ئهگهر ته بڤێت
دوعایا ته بێته قهبویلكرن
دوعاكرن ئێك ژ وان مهسهلانه یێن گهلهك ژ مه چ ب دهڤی چ د دل دا گهلهك جاران (بگروڤهكێشێ) ل سهر دكهن، یان -وئهز ل ههوه ناڤهشێرم- هندهك جاران مرۆڤ دودل وحێبهتی ژی بهرانبهر ڕادوهستت، حهدیسهكێ دێ گوهـ لـێ بی دبێژت: ههچییێ فلان دهمی فلان دوعایێ بكهت دوعایا وی دێ ئێته قهبویلكرن..
ئهو دێ وێ دوعایێ ل وی دهمی كهت، وپشتی دهمهكێ كورت ئهگهر ئهو دوعا ب جـهـ نههات یا وی كری ئهو حێبهتی بهرانبهر ڤێ چهندێ دێ ڕاوهستت، وڕهنگهكێ گومانێ دێ بۆ وى چێ بت!
ڤێجا حهتا مهسهلا دوعایێ ل بهر مه یا ئاشكهرا بت، وحـهتـا ئێك ژ مه ببته ژ وان یێن دوعایێن وی دئێنه قهبویلكرن (24) خال ههنه دڤێت ئهم پێ دئاگههدار بین، وحهتا گۆتنا مه گهلهگ چهق وطا ژێ نهچن ئێكسهر ئهم دێ بهحسێ وان خالان كهین:
1- دوعا عیبادهته وهكی پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكا خۆ دا دبێژت، وچونكی دوعا عیبادهته دڤێت ئێك ژ مه دهمێ دوعایێ دكهت وهسا تێ بگههت كو ئهو یێ عیبادهتهكی دكهت، وئهم ههمی دزانین كو چو عیبادهت بێ ئیخلاص نائێنه قهبویلكرن، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا دبێژت: (فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ) (غافر: 14).
هوین ب ئیخلاص ڤه دوعایێ ژ خــودێ بــكــــهن، وچــــاڤ ل كافران نهكهن د ڕێبازا وان دا، ئهگهر خۆ وان پێ نهخۆش بت ژی.
و ژ ئیخلاصا د دوعاكرنێ دایه مرۆڤ دوعایێ ژ كهسهكێ دی نهكهت ژبلی خودێ، پێغهمبهر-سلاڤ لێ بن-فهرمانێ ل پسمامێ خۆ عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسی دكهت ودبێژتێ: [ إِذا سَأَلْتَ فَاسْأَلْ اللّهَ، وَإِذا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللّهِ ](ترمذی وئهحمهد ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزن).
ئهگهر پسیارهك كر تو ژ خودێ بكه، وئهگهر ته داخوازا هاریكارییێ كر تو ژ خودێ بكه، وپشكداركرنا ئێكێ د گـهل خـودێ یان ژبـلـی خودێ د دوعایێ دا ژ لایێ دوعاكهری ڤه، ئهو ئێك پێغهمبهرهك بت یان صهحابییهك یان وهلـییهكێ خودێ بت، ئهڤ كــاره ئــیــخـــلاصـێ د دوعایێ دا ناهێلت، وخودانێ خۆ بهر ب شركێ ڤه دبهت، مهعنا: ئهو ئێكا هند دكهت دوعایا وی قهبویل نهبت.
2- لهزنهكرنا د دوعایێ دا وصــهبـــرا ل ســـهر كرنا دوعایێ ئهگهرهكه ژ وان ئــهگـــهرێـــن دوعـــا پـــێ دئێنه قهبویلكرن، ومهخسهد ب لهزنهكرنا د دوعایێ دا ئهوه مرۆڤ دهمێ دوعایهكێ دكهت یێ بێنتهنگ نهبت پشتی كرنا دوعایێ ب دهمهكێ كورت -گاڤا نهبینت ههر زوی ئهو تشتێ وی داخوازكری ب جـهـ بێت- بێ هیڤی ببت، یان حهتا پهشێمان ببت كو دوعا كری، وبێژت: من خۆ كوشت ب كرنا فلان دوعایێ ڤه وخودێ چ بـۆ من نهكر! ئهڤه ژبلی كو بێ ئهدهبییه د دهر حهقا خودێ دا، ئهو ڕهنگهكێ بێ منهتییێیه ژی ژ وی، یهعنی: ههر وهكی ئهو یێ دبێژت: مادهم خودێ داخوازا من ب جـه نهئینا، من ژی چو منهت ب وی نینه وئهز ئێدی چو دوعایان ژێ ناكهم! وئهو كهسێ ب ڤی ڕهنگی بت باوهرییا وی ب خودێ یا دورست نینه.
