هشیاربوونا موسلمانان یا ههڤچاخ
زاراڤێ (هشیاربوونا موسلمانان) یان (هشیاربوونا ئیسلامى) ژ زاراڤێن نوی دهركهفتییه، و ڕهنگه وهك چاڤلێكرن مه ئهو ژ ڕۆژئاڤاییان وهرگرتبت، و ههر چهنده ئهڤ زاراڤه -ب دیتنا مه- زاراڤهكێ دورست نینه ژی بهلێ مه د ڤێ ڤهكۆلینا خۆ دا ب كارئینایه ل دویڤ وی قاعیدهیێ دبێژت: (علیك بالخطأ الشائع)!!
د گۆتنهكا خۆ یا پیرۆز دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ((نێزێكه مللهت وهسا ل ههوه داجڕیێن وهكی كو خوڕا ل سفرا خۆ كۆم ڤهدبن)) گۆتن: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، ئهو هنگی ژ بهر كێم هژمارا مهیه؟ وى گۆت: ((نه.. هوین وێ رۆژێ گهلهكن، بهلێ هوین دێ وهكی وی قرشی بن ئهوێ ب سهر لههییێ دكهڤت، سههما ههوه خودێ دێ ژ سنگێن نهیارێن ههوه ئینتهدهر و ئهو دێ (وههنێ) هاڤێته دلێن ههوه)) گۆتن: (وههن) چیه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ وى گۆت: ((حهژێكرنا دنیایێ و نهڤیانا مرنێیه))(ئهحمهد و ئهبوو داوود ڤهدگوهێزن).
د گۆتنهكا دی دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ((هندی ئیسلامه ب غهریبی دهست پێ كرییه، و كا وێ چاوا غهریب دهست پێ كرییه جارهكا دی دێ زڤڕت غهریب، ڤێجا خوزییا غهریبان)) گۆتن: ئهو كینه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ وى گۆت: ((ئهون یێن قهنجی یێ دكهن دهمێ مرۆڤ خراب دبن))((أبو عمرو الدانی) ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزت).
ژ ڤان ههردو پیرۆزه پهیڤێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دئێته زانین كو دهمهك ب سهر ئوممهتا ئیسلامێ دا دێ ئێت، موسلمانهتی ل بهر خهلكی دێ بته تشتهكێ عنتیكه و غهریب و ئهو مرۆڤێ ب دروستی پێگرییێ پێ بكهت د ناڤ خهلكى دا دێ بته كهسهكێ نهعهدهتی.. یهعنى: تهرازی دێ ئێنه گوهارتن، ئهو ئیسلاما دڤێت ببته بناخه و بهرنامه بۆ جڤاكێ -ل وان دهمان- دێ بته ئهندامهكێ غهریب د لهشێ كۆمهلێ دا، كانێ چاوا ل دهسپێكێ دهمێ ئهو د ناڤ باژێرێ مهكههێ دا پهیدا بووی تشتهكێ غهریب و نهعهدهتی بوو، جاهلییهت ب ههمی كار و كۆكێ خۆ ڤه، ب ههمی چهق و تایێن خۆ ڤه د چهپهرێ بهرانبهر دا ڕاوهستا و پیلان دژى وێ گێڕان، دیسا رۆژهك دێ ئێت دویچوونا گازییا ئیسلامێ و خۆدیركرنا ژ ڕێ و دوریشمێن جاهلی، دێ بته كارهكێ غهریب و نهعهدهتی د چاڤێن خهلكی دا.
بهلێ ژ لایهكێ دی ڤه ئهڤ پیرۆزه گۆتنه هندێ د گههینن كو ئالاهلگرێن ئیسلاما ڕاست و دورست ههر چهنده ل دهمێن غهریبییێ د لاوازن و دوژمناتییا وان دئێتهكرن ژی، بهلێ نێزیكه جارهكا دی ئهو سهرفهراز ببن و دوباره گازییا وان دهسههلاتدار ببت.. (شیخ الإسلام ابن تیمیه) -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: ((ئهڤ حهدیسه هندێ دگههینت كو مرۆڤێ موسلمان دڤێت خهمگین نهبت و بێ ئومێدی جهێ خۆ د سنگێ وى دا نهكهت دهمێ ئهو دبینت كێم كهس ههنه د ڕاستییا ئیسلامێ بگههن، و ئهڤ ئێكه بلا گومانێ د دلێ وى دا پهیدا نهكهت كو ئیسلام دینهكێ ڕاسته، چونكی ئیسلام ل دهسپێكرنێ ژی ب ڤی ڕهنگی بوویه..))(بڕێنه كتێبا (مجموع فتاوی شیخ الإسلام ابن تیمیه) 18 / 293).
و د گـــۆتــنـهكا دی دا پێغهمبهر -سلاڤ ل سهر بن- دبێژت: ((دهستهكهك ژ ئوممهتا من ل سهر حهقییێ دێ مینت، ههڤڕكی یا ههڤڕكان چو زیانێ ناگههینیتێ، حهتا ڕۆژا دویماهییێ))(ئهڤ حهدیسه ژ لایێ (بوخاری) و (موسلمی) ڤه هاتییه ڤهگوهاستن).
