ئهو كهسێن خودێ حهز ژێ دكهت
حهمد و شوكر بۆ وی خودایی بن یێ د ناڤ بهنیێن خۆ دا هندهك بۆ ڤیانا خۆ هلبژارتین، وكهرهم د گهل وان كری وئهو نێزیكی خۆ كرین، ئهم حهمدا وی دكهین حهمدا ڤان هلبژارتیان، وشوكرا وی دكهین شوكرا وان یێن ڤیانا خودێ دلێن وان ژی كری.
ئهو كهسێن ب دهڤ دبێژن: ئهم حهز ژ خودێ دكهین، د ناڤ مرۆڤان دا گهلهكن، بهلـێ ئهو كهسێن ڕاستگۆ د حهژێكرنا خۆ دا د ناڤ ڤان كهسان دا دكێمن، و د ناڤ ڤان كێمان ژی دا هندهكێن كێمتـر ههنه ئهون یێن خودێ ژی حــــهز ژ وان دكــهت.. ومهسهله -وهكی هندهك عهقلدار دبێژن- ئهو نینه تو حهز ژ ئێكی بكهی، مهسهله ئهوه ئهو حهز ژ ته بكهت!
وحـــهتا ئهم بـزانـیـن كانێ ئهو چ كهسن یێن خودێ حهز ژێ دكهت، یان ئهو چ سالۆخهتن ئێكا هند ژ خودانێ خۆ چێ بكهن كو ببته ئێك ژ وان یێن خودێ حهز ژێ بكهت، دڤێت ئهم ل گۆتنا خودێ ب خۆ بزڤڕین، ئایهتێن قورئانێ بخوینین، وبهرێ خۆ بدهینێ كانێ خودێ دبێژت: ئـهز حـهز ژ كـێ دكهم، دا پشتی هنگی بزانین كانێ ئهو كینه د گۆتنا خۆ دا كو ئهو حهز خودێ دكهن دڕاستگۆ، وئهو كینه یێن خودێ ئهڤ كهرهما مهزن د گهل كری، وپشتی هنگی ژی دا بزانین كانێ مفایێ وی -ل دنیایێ وئاخرهتێ- چیه كو خودێ حهز ژ مرۆڤی بكهت.
و ل ڤێرێ ئهم دێ هندهك ژ وان ئایهتان ڤهگێڕین یێن خودایێ مهزن تێدا بهحسێ وان كهسان دكهت یێن ئهو حهز ژێ دكهت.
1- ئهوێن دویكهفتنا سوننهتا پێغهمبهری دكهن:
خودایێ مهزن د سوورهتا (آل عمران) دا دبێژت:
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ(31)قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ ۖ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ(32)
د ڤان ههردو ئایهتان دا خودایێ مهزن دبێژت: تو -ئهی موحهممهد- بێژه: ئهگهر ڕاسته ههوه خودێ دڤێت هوین دویكهفتنا من بكهن وڤهشارتی وئاشكهرا باوهریێ ب من بینن، خودێ ژی دێ هوین ڤێن، وگونههێن ههوه دێ ژێ بهت، چـونكی خودێ گونههـ ژێـبـرێ گونههێن بهنیێن خۆیه، ب وان یێ دلـۆڤانكاره. تو -ئهی موحهممهد- بێژه: هوین گوهداریا خودێ ب دویچوونا كیتابا وی بكهن، وگوهداریا پێغهمبهری ب دویچوونا سوننهتا وی بكهن د ژینا وی دا وپشتی مرنا وی ژی، ڤێجا ئهگهر وان پشتا خـۆ دا ته، وههر مانه ل سهر كـوفـرا خـۆ، ئـهو د هـێـژای ڤـیـانا خودێ نابن، چونكی هندی خودێیه حهز ژ كافران ناكهت.
وئهڤ ئایهته وهكی تهفسیرزانێ ناڤدار (ئبن كهثیر) دبێژت حوكمی ب هندێ دكهت كو ههر كهسهكێ بێژت من خودێ دڤێت بهلـێ ئهو دویكهفتنا ڕێبازا پێغهمبهرێ وی موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- ب دورستی نهكهت، وگوهداریا وی د فهرمانێن وی دا نهكهت، ویێ رازی نهبت شریعهتێ وی ببته حاكم، ئـهو د ڤـێ گـۆتـنـا خـۆ دا یـێ درهویـنـه، وئهو ڕاست نابێژت حهتا ب دورستی دویكهفتنا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- نهكهت.