ئهبوو هورهیره دبێژت: پێغهمبهری-سلاڤ لێ بن-گۆت: [ يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ، يَقُولُ: دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي ](ترمذی وئهحمهد ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزن).
بهرسڤا دوعایا ئێك ژ ههوه دێ ئێته دان هندی ئهو لهزێ نهكهت بێژت: من دوعا كر ودوعایا من قهبویل نهبوو، یهعنی: د مهسهلا دوعاكرنێ دا دڤێت مرۆڤی باوهرییهكا مهزن ب خودێ ههبت كو ئهو دوعایا وی دێ قهبویل كهت، وصهبرێ بكێشت وبزانت كو ڤهمانا ب جههاتنا دوعایا وی بهلكی خێرا وی تێدا بت، وپشتی هنگی دوعا -وهكی د خالا بۆری دا مه گۆتی- عیبادهتهكه مرۆڤ بۆ خودێ دكهت ژبلی كو داخوازهكه ئهو ژ وی دكهت، ئهگهر داخواز ب نهئێت ژی خێرا كرنا عیبادهتی بۆ دئێته نڤیسین، ڤێجا بۆچی ئهو خۆ بێنتهنگ بكهت؟ ته دیتییه ئێك نڤێژهكێ بكهت پاشی بێژت: یا ژ قهستایه ئهز ئێدی نڤێژان بكهم، ئاخری نڤێژا من قهبویل نهبوویه؟
وئهوێ لهزێ د كرنا دوعایێ دا دكهت مهتهلا وی مهتهلا وییه یێ دارهكێ بچینت وئاڤ دهت وسهخبێرییێ لێ بكهت، وهێشتا نههاتییه بهری بێنتهنگ ببت وبێژت: ژ قهستایه ئهز هنده زهحمهتێ پێڤه دبهم ههر چو پێڤه نائێت.. ڤێجا وێ دارێ بهێلت حهتا هشك دبت.
3- كرنا گونههان وبێ ئهمرییا خودێ گهلهك جاران دبته ئهگهرا هندێ خودێ دوعایا مرۆڤی قهبویل نهكهت، یهعنی: گونههـ ئهو پهردهیێ ڕهشه یێ دكهفته د ناڤبهرا دوعایێ وقهبویلكرنێ دا، مرۆڤهكی ئهگهر ڕۆژێ دههـ جاران تو بێ ئهمرییا وی بكهی، وگۆتنا وی بشكێنی، و د ناڤ ڕا تو جارهكێ داخوازهكێ ژێ بكهی، ووی ئهو داخواز بۆ ته ب جـهـ نهئینا، دڤێت تو لۆمهی كێ بكهی؟ خـۆ.. كـو تـه بێ ئهمرییا وی كری، یان وی.. كو داخوازا ته ب جـهـ نهئینای؟
هندهك زانایێن مه یێن پێشییێ دگۆت: ((ئهگهر ڕێكا قهبویلكرنا دوعایێ ته ب گونههان گرت، نهبێژه: بۆچی زوی دوعایێن من نائێنه قهبویلكرن))، وئیمامێ عومهر دگۆت: ((ب خۆ دویركرنا ژ گونههان دوعا وتهسبیح دئێنه قهبویلكرن)).
تهرازییهكا زێـده كهچه تـو ژ خودێ بخوازی ئهو ههمی داخوازییێن ته ب جـهـ بینت، وگۆتنێن وی ههمییان تـــو ل عــــهردی بــدهی، ئهرێ ئێك ژ مه ڤێ چهندێ ل سهر خۆ قهبویل دكهت حهتا ل سهر خودێ قهبویل بكهت؟
4- پارییێ حهرام ئهگهر چوو د زكێ مرۆڤی دا ئهو ژی دبته ئهگهرا هـنـدێ دوعایـێـن وی زوی نهئێنه قهبویلكرن، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [ أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ اللّهَ طَيِّبٌ لا يَقْبَلُ إِلا طَيِّبًا، وَإِنَّ اللّهَ أَمَرَ الْمُؤْمِنِينَ بِمَا أَمَرَ بِهِ الْمُرْسَلِينَ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ۖ إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ، وَقَالَ: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ)(موسلم ڤێ حەدیسێ ڤەدگوهێزت).