ژ ڤێ حهدیسێ دیار دبت كو خۆ ل دهمێ ئیسلام یا غهریب ژی دهستهكهكا سهرڕاست دێ ههبت بهری پێگاڤێن مرۆڤینییا حێبهتی ڕاكهت دا بهرێ وێ بدهته كنارێ خودێ، ئهڤ توخمه دێ گهلهك نهخۆشییان بینن و تێرا وان ههیه نهخۆشی كو ئهو وهك دهستهكهكا غهریب بێته هژمارتن، بهلێ د گهل ڤان ههمی ئاستهنگان ڕوییێ وان ههر یێ گهشه و دلێ وان یێ خۆشه، چونكی وان یا تامكرییه شرینییا باوهرێ.
ئــهڤــرۆ ئیسلام د غهریبییهكا مــــهزن دا دژیت، غهریبییهكا وهســـایــه بیرا مرۆڤی ل غهریبییا ئێكێ دئینتهڤه دهمێ جاهلییهت ههمی د ئێك چهپهری دا كۆمبووی بۆ بهر هنگارییا وێ دهستهكا كێم ژ خودان باوهران ل مهكههێ، یا كو هێدی هێدی تۆڤێ گازییا پیرۆز د دلان دا دچاند، غهریبییا ئهڤرۆ بیرا مرۆڤی ل وان بڕیاران دئینیتهڤه یێن جڤاتا جاهلییهتا بهرێ (كو دار الندوة بوو) دهرێخستین و تێدا هاتی: ( لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا) یان ئـــهم دێ ههوه ژ وهلاتێ خۆ دهرێخین، یان هــویــــن دێ ل دینێ مه زڤڕن.
ل وی دهمی شهڕ نه شهڕهكێ ناڤخۆیی بوو د ناڤبهرا دو تهخهیێن خهلكێ مهكههێ دا، بهلكی شهڕێ ئیسلام و جاهلییهتێ بوو، شهڕێ سهربلندی و نزمخوازییێ بوو.. ئهڤرۆ ژی ههڤڕكییا ئیسلامێ د گهل جاهلییهتێ نه ڕویدانهكا تایبهته ب ڤی وهلاتی ڤه یان وێ هه، دیسا شهڕ شهڕێ ئیسلام و جاهلییهتێیه، ئهو ئیسلاما بهرێ خهلكی ددهته كنارێ خودێ و ئهو جاهلییهتا بهرگهڕیانێ دكهت دا خودێ د هزرا خهلكی دا بكهته چیڤانۆكهكا كهڤن!
ئهڤرۆ -وهكی ئهم ههمی دبینین- ئیسلام موكم یا ڕادوهستت بهرانبهر وێ جاهلیهتا ڤێ جارێ ژ لایێ هێزا بهرچاڤ ڤه گهلهك پێشكهفتیتر ژ ههمی جارێن دیتر، حهتا پێكهكێ هیزا مسلمانان ل بهر یا نهیاران ههر نائێته ههژمارتن، بهلێ چهكێ تایبهتێ جارا ئێكێ ئیسلام پێ سهركهفتی ئهڤرۆ هێژ یێ بهردهسته.. جاهلییهتا ئهڤرۆ ژی -وهكی یا دوهی و پێر- ژ لایێ بیر و باوهران ڤه د خهلهكهكا ڤالا دا دژیت و ل وی دهمێ نێزیكه بگههته كلۆڤانكا زانین و شارستانییا (ماددی) ئهم یێ دبینین ژ لایێ (رووحی) ڤه چو جاران ئهو وهكی ئهڤرۆ حیبهتی و ڕێ بهرزه نهبوویه!
دوژمــنــێــن گازییا مه یێن كو باش دزانن كــانــێ چـــهكـــێ باوهرییێ و ڤهگهڕیانا ل ڕاستییا ئیسلامێ چهندێ كارتێكهره ئهڤه سهرێ سێسهد سالانه ب ههمی هێز و شیانێن خــۆ ڤه یێ لێ دگهڕیێن دا ڤی چهكێ پێتڤی ل بهر مه بهرزه بكهن، چــونـكـــی ل بــــهر وان یا بـــوویــه ڕاستییهكا مسوگهر كو ب تنێ ئیسلامه ئهو ڕێكا مللهتێن مـــه ژ دویڤهلانكییا وان ڤهدكهت و سهربلند و سهرفهراز دكهت.. هندی ژ وان هاتی وان داڤــێــن خـــــۆ ڤهنان، ڤیان ئیسلامێ ژ دلان بیننه دهر و بكهنه د جامهكا شـــویـشـــێ دا ل موزهخانهیهكا مهكههێ یان قاهیره! بهلێ سهرتیرا وان ب بهری كهفت و ژ نشكهكی ڤه جرفهك ب وان كهفت و تێك هژیان و ب دهنگێ (لا إله إلا الله) ئهوێ بوویه دوریشمێ هشیاربوونا مسلمانان یا ههڤچاخ، ڕابوونهڤه.. ل دۆر خۆ زڤرین دیتن تهڤنێ وان نه ب تنێ یێ بوویه ریس، بهلكی خۆ یێ بوویه هری!