خودێ دبێژت: گهلی مرۆڤان! ئهگهر ڕاسته ههوه خودێ دڤێت وهكی هوین دبێژن، وهك نیشانهكا بهرچاڤ ل سهر ڤێ ڤیانا خۆ هوین دویكهفتنا وی پێغهمبهری بكهم یێ من بۆ ههوه هنارتی، وپێگیریێ ب وی شریعهتی بكهن یێ ئهو بۆ ههوه پێ ژ نك من هاتی.. ئهگهر ههوه ئهڤ چهنده كر، نه ب تنێ هوین د گۆتنا خۆ دا دێ دڕاستگۆ بن، بهلكی خودێ قهنجیهكا مهزنتـر دێ د گهل ههوه كهت ئهو ژی ئهڤهیه: ئهو ژی دێ حهز ژ ههوه كهت، و دێ گونههێن ههوه ژی بۆ ههوه ژێ بكهت.
و ژ لایهكێ دی ڤه ئهڤ ئایهته پشتی فهرمانێ ل خودان باوهران دكهت كو ئهو گوهداریا خودێ و پێغهمبهرێ وی بكهن دبێژت: [فإن تولوا فإن الله لا یحب الكافرین] ئانکو: ئهگهر وان گوهداریا خودێ وپێغهمبهری نهكر ئهو دێ پێگاڤا ئێكێ ل سهر ڕێكا كوفرێ هاڤێن، وهندی خودێ یه حهز ژ كافران ناكهت.
2- سالۆخهتێن وی مللهتێ خودێ حهز ژێ دكهت:
خودایێ مهزن د سوورهتا (المائدة) دا دبێژت:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ۚ ذَٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ(54)
د ڤێ ئایهتێ دا خودایێ مهزن گۆتنێ ئاراستهی خودان باوهران دكهت ودبێژتێ: ههچیێ ژ ههوه ژ دینێ خـۆ بزڤڕت، وئیسلامێ ب كوفرێ بگوهۆڕت، ئهو چو زیانێ ناگههینته خودێ، وبلا ئهو هزر نهكهن كو ئهو دێ زیانێ گههیننه دینێ خودێ، چونكی ئهگهر ئهو ژ دینی دهركهڤن وپشت بدهنه ئیسلامێ ژی خودێ مللهتهكێ ژ وان چێـتـر دێ ئینت، خودێ حهز ژ وان دكهت وئهو ژی حهز ژ خودێ دكهن.. پاشی خودایێ مهزن هندهك سالۆخهتێن وی مللهتی یێ ئهو حهز ژێ دكهت بۆ مه ئاشكهرا دكهت، ئهو ژی ئهڤهنه:
- ئهو د گـهل خودان باوهران ددلـۆڤانن و ل سهر دوژمنێن خۆ یێن كافران ددژوارن.
- شهڕێ نهیارێن خودێ دكهن، و ب كارێ جیهادێ ڕادبن.
- و د دهرحهقا خودێ دا ژ كهسێ ناتـرسن، ولۆمهكرنا لۆمهكهران وان ژ گۆتنا حهقیێ پاشڤه لـێ نادهت.
وئهڤ ئایهته هندێ دگههینت كو خودێ چو مننهت ب كهسێ نینه، وكوفرا كافران چو زیانێ ناگههینته وی، وههر كهسهكێ ب ئیسلامێ رازی نهبت وپشت بدهنه دینێ خودێ ئهو زیانێ دگههینته خۆ ب تنێ، چونكی خودێ هندهك بهنیێن دلسۆز وڕاستگۆ ههنه، وی هیدایهت ب رزقێ وان كریه، وژڤان ب ئینانا وان دایه، وسالۆخهتێ وان یێ مهزن ئهوه خـــودێ حـهز ژ وان دكهت، وكو خودێ حهز ژ مرۆڤی بكهت ئهڤه مهزنتـرین قهنجیه خودێ د گهل وی دكهت، چونكی ئـهوێ خودێ حهز ژێ بكهت هـهر كارهكێ وی یێ ب زهحمهت ئهو دێ ل بهر ب ساناهی ئێخت.