گهلی مرۆڤان، هندی خودێ یه یێ پاقژه وتشتێ پاقژ نهبت ئهو قهبویل ناكهت، وخودێ فـهرمان ب وی تشتی ل خودان باوهران كرییه یێ وى فهرمـان پـێ ل پێغهمبهران كری، دهمێ گۆتی: گهلی پێغهمبهران ژ تشتێ پاقژ بخۆن وچاكییێ بكهن ئهز ب كارێ ههوه یێ پڕزانامه، وگۆت: گهلی خودان باوهران ژ وی رزقێ پاقژێ مه دایه ههوه بخۆن. پاشی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بهحسێ مرۆڤهكی كر سهفهرا دویر دكهت، یێ سهر قژ وتۆزهوییه، دهستێن خۆ بلند دكهته عهسمانی: یارهببی یارهببی، وخوارنا وی یا حـــهرامه، وڤهخوارنا وی یا حهرامه، وجلكێن وی دحهرامن، ولهشێ وی ب حهرامی یێ شین بووی، ڤێجا چاوا دوعایا وی دێ ئێته قهبویلكرن؟
وصهحابییێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- سهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصی ئهوێ دوعایێن وی ئێك وئێك قهبویل دبوون، پسیارا ڤێ چهندێ ژێ هاتهكرن وی گۆت: جارهكێ من پارییهك نهكرییه د دهڤێ خۆ دا ئهگهر من نهزانیبت ئهو ژ كیڤه هاتییه وچاوا هاتییه.
تشتهكێ غهریبه مرۆڤهكی خوارن وڤهخوارنا وی ژ وی تشتێ حهلال نهبت یێ خودێ ڕێ دایێ، وئهو جلكێن د بهر وی د وهسا بن كو خودێ پێ نهخۆش بت، و د گـهل هـنـدێ ژی گـاڤـا جارهكێ دوعایهك ژ خودێ كر ودوعایا وی ب جـهـ نههات گازندهیان بكهت وبێژت: بۆچی خودێ دوعایا من قهبویل ناكهت؟
5- دهمێ مرۆڤ دوعایهكێ ژ خــودێ دكـــهت دڤــێــت هــزرا باشییێ ژ خودێ بكهت، ویێ پشت ڕاست بت كو خودێ دوعایا وی دێ قهبویل كهت، یان دێ وێ كهت یا بۆ وی باش، چونكی شهرت نینه ب جهئینانا وێ دوعایا ئهو دكهت بۆ وی یا باش بت، گهلهك جاران مرۆڤ هزر دكهت تشتهك بۆ وی یێ باشه، پاشی پشتی دهمهكێ دی ئهو ب خۆ لێڤه دبت ودبێژت: باش بوو فلان تشت بۆ من چێ نهبووی!
خودێ عالمێ غهیبێیه، وئهو دزانت كانێ چ بۆ مرۆڤی یێ باشه، ئهگهر ته داخوازهك بۆ خۆ ژێ كر بلا ته یهقینهكا تمام ههبت كو ئهو وی تشتی بۆ ته دێ كهت یێ خێرا ته تێدا بت، ئهگهر خۆ ب سهر ڤه ودیاری چاڤ ئهو تشت بۆ ته یێ خۆش نهبت ژی، د حهدیسهكا قودسی دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبــێــژت: خــودێ دبێژت: [ أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي ](بوخاری ڤێ حەدیسێ ڤەدگوهێزت) ئهزێ ل دویڤ وێ هزرێ یا عهبدێ من ژ من دكهت.
هندهك مرۆڤ ههنه بهری دوعایێ بكهن، دبێژن: ئهز دزانم دوعایا من قهبویل ژی نابت، بهس بلا ئهز ژی دێ دوعایێ كهم بهلكی قهبویل ببت! ئــهڤ دوعــایــا ب ڤی ڕهنگی بت قهبویل نابت، دهمێ تو دوعایێ دكهی ژ دلهكێ صافی وخودان باوهر بكه وبێژه: سهدا سهد دوعایا من دێ قهبویل بت، وئهگهر خودێ وی تشتی بۆ من ب جـهـ نهئینت یێ ئهز ژێ دخوازم ژی ئهو مهعنا خێرا من تێدا نینه، لـهو خودێ ئهو تشت بۆ من ب جـهـ نهئینا، ومسۆگهر پێش وی تشتی ڤه ئهو تشتهكێ باشتـر دێ بۆ من كهت.