هشیاربوونا مسلمانان یا ههڤچاخ ئهوا ل وی دهمی گهش دبت دهمێ تێگههشتی و هزرڤانێن رۆژئاڤایی مهترسییا خۆ ددهنه خویاكرن كو نێزیكه شارستانییا وان هلوهشیێت و بهر ب نهمانێ ڤه بچت، باشترین مزگینییا بهرچاڤه هندێ دگههینت كو پاشهڕۆژ یا ئیسلامێیه، ژ لایهكێ دی ڤه دژوارترین ژێـــدهرێ مـــهتـــرسیـیــێـیه گـــهفێ ل دلچوونێن خاچپهرێسی و صههیونییا جیهانی دكهت! لهو ل بهر مه نه یا غهریبه كو ئهو و دویڤهلانكێن وان ژ كوڕێن مللهتێن مه سكران د ناڤبهرا ئالاههلگرێن ڤێ هشیاربوونێ و تهڤایا خهلكی دا ئاڤا بكهن، یان لێ بگهڕیێن كو ههر ناڤهكێ كرێت یێ ههبت ب وان ڕادهن.
هشیاربوونا موسلمانان یا ژێگۆتی قهدهرا خودێیه بۆ ڤێ ئوممهتێ بهرانبهر پیلانگێرییا دین دوژمنان، بهلێ هێژای گۆتنێیه بێژین: ئهڤ هشیاربوونه ههر دهم پێتڤی ههلسهنگاندن و ڕاستكرنێیه دا هشیاربوونهكا دورست و سهرڕاست بت.
•خواندهڤانێن هێژا:
پـاشــڤــهمــانــا مـــوســلــمــانـــان ل ڤـــان سهد سالێن دویماهییێ و نهڕابوونا وان ب ســـهركێشییا كـــاروانێ مرۆڤینییێ، زیانهكا مهزن گههانده جیهانێ ههمییێ و زیانا ژ ههمییان بهرچاڤتر ئهو بوویه نموونێ ڕاست و دورست یێ سهركێشییێ -كو ئیسلامه- ل بهر چاڤان وندا بوو و ل شــویـنـێ نموونهیهكێ خراب -كو شارستانییا ڕۆژئاڤایه، ئهوا ل سهر خرابهیێن دینێ پۆلسی هاتییه ئاڤاكرن- پهیدا بوو، و ل سهر ستویێ مرۆڤینییێ دهسههلاتدار بوو(بۆ زێده بهرفرههی بڕێنه كتێبا: (ماذا خسر العلم بانحطاط المسلمین) یا سهیدا (أبو الحسن الندوی))، دبت گهلهك كهس ل جیهانا مه ههبن ڤێ ئێكێ باوهر نهكهن ژ بهر وان پێشكهفتنێن (ماددی) و تكنولۆژی یێن ڤێ شارستانییێ، هـهر وهكی وان ژ بیركرییه كو باشی و نهباشییا هــــهر نموونهیهكی ب پێشكهفتنا لایێ تكنولۆژی ب تنێ ڤه نائێته زانین، پێتڤییه بهرێ خۆ بدهینێ كانێ چ (بهایێن شارستانییێ) ل نك وى ههنه، چاوا ئهو مرۆڤی دبینت و ل سهر چ بناخهیان ئهو جڤاكا خۆ ئاڤا دكهت.. پاشی دا سهرهنجامهكێ دورست ب دهست مه بكهڤت.
مه گۆت: دهمێ جیهانا ئیسلامی پاشپاشكی زڤڕی نموونهیهكێ خراب هاته مهیدانێ و سهركێشییا مرۆڤینییێ كر، و گاڤا ئهم ڤێ گۆتنێ دبــێــژن ئهم ڤان ڕاستیان ل بهر چاڤان ددانین(محمد قطب: (كیف نكتب التاریخ الإسلامی) بپ (221)):
ئێك: پهیدابوونا داگیركرنا ڕۆژئاڤایی (الاستعمار الغربی) ب ههمی كرێتی و دل ڕهشییێن خۆ ڤه.. ئهگهر موسلمان ل سهر هێزا خۆ مابان ئهورۆپییێن خاچپهرێس د خۆ ڕا نه ددیت وهلاتێن مه دهستهسهر بكهن و بهرخۆرێ مه بداهێلنه د جهالێن خۆ دا.
دوو: بهلاڤبوون و دهسههلاتدارییا (ماددییهتێ) ل سهر حسێبا بهایێن (رووحی) و (ئهخلاقی)، ئهورۆپایا داگیركهر خودانا دینهكێ بێ شارستانی بوو ئینا ئهو ژێ ڕهڤی و قهستا شارستانییهكا بێ دین كر، و د ههردو جاران دا وێ زیان گههانده مرۆڤینییێ.
سێ: گههشتنا ڕهشهكێن صههیۆنییان بۆ ناڤ ڕێزێن خاچپهرێسییا جیهانی و ڕابوونا وان پێكڤه ب بهلاڤكرنا بێ خێری و بێ ئهخلاقییێ د ناڤ خهلكی دا.. ئهگهر موسلمان ل سهر هێزا خۆ بانه و ل جهێ خۆ یێ دروست بانه ڕێ بۆ ڤان ڤهنهدبوو كو ئهو خهلكی بۆ خۆ بكهنه پێرهـ بۆ ب جهئینانا ئارمانجێن خۆ.
