ڕێنیشانێن ڕێكا سهركهفتنێ
● باشترین دهم بۆ ب هێزكرن وڤهژاندنا رحێ دهمێ بهرى نڤێژا سپێدێیه، و ب سهربۆڕ یا هاتییه بنهجهكرن كو ڕابوونا بهرى بانگێ سپێدێ ب چل دهقیقهكان هێزهكا رووحى ڕۆژێ ههمییێ ددهته مرۆڤى..
ڤێجا ڤێ دهلیڤهیێ ژ دهست خۆ نهكه، ئهگهر ته بڤێت تو خودان رحهكا ب هێز بى.
● مرۆڤێن فاشل ل دهمێ شكهستنان بێ (مهعنهویات) دبن، لهو ئێدى هزرا هندێ ناكهن كو جارهكا دى خۆ بجهڕبینن، نه وهكى مرۆڤێن ناجح ئهوێن مفایى بۆ خۆ ژ ههمى شكهستنان دبینن، و ژ ڤى لایى ڤه ئهو شكهستنێ دبینن تشتهكێ ئیجابى..
ڤـێـجـا ئهگهر ته بڤێت تو د ژیانا خۆ دا یێ سهركهفتى بى، تو قهت ژ شكهستنێ نهترسه.
● پهروهردهیا سهركهفتى وناجح ئهوه یا دهسپێكهكا دورست بۆ ههبت، وههر كارهكێ ب ڕهنگهكێ دورست دهست پێ بكهت ئهنجامێن باش وگهش پێڤه دئێن..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت دویماهییا كارێ ته وهسا بێت وهكى ته دڤێت، ژ دهسپێكهكا دورست دهست پێ بكه.
● ههر چاوا بت تو نهشێى ژ ڕهخنهیا خهلكى خلاس ببى، ڤێجا مادهم وهسایه بهرگهڕیانێ بكه كو مفایى بۆ خۆ ژ ڕهخنهیێن وان یێن دورست وهربگرى، وباش بزانه كو نه ههر ڕهخنهیهكا ژ ته بگرت یا خهلهته..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت مفایى بۆ خۆ ژ ڕهخنهگرێ خۆ وهربگرى وێ خهلهتییا خۆ دورست بكه یا وى ڕهخنه پێ ل ته گرتى، وخۆ عێجز نهكه ژیان ب ڤى ڕهنگییه.
● ژ مافێ وی كهسییه یێ د گهل ته دئاخڤت كو تو گوهدارییێ بۆ بكهى حـهتا ئهو گۆتنا خۆ ب دویماهى دئینت، ونه ژ مافێ تهیه تو حوكمى ل سهر گۆتنا وى بدهى بهرى ئهو گۆتنا خۆ خلاس بكهت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت د حوكمێ خۆ دا یێ ب عهدالهت بى لهزێ نهكه وخۆ ل ههڤالێ خۆ بگره حهتا ئهو گۆتنا خۆ تمام بكهت.
● بـهرى ههر بڕیارهكا تو بدهى پسیارێ ژ خۆ بكه: ئهرێ چ مفا د دانا ڤێ بڕیارێ دا ههیه، و چ زیان؟ وئهگهر ئهز ڤێ بڕیارێ نهدهم چ مفا یان چ زیان دێ گههته من؟ هنگى تو د ژیانا خۆ دا دێ یێ سهركهفتى بى..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ژ بڕیارێن خۆ پهشێمان نهبى، بهرى دانا بڕیارێ دان وستاندنێ د گهل خۆ بكه.
● سالۆخهتێ پاككرن وبلندكرنا نهفسێ پیچ پیچه مرۆڤ ب دهست خۆ ڤه دئینت، كو مرۆڤ ل سهرى خۆ ژ وان كاران بدهته پاش یێن حهرام وكــرێــت، پـاشــى مـــرۆڤ وان كـــاران بــكــهت یێن باش و ژ ههژى، و ل دویماهیێ نهێنى وئاشكهرایییا مرۆڤى وهكى ئێك لێ بێت، وئهڤى كارى پێتڤى ب هندێ ههیه خودان ههردهم سالۆخهتێ ڕاستگۆیێ ل نك خۆ پهیدا بكهت وپێش بێخت..
ڤێجا ئهگهر تـه بڤێت ببیه خودان نهفسهكا بلند د گهل خودێ و د گهل خهلكى ژى یێ ڕاستگۆ به.
● كو ته باوهرى ب شیانێن خۆ ههبت كو تو دشێى بگههییه ئارمانجا خۆ، ئهڤه ب خۆ شهرتهكێ سهرهكییه بۆ گههشتنا ئارمانجێ، لهو ههر كهسهكێ كارهكى بكهت وباوهرى ب خۆ نهبت كو دێ شێت كارێ خۆ بهته سهرى، نهشێت كارێ خۆ ببهته سهرى..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت بگههییه ئارمانجا خۆ بلا ته باوهرى ب شیانێن خۆ ههبت.
● زانینێ ڕێكا خۆ یا درێژ ههیه، هێشتا ته خلاس نهكرى تو دێ خلاس بى، ڤێجا د گهل شهڤ وڕۆژێن ژییێ خۆ زانینێ بۆ خۆ وهربگره، وچو جاران هزر نهكه ته زانین یا خلاسكرى، چونكى ههچییێ هزر بكهت ئهو یێ بوویه مرۆڤهكێ زانا ئهو یێ نهزانه..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ل سهر ڕێكا زانینێ پێشڤه بچى، پێگاڤ پێگاڤ ههڕه ڕێكێ، ولهزێ نهكه.
● پهیڤا (اقرأ - بخوینه) ئێكهمین پهیڤ بوو عهرد ب عهسمانى ڤه گرێداى، وئهو ئێكهمین فهرمان بوو خودێ ل پێغهمبهرێ خۆ كرى، (بخوینه) كلیلا ههر زانینهكێیه، ودهرگههێ تێگههشتنا د دینى دایه، یێ ڤێ كلیلێ ب دهست خۆ نهئێخت، چو دهرگههێن ئاسێ ل بهر وى ڤهنابن..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت زانینهكا دورست ب دهست خۆ بێخى، ژ خواندنا دورست دهست پێ بكه.