3- كهسێن قهنجیكار:
خودایێ مهزن د سوورهتا (البقرة) دا دبێژت:
وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ(195)
د ڤێ ئایهتێ ژی دا خودایێ مهزن گۆتنێ ئاراستهی خودان باوهران دكهت ودبێژتێ: هوین مالی د ڕێكا خودێ دا خـهرج بكهن، وجیهادێ د ڕێكا وی دا بكهن، و ب هێلانا جیهادێ ونهدانا مالی د وێ ڕێكێ دا هوین خۆ نههاڤێنه هیلاكی، و د خهرجكرنا مالـی وگوهداریێ دا هوین قهنجیێ بكهن، وكارێ ههوه ههمی بلا بـۆ كنارێ خودێ ب تنێ بت. هندی خودێیه حهز ژ قهنجیكار ودلسۆزان دكهت.
و د ڤێ ئایهتێ وگهلهكێن دی ژی دا خودایێ مهزن مه ئاگههدار دكهت كو ئهو حهز ژ وان كهسان دكهت یێن قهنجیكار، و قهنجیكاری یان (ئحسان) وهكی ب عهرهبی دبێژنێ، ب ڕامانا خۆ یا بهرفرهه ڤه وهكی پێغهمبهر ب خۆ -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا ددهته ناسین ئهوه مرۆڤ وهسا عهبدینیا خودێ بكهت ههر وهكی ئهو خودێ دبینت، چونكی ئهگهر ئهو وی نهبینت ژی خودێ وی دبینت.. ومرۆڤ ئهگهر د عهبدینیا خۆ دا بۆ خودێ گههشته وێ پێكێ ههر دهم ههست ب زێرهڤانیا خودێ بكهت دێ بته مرۆڤهكێ وهسا صهبرا وی ب خودێ بێت، و د گهل بهنیان ژی یێ قهنجیكار وخێرخواز بت.
4- یێن تۆبهدار وخۆپاقژكهر:
خودایێ مهزن د سوورهتا (البقرة) دا دبێژت:
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ(222) و دسورەت (التوبة)دا دبێژیت(وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ(108)
د ئایهتا ئێكێ دا خودایێ مهزن دو ڕهنگێن مرۆڤان یێن ئهو حهز ژێ دكهت بۆ مه دیار دكهت.
ڕهنگێ ئێكێ: ئهو مرۆڤێن گهلهك تۆبه دكهن، وپێ نهڤێت بێژین مرۆڤێ تۆبهكهر ئهوه یێ ژ گونهها خۆ لێـڤه بـووی، و ب پهشێمانی ڤه ل خودایێ خۆ زڤڕی، مهعنا: تشتهكێ موستهحیل نینه مرۆڤ ئهگهر چهند یێ باش ژی بت هندهك جاران بهر ب گونههێ بچت وگونههێ بكهت، وههر جارهكا مرۆڤهكێ گونهههك كری ژ كارێ خۆ پهشێمان بوو و ب دلهكێ صافی ڤه ل خودایێ خۆ زڤڕی وتۆبه كر، خودایێ وی دێ تۆبا وی قهبویل كهت ئهگهر ئهو گونهها وی كری چهند یا مهزن ژی بت.
ڕهنگێ دووێ: ئهون یێن خۆ پاقژ دكهت، وخۆ ژ ههمی ڕهنگێن پیساتی وكرێتیێ ددهنه پاش.. دپاقژن وخۆ پاقژ ژی دكهن، پاقژیا ب سهر ڤه یا ئهندامێن لهشی، وپاقژیا ژ ناڤ دا ژی یا دلی.
ودڤێت ژ بیـر نهكهین كو تۆبهكرن ب خۆ ژی ڕهنگهكێ خۆپاقژكرنێ یه، لهو یا غهریب نهبوو ئایهتێ تۆبهكهر وخۆپاقژكهر داینه د گهل ئێك.