چار: بهلاڤبوونا (الحاد)ێ و بێ باوهرییێ و هزرێن خرش و خاڤ وهكی بۆچوونێن ماركس و داروین و فرۆیدی د ناڤ خهلكێ جیهانێ دا.
پێنج: ب ڕێڤهچوونا ئابۆرییا جیهانێ ل سهر بناخهیێ (ربایێ) و قهلسییێ و ههڕشاندنا دهولهتێن ههژار و بێ ڕێ، ئهڤه ژی خرابییهكا دی بوو شارستانییا ئیدزێ بۆ خهلكی د گهل خۆ ئینای!
ژ بهر ڤان ئهگهران و گهلهكێن دی ئهڤ شارستانییا بێ رح یا بهر ب ههلوهشاندنێ ڤه دچت وهكی فهیلهسووف و تێگههشتییێن وان ب خۆ دبێژن، و شارستانییا وان ئهڤرۆ مینا مرۆڤهكێ نهساخ لێ هاتییه و ئهم -و ئهو ژی- باش دزانین كو پێكۆلێن ئهو نوكه پێ ڕادبن تهناكرنهكا بهروهخته پیچهكێ مرنێ پاش دئێخت، و د ناڤهڕاستا ڤێ گێژبوونێ دا ئهو بزاڤا دبێژنێ: (هشیاربوونا موسلمانان یا ههڤچاخ) یا سهری هلددهت و بهربهره دبته ئهو خهونا نهخۆش یا گیانێ دوژمنان دئێشینت و پێستركێ بۆ وان چێ دكهت!
هشیاربوونا ئیسلامی پهیدا بوو، و پهیدابوونا وێ ب شهڤهكێ و ڕۆژهكێ نهبوویه، ئالاهلگرێن ڤێ هشیاربوونێ ههر ژ دهسپێكێ وهره گهلهك نهخۆشی دیتییه، چونكی ڕێكا وان نه ب گول و نێرگزان یا ڕهشاندی بوویه، بهرگرییا وان چهپدانێن نهرهوا یێن جهێ خــۆ د ناڤ مه دا كری ئهڤه پتر ژ هزار سالان ژ لایهكی ڤه، ودوژمــنــێــــن دهڤ ب خوین ژ لایهكێ دی ڤه كارهكێ ب ساناهی نهبوو بهلێ ئهگهر خودێ تشتهك ڤیا دێ ڕێكێ بۆ خۆش كهت.
دهمێ خودێ ڤیای ئوممهت ژ خهوا گران هشیار ببت ل ڤان سێسهد سالێن دویماهییێ زانایهكێ مهزن پهیداكر؛ دا بۆ كاروانێ هشیاربوونا ههڤچاخ ببیته پێشبهر، پهیدا بوو و دوباره ئالایێ گازییا پیرۆز بلندكر، ژ ئوممهتێ خواست ل ڕهسهنییا خۆ بزڤڕت، جارهكا دی ل قورئانێ و سوننهتێ ببته خودان.. خودانێ ڤێ گازییێ (شیخ الاسلام محمد بن عبدالوهاب) بوو ئهوێ ل سالا 1115 ك 1703 ز بووی، و ل سالا 1206 ك 1791 ز چوویه بهر دلۆڤانییا خودێ.
گازییا (محمد بن عبدالوهاب)ی ل دویڤ گۆتنا ههمی هزرڤانێن موسلمان دئێته هژمارتن دهسپێك بۆ هشیاربوونا موسلمانان یا ههڤچاخ، و بزاڤا ئهو و ههڤالێن وی پێ ڕابووین -ل وی دهمی- پیرۆزترین بزاڤ بوویه ژ بهر وی بهرههمێ پاك و بژوین یێ پێڤه هاتی و وێ كارتێكرنا بهرچاڤ یا د جیهانا ئیسلامی دا كری.. ئهگهر خودێ حهز كربا ل وی دهمی ئوممهت ههمی ل سهر گازییا وی هشیار ببا و ب دورستی كار پێ كربا ڕوییێ دیرۆكێ دا ئێته گوهارتن، بهلێ ئوممهت هنگی یا ئاماده نهبوو هشیار ببت، مۆركا خهوێ هێشتا یا ل سهر دلی بوو لهو دهمێ (ابن عبد الوهاب)ی گازی هلدێرای گهلهك كهس ههبوون هزركر ئهڤه كابووسهكێ نهخۆشه و گوهێن خۆ حشكێ گرێدان، چاڤێن خۆ گرتنه ڤه و دوباره خۆ ب دهست خهوێ ڤه بهردان!
دهمێ (ابن عبد الوهاب) هاتی دیت ئیسلاما ڕاست و دورست د غهریبییهكا مهزن دا یا دژیت لهو وی زهند و باسكێن خۆ هلدان وبڕیار دا بهرانبهر دژواره پێلێن چهپدانێ و دویركهفتنا ژ ڕاستهڕێیا خودێ ڕاوهستت، بێ هژمار وی نهخۆشی دیتن و بارا پتر ژ خهلكێ دهڤهرێ بهرهنگاری وی بوون، ژ بهر ڤان ئهگهران:
ئێك: وی دخواست (تهعهصصوبا مهزههبی) یا كۆره بێته هێلان و ئێكسهر ئوممهت ل كیتاب و سوننهتێ بزڤڕت.