● ههچییێ شریعهتێ خودێ سهركانییا هزركرنا وى نهبت دێ بهرزه بت، وههچییێ ڕهفتارێ خۆ ژ ئهخلاقێن شهرعى وهرنهگرت دێ دسهردا چت، وههچییێ كارێ خۆ ب ئهحكامێن دینى ڤه گرێ نهدهت دێ زۆردارییێ كهت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت بهرزه نهبى، ودسهردا نهچى، وزۆردارییێ نهكهى، خۆ ب شریعهتێ خودێ ڤه بگره، ئهوه ڕێكا سهرفهرازییێ.
● ئهو كهسێ د ههمى بۆچوون وبڕیارێن خۆ دا لهزێ بكهت، وباش بهرێ خۆ نهدهته مهسهلان، خهلك دبێژنێ: (ئهحمهق)، وكهسێ ئهحمهق بت خهلكى باوهرى پێ نابت لهو خۆ ژێ ددهنه پاش، وههڤالینییا وى ناكهن..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت خهلك خۆ ژ ته نهدهنه پاش، وباوهرییێ ب ته بینن، د بۆچوون وبڕیارێن خۆ دا لهزێ نهكه.
● ل درێژیا دیرۆكێ كهسێ ب ناڤێ (باطلى) نهحهقییا خۆ د ناڤ خهلكى دا بهلاڤ نهكریه، بهلكى ئهو بهرى ههر تشتهكى كراسێ حهقییێ دكهته بهر نهحهقییا خۆ ژ نوى وى نیشا خهلكى ددهت، دا بشێت خهلكى بخاپینت..
ڤێجا ئــهگهر تــه بڤێت ب گۆتنا ههر كهسهكى نهئێیه خاپاندن، باوهر ژ ههر ئێكى نهكه یێ بێژته: ئهزێ حهقم.
● ئێك ژ مهزنترین ئهگهرێن سستیا د كرنا كارێ باش دا ئهوه مرۆڤ ب دورستى خێر وبهایێ وى كارى نهزانت، ونهزانت كانێ چهند مفایهكێ مهزن تێدا ههیه..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت سستییێ د كارێ باش دا نهكهى، بهرى ههر تشتهكى گرنگییا وى كارى بزانه، وخۆ ب خێر وبهایێ وى ئاگههدار بكه.
● ئیمامێ شافعى دبێژت: ههچییێ خۆ فێرى قورئانێ بكهت بهایێ وى دێ مــهزن بــت، وههچییێ خـــۆ د فــقــهـــى دا شــارهزا بكهت دێ ب قیمهت كهڤت، وههچییێ حهدیسان بزانت دهلیلهكێ ب هێز دێ وى ههبت، وههچییێ زمانى بزانت تبیعهتهكێ نازك دێ بۆ وى پهیدا بت، وههچییێ حسێبێ بزانت بۆچوونێن وى دێ موكم بن، وههچییێ نهفسا خۆ ژ كێماسییان نهپارێزت ئهو ههمى فایدێ وى ناكهن..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت مفایى ژ زانینا خۆ وهربگرى، بهرى ههر تشتهكى نهفسا خۆ ژ كێماسییان بپارێزه.
● (ههچیێ دوهییا وى وئهڤرۆیا وى وهكى ئێك بن، ئهوى چو نهكرییه) ئهڤه گازییهكه بۆ هندێ كو مرۆڤ ههردهم خۆ پێشڤه ببهت، وخۆ د قالبێ دوهى دا هشك نهكهت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ههر بۆ پێشڤه بچى، بلا ئهڤرۆیا ته وهكى دوهییا ته نهبت.
● هزركرنا د وى تشتى دا یێ تو دخوینى ژیانهكا نوى دێ دهته دلێ ته، وباشترین تشتێ تو دخــویــنـى قورئانه، وئهوێ ب دورستى هزرا خۆ د خواندنا قورئانێ دا بكهت، ئهو وى باشترین ڕێك بۆ ڤــهژاندنا دلى ب دهست خۆ ئێخست..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت دلێ ته نهمرت، دهمێ تو قورئانێ دخوینى هزرا خۆ باش د خواندنا وێ دا بكه.
● ل بهرچاڤ وهرگرتنا ههست وشعوورا خهلكى، ئێك ژ ئهخلاق وڕهفتارێن باشه، و ژ نیشانێن زهوق بلندییا خودانییه كو وى تشتى نهكهت یێ ههستا خهلكى پێ بشكێت ودلێ وان بمینت، بهلێ ئهو كهسێ رازیبوونا خهلكى بخوازت ئهگهر خۆ ل سهر حسێبا حهقییێ ژى بت، ئهو دێ حهقییا خۆ ژى ژ دهست دهت وناگههته رازیبوونا وان ژى..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت حهقییا خۆ ژ دهست نهدهى، بلا د ههمى تشتان دا بهرێ ته ل رازیبوونا خهلكى نهبت.
● هندهك کهس ههنه هند بۆ خۆ ناژین هندى بۆ خهلكى دژین، د ههمى كار وكریارێن خۆ دا وێ دكهن یا خهلكى پێ خۆش بت، وههمى هزرا وان ئهوه ئهو دێ شێن ب ڤێ چهندێ خۆ ژ ئهزمانێ خهلكى پارێزن، وئهو نزانن ب دهستڤهئینانا رازیبوونا خهلكى ئهو ئارمانجه یا چو جاران ب دهست نهكهڤت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت سهرێ ته یێ تهنا بت، بلا ڕازیبوونا خهلكى ئارمانجا تهیا سهرهكى نهبت.
● ژیان سێ قویناغه: قویناغهك یا بۆرى، تو نهشێى بزڤڕینییهڤه، ڤێجا ل سهر ب خهم نهكهڤه، وقویناغهك هێشتا نههاتییه، تو نزانى كانێ تو دێ گههییێ یان نه، ڤێجا ژێ نهترسه، وقویناغهك نوكه تو یێ تێدا پویتهیهكێ باش بدێ وخهمێ ژێ بخۆ..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت سوباهى وهكى دوهى لێ نهئێت، خـهمـهكا باش ژ ئهڤرۆكهیا خۆ بخۆ.
● كارێ ههر مرۆڤهكى یێ ڕێككهفتییه د گهل جهوههرێ نهفسا وى، ئهو كهسێ نهفسهكا پاقژ وبژوین ههبت كارێ ژ وى چێ دبت ژى دێ یێ پاك وبژوین بت، وئهو كهسێ نهفسهكا پیس وخراب ههبت كارێ ئهو دكهت دێ یێ پیس وخراب بت..
ڤێجا هشیارى كارێ خۆ به، ئهو جهوههرێ نهفسا ته نیشا خهلكى ددهت.