5- یێن تهقوادار:
خودایێ مهزن د سوورهتا (آل عمران) دا دبێژت:
بَلَىٰ مَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِ وَاتَّقَىٰ فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ(76)
تهقوادار ژی ئهون یێن خودێ حهز ژێ دكهت، وتهقوا وهصیهتا خودێ وپێغهمبهری یه -سلاڤ لێ بن- ل مه، ودهمێ پسیار ژ ئیمامێ عومهر هاتیه كرن كانێ تهقوا چیه؟ وی گۆته پسیاركهری: ئهگهر تو د عهردهكی ڕا چووی ههمی ستـری وئاستهنگ بوو دێ چ كهی؟ وی گۆت: دێ دههمهنێن خۆ هلدهم وخۆ پارێزم حهتا دهرباس دبم.. عومهری گۆتێ: ئهوه تهقوا.
مهعنا: تهقوا ئهو كهلهكه یا خودانێ خۆ ژ پێلێن پێبهستا دنیایێ دپارێزت، ووی ب سلامهتی دگههینته ئارمانجێ.
6- ئهوێن خۆ دهێلنه ب هیڤیا خودێ ڤه:
خودایێ مهزن د سوورهتا (آل عمران) دا دبێژت:
فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ(159)
خودایێ مهزن د ڤێ گۆتنا خۆ دا ڕهنگهكێ دی یێ ئهو حهز ژێ دكهت بۆ مه ئاشكهرا دكهت ئهو ژی ئهو كهسن یێن د ههمی كار و كریارێن خۆ دا خۆ دهێلنه ب هیڤیا خودێ ڤه..
وخۆ هێلانا ب هیڤیا خودێ ڤه ئهوا ب عهرهبی دبێژنێ: (توكل) نیشانا باوهریا خودانیه، ئهوێ باوهری ب خودێ ههبت، وبزانت ئهو د ههمی كارێن خۆ دا یێ حهكیم وكاربنهجهه وتـهقـدیـرێ بـۆ بهنیێن خۆ ددانت، ئهو د ههمی كار وكریارێن خۆ دا دێ خۆ هێلته ب هیڤیا خودێ ڤه، وئهوێ باوهریهكا هند ههبت كو خۆ بهێلته ب هیڤیا خودێ ڤه، خودێ وی ژ بیـر ناكهت، (ئبن حببان) ژ (عومهرێ كوڕێ خهططابی) ڤهدگوهێزت، دبێژت: مــــن گوهـ ل پێغهمبهری بوو -سلاڤ لێ بن- دگۆت: [ لو توكلون على الله حق توكله لرزقكم الله كما يرزق الطير تغدو خماصاً وتعود بطاناً] ئهگهر هوین ب دورستی خۆ بهێلنه ب هیڤیا خودێ ڤه ئهو وهسا دێ رزقی دهته ههوه وهكی رزقی ددهته گهیری سپێدێ برسی دهردكهڤت وئێڤاری تێر دزڤڕتهڤه.
ودڤێت نهئێته هزركرن كو (توكل) مهعنا وێ ئهوه مرۆڤ د مالا خۆ دا ڕویـنـتـه خـوارێ وچـو كار و كـهسـبـان نهكهت وبێژت: ئهز دێ خۆ هێلمه ب هیڤیا خودێ ڤه! خودێ فهرمانێ ل مه دكهت كو ئهم ههمی ئهگهرێن ماددی یـێـن (مومكن) ب كار بـیـنـیـن و د گهل دا خۆ بهێلینه ب هیڤیا خودێ ڤه.
7- یێن دادكهر د حوكمی دا:
ئهڤه ژ وانه یێن خودێ حهز ژێ دكهت وهكی خودایـێ مهزن ب خۆ د ئایهتهكا سوورهتا (المائدة) دا دبێژت:
وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ(42)
خودایێ مهزن د ڤێ ئایهتێ دا گۆتنێ ئاراستهی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دكهت، و د ڕێكا وی ڕا گۆتن بۆ ههر كهسهكیه یێ حوكمی د ناڤبهرا خهلكی دا بـكـهت، ودبـێـژت: ئـهگـهر تـه حـوكـم د ناڤبهرا وان دا كر تو حوكمی ب دادیێ بكه، هندی خودێیه حهز ژ وان دكهت یێن دادكهر بن.