دوو: وی پویتهكێ بهرچاڤ ددا عهقیدێ نهخاسمه (توحید الألوهیه) ئهوا ژ مرۆڤی دخوازت ئهو عیبادهتی -ب ڕامانا وی یا بهرفرههـ ڤه- ب تنێ بۆ خودێ پێشكێش بكهت.
سێ: وی ههلویستهكێ توند بهرانبهر كێم و كاس و خورافاتێن صۆفییان ههبوو، و ههردهم وی خهلك ب وان چهپدانێن نهرهوا ئاگههدار دكر یێن كو د گهل صۆفیاتییێ بهلاڤ بووین وهكی: طهوافا ل دۆر مهزارێن شێخان، و كرنا دوعایان ژ وان، و ژێكڤهكرنا موسلمانان ب ناڤێ طهریقهتان.
چار: ڕاوهستانا وی دژی مهسهلا (تهوهسولا) ب پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- یان ب مرۆڤێن چاك و دیاركرنا نهدورستییا ڤێ چهندێ ب بشتهڤانییا ئایهت و حهدیسان.
ژ بهر ڤان ئهگهران -و چهندهكێن دی- گهلهك كهس دژی گازییا (ابن عبد الوهاب)ی ڕاوهستان و ئهو ب ڤی كرێته كارێ خۆ شیان ژییێ (انحراف)ێ چهندهكا دی درێژ بكهن، تشتێ ژ ههمییێ خرابتر ئهو بوو كاودانێن سیاسی یێن وی دهمی د خێرا دوژمنێن گازییا (ابن عبد الوهاب)ی دا بوون.. هندهكان شیا خۆ بگههیننه سولتانێ عوسمانی -یێ كو ب ناڤێ ئیسلامێ دئاخڤت- و وی وهسا تێ بگههینن كو (وههابی)(ئهڤه ناڤهك بوو دوژمنێن گازییا (ابن عبد الوهاب)ی ل سهر ههڤالێن وی دانای دا خهلكی وهسا تێ بگههینن كو ئهو ژی كۆمهكا جوداخوازن و خودان ناڤ و نیشانن!) دخوازن ب ناڤێ دینی بزاڤهكا سیاسی بكهن و پارچهكێ ژ دهولهتا خیلافهتێ ڤهكهن!
سولتانی ب ڤــێ چهندێ نهخۆش بـــوو ئینا وى ب نــاڤـــێ بهرهڤانییا ژ ئیسلامێ ژ والییێ خۆ ل مصرێ (محمد علی پاشا)ی خواست پێخهمهت دانانا دویماهییهكێ بۆ ڤێ گازییا نوی سهرهلدای ئهو هێزێ ب كار بینت، و ههر زوی و بێ خۆ گیرۆكرن پاشایێ مصرێ داخوازا سولتانی ب جهئینا..
ل ڤێرێ چهند پسیار و ڕاستییهك ههنه د سهرێ دیرۆكڤانی دا خۆ دهلاڤێژن.. وهكی:
1- سولتانێ عوسمانییێ وی دهمی ئهوێ دگۆتنێ: (مهحموودێ دووێ) خهما وی ئیسلام نهبوو، چونكی دیرۆكا دهولهتا عوسمانی بۆ مه ڤهدگێڕت كو ئهو ئێكهمین سولتانێ عوسمانی بوو دهولهت چهند گاڤهكان بهر ب چاڤلێكرنا ئهورۆپییێن خاچپهرێس ڤه بری و فهرمان ل لهشكهرێ عوسمانییان كـــری كــو جلكێ خۆ یێ ئیسلامی بێخن و ل شوینێ جلكێ ئهورپییان بكهنه بهرخۆ.. ڤێجا ئهڤه چ دلسۆزییا ژ درهو بوو بۆ ئیسلامێ بهری وێ بدهته هندێ كو ئهو بهرگرییا گازییهكا ئیسلامی ب هێزهكا لهشكهری بكهت؟
2- والییێ مصرێ (محمد علی پاشا)ی خۆ ب نهیارهتییا سولتانێ عوسمانی دئینا دهر، و وى پشتهڤانییا سیاسهتا فرهنسییان دكر، ئهرێ بۆچی هۆسا ب ساناهی ئهوى د ڤێ مهسهلێ دا گوهدارییا سولتانی كر؟
3- ئهگهر بێژن: ژ بهر پالدهرهكێ ئایینی.. دێ بێژین: خهما (محمد علی پاشا)ى ئیسلام نهبوو، چونكی ئاشكهرایه كو ئهو ئێكهمین مهزنێ موسلمانان بوویه دهرگههێ وهلاتێ خۆ بهرانبهر هزر و بیرێن داگیركهر و خاچپهرێسان ل تاق كری، و دیسا ئهو ئێكهمین كهس بوویه كوڕێن ئیسلامێ فڕێكرینه فرهنسا و پشتی هنگی ب چهند سالهكا زڤڕین و هــــهر ئێكی ماهۆلكهك د دهستان دا ژ بـــۆ ههڕفاندنا بیر و باوهرێن ئیسلامێ د جڤاكا مصری دا.