● زانایێن دیـنـى یـێـن خـراب ل بهر دهرێ بهحهشتێ دڕویننه خوارێ، ب گۆتنێن خۆ بهرێ خهلكى ددهنه بهحهشتێ و ب كریارێن خۆ بهرێ وان ددهنه ئاگرى، ههر جارهكا گۆتنێن وان خهلك بۆ بهحهشتێ ڤهخواندن، كریارێن وان دبێژن: گوهێ خۆ نهدهنێ، ئهگهر یا ئهو دبێژن ڕاستى با ئهو ب خۆ دا وێ كهن!! مهعنا ب سهرڤه ئهو ڕێنیشاندهرن، و ب ڕاستى ئهو ڕێگرن.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ژ ڕێكا ڕاست سست نهبى، ههڤالینییا ڤان ڕهنگه زانایان نهكه.
● باشترین ههڤال بۆ ته ئــهوه یـێ خۆ دگههینته ته دا ئهو قهنجییهكێ ل ته بكهت، یان تو قهنجییهكێ لێ بكهى، و د ڤان ههردو حالهتان دا تو دێ یێ سهرفایده بى؛ چونكى ئهو دێ بته هاریكارێ ته ل سهر قهنجییێ. وخرابترین ههڤال بۆ ته ئهوه یێ خۆ دگههینته ته دا خرابییێ بگههینته ته، یان خرابییهكێ ب ته بدهتهكرن، و د ڤان ههردو حالهتان دا یێ خوسارهت دێ تو بى؛ چونكى ئهو دێ بته هاریكارێ ته ل سهر خرابییێ..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ژ ڕێ دهرنهكهڤى، هشیارى خۆ به دهمێ تو ههڤالهكى بۆ خۆ ژێ دگرى.
● ئهو مرۆڤێ گهلهك حهز ژ تێكهلییا خهلكى دكهت، دێ مرۆڤهكێ بێ كار بت، وئهوێ خودان كار بت دلێ وى ب حهقییێ ڤه دێ یێ موژیل بت، لهو مهجالێ زێده تێكهلییێ وى نابت، وههر جارهكا مرۆڤ ما بێ كار وزێده تێكهلییا خهلكى كر، بهرێ وى دێ ل هندێ بت وێ بكهت وبێژت یا كهیفا خهلكى پێ بێت، وهنگى ئهو د ریمهتیێ دا دێ نقۆ بت بێى ئهو ب خۆ بحهسیێت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت خۆ ژ ریمهتییێ دویر بێخى، گهلهك تێكهلییا خهلكى نهكه.
● پێنج كهس ئیفلهحێ نابینن: ئهو مهزنێ درهوان ل مللهتێ خۆ بكهت، وئـهو كهسێ دلێ دهیبابێن خۆ دهێلت، وئهو مرۆڤێ مهغروور یێ حهز ژ ناڤ ودهنگان دكهت، وئهو دلڕهشێ حهسویدیێ ب خهلكى دبهت، وئهوێ ژ درهو خۆ ب تهقوایێ دئینته دهر دا خهلكى بخاپینت..
ڤێجا ئهگهر ته ئیفلهح بڤێت ژ ڤان توخمه مرۆڤان نهبه، وخۆ نێزیكى وان ژى نهكه.
● ب وى مرۆڤى نهئێ خاپاندن ئهوێ تو دبینى گهلهك دچته مزگهفتێ بۆ كرنا نڤێژان، یان گهلهك ڕۆژییان دگرت، یان گهلهك خـێـر وزهكاتان ددهته فهقیران، تهقوادارێ دورست ئهوه یێ ئیخلاص د كارێ وى دا ههبت، وگهلهك خۆ ژ كارێن حهرام ویێن (شوبهه) ژى تێدا، ددهته پاش..
ڤــێــجــا تــو ب (ئیخلاص) و (وهرهعێ) بهایێ خهلكى بزانه، نــه ب كرنا ڕۆژى ونڤێژان.
● ڕابوونا ل سهرێن سحاران بۆ كرنا نڤێژێن شهڤێ وخواندنا قورئانێ، مهزنترین ڕێكه بۆ (شهحنكرنا پاترییا دلى)؛ دا بشێت بهردهوام صهبرێ ل سهر خۆڕاگرتنێ بكێشت، حهتا ژ ڕێكا دورست لانهدهت ودسهردا نهچت..
ڤێجا ئهگهر ته خۆڕاگرتنهكا بهردهوام ل سهر حهقییێ بڤێت، شهحنكرنا دلى ل سهرێ سحارێ ژ دهست خۆ نهكه.
● ڤهگوهاستنا ههر خهبهرهكێ ههبت ئێمانهتهكه هشیارى وڕاستگۆیى وخۆ مسۆگهركرن پێ دڤێت، ئهگهر نه.. ئهو دێ بته ئهگهر بۆ بهلاڤكرنا درهوێ وفتنێ د ناڤ مرۆڤان دا، ودویر نهگره بهلایهكا مهزن ژ بهلاڤكرنا خهبهرهكێ بچویك پهیدا ببت..
ڤێجا ئــهگــهر تــه بڤێت تو نهبییه ئامیرهتێ بهلاڤكرنا درهوێ وفتنێ د ناڤ خهلكى دا، ههر خهبهرهكێ ته ژ خهلكى بهیست ئێكسهر بهلاڤ نهكه، حهتا خۆ ژێ پشت ڕاست نهكهى.
● ههر ئێك ژ مه د ژیانا خۆ دا گهلهك ڕهنگێن مرۆڤان دبینت، هندهك ژ وان گهلهك دجامێرن، وهندهك زێــده دمایتێكهرن، مایێ خـۆ د ههمى تایبهتیێن مرۆڤى دا دكهن، وحـهز دكهن ههمى تشتان ژ مرۆڤى بزانن..
ڤێجا ئهگهر ئێكێ ژ ڤى ڕهنگى ب تهڤه بوو بهلا، شهرم ژێ نهكه وئیشارهتێ بدێ كو ئهو یێ ژ توخویبێ خۆ دهرباس دبت، چونكى مافێ ههر ئێك ژ مهیه نههێلت كهسێ دى ب ناڤ تایبهتیێن وى ڤه بچت.