8- یێن جیهادكهر:
خـودایـێ مـهزن د سـوورهتا (الصف) دا بهحسێ وان دكهت یێن جیهادێ د ڕێكا وی دا دكهن ودبـێـژت:
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ(4)
ئانهكو: هندی خودێیه حهز ژ وان دكهت یێن ڕێز ڕێزه شهڕی د ڕێكا وی دا دكهن، ههر وهكی ئهو ئاڤاهییكێ موكم وپێكڤه گرێداینه یێ دوژمن تێ نهبۆرت.
وئهڤ ئایهتا خێرا جیهادێ وجیهادكهران بهرچاڤ دكهت، چونكی خودێ حهز ژ وان بهنیێن خۆ دكهت یێن شهڕی د ڕێكا وی دا دكهن، وڕێز ڕێزه بهرانبهر دوژمنان ڕادوهستـن.
وپــشـــتـــی هــنـدهك ژ وان توخمه مرۆڤان بۆ مه دیار بووین یێن خودێ حهز ژ وان دكهت وهكی وی ب خۆ د قورئانێ دا بۆ مه ئاشكهرا كرین، مه دڤێت دو حهدیسێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ڤهگێڕین تێدا بهحسێ وی خهلاتی دئێتهكرن یێ دگههته وان كهسان یێن خودێ حهز ژێ دكهت.
حهدیسا ئێكێ: موسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [ إِنّ اللّهَ ، إِذا أَحَبّ عَبْداً ، دَعَا جِبْرِيلَ فَقَالَ : إِنّي أحِبّ فُلاَناً فَأَحِبّهُ . قَالَ : فَيُحِبّهُ جِبْرِيلُ . ثُمّ يُنَادِي فِي السّمَاءِ فَيَقُولُ : إِنّ اللّه يُحِبّ فُلاَناً فَأَحِبّوهُ . فَيُحِبّهُ أَهْلُ السّمَاءِ . قَالَ : ثُمّ يُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي الأَرْضِ ]
ومهعنا ڤێ حهدیسێ ئـهوه: ئـهگـهر خودێ حهز ژ عهبدهكی كر دێ بێژته جبریلی: ئهز حهز ژ فلانی دكهم تو ژی حهز ژێ بكه، ڤێجا ئهو ژی دێ حهز ژێ كهت، پاشی دێ ل عهسمانی گازی كهت وبێژت: خودێ حهز ژ فلانی كهت هوین ژی حــهز ژێ بكهن، ڤێجا خهلكێ عهسمانی دێ حهز ژێ كهن، پاشی قهبوول بۆ وی د عهردی دا دێ ئێته دانان.. یهعنی: خهلكێ عهردی ژی دێ حهز ژ وی كهن.
حــهدیـسـا دووێ: بوخاری ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [ إن الله قال : من عادى لي ولياً فقد آذنته بالحرب ، وما تقرب إلي عبدي بشيء أحب إلي مـما افـتـرضت عليه ، وما يزال عبدي يتقرب إلي بالنوافل حتى أحبه ، فإذا أحببته : كنت سمعه الذي يسمع به ، وبصره الذي يبصر به ، ويده التي يبطش بها ، ورجله التي يمشي بها ، وإن سألني لأعطينَّه ، ولئن استعاذني لأعيذنَّه ].
یهعنی: خودێ دبێژت: ههر كهسهكێ دوژمناتیا وهلیهكێ من -ئانهكۆ: خۆشتڤیهكێ من- بكهت ئهز دێ شهڕی د گهل وی ڕاگههینم، وعهبدێ من ب تشتهكی خۆ نێزیكی من نهكریه وهكی وی خۆ ب وی تشتی نێزیكی من كری یێ من ل سهر وی فهرض كری، وعهبدێ من دێ مینت خۆ ب كرنا سوننهتا نێزیكی من كهت حهتا ئهز حهز ژ وی دكهم، وئهگهر من حهز ژێ كر ئهز دێ بمه گوهێ وی یێ وی پێ گوهـ لـێ دبت، ودێ بمه چاڤێ وی یێ ئهو پێ دبینت، ودێ بمه دهستێ وی یێ ئهو پێ دگرت، وپێ وی یێ ئهو پێ ب ڕێڤه دچت، وئهگهر ئهو پسیارا تشتهكی ژ من بكهت ئــهز دێ دهمێ، وئهگهر ئهو خۆ ب من ژ تشتهكی ژ من بپارێزت ئهز دێ وی ژێ پارێزم.