4- دیرۆك ڤهدگێڕت: كو لهشكهرێ والییێ مصرێ دهمێ هێرش دایه وهلاتێ نهجدێ هندهك تیپێن موسیقێ و تیاترۆیان ژی د گهل خۆ بربوون و دهمێ هندهك زانایێن تاگیرێن گازییا (ابن عبد الوهاب)ی ب ئێخسیری دگـــرتــــن دئینان و مـۆسیقه ل بهر گوهی لێددان دا پتر ب قههرن پاشی دكوشتن! تو بێژی ئهڤ كارێ وان دلسۆژی بت بۆ ئیسلامێ؟
5- نڤیسین و بیرهاتنێن سیاسی و جاسووسێن ئهورۆپییان بۆ مه باش خۆیا دكهن كو هیڤییا وان یا بهراهییێ و دویماهییێ ئــــهو بــــوویــــــه گازییا (ابن عبد الوهاب)ی د چاڤێن خهلكی دا كێم بكهن و دهنگێ وێ كهڕ بكهن دا ب كارێ خــــۆ یـــێ كارتێكهر د كاروانێ هشیاربوونا ئیسلامییا ههڤچاخ دا ڕانهبت(ههر كهسێ ل بیرهاتنێن (لوورهنسی) بزڤڕت دێ ڤێ ڕاستییێ تێدا بینت).
ههر چاوا بت دوژمنێن هشیاربوونا ئیسلامی هزر كر هنده وان گازی بێ دهنگ كر، بهلێ جارهكا دی هزرا وان خاڤ دهركهفت، چونكی دهمهكێ درێژ پێڤه نهچوو چهق و تایێن ڤێ گازییا تژی ژین و لڤین ل گهلهك لایێن جیهانا ئیسلامی بهلاڤ بوون و بهرهكێ باش ژ خۆ دا..
گازی و بزاڤا (محمد بن عبد الوهاب)ی وههڤالێن وی بۆ بزاڤا هشیاركرنا موسلمانان یا ههڤچاخ بوو بناخه و ماك، و ئهڤ چهنده هندێ دگههینت كو (صحوه) ههر ژ دهسپێكێ (صهحوهكا سهلهفی) بوو و یا دویربوو ژ ههمی چهپدان و درویشمێن كورته بین و بهرتهنگ لهو بهرههمهكێ باش پێڤه هات..
بـــهری هلوهشیانا دهولهتا عوسمانی -ئهوا ب ناڤێ خیلافهتا ئیسلامی دئاخڤت- ب نێزیكی سهد سالان، خودێ وهسا حهزكر تۆڤێ هشیاربوونێ د جیهانا ئیسلامی دا چاند دا ل پاشهڕۆژهكا داهاتی شین ببت و بێته بهری و ببته باشترین (مهناعهت) بۆ لهشێ ئیسلامێ دژی ههمی میكرۆبێن كوژهك.
سال هاتن و سال چوون..
هـــژمارهكا ئهگهران كۆم بوونه سهرێك و د ئهنجام دا ئــــهو قــــهرقـــۆدێ مایی ژی ژ دهولهتا خیلافهتێ هاته ههڕفاندن و ب ڤێ چهندێ ڕێ ل بهر سنگێ خاچپهرێسی و صههیۆنییا جیهانی پتر ڤهبوو كو ب كهیفا خۆ ل جیهانا مه بێن و بچن و ههچییا وان بڤێت ب ڕێكا قههرهمان و پههلهوانێن وان بۆ مه چێكرین بكهنه د سهرێ مه دا! د گهل دویركهفتنا مه یا نهپیرۆز -ل وی دهمی- ژ ئیسلامێ بهلێ هێشتا هند باوهری د دلان دا مابوو كو خهلكێ مه پالدهت حهتا ل دۆر مهلا و زانایێن خۆ كۆم ببن و بهرامبهر پیلانێن داگیركهران ڕاوهستن، ل ههر جههكی ژ وهلاتێن مه شۆڕهشهك ب دهستێ مهلایهكی یان زانایهكێ دینی هاته گهشكرن، و ل سهر ئالایێ ڤان شۆرهشان ههمییان دوریشمێ (لا اله الا الله) یێ نهخشاندی بوو.. ئهڤ چهنده ل دلێ دوژمنان نههات، ترسا وان ئهو بوو بایهكێ بۆش بێت و وێ پهلا د بن خولییێ ڤه مای جارهكا دی گهش بكهت، ئینا ب ههمی ڕێكان هاتنێ كو نههێلن ئهڤ چهنده چێ ببت و پێخهمهت ڤێ ئێكێ وان دو پێگاڤێن گرنگ هاڤێتن:
یا ئێكێ: دزینا شۆرهشان بوو ژ دهست خودانان.. داگیركهرێن خاچپهرێس شیان مللهتێن مه بخاپینن و هندهك بویكێن لاستیكێ بۆ مه چێ بكهن و مه وه تێ بگههینن كو ئهڤهنه قههرهمان، پاشی وان هاریكارییا ڤان قههرهمانێن چێكری كـــر كـــو ل شوینا مهلا و زانایان ببنه ئالاهلگرێن شۆرهشان ل جیهانا ئیسلامی دا ژ مهترسییا زڤڕینا ئیسلامێ پشتڕاست ببن.