● رحا ههر ئێك ژ مه ب لهشێ وى ڤه یا گرێدایه، وبێى لهشهكێ ساخلهم و ب هێز ئهم نهشێین گهلهك ژ وان كارێن سهركهفتى بكهین یێن بهرێ مه لێ، ومخابن گهلهك كهسێن سهركهفتن د هندهك مهجالان دا ب دهست خۆ ڤه ئیناى خهمێ ژ ساخلهمییا لهشێن خۆ ناخۆن..
ڤێجـا ئـهگـهر تـه بڤێت ل ســهر ڕێكا سهركهفتنێ نههلنگڤى تو د ڤێ چهندێ دا چاڤ ل وان نهكه.
● یا عهجێب ئهوه گهلهك مرۆڤ قهبویلكرنا حهقیێ ب گۆتنا مرۆڤێن مهزن وناڤدار ڤه گرێ ددهن، ئهگهر (فلان كهسێ) خودان ناڤ ودهنگ حهقییێ بێژت، ئهو وێ حهقییێ قهبویل دكهن، ئهگهر كهسهكێ دى وێ بێژت، ئهو قهبویل ناكهن، وئهڤه بوو یا گهلهك مللهت ژ وێ حهقییێ داینه پاش یا پێغهمبهر بۆ وان پێ هاتین..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ههردهم تو د گهل حهقییێ بى، تــــو مـــرۆڤـان ب حهقییێ بنیاسه، نه كو حهقییێ ب مرۆڤان!!
● تشتهكێ گهلهكێ باشه دهم بۆ دهمى مرۆڤ ل نهفسا خۆ بزڤڕت ووێ لێك بدهتهڤه كا چاوا ئـهو مالا خۆ لێك ددهت، هنگى ئهو دێ ب سهر عهیبێن خۆ هلبت ووان دورست كهت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت عهیبێن خۆ نههێلى حهتا ل نك ته ببنه تشتهكێ عهدهتى، دهم بۆ دهمى ل خۆ بزڤڕه وهزرێ ل حالێ خۆ بكهڤه.
● عــهیــبــا گــهلــهك ژ مــه ئـهوه ئـهم هزر دكهین ئێدى مه ههوجهیى ب هندێ نهمایه كهسهك مه شیرهت بكهت، یان حهقییهكێ نیشا مه بدهت، وئهڤه دهسپێكا وێ ئێشا نهفسییه ئهوا دبێژنێ: (خۆمهزكرن)..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ئهڤ ئێشه نهئێته ته، ههردهم شیرهتا باش قهبویل بكه، ئهگهر خۆ ئهو ژ ئێكێ ژ ته كێمتر ژى دهركهڤت.
● ب سهربۆڕ یا هاتییه بنهجهكرن كو دهمێ دختۆر د ڕوییێ نساخى دا دگڕنژت، ئهو مفایهكێ نهفسى یێ مهزن دگههینتێ، وئهو گڕنژین دبته ستوینهكا مهزن د چارهسهرییا وى دا..
ڤـێجا تو ب چاڤهكێ كێم بهرێ خۆ نهده گڕنژینێ دهمێ تو د ڕوییێ وى كهسى دا دگڕنژى یێ تو حهقییێ دگههینییێ، وبزانه ئهو تو یێ هندهك ئاستهنگێن نهفسى یێن مهزن د ناڤبهرا خۆ ووى دا ڕادكهى.
● ههر نهخۆشییهكا د دنیایێ دا بگههته ته هندهك گونههێن ته پێ دئێنه ژێبرن، وئهگهر مهزنییا نهخۆشییان هندى مهزنییا گونههێن مه با، ژ بهر گرانییا نهخۆشییان كهسهك ژ مه نهدشییا ڕابتهڤه، بهلێ خودێ رهحمێ ب مه دبهت و ب نهخۆشییهكا كێم گونههێن مهزن ژێ دبهت.
ڤێجا گاڤا نهخۆشییهك دئێته سهرێ ته مهزنییا گونههێن خۆ بینه بیرا خۆ، دا حهمدا خودێ بكهى كو نهخۆشییا ته یا هنده بوو نه كو یا مهزنتر بوو.
● ئهو شویشهیا ژ دهستێ ته دكهڤت ودشكێت ئهگهر تو نهشێى وێ وهكى بهرێ بزڤڕینیهڤه وبكهیه شویشهیهكا دورست ژى، تو دشێى كارهكێ دهستى یێ جوان ژ پرتێن وێ چێكهى، كو كهیفا بینهران پێ بێت، نـهفـس ژى دهمێ تویشى شكهستنێ دبت یا وهسایه.
مهعنا تو دشێى ژ (پرتێن وێ یێ شكهستى) سهركهفتنهكا عنتیكه دورست بكهى، ئهگهر گیانێ بهرهنگارییێ ل نك ته ههبت.
● ههر شهڤ ههیڤ ب ڕهنگهكى خۆ نیشا مه ددهت، ڕۆژ ل جهێ خۆ نامینت، د ناڤبهرا ههلات وئاڤابوونێ دا ئهو د گهلهك قویناغان ڕا دبۆرت، شهڤ پشتى خۆ د ڕهشى ڤهددهت دچت، وڕۆژ ب ڕۆناهیا خۆ ڤه دئێت، دنیا دئێته گوهاڕتن..
ڤێجا بۆچى تو وهكى خۆ بمینى؟ ما ته دڤێت تو ب تنێ تشتهكێ (شاذ) بى د ڤێ گهردوونێ دا؟!
● ئهو مرۆڤێ ژیانێ د پهنجهرهكا ڕهش ڕا ببینت، نهفسا وى ههردهم دێ یا شكهستى بت، وئهوێ نهفسهكا شكهستى ههبت كارهكێ بهرههمدار ژێ چێ نابت، ونهشێت چو مفایى بگههینته كهسێ، بهلكى كارێ وى دێ ئهو بت خرابییێ بچینت ل ههر جههكێ بچتێ..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ژینهكا بهرههمدار ته ههبت، د پهنجهرهكا ڕهش ڕا بهرێ خۆ نهده ژیانێ.
● باشترین نهخشهدانان بۆ پاشهڕۆژێ ئهوه بڕیارێن ته یێن ئهڤرۆ ددورست بن، وتو سستییێ د كارێ خۆ یێ ئهڤرۆ دا نهكهى، وئهو كهسێ واجبێ خۆ یێ ئهڤرۆ ب جهـ نهئینت ب هێجهتا هندێ كو ئهو یێ هزرا خۆ د سوباهى دا دكهت، نه چو ژ ئهڤرۆ چێ دكهت نه چو ژ سوباهى..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت سوباهى یا ته بت، ئهڤرۆ ژ دهست خۆ نهكه.
