێ داخوازا علمێ شهرعی بكهت، و بهرگهڕیانێ بكهت كو خۆ د دینی دا شارهزا بكهت، دا كارێ وی یێ دورست بت، و بهایێ مرۆڤێ زانا ل نك خودێ ژ یێ نهزانى پتره، و ئیمامێ شافعی -خودێ ژێ ڕازی بت- دبێژت: ((داخوازا زانینێ ژ كرنا سوننهتان باشتره)).
7- خێرخوازی، و ڕویگهشی.. ژ وان سالۆخهتانه یێن مرۆڤێ دیندار پێ دئێته ناسین، و ئهگهر ته دیت مرۆڤهكێ دیندار یێ دلڕهشه و نهڤێت باشی بگههته خهلكی تو بزانه دیندارییا وی جلكهكێ ژ درهوه وی كرییه بهر خۆ.
8- مــرۆڤــێ ب دورســتـــی یــێ دیــنـــدار بــت ل تشتهكی یێ هشیار نابت هندی ل ئهزمانێ خۆ یێ هشیار، چونكی ئهو دزانت ئهزمانه خودانی ڕادكهت و ددانت.
9- و مرۆڤێ دیندار ناهێلت وهختێ وی ب تشتهكێ بێ مفا ڤه زهعێ ببت، چونكی ئهو دزانت ئهڤ وهخته یێ كو خودێ دایه وی ئێمانهكه پسیارا وی دێ ژێ ئێته كرن: كانێ وی ژ قهستا زهعێ كرییه، یان ژی وی د ڕێكا باش دا بۆراندییه؟
10- و یا ژ ههمییێ گرنگتر ئهوه مرۆڤێ دیندار خۆ ژ كهسێ بلندتر نابینت، و هزر ناكهت ئهو ژ خهلكی ههمییێ باشتره، چونكی (غوروور و تهعهججوب و خۆمهزنكرن) ڕێكا خۆ بۆ دلێ وی نابینن.
ئهڤه هندهك ژ بهرچاڤترین سالۆخهتێن مرۆڤێ دیندارن، و مخابن ئهڤرۆ مرۆڤ هندهك كهسان دبینت خۆ ب دیندار دزانن، د گهل هندێ ژی ئهگهر تو بهرێ خۆ بدهیه دیندارییا وان دێ بینی تیڤلێ ب سهرڤهیه، و وهكی دی (نه ئهو سویك و نه ئهو بازار!)، ئهڤ دیاردا هه یا كو ئهم دشێین ب ناڤێ: (تهخسیرییا د دیندارییێ دا) بدهینه ناسین، نوكه ئێك ژ وان گرفتاریانه یێن دكهڤنه ڕێكا گهلهك ژ مه، و ڤێ دیاردێ چهند نیشان ههنه پێ دئێته ناسین، وهكی:
1 - سستییا د كــرنـــا نڤێژێ دا، چ كــرنـــا وێ ب جماعهت بت، چ كــرنـــا وێ ب ئێكجاری بت، نوكه د جڤاكا مه دا بهر بهره یا دبته تشتهكێ عهدهتی تو مرۆڤهكی ببینی بێژته ته: ئهز مرۆڤهكێ دیندارم، و د گهل هندێ ژی خوتبێ حهتا خوتبێ ئهو مزگهفتێ نابینت، نه بهس هنده گهلهك كهسان دێ بینی خۆ ب دیندار دزانن و ههر نڤێژا ناكهن، دبێژن: دلێ مه یێ صافییه، و شهرت دله!
2 - سستییا دكرنا هندهك نڤێژان دا، وهكی نڤێژا سپێدێ -بۆ نموونه- یان گیرۆكرنا نڤێژێ بێی ئهگهرهكێ شهرعی، وهكی وان یێن خۆ ب كارهكێ بێ مفا ڤه موژیل دكهن و نڤێژا خۆ پاش دئێخن حهتا نێزیكه بچت، ژ نوی دێ ڕابن ب لهز و بهز نڤێژا خۆ كهن، و ئهو نڤێژا هۆسا بت بێ گومان چو (خوشووع) تێدا نابت.
3 - كرنا نڤێژێ ب ڕهنگهكێ وهسا كو مرۆڤی ههر های ژ نڤێژێ نهبت، ئهڤه ژی نیشانهكه ژ نیشانێن كێماسییا دیندارییا خودانی، (موسلمێ كوڕێ یهساری) -خودێ ژێ ڕازی بت- جارهكێ ل مزگهفتێ بوو نڤێژ دكر، رهخهكێ مزگهفتێ ههڕفت، هندهك مرۆڤان كره غار چوونه مزگهفتێ وان هــزركــر ئــــهو رهخــه یێ موسلم لێ، وان دیت موسلم یێ د نڤێژێ و ههر های ژ ههڕفینا مزگهفتێ نینه!