یا دووێ: ئهورۆپییێن داگیركهر هێزا خۆ یا لهشكهری ژ گهلهك جهان ژ وهلاتێن مه ڤهكێشا ژ بهر كو ئهو د ترسیان ستهما وان ببته ئهگهرا پهیدابوونا نموونهیهكێ دییێ وهكی (صلاح الدین الایوبی) جارهكا دی خهلكی ل بن ئالایێ ئیسلامێ كۆم بكهت و شهڕێ وان پێ بكهت، چوون بهلێ پشتی هندهك هێلین بۆ خۆ ئاڤاكرین و هێكێن خۆ كرینه تێدا ب وێ هیڤییێ كو ل پاشهڕۆژهكا نێزیك ببنه تێشك ب ئهزمانێ مه باخڤن بهلێ ب مهژییێ وان هزر بكهن!
ل بهرچاڤ چوون، بهلێ ب ڕاستی نهچوون، چونكی كولكهكا (سهرهطانێ) د دلێ جیهانا ئیسلامی دا چاند، نهچوون چونكی یا ئهو بۆ خۆ ل دوهی پێ ڕادبوون هندهك خۆفرۆشێن مه ئهڤرۆ بهرانبهر چهند دۆلارهكان یێ بۆ وان پێ ڕادبن.. نهخشهیا وان ژ بۆ بهنجكرنا جیهانا ئیسلامی گهلهك یا ب ڕێك و پێك بوو بهلێ نه ل بهرانبهر تهقدیرا خودێ ئهوا چو ل بهر ئاسێ نهبت! پیلان و دوژمنكارییێن خاچپهرێسی و صههیۆنییا جیهانی و دویڤهلانكێن وان ژ مه ب خۆ تێرا هندێ ههبوون كو ئیسلامێ نههێلن، بهلێ خودێ وهسا نهدڤیا، جرفهكێ مهزن ب خافلهتی ڤه ب وان كهفت.. پشتی ههمی بزاڤ و خهباتا وان -یا ب تنێ خودێ دزانت چهندا مهزن بوو- و پشتی وی مالێ وان پێخهمهت نهیارهتییا ئیسلامێ خهرج كری.. و پشتی نههێلانا دهولهتا عـــوســمـــانــی ب كێمتر ژ دههـ - پازده سالان، وان هند دیت ل گهلهك جهان ژ جیهانا ئیسلامی گازی هاتنه بلندكرن پێخهمهت زڤڕاندنا حوكمێ ئیسلامێ و دهولهتا خیلافهتێ، بزاڤهكا بهرفرههـ ل پانی و درێژییا جیهانا ئیسلامی هاتهكرن ژ بۆ هشیاركرنا موسلمانان..
بۆ نموونه:
ل مصرێ، ل وی جهێ ئهو هنده سال بوو خاچپهرێسان بهرگهڕیان دكر كو ئیسلامێ لێ نههێلن، دهنگێ سهیدا (حسن البنا)ی و ههڤالێن وی ب گازییا (لا اله الا الله) بلند بوو.
ل تركی، ل هێلینا دین دوژمنییێ، دهنگێ زهلالێ زانایێ كورد مهلا سهعیدێ نوورسی و شاگردێن وی ژ ڕۆناهی خوازان تهختێن كهمالیستان هژاند..
ل هندستانێ، ئیسلامخوازییا (مولانا محمد علی) و سهیدا (أبو الأعلی المودودی) و هزرڤان (محمد اقبال)ی جهێ خۆ د دلان دا كر..
ل ڕۆژئاڤایا وهلاتێ عهرهبان، ستێرا (عبد الحمید بن بادیس)ی و كۆمهلا زانایێن ئیسلامێ بلند بوو..
و ل دلێ جیهانا ئیسلامی، ل وهلاتێ پاكێ حیجازێ هێشتا دارا گازییا (ابن عبد الوهاب)ی بهرههمێ خۆی ێ شرین پێشكێشی جیهانا ئیسلامی دكر..
ژ ههمی لایان ڤه گازی بهلاڤبوو، دین دوژمن حێبهتی مان، ئهڤ گازییه ب خودان ڤه بۆ نهیاران بوو ژێدهرێ ترس و سههمێ، چونكی ڤێ هشیاربوونا پیرۆز گهلهك ڕامانێن خۆ ههبوون:
ژ لایهكی ڤه ئهو گۆتن درهو دهرێخست ئهوا دبێژت: ئیسلامێ د سهدا بیستێ دا چو دهورێ خۆ نهمایه و یا بوویه هزرهكا كهڤن خهلكی پشتا خۆ یا دایێ..
ژ لایهكێ دی ڤه بۆ خهلكی ههمییێ دیاركر كو د گهل دهسپێكا سهد سالا بێت ئیسلام جارهكا دی وهك هێزهكا ههڤڕك بۆ دین دوژمنان دێ زڤڕت.
خهلكێ موسلمان و نه موسلمان گههشتنه وێ باوهرێ كو پێكۆل و بزاڤا بهرهنگارێن ئیسلامێ ل شوینا كو خهلكی ژ ئیسلامێ دویر بكهن پتر بهرێ خهلكی دا ئیسلامێ.