● ئهگهر جارهكێ ته ئارمانجهك ههبوو وتو نهشیاى بگههییێ، یان ژى تشتهكێ ته دڤیا بگههینییه خۆ نهگههشته ته، ژ بهر ههر ئهگهرهكا ههبت، تو بهرگهڕیانێ نهكه خهلكهكێ دى ژ گههشتنا وى تشتى سست بكهى یێ تو نهشیاى بگههییێ، چونكى شهرت نینه ئهو ژى وهكى ته نهگههتێ!
یان ته دڤێت ههمى كهسان وهكى خۆ لێ بكهى؟!
● مرۆڤێن مهزن بهایێ خۆ باش دزانن، و ب ڕێكا خواندنا بهردهوام ئهو دزانن كو ئهو تشتێ ئهو نهزانن پتره ژ وى یێ ئهو دزانن، لهو ئهو چو جاران ژ خواندنێ ڕاناوهستن، وچو دهمان نابێژن: ئهم بووینه زانا وخۆ فێركرن بلا بهس بت.
ڤێجا ئهگهر تــه بڤێت تـو ژى ژ مرۆڤێن مهزن بى، چو جاران تو خۆ ژ خواندن وفێركرنێ نهده پاش.
● هندهك مرۆڤێن د ژیانا خۆ دا (فهشهل) دیتى كارێ خۆ یێ كرییه ئهو خهلكى ژ (سهركهفتنێ) بــێ هــیــڤــى دكهن، لهو گۆتنا ژ ههمییێ پتر ل سهر ئهزمانێ وان دگهڕیێت ئهڤهیه: فلان كهسى ژى بهرى ته ئهڤ كاره كربوو وچو پێڤه نههات.. د شیان دا نینه ژ وێ باشتر چێ ببت یا چێبووى.. موستهحیله تو بشێى ڤى كارى بكهى.. وهتد.
ڤێجا هشیار بى! نه وهبت تو گوهدارییا كهسێن ب ڤى ڕهنگى بكهى، چونكى شهرت نینه دهمێ ئێك ژ كارهكى دا فاشل ببت، خهلك ههمى تێدا فاشل ببن.
● خۆفێركرن وحهژێكرن وئاخفتنا مرۆڤى ب زمانهكى، كارى د عهقل ودل وئهخلاقێ وى دا دكـهت، لهو تو دبینى ئهو مللهتێن دڤێن خهلكى د فهلهكا خۆ دا بزڤڕینن، پارهكێ زێده خهرج دكهن دا خهلكى فێرى زمانێ خۆ بكهن، ب تایبهتى تهخهیا گهنجان..
ڤێجا هشیارى خۆ به، دهمێ تو خۆ فێرى زمانهكى دكهى، نهبه دویڤهلانك بۆ خودانێن وى زمانى، یان (زڕنا) بۆ بهلاڤكرنا هزرێن وان!!
● تشتهكێ گهلهكێ فهره مرۆڤ ئاڤاكرنا مالا خۆ ب خرابكرنا مالێن خهلكى ڤه گرێ نهدهت، ئهگهر خۆ مالێن وان كاڤل ژى بن، وئهو كهسێ ب هاڤێتن وشكاندنا خهلكى خۆ دئینته بێش، ووهسا خۆ نیشا خهلكى ددهت كو بهس ئهو یێ هێژایه، ئهو خۆ ل نك خهلكى بێ بها دكهت بێى كو ب خۆ بحهسیێت.
ڤێجا تو تشتێ خۆ یێ باش پێشكێش بكه، یا دى بهێله ب هیڤییا خهلكى ڤه.
● گهلهك مرۆڤ ههنه تێرا خۆ دشارهزانه، وشۆلان دزانن، بهلێ ئهو چو مفایى ژ شارهزایى وزانینا خۆ نابینن؛ چونكى د كارێ خۆ دا ددودلن، نهوێرن بڕیارهكێ بدهن.. وپشتى دهلیڤه ژ دهستێ وان دهردكهڤت ژ نوى ئاخینكان ڕادهێلن، ودبێژن: مخابن بۆچى من فلان كار نهدكر؟
ڤێجا ئهگهر ته بڤێن پهشێمان نهبى، گاڤا دهلیڤه بۆ ته هلكهفت، قهستا كارى بكه، وخۆ بهێله ب هیڤییا خودێ ڤه.
● گهلهك جاران ئهگهرا كهربا مرۆڤى نهزانینه، دهمێ ئهو تشتهكى نهزانت، كهربێن وى ڤهدبن، ودهنگێ وى بلند دبت، گاڤا وى ئهو تشت زانى دهنگێ وى دئێته خوار، وتهنا دبت، مهعنا: پترییا ئهخلاقێن خراب جههل ونهزانین د پشت ڕایه.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ئهخلاقهكێ باش ته ههبت، خۆ ژ نهزانینێ دویر بكه.
● ههمى گاڤان یێ نهرم وحهلیم به، چونكى نهرم وحهلیمى بهرى ههر ئێكى فــایــدهى دگههینته خودانێ خۆ، وئهو نیشانا هندێیه كو ئهو ڕێزێ ل خهلكێ بهرانبهر ژى دگرت.
ڤێجا یێ نهرم وحهلیم به دا د چاڤێن خهلكى دا یێ بلند بى.
● خودێ دبێژت: (وقل لعبادي یقولوا التی هی أحسن) یهعنى: تو بێژه بهنییێن من بلا گۆتنا باشتر بێژن.. گۆتنا باش ئهو پهیوهندییه یا مرۆڤى ب برایێ وى ڤه گرێ ددهت، لهو یا گرنگ ئهوه ئهم ڕهوشهنبیرییا بهلاڤكرنا پهیڤا باشتر بكهین، دا ئهو ببته پشكهك ژ گیانێ مه.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت پهیوهندییا ته د گهل دهور و بهرێن ته یا موكم بت، بلا گۆتنا ته یا باشتر بت.
● پیڤهرێ سهركهفتنێ ل نك مرۆڤى نه مێرینى وژنینییه، سهرهاتییا ژنا فیرعهونى بخوینه دێ زانى هێزا باوهرییا وێ چهند بوو، حهتا ئهو شیاى بهرێ خۆ ژ گازییا خۆشییێن دنیایێ وهرگێڕت، ودلێ خۆ ب خودێ ڤه گرێدهت.