هزرا باشییێ ژ خودێ بكه، دا باشی بێته ڕێكا ته، ونهبێژه: ئهز مرۆڤهكێ خـــرابــــم دوعــایــا من قهبویل نابت، خودێ دوعایا ئبلیسی بۆ ب جـهـ ئینا!
6- حارزبوونا دلی وهشیارییا وی ل دهمێ كرنا دوعایێ ژ ئهگهرێن قهبویلكرنا دوعایێنه، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ لا يَسْتَجِيبُ دُعَاءً مِنْ قَلْبٍ غَافِلٍ لاهٍ ] (ترمذی وئهحمهد ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزن) وهوین بزانن كو خودێ بهرسڤا وێ دوعایێ نادهت یا ژ دلهكێ غافل وموژیل دهركهڤت.
هندهك كهس ههنه دهمێ دوعایێ دكهن دلێن وان ژ وێ گۆتنا ئهو دبێژن دبێ ئاگههن وموژیلن، ودبت ههر ئهو نهزانن كانێ ئهو چ دبێژن ژی، ئـهڤ دوعـایـا هـۆسا بت زوی ب زوی نائـێـتـه قـهبـویـلكرن، دڤێت دل یێ هشیار بت وبزانت كانێ ئهزمان چ دبێژت.
7- تهعدایێ د دوعاكرنێ دا نهكه، دا دوعایا ته قهبویل ببت، وتهعداییكرنا د دوعایێ دا ئهوه مرۆڤ تشتهكێ نه یێ مهعقوول بخوازت، یان داخوازا تشتهكی بكهت بۆ وی یێ دورست نهبت یان یێ حهرام بت، یان دوعایێ ژ ئێكێ دی ژبلی خودێ بكهت، خودایێ مهزن دبێژت: (ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ) (الأعراف: 55).
گهلی خودان باوهران هوین ب خۆشكاندن ڤه ئاشكهرا وڤهشارتی دوعا ژ خودایێ خۆ بكهن. هندی خودێیه حهز ژ وان ناكهت یێن زێدهگاڤییێ دكهن.
8- فهرمانكرنا ب باشییێ وپاشڤهبرنا ژ خرابییێ ئهوا ب عهرهبی دبێژنێ: (الأمر بالمعروف والنهی عن المنكر) ژ لایێ مرۆڤی ڤه ئهگهرهكه ژ ئهگهرێن قهبویلكرنا دوعایێن وی، یهعنی: ئهگهر ته بڤێت دوعایا ته بێته قهبویلكرن تو فهرمانا ب باشییێ ل خهلكی بكه، بهرێ وان بدهته كارێ باش وڕێكا خێرێ نیشا وان بده، وئهگهر تــه دیـت ئێك ژ وان یێ كارهكێ خراب دكهت وی ژێ بده پاش وئهگهر تو بشێی نههێله ئهو وێ خرابییێ بكهت، پێغهمبهر-سلاڤ لێ بن-دبێژت: [ وَالّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنْ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلا يُسْتَجَابُ لَكُمْ ](ترمذی وئهحمهد ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزن).
یهعنى: ئهز ب وی كهمه یێ نهفسا من د دهستی دا یان فهرمانا ب باشییێ وپاشڤهلێدانا ژ خرابییێ هوین دێ كهن یان نێزیكه خودێ عقووبهیهكێ ب سهر ههوه دا بهنێرت، پاشی هوین دێ دوعایا ژ وی كهن وئهو دوعایا ههوه قهبویل ناكهت.
مهعنا: ژ ئهنجامێن هێلانا ئهمرێ ب باشییێ ونههیا ژ خرابییێ ئهوه خودێ دهرگههێن قهبویلكرنا دوعایێ ل بهر وان كهسان دگرت یێ ڤی كاری بكهن.