4 - خۆ پاشڤهلێدانا ژ خواندنا قورئانێ و داخوازكرنا علمێ شهرعی، یا غهریب ئهوه ئێك ژ مه دڤێت بزانت كانێ چهند ستێر ل عهسمانی ههنه، بهلێ بێژێ: ئهركانێن نڤێژێ چهندن؟ دێ بێژت: ب خودێ ئختیصاصێ من دین نینه، ئهز نه مهلامه! دزانت كــیــژ نــادیــیـــا تـــهپــانـــێ -ل رهخێ دی یێ دنیایێ- ژ كێ بـــریـیـه، بهلێ نزانت نڤێژ ب چ دكهڤت، چونكی ئختیصاصێ وی دین نینه و ئهو نهمهلایه!
5 – و یا ژ ههمییێ خرابتر ئهوه دێ بینی گهلهك كهس دیندارییا خۆ ب فلان مرۆڤی ڤه گرێ ددهن، ئهو مرۆڤێ ئهو هزر دكهن مرۆڤهكێ چاكه، چاوا؟
دێ بینی ئهو مرۆڤهكێ چاك، یان یێ زانا، دێ بۆ خۆ كهنه نموونهیێ چاڤلێكرن و گوهدانێ، و دویماهییێ دێ وه لێ ئێت ئهو دینی وهرناگرن ئهگهر د ڕێكا وی كهسی ڕا نهبت، و ئهڤه (دیاردهكا خهطهره)، چونكی دویماهییێ دبته مهسهلهكا عهقائدی.
و گهلهك جاران مه یێ گوهـ لێ بووی كهسهكی ژ ڤان توخمه مرۆڤان گۆتنا خودێ یا هێلای، و گۆتنا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- قهبویل نهكرییه، چونكی وهكی گۆتنا (فلان كهسێ وی!) نهبوویه، و ئهڤه كلۆڤانكا سهرداچوون و نهزانینێیه.
و هندهك جاران ژی مه یێ دیتی مرۆڤهكێ (دیندار) یێ د سهر دا چووی و بهرێ وی یێ كهفتییه ڕێكێن خراب، چونكی وی هزرهكا مهزن بۆ كهسهكێ چاك یان زانا ددانا پاشی وهسا دهرنهكهت، و وی مرۆڤێ چاك هندهك خهلهتی ل نك ههبوون..
دیندارییا دورست هندێ ژ خودانی دخوازت ئهو مرۆڤان ب حهقییێ بناست نه كو حهقییێ ب مرۆڤان بناست، و ژ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دهركهڤت چو كهس نینن ههمی گۆتن و كریارێن وی ددورست بن، و ژ گونههێ و خهلهتییێ د مهعصووم و پاڕاستی بن.
و مـرۆڤ ئهگهر هــزرا خـــۆ د ئهگهرێن پهیدابوون و بهلاڤبوونا دیاردا ســســتــیــیــا د دیندارییێ دا بكهت دێ بینت كو دو ئهگهرێن مهزن د پشت نهبوونا دیندارییا دورست دا ههنه:
ئێك: كرنا گونههێن بچویك، گاڤا مرۆڤی ب چاڤهكێ كێم بهرێ خۆ دا گونههێ، و هێجهتا خۆ كره ئهو: ئهڤ گونههه یا بچویكه چو نینه، و ئهوا هه نه ژ (كهبائرانه) قهیدی ناكهت، و یا دی پاشی دێ ژێ تۆبه كهت، بستهیییا ل سهر كــرنــا گـونههێ دێ ل نك پهیدا بت، و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ دێ ب ناڤ گونههێن مهزن ژی دا چت بێی وی های ژ خۆ ههبت، و ژ بیر نهكهت ئاگرێ مهزن ژ چریسكهكا بچویك دهست پێ دكهت، ژ بهر ڤێ چهندێ زانایێن مه یێن (موعتهبهر) دگۆتن: بهرێ خۆ نهده بچویكییا وێ گونهها تو دكهی، بهلێ بهرێ خۆ بده مهزنییا وی یێ تو بێ ئهمرییا وی دكهی!
ئهگهر ئهم خۆ ژ گونههێن بچویك بترسینین دێ ژ یێن مهزن ئێینه پاڕاستن، و ئهگهر مه پهرده د ناڤبهرا خۆ و گونههێن بچویك دا ڕاكر، بهرێ مه دێ كهفته گونههێن مهزن ژی.
دوو: خواستنا هێجهتان، و مهخسهدا مه ب ڤێ گۆتنێ ئهوه گهلهك كهس سستییێ دكرنا عیبادهتی دا دكهن ب هێجهتا هندێ كو (روخصهت) بۆ وان یا هاتییه دان، یان ژی ب هێجهتا هندێ كو ئهڤ كاره (سوننهته) و واجب نینه.