ڤێجا وه نهبت هزر بكهى ژن د مهیدانا ژینێ دا نهشێت چو سهركهفتنان تۆمار بكهت.
● مرۆڤێ موسلمان ل ههمى دهمێن خۆ ههست ب دلرحهتییێ دكهت، خـۆ دهمـێ ئـهو دكهفته دهراڤهكێ تهنگ ژى، چونكى ئهو دزانت وى چو ل سهر خۆ نههێلایه، و ل دویڤ شیانا خۆ تهقوایا خودایێ خۆ كرییه.. وتشتێ ڤێ رحهتییێ د دلێ وى دا پهیدا دكهت ئهڤ ئایهتهیه: (فاتقوا الله ما استطعتم) یهعنى: هوین تهقوایا خودێ بكهن هندى هوین بشێن.
ڤێجا ئهگهر ته ل دویڤ شیانا خۆ تهقوا كر، وئهنجام ب دلێ ته نههات ژى، خۆ بێنتهنگ نهكه.
● ئهو كهس خهلهت د مهسهلێ دگههن ئهوێن هزر دكهن شێخ وزانایێن دینى ب تنێ بۆ مرۆڤى دبنه (قودوه) وجهێ چاڤلێكرنێ.. ئهڤه كێمكرنه بۆ ڕامانا چاڤلێكرنا باش، ههر كهسهكێ د لایهكى ژ لایێن ژیانێ دا سهركهفت بت، تو دشێى وى بۆ خۆ بكهیه جهێ چاڤلێكرنێ.
ڤێجا دیتنا بۆ مهسهلا (قودوهیا باش) بلا یا تهڤگر وشامل بت.
● باشترین جهى د ژینێ دا تو دگرى ئهوه تو مفایى وهربگرى وبگههینى ژى، چونكى ئهگهر ب تنێ تو مفایى وهربگرى هنگى خێرا بهرههمئینان وگههاندنا مفایى ناگههته ته، وئهگهر ب تنێ تو مفایى بگههینى مهعنا هێدى هێدى تو دێ ل كێمییێ دهى.
ڤێجا مفاوهرگرێ مفاگههین به، ئهگهر ته بڤێت ژ سهركهفتییان بى.
● ژ ئیمامێ عومهر دئێته ڤهگوهاستن، دگۆت: هوین عهیالێ خۆ مهجبوورى ئهخلاقێ خۆ نهكهن، چونكى ئهو بۆ زهمانهكێ جودا ژ زهمانێ ههوه یێن هاتینهدان.
مهعنا: ئهگهر ته بڤێت شهخصییهتا زارۆكێ خۆ نهكوژى، وئێكا هند ژێ چێ بكهى كو وى باوهرى ب خۆ ههبت، بلا پهروهردهكرنا ته بۆ وى تشتهكێ ب تهعدایى وكوتهكى نهبت.
● هـنـدهك كــهس هـهنـه هـزر دكهن (ناڤنجیاتى) ئهوه مرۆڤ سستییێ د ههمى كاران دا بكهت دا خهلك نهبێژنێ: تو یێ توندى، ئهگهر خۆ ئهو كار بۆ دینێ وى یان دنیایا وى یێ فهر ژى بت، ئهگهر د مهسهلهكێ دا دو بۆچوون ههبوون وبۆ ته مسۆگهر بوو كو ئێك ژ وان یا دورسته، خۆ بده د گهل ونهبێژه: من دڤێت یێ ناڤنجى بم! ناڤنجیاتى هنگى ئهوه تو خۆ بدهیه د گهل حهقییێ.
● (وهعظ) گۆتنهكه بۆ دل ووژدانێ دئێته پێشكێشكرن، ئارمانج ژێ ئهوه مرۆڤى هشیار بكهت، وپتر نێزیكى خودێ بكهت، لهو دڤێت لایێ نهرمییێ پتر تێدا ههبت، ومزگینى تێدا ژ ترساندنێ زێدهتر بت، هیڤییێ ل نك خهلكى گهش بكهت دا وان بۆ كرنا كارى پالدهت، نه ههما بهس وان گونههبار بكهت، وچهكوچكێ لۆمهكرنێ ڕاكهته هنداڤى سهرێ وان.
ڤێجا ئهو كهسێ بڤێت ب وهعظێ خۆ خهلكى بۆ پێشڤه ببهت، نه كو د جهـ دا بێ هیڤى بكهت، دڤێت (علم وحكمهت)ێ ل نك خۆ پهیدا بكهت.
● ب سهربۆڕ یا هاتییه بنهجهكرن كو تشتێ كارى ل مرۆڤى دكهت نه ئهو گۆتنه یا خهلك د دهر حهقا وى دا دبێژن، بهلكى ئهو (رهدفعله) یا ئهو ل نك خۆ پهیدا دكهت بهرانبهر وێ گۆتنا خهلك د دهر حهقا وى دا دبێژن، ما ته گوهـ لێ نهبوویه دهمێ خودێ دبێژت: (قل هو من عند أنفسكم) تو بێژه: ئهو ژ ههوه ب خۆیه.
ڤێجا ته هاى ژ (رهدفعلا) خۆ ههبت بهرانبهر وى تشتێ د دهر حهقا ته دا دئێته گۆتن.
● ههچییێ خودێ منهت لێ كربت كو بهرێ وى دابته شوكرا وێ نعمهتێ یا گههشتییێ ئهوى دهرگهههكێ مهزنێ خێرێ یێ ل بهر ڤهبووى، وههچییێ ب هندێ هاتبته موبتهلاكرن كو ئاخینكان ل سهر وان نعمهتان ڕاهێلت یێن نهگههشتینێ، ئهوى دهرگهههكێ مهزنێ بهختڕهشییێ ل سهر ڤهبوویه.
ڤێجا ئێك ژ دووان بۆ خۆ هلبژێره: خێرا مهزن، یان بهختڕهشییا مهزن.
● پـسـیـار ژ سـهركـێـشـهكێ ناڤدار هاتهكرن: چاوا تو شیاى ئێكا هند ژ لهشكهرێ خۆ چێ بكهى وان باوهرى ب خۆ ههبت؟ وى گۆت: ب سێ تشتان من بهرسڤا سێ تشتان ددا، ههچییێ گۆتبا ئهز نهشێم، من دگۆتێ: خۆ بجهڕبینه، ویێ گۆتبا ئهز نزانم، من دگۆتێ: خۆ فێر بكه، ویێ گۆتبا: ئهڤ تشته چێ نابت، من دگۆتێ: بجهڕبینه.