9- ژ ئادابێن دوعایێ وئهگهرێن قهبویلبوونا وێ ئهوه دهمێ مرۆڤ دوعایهكێ ژ خودێ دكهت ب ناڤێ خودێ دهست پێ بكهت، پاشی حهمد وسهنایا خودێ بكهت، وصلاوهتان بدهته سهر پێغهمبهری، و د دویڤ دا وێ دوعایێ بكهت یا وی دڤێت.
10- ههر وهسا ژ ئادابێن دوعایێیه مرۆڤ ل دهمێ كرنا دوعایێ یێ پاقژ وبـژویـن بت، ویێ ب دهسنڤێژ بت، مه گۆت: ئهڤه ژ ئادابانه، یهعنی: یا باش ئهوه، نهكو شهرتێ دوعایێ یه.. ودوعا عیبادهته ویا باش ئهوه مرۆڤێ عیبادهتی بكهت یێ ب دهسنڤێژ بت.
11- دیسا بهرێخۆدانا قیبلێ ژی ژ ئاداب وتۆرهیێن دوعایێیه، وهندی ئهو دوعا ئهو بت یا د قورئانێ وسوننهتێ دا هاتی باشتره، چونكی پتـر بهرهكهت وخێر د وان دوعایان دا ههیه، وئهڤهر مرۆڤ وان نهزانت دورسته ههر دوعایهكا وی بڤێت و ب ههر زمانهكێ بزانت بكهت، یا گرنگ ئهوه دوعایهكا پاقژ بت، وپهیڤێن وێ د تازه بن.
12- خۆشكاندنا د كرنا دوعایێ دا، وئعتـرافكرنا ب بێزاری وههژاری وتهخسیرییا خودانی ئێك ژ ئهگهرێن قهبویلكرنا دوعایێیه، وهسا دوعایێ نهكه وهكی مرۆڤهكێ بهطران وبێ منهت ودفن بلند، خۆ بۆ خودێ بشكێنه، وئعتـرافێ بۆ وی بكه كو بێی وی ته چو ڕێ نینن وته كهسهك نینه د ههوارا ته بێت، ئعتـرافێ ب ههوجهیی وگونههكارییا خۆ بكه وهیڤییا ته بلا ژ رهحم ودلۆڤانییا وی بت.
13- هندهك دهم وهندهك حال ههنه دوعا تێدا ب خـێـرترن ژ دهم وحالێن دی، وهكی ل دویماهـییـا شهڤێ، ل ههیڤا رهمهزانێ، ل دهمێ فتارهكرنێ، ل شهڤا ب قهدر، ل ڕۆژا ئهینییێ، د ناڤبهرا بانگی وقامهتێ دا، ل دهمێ چوونا سوجدێ د نڤێژێ دا، ل دویماهییا نڤێژێ، ل سهفهرێ، دهمێ باران دئێت.. وهتد.
ژ وان دهم وحالهتان یێن د حهدیسێن دورست دا هاتی كو ب خێرن، ڤێجا یا باش ئهوه مرۆڤ دوعایێ ل وان دهمان بكهت، ومهعنا وێ ئهو نینه مرۆڤ بهس ل ڤان دهما دوعایێ بكهت، بهلـێ ل ڤان دهمان دوعاكرن باشتـره.
14- ههر وهسا دهمێ تهنگاڤی زێده دبت وئێش د خودانی دئالیێن، یان زولم وزۆرداری ل سهر مرۆڤی دژوار دبت، مرۆڤ ڤی حالهتی ئستغلال بكهت ودوعایێ ژ دلهكێ صافی بكهت، یا بهرهزر ئهوه دوعا بــێــتــه قــهبـویلكرن، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهحسێ دوعایێن هندهك ژ وان كــهســان دكـــهت یێن خــودێ دوعایێن وان قهبویل دكهت ودبێژت: [ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ يَرْفَعُهَا اللّهُ فَوْقَ الْغَمَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَفْتَحُ لَهَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ، وَيَقُولُ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ: بِعِزَّتِي لأَنْصُرَنَّكِ وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ ](ئهحمهد ڤێ حهدیسێ ڤهدگوهێزت).
ودوعایا مرۆڤێ زولم لێ هاتیهكرن، ڕۆژا قیامهتێ خودێ وێ ڕادكهته سهر عهوران ودهرگههێن عهسمانی بۆ ڤهدكهت، ودبێژت: ئهز ب عززهت ومهزنییا خۆ كهمه ئهز دێ ته ب سهرئێخم ئهگهر خۆ پشتی دهمهكێ دی ژی بت.