گهلهك كهسان دێ بینی ڕهنگهكێ خێرێ یان عیبادهتی ناكهن، ئهگهر پسیارا ئهگهرا نهكرنێ ژێ بكهی دێ بێژت: مانێ ئهو كار نه فهرزه.. یان دێ بینی یێ كارهكێ خراب دكهت بێژێ: بۆچی؟ دێ بێژت: ئهڤ كاره یێ مهكرووهه نه یێ حهرامه، ئهگهر یێ حهرام با من نهدكر.
ب ڤی ڕهنگی هندی ژ مه هاتی مه خۆ ژ كارێن (سوننهت) دا پاش، و مه كارێن (مهكرووهـ) كرن، حهتا وه ل مه هاتی مه فهرز ژی ب ڕێكا سوننهتان دا بهرداین، و مه حهرام ژی دانایه سهر مهكرووهی، و د گهل هندێ ژی ئهم دلێن خۆ ب هندێ خۆش دكهین كو: مه چو حهرامی نهكرینه، و ئهگهر ته نموونهیهكا بهرچاڤ دڤێت سهحكه گهلهك جگاركێشان، دبێژن: مانێ جگاره تشتهكێ مهكرووهه، و نزا مهكرووههكێ پێنجی شێست سالان مرۆڤ بكهت چاوا ژ توخویبێ مهكرووهییێ دهرباز نابته حهرامییێ.. زاهد و زانایێن ئیسلامێ ئێك ژ وان خۆ ژ سهد كارێن (موباح) ددا پاش ژ ترسێن هندێ دا كو نهكو بكهفته د حهرامییهكێ دا، و ئێك ژ مه پێنجی سالان مالێ خۆ ب ڕێكهكا (مهكرووهـ) دسوژت و ناترست كو دهمێ ئهڤ مهكرووهه ههمی دكهفته سهرێك پیچهكێ حهرام ژی ببت.
و یا ژ ڤێ ژی كرێتتر ئهو هێجهتا پویچه یا گهلهك ژ مه بۆ خۆ دگرن دهمێ دبێژن: ڕاسته فلان كار خرابی بوو مه كری، بهلێ پا خودێ هندێ ب هێجهت نینه، مانه حوكمهكێ بێ خێره ئهم ل خودێ ب هێجهت بین، و بخوازین ئهو یێ ل مه ب هێجهت نهبت!
و ل دویماهییێ پسیار ئهڤهیه: ئهرێ چارهسهرییا دیندارییا ژ قهستا، یان بلا بێژین: سستییا د دیندارییێ دا، چیه؟
و بۆ بهرسڤ دێ بێژین:
1- تهقوا خودێ، د ههمی حالهتان دا، چ خهلك مرۆڤی ببینت یان نه، و هشیار بی بلا خودێ كێمترینێ بینهران نهبت بۆ ته، ل پێش چاڤێن وی خرابییێ بكهی و گاڤا مرۆڤهكێ حازر بوو باشییێ بكهی.
2- سستییێ د كرنا كارێن فهرز دا نهكه، و خۆ ژ كرنا سوننهتان ژی نهده پاش، ب هێجهتا هندێ كو مانێ ئهو نهواجبن.
3- گاڤا تو نڤێژێ دكهی هندی ژ ته بێت بیرا خۆ ل مهزنییا خودێ بینهڤه، و دهمێ تو قورئانێ دخوینی وهسا بخوینه ههر وهكی ئهو بۆ ته هاتییه خوارێ.
4- خـــودێ ژ بــیـــرا خۆ نهبه، و بزانه زكرێ خودێ گهلهك مفا تێدا ههنه، و یــێ ل بهرفرههییێ د گهل خودێ بت ل تهنگاڤییێ خودێ وی ژ بیر ناكهت.
5- یێ مجد به د ههمی كارێن خۆ دا، و ڕێكێ نهده سستییێ و تهنبهلییێ كو جههكی بۆ خۆ د دلێ ته دا ببینن.
6- ههڤالینییا چاكان بكه، ئــهو دێ بــــۆ تـــه بــنـــه هاریكار ل سهر باشییێ، و ب كهسهك ژ وان نهخڕیێ و وان نهكه واسطه د ناڤبهرا خۆ و خودێ دا.
7- ئهگهر تو نهشێی ب مالێ خۆ خهلكی ههمییێ ڤهگری، ب ئهخلاقێ خۆ یێ باش وان ڤهگره، و بلا ئهخلاقێ ته بهری ئهزمانێ ته ته ب خهلكی بدهته ناسینێ.
8- مرنێ ژ بیرا خۆ نهبه ههر ڕۆژ جارهكێ هزر بكه تو یێ مری و حسێبا د گهل ته دئێتهكرن، ڤێجا بهرێ خۆ بدێ كانێ ته چ د گهل خۆ برییه، و چ هێلایه، و پهشێمانییا ئهڤرۆ چێتره ژ یا سوباهی.
خودێ هشیارییێ ب ڕزقێ مه بكهت.