ڤێجا ئهگهر نهفسا ته ب ئێك ژ ڤان ههر سێ هێجهتان تو ژ كرنا كارى سست كرى، تو ژى ب ئێك ژ ڤان ههر سێ تشتان بهرسڤا وێ بده.
● ئبن قهییم دبێژت: من گوهـ ل (شیخ الإسلام)ى بوو دگۆت: ئهگهر كارهكێ باش ته كر، وته شرینییا تاما وى نهدیت، وسنگێ ته پێ فرههـ نهبوو، تو بزانه كو كێماسییهكا د كارێ ته دا ههى، چونكى خودێ یێ (شهكووره) گهلهك شوكرا مرۆڤى سهرا كارێ وى دكهت.
مهعنا: ژ شوكرا وییه ئهو سنگێ ته فرههـ بكهت، وشرینییێ ب ته بدهته تامكرن، ڤێجا ئهگهر وى ئهو نهكر، هنگى تو بزانه كو كارێ ته نه یێ صافییه.
● نازداركرنا دهیبابان یا زێده بۆ عهیالى وان بهر ب ئهنانییهت وبێ ئهدهبییێ ڤه دبهت، حهتا ئێكا هند ژ وان چێ دبت ئهو ل سهر دهیبابێن خۆ -بهرى ههر كهسهكێ دى- بسته دبن، و ب كارئینانا دهیبابان بۆ دژوارییێ د گهل عهیالى ئێكا هند ژ وان چێ دكهت وان باوهرى ب خۆ نهبت، وئهو كهربێ بهاڤێنه دهیبابێن خۆ بهرى ههر ئێكێ دى..
ڤێجا نهرمى د جهێ خۆ دا یا باشه ودژوارى د جهێ خۆ دا، وناڤنجیاتى باشترین كاره.
● بلا كهیفا ته ب هندێ نهئێت دهمێ مرۆڤهك مهدحێن ته ب وى تشتى دكهت یێ ل نك ته نهبت، چونكى ئهو بهحسێ ئێكێ دى دكهت، ویا باش بۆ ته ئهوه هنگى تو وى تشتى ل نك خۆ پهیدا بكهى یێ وى مهدحێن ته پێ كرین و ل نك ته نهههى.. دبێژن: جارهكێ ئهبوو حهنیفه ل جههكى دچوو، هاته گوهێن وى ئێكى دگۆته ئێكێ دى: ئهڤه ئهوه یێ ب شهڤێ نانڤت. ئینا ئهبوو حهنیفهى گۆت: ب خودێ ئهز قهبویل ناكهم ئهو مهدحێن من ب وى تشتى بكهت یێ ل نك من نهههى، لهو پشتى هنگى ئهو ب شهڤێ ڕادبوو عیبادهت دكر.
● پسیارێن زێده، ب تایبهتى ئهو پسیارێن بێ فایده، زهعێكرنا دهمییه، لهو زانایێن سهلهفان بهرسڤا ڤان ڕهنگه پسیاران نهددا، جارهكێ ئێكى پسیارا تشتهكێ چو جاران چێ نهبت ژ ئیمامێ مالك كر، ئیمامى بهرسڤا وى نهدا، وى مرۆڤى گۆتێ: بابێ عهبدللاهى، بۆچى تو بهرسڤا من نادهى؟ ئیمامى گۆتێ: ئهگهر ته پسیارا تشتهكێ وهسا كربا فایده تێدا ههبا ئهز دا بهرسڤا ته دهم!
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت نه وهختێ ته زهعێ بت، نه یێ زانایێ دینى، وێ پسیارێ نهكه یا نه ل دنیایێ نه ل ئاخرهتێ تو ههوجه نهبییێ، وهكى وى یێ پسیارا ناڤێ دهیكا شهیتانى كرى كانێ چییه؟ یان ئهو دهرههمێن برایێن یووسفى یووسف پێ فرۆتى كانێ چهند بوون؟!
● دهرگـههـێ دلێ خـۆ ل بــهر بێ هیڤیبوونێ بگره، دا دهرگههێ ژیانێ ل بهر ته ڤهببت، وخۆ ب وى تشتى ڤه موژیل بكه یێ صهبرا ته پێ دئێت، دا سنگێ ته فرههـ ببت، وبلا خودێ ههردهم ل بیرا ته بت، دا ههست ب خهریبییێ نهكهى.
● ئیمام ئهحمهد دبێژت: نههئێكا رحهتییا دلى وعافییهتێ د هندێ دایه مرۆڤ خۆ خشیم بكهت..
یهعنى: ئهگهر ته سلامهتییا دلى وبهردهوامییا رحهتییێ بڤێت، گهلهك ژ وان خهلهتییێن د گهل ته دئێنه كرن خۆ ب سهرڤه نهبه.
● خودێ هوینكه بایهك ههیه ئهگهر ل سهر غافلهكى ڕاكهت وى ڕادكهت، ودژواره بایهك ههیه ئهگهر ب سهر ئێخسیرێ خهمان دا بهردهت وى بهرددهت، ودلۆڤانییهك ههیه ئهگهر ب سهر وى دا بینت یێ د پێلا گونههێ دا نقۆبووى دێ وى بهر ب كنارێ تهناهییێ ڤه ئینت، وكهرهمهك ههیه د گهل وى بكهت یێ كۆڤانان سنگێ وى تهنگ كرى دێ فرههـ كهت..
ڤێجا ئهگهر ئێك ژ وان ب ته ڕا گههشت ژ دهست خۆ نهكه.
● تشتێ ژ ههمییێ بهرچاڤ د كهسینییا سهروهرێ سهركهفتییان پێغهمبهرێ خودێ دا -سلاڤ لێ بن- ههى ئهوه ئهو ههڤسهنگییا عهجێبه ئهوا د ناڤبهرا سالۆخهتێن وى دا ههى، ب ڕهنگهكێ وهسا كو تو نابینى سالۆخـهتهك ل ســهر ئـێـكـێ دى زال بـبـت، یان ل جههكى بێته ب كارئینان كو نه جهێ وى بت..
ئهڤه ئێكا هند ژ مرۆڤى چێ دكهت كو مرۆڤ پتر شانازییێ ب خۆ ببهت كو مرۆڤ دویكهفتییێ وییه.