15- د حهدیسهكا خۆ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [ إن الله تعالى حيي كريم يستحي إذا رفع الرجل إليه يديه أن يردهما صفرا خائبتين ]( سیوطى د الجامع الصغیر دا ژ سهلمانى ڤهدگوهێزت) هندی خودایێ پاك وبلنده یێ شهرمین ومهرده، شهرم دكهت ئهگهر زهلامی ههردو دهستێن خۆ ب نك وی ڤه بلندكرن ئهو وان خالی بزڤڕینتهڤه.
ڤێجا دهمێ تو دوعایێ دكهی دهستێن خۆ ب نك وی ڤه بلند بكه، وبلا ته یهقـیـن هـهبـت (ئهوێ مهرد) چو داخوازكهران دهست خالی ژ بهر دهرگههێ خۆ نازڤڕینت، ڤێجا پا تو بۆ خودێ چ دبێژی مهردێ ژ ههمییان مهردتر؟
16- ئهگهر ته ڤیا دوعایهكێ بكهی وحهتا دوعایا ته زوی بێته قهبویلكرن بهری دوعایا خۆ تو كارهكێ باش بكه، وهكی: كرنا نڤێژێ، گرتنا ڕۆژییێ، دانا صهدهقهیهكێ، هاریكارییا مرۆڤهكێ پێتڤی، نهخشاندنا گڕنژینهكێ ل سهر دێمێ ئێتیمهكی یان ههژارهكی، پشتی ڤی كاری ئێكسهر ههوارا خۆ بگههینه خودێ، هنگی دێ بینی خودێ یێ نێزیكی تهیه.
17- دهمێ تو دوعایێ دكهی (موحاوهلـێ) بكه دهنگێ ته یێ نزم بت، چـونـكـی د دوعـایـێ دا تـو یێ د گهل خودێ دئاخڤی، وبێ ئهدهبییه مرۆڤ ب دهنگهكێ بلند مهزنهكی بئاخێڤت، خودێ یێ نێزیكی تهیه وگوهـ ل ته ههیه ئهگهر خۆ دهنگێ ته ب سهر نهكهڤت ژی، وبلا ئارمانجا ته ئهو نهبت خهلكی گوهـ ل دهعایا ته ببت، دا بێژن: ئهڤی فلان دوعا كر..
زاهدێ مهزن (بشر الحافی) شهڤهكێ یێ ب تنێ ل مزگهفتێ، سهرێ خۆ دانا سوجدێ و د سوجدێ دا ئهڤ دوعایه كر وگۆت: ((یا رهببی ئهز دوعایێ ژ ته دكهم وتو یێ ل سهر عهرشێ خۆ كو تو وه ل من بكهی ئهز پتـر حهز ژ فهقیرییێ بكهم ژ زهنگینییێ، یا رهببی ئهز دوعایێ ژ ته دكهم وتو یێ ل سهر عهرشێ خۆ كو تو وه ل من بكهی ئهز پتـر حهز ژ ڤهشارتێ بكهم ژ هندێ كو ب ناڤ ودهنگ بكهڤم.
یا رهببی ئهز دوعایێ ژ ته دكهم وتو یێ ل سهر عهرشێ خۆ كو تو وه ل من نهكهی ئهز ئهڤینا ئێكێ دی ب سهر یا ته بێخم)) ههڤالهكێ وی گوهـ ل دهنگێ و بوو، گره گری (بشر) پێ حهسیا كو مرۆڤهكێ حازره ودهنگێ وی چوویێ، ئینا گۆت: ((یا رهببی تو زانی وتو یێ ل سهر عهشێ خۆ كو ئهگهر من زانیبا ئهڤی گوهـ ل دهنگێ من ههیه من ئهڤ تشته نه دكر)) یهعنی: ئهگهر من زانیبا كهسهكێ دی گوهـ ل من ههیه من دهنگێ خۆ هند بلند نهدكر كو وی گوهـ ل دهنگێ من ببت.
بۆچی؟
چونكی مخابن هندهك كهسێن ههین خۆ د دوعاكرنێ ژی دا ریمهتییێ دكهن وهسا خۆ نیشا خهلكی ددهن كو ئهو دزاهد و ب تهقوانه، گۆتنێن چێكری ووهرماندی د دوعایێن خۆ دا دبێژن، دا خهلك مهدحێن وان بكهن!