دیــســـا مللهتــێــــن مـــوسلمان گههشتنه وێ باوهرێ كو ڕهڤین و خۆ دویـــركـــرنــا ژ ئیسلامێ نهچارهیه بۆ گرفتارییێن مه چونكی ئهڤه سهد ساله -یان پتره- ئهم دویڤهلانكییا دوژمنێن ئیسلامێ دكهین و چاڤ ل وان دكهین و ل دویڤ ڕێ و ڕێبازێن وان دچین، د گهل هندێ ژی ڕۆژ بۆ ڕۆژێ گرفتارییێن مه زێدهتر لێ دئێن..
هشیاربوون پهیدا بوو و بهرفرههـ بوو.. د گهل ههمی ئاستهنگێن بۆ هاتینه دانان چو وهلات نهمان سهرپهشك نهگههشتییێ، بهلكی تشتێ ژ ههمییان بهرچاڤتر د ڤێ (هشیاربوونێ) دا ئهوه: ئیسلام ئهڤرۆ د نیڤا وهلاتێن كوفرێ دا یا جهێ خۆ دكهت.. بهلێ مهعنا ڤێ ئهو نینه بێته هزركرن ئهڤ (صهحوه) یا بێ خهلهتی و بێ گونههه.. نه! ئهو ئوممهتا هنده ساله ژ دهستێ دوژمنهكێ حهفت سهر نالی و كهفتییه ژێر دهسههلاتداییا هژمارهكا نه یا كێم ژ چهپدان و (ئنحرافاتێن) مهزن یا ڤالا نابت ژ كێم و كاسان.
و حهتا صهحوا مه یا ئهڤرۆ صهحوهكا ئاڤاكری بت ل سهر بناخهیێن ڕاست و دورست یێن پێشییێن ڤێ ئوممهتێ ل سهر چووین، و حهتا ئهو دویر بت ژ چهپ و چویران دڤێت ئهو دو سالۆخهتان ل نك خۆ پهیدا كهت:
ئێك: دڤێت ئهو ئیسلامێ ژ سهرهكانییا وێ یا زهلال وهرگرت كو (كیتاب) و (سوننهته) و ب وی ڕهنگی د ئیسلامێ بگههت وهكی پێشییێن مه تێ گههشتین.. ئیسلامێ ب (شموولیهت) وهرگرت و ب (شموولیهت) پێشكێشی خهلكی بكهت، و دڤێت باش بزانین ههر گازییهكا بهرگهڕیانێ بكهت كو ئیسلامێ د چارچووڤهیێ حزبهكێ یان دهستهكهكێ دا كۆم بكهت دێ گازییهكا فاشل بت.. چونكی ئیسلام بهحرهكا مهزنه و ئاڤا بهحرهكێ د ترارهكی دا كۆم نابت، ئهگهر مرۆڤهكی ترارێ خۆ تێ هلاند و ژێ تژی كر دێ بێژنێ: ئاڤ، و نابێژنێ: بهحر!
دوو: صهحوا ئیسلامێ دڤێت ههلویستهكێ ڤهبووی و خۆڕاگرتی ههبت بهرانبهر شارستانییا ڕۆژئاڤایی چونكی نه ههر تشتهكێ د گهل شارستانییا ڕۆژئاڤا هات بت دێ یێ خراب بت.
ههر وهسا هشیاربوونا مه یا ئهڤرۆ حهتا یا سهڕڕاست بت دڤێت های ژ ڤان خالان ههبت و وهك (اولویات) بهژمێرت:
1- دورستكرنا عهقیدا خهلكی بهری ههر تشتهكی، چونكی عهقیده ئهڤرۆ گهلهك یا هاتییه شێلیكرن.
2- موكمكرنا (قاعیدهی) و پهروهدهكرنا وی ل سهر ئهخلاقێ قورئانێ و سوننهتێ دویر ژ بهرێخۆدانێن حزبییێن بهرتهنگ.
3- نهلهزكرن.. بهری خیچا (عمودی) بێته بلندكرن دڤێت صهحوا مه یا ئهڤرۆ قاعیدێ خۆ یێ (أفقی) فرههـ و موكم بكهت، ئهگهر نه.. صهحوا مه دێ بــتـــه دیوارێ ل سهر بهفرێ!
ل دوماهییێ دێ بێژین: یا ژ ههمییان پێتڤیتر ل سهر موسلمانێن ئهڤرۆ ئهوه بزانن هندی ئهو بێژن: (لا اله الا الله) دوژمناتییا وان دێ ئێته كرن -چ بن چ نهبن!- بلا چهند خۆ شرین بكهن و ل دویڤ نهیاران بهردهن وهك (عربون صداقه!) موسلمان دڤێت خۆ بناست و ڕێكا خۆ بزانت دا د ناڤ گێلهشۆكا ئهڤرۆ دا بهرزه نهبت و نهئێته خاپاندن، ودڤێت ئهم باش بزانین پاشهرۆژ یا ئیسلامێیه و ڕۆژا سهركهفتنێ بهربهره یا نێزیك دبیت..
إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا(6)إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ (7)( المعارج: 6-7)(بۆ زێده بهرفرههی د ڤی بابهتی دا ههر كهسێ بڤێت دشێت ل پهرتۆكا (واقعنا المعاصر) و (رؤیه اسلامیه لأحوال العالم المعاصر) و (كیف نكتب التاریخ الاسلامی) بزڤڕت، و ئهو ههر سێ ژ نڤیسینا سهیدا (موحهممهد قوطب)ینه).