18- ب ناڤێن خودێ ههوارێن خۆ بگههینێ، ئهو دێ د ههوارا ته ئێت، خودایێ مهزن دبێژت: (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا)(الأعراف: 180) خودایێ پاك وبلند باشناڤ ههنه، ڤێجا تشتێ هـهوه بـڤـێـت هوین ب باشناڤێن وی داخوازێ ژێ بكهن.
وباشناڤێن خودێ هندێ دگههینن كو ئهو خودانێ جوود وكهرهم ومهردینییێیه، گونههـ ژێبر ودلۆڤان ومێهرهبانه.. ب رهحما وی هیڤییێ ژێ بكه، ئهو رهحما خۆ ژ ته نابڕت.
19- دهمێ تو دوعایهكێ بۆ خۆ دكهی باشتـرین كارێ ته كری یێ تو هزر دكهی پتـر ئیخلاص تێدا ههبوویه ل بیـرا خۆ بینهڤه و(تهوهسسولـێ) پێ ل نك خودێ بكه، یهعنی: ژ خودێ بخوازه كو بۆ خاترا وی كارێ ته یێ باش ئهوێ تـه بـۆ وی كـری ڤـێ دوعایا ته بۆ ته ب جـهـ بینت، خودایێ مهزن دبێژت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) (المائدة: 35).
گهلی ئهوێن باوهری ئینای ژ خودێ بتـرسن، و ب كارێ ئهو ژێ ڕازی ببت هوین خـۆ نێزیكی وی بكهن، وجـیـهادێ د ڕێكا وی دا بكهن، دا هوین ب چوونا بهحهشتا وی ب سهر بكهڤن.
وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكا خۆ دا ئاشكهرا دكهت كو جارهكێ سێ مرۆڤ چوونه شكهفتێ وخودێ وهسا تهقدیركر دهرێ شكهفتێ ل وان هــاتــه گرتن، ئینا ههر ئێكی (تهوهسسول) ب باشتـرین كارێ خۆ ل نك خودێ كر، وهیڤی ژ خــودێ خواست كو سهرا وی كاری خودێ وان ژ ڤێ تهنگاڤییێ ڕزگاركهت.. و ژ بهر ڤێ چهندێ خودێ ئهو ڕزگاركرن ودهرێ شكهفتێ جارهكا دی ل وان ڤهبوو.
20- خودێ حهز ژ (ئلحاحا) د دوعایێ دا دكهت، یهعنی: مرۆڤ دوعایێ خۆ گهلهك بێژت وبێژته ڤه، وههر دوباره بكهت، و د كهڤن دا یا هاتییه گۆتن: ئهوێ گهلهك دهری بقوتت نێزیكه دهرگههـ بۆ ڤهببت. ڤێجا نهبێژه: ئـهڤ دوعـایـه من گهلهك جاران گۆت ئێدی ئهز بهس دبێژم، ئلحاحا د دوعایێ دا نیشانا ڕاستگۆیی وهیڤیدارییا خودانییه.
21- ههر وهسا دڤێت مرۆڤ (عهزیمهتێ) د دوعایێ بكهت، وداخوازا تشتێ مهزن بكهت، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [ إِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ فَلا يَقُلْ: اللّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ، وَلَكِنْ لِيَعْزِمْ الْمَسْأَلَةَ، وَلْيُعَظِّمْ الرَّغْبَةَ، فَإِنَّ اللّهَ لا يَتَعَاظَمُهُ شَيْءٌ أَعْطَاهُ ](بوخاری و موسلم ڤەدگوهێزن).
ئهگهر ئێك ژ ههوه دوعایهك كر بلا نهبێژت: یا رهببی ئهگهر تو حهز بكهی گونههێن من ژێ ببه، بهلـێ بلا یێ مجد بـت د خواستنا خۆ دا، وبلا تشتێ مهزن بخوازت، چونكی هندی خودێیه چو تشت ل بهر وی یێ مهزن نینه ئهو بدهت.
و ژ ڤێ حهدیسێ خهلهتییا وان كهسان ئاشكهرا دبت ئهوێن دهمێ دوعایێ بۆ خۆ یان بۆ كهسهكی دكـهن، د دوعایا خۆ دا دبێژن: (إن شاء الله).. خودێ ژ ته رازی بت إن شاء الله، بچیه بهحهشتێ إن شاء الله، ئهڤ دوعایا ب ڤی ڕهنگی بت یا دورست نینه.
22- دهمێ مرۆڤ دوعایێ دكهت یا باش ئهوه ئێكهمین جار مرۆڤ ژ خۆ دهست پێ بكهت، دوعایێ بۆ خۆ وبۆ دهیبابێن خۆ بكهت، پاشی بۆ وان كهسێن حهق ل سهر مرۆڤی ههی، پاشی بۆ وی كهسێ مرۆڤی دڤێت دوعایێ بۆ بكهت، ههر وهسا یا باشه مرۆڤ دوعایێ بۆ وی كهسی بكهت یێ چاكییـا ئـوممهتێ د چاكییا وان دا وهكی مهزن وكاربدهستان وزانایان.
ودوعایا ژ ههمییان باشتـر ونێزیكتـر كو قهبویل ببت ئهوه یا تو بۆ برایهكێ خۆ یێ موسلمان بكهی بێی وی های ژ ته ههبت، نه كو ل نك وی تو دوعایێ بۆ بكهی، یان پشتی هنگی بچییه نك وبێژییێ: من فلان دوعا یا بۆ ته كری. ئهڤێ چهندێ دویر نینه تاما ڕویمهتییێ تێدا ههبت.
و د حهدیسێن دورست دا هاتییه كو ههر جارهكا مرۆڤی دوعایهك بۆ برایهكێ خۆ یێ نه حازركر خودێ ملیاكهتهكی دێ هنێرته نك وی وههچی دوعایا وی كر ئـهو ملیاكهت دێ بـێـژتێ: وبۆ ته ژی وهكی وێ.
23- ل وان جهێن مرۆڤێن چـاك وصـالح لێ كۆم دبن ڕوینه خوارێ، و ل دیـوان ومهجلسێن وان بهرههڤ ببه، دا ب بهرهكهتا مهجلسا وان رهحم ب ته بێتهبرن ودوعایێن ته بێنه قهبویلكرن.
و د حهدیسهكا دورست دا هاتییه كو ئهو كـهسێن ل (مهجلسا ذكـری) ڕویننه خوارێ خودێ دبێژته ملیاكهتێن خۆ: هوین شاهد بن كو من ئهو غهفراندن، ئینا ملیاكهتهك دێ بێژت: فلان كهس ژی یێ د ناڤ وان دا وههما ئهو بۆ ههوجهییهكا خۆ یێ هاتییه نك وان، خودێ دێ بێژتێ: ئهو ئهون یێن ههر كهسهكێ ل نك وان ڕوینت بهخت ڕهش نهبت(بوخاری و موسلم و ئەحمەد ڤەدگوهێزن).
ڤێجا ههڤالینییا باشان بكه، دا ژ وان بێیه هژمارتن، و د گهل وان ڕوینه دا رهحم ب ته بێته برن، وببییه ژ وان كهسان یێن دوعایێن وان قهبویل دبن.
24- گاڤا ته دوعایهك كر ودوعایا ته ل بهر چاڤ نههاته قهبویلكرن، یهعنی ئهو تشت بۆ ته ب جـهـ نههات یێ ته داخوازكری، تو هزر نهكه زهحمهتا ته ب بهر ئاڤێ دا چوو، ههر وهسا هزر نهكه تو مرۆڤهكێ نه یێ چاكی لهو دوعایا ته قهبویل نهبوو، نه.. تو ل وێ باوهرێ به كو ئهڤه عیبادهتهك بــوو تــه بۆ خودێ كری وخودێ عیبادهتێ ته قهبویلكرییه، و ب جـهـ نهئینانا وی تشتی یێ ته داخوازكری تو نزانی بهلكی فایدێ ته تێدا نهبت، یان بهلكی بهرانبهر وی تشتێ ته داخوازكری خودێ بهلایهك ژ ته دویركربت، ههر وهسا بهرێ خۆ بده خـۆ بـهلكـی تـه تـشـتـهكێ وهسا كربت ببته مانع بۆ قهبویلكرنا دوعایێن ته..
و د ههمی حالهتان دا تو بزانه كو بهرانبهر دوعایا ته ل ئاخرهتێ گونههێن ته دێ ئێنه ژێبرن وخێر بۆ ته ئێنه نڤیسین.
,