● مرۆڤ گهلهك ژ وان كهسان عهجێبگرتى دبت ئهوێن ڕژد ل سهر كرنا عیبادهتێن (شهكلى)، وگهلهك خۆ ب كرنا سوننهتان ژى دوهستینن، بهلێ د گهل هندێ چو خهمێ ژ ڕاستكرنا ئهخلاقى ناخون، ههر وهكى نه پێغهمبهرێ مهیه گۆتى: نێزیكترینێ ههوه بۆ من ئهوه یێ ئهخلاقێ وى ژ یێ ههمییان باشتر.. یان: ئهو خودان باوهرێ ئهخلاقێ وى باشتر بت، باوهرییا وى یا تمامتره.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت یێ باشتر بى كارێ باش د گهل ئهخلاقێ باشتر ل نك خۆ كۆم بكه.
● سهرهدانا بێكارى بۆ فهرمانبهرى یان خودان كارى ل جهێ وى یێ كارى، نه ژ ئهخلاقێن باشه، چونكى ئهو دبته زهعێكرن بۆ دهمێ وى، وخوارن بۆ مافێ هندهك كهسێن دى.
ڤێجا ئهگهر ل نك كهسهكى دهمى چو بهایێ نهبت، بلا هزر نهكهت هــهمـى كهس وهكى وینه، دهم ئهو دهلیڤهیه یا مرۆڤ سهركهفتنێ تێدا ب دهست خۆ ڤه دئینت.
● گرتنا ژ ڕاستى نه ئهوه لهشێ مرۆڤى د ناڤبهرا چار دیواران ڤه بێته گرتن، گهلهك كهس ههبووینه پشتى لهشێن وان هاتینه گرتن یێن دشیاین وێ سهركهفتنێ ب دهست خۆ ڤه بینن یا مرۆڤێن بهرداى نهشیاین ب دهسـت خـۆ ڤــه بینن.. گرتنا ژ ڕاستى ئهوه مرۆڤ رحا خـۆ د ناڤ چار دیوارێن گونههێ دا گرێدهت، وخۆ بكهته ئێخسیرێ خۆشییێن ئهرزان.
ڤێجا ڤى تشتى باش بزانه؛ دا خهلهت د مهسهلێ نهگههى.
● دهمێ مرۆڤ د كاودانهكێ سهخت وژینگهههكا دژوار دا دژیت، بێ هیڤییاتى پتر ل سهر هزرا وى زال دبت، وبهرێ پتر دمینته ل دهرگههێن گرتى، وئاستهنگ د چاڤێن وى دا مهزنتر لێ دئێن.. لهو كاركرن بۆ چاككرنا وێ ژینگهها خودان تێدا دژیت، ئهو كاره یێ پێتڤییه كهسهك خۆ ژێ بێ منهت نهكهت.
● سهرهدهرییا ب گڕنژین د گهل ژیانێ، ودیتنا لایێ گهش ژ مهسهلان، هێزهكا زێدهتر ددهته رحا مرۆڤى، لهو پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: گڕنژینا ته د ڕوویێ برایێ ته دا بۆ ته خێره.
ڤێجا د گهل رحا خۆ یێ بهخیل نهبه.
● هێزهكا مهزن وڤهشارتى ته یا ههى بێ تو پێ ناحهسییێ، كهنگى تو دێ پێ حهسیێى؟ دهمـێ تـو ب كارهكێ مهزن ڕادبى، یان ته دڤێت خۆ ژ گرفتارییهكا مهزن ڕزگار بكهى، وهكى وى كهسى یێ هزر دكهت ئهو نهشێت بهوستهكێ ژ جهێ خۆ وێڤه بچت، گاڤا ئێكى گۆتێ: هشیار به دیوار دێ ب سهر ته دا ئێت، ئهو ب گاڤهكێ دێ هند خۆ هاڤێت كو چو جاران وى باوهر نهدكر ئهو دشێت هند خۆ بهاڤێت!
ڤێجا ته شیانێن مهزن یێن ههین، ئهگهر تو خۆ لێ هشیار بكهى.
● بهرى ههر بڕیارهكا تو بدهى، چار تشتێن فهر ههنه ژ بیرا خۆ نهبه: لهزێ نهكه (د كارێ ئاخرهتێ دا نهبت)، چونكى لهزێ پهشێمانى پێڤه دئێت، وپسیارا خۆ ب كهسێن شارهزا بكه، دا شهرمزار نهبى، وئستخارێ (داخوازا زانینێ ب ڕێكا كرنا وێ نڤێژێ یا دبێژنێ: نڤێژا ئستخارێ) دا پهشێمان نهبى، ودوعایێ بۆ خۆ ژ خودێ بكه كو ئهو بــهرێ تـه بـدهتـه ڕێكا بـۆ ته باش.. وپشتى ته بڕیارا خۆ دا خۆ بهێله ب هیڤییا خودێ ڤه، وهشیار به خۆ دودل نهكه.
ئهڤ دهرمانه گهلهك مرۆڤێن سهركهفتى بهرى ته یێ جهڕباندى.
● دا كو ههر دهم زانینهكا نویتر تو ب دهست خۆ بێخى، بلا ههر گاڤ ل بیرا ته بت كو تشتێن تو نهزانى گهلهك پترن ژ یێن تو دزانى، وچهند تشتهكێ زێدهتر تو بزانى بینه بیرا خۆ كو بهرى دهمهكى ته ئهو نهدزانى.
ڤێجا هشیار بى! چى گاڤا ته گۆت: ئهز مرۆڤهكێ زانامه، مهعنا تو دێ ب نهزانینێ رازى بى.
● ئهگهر ته بڤێت یێ بهردهوام بى ل سهر ڕێكێ دڤێت تو بزانى كو چو ڕێ نینن دبێ خۆشى ونهخۆشى بن، وحهتا تو بگههییه خۆشییێ دڤێت تهحهممولا ته بۆ نهخۆشییێ پتر بت، وتو ل خرابییێ پتر یێ هشیار بى، دا چوونا ته ل سهر ڕێ یا ڕاستتر بت.
● ئهو مرۆڤێ نهفسا وى تژى بووى ژ گرێك وحهزێن ڤهشارتى، دێ گهلهكا ب زهحمهت بت ل بهر وى ئهو ب ڕهنگهكێ سهركهفتى سهرهدهرییێ د گهل خهلكى بكهت، چونكى هێزا وى یا پاقژ وزهلال نابت، وئهو گرێكێن وى ههین ناهێلن ئهو د سهرهدهرییا خۆ دا یێ دورست بت.. و د گهل هندێ ژى دویر نینه ئهو یێ دهڤ ب گازنده بت كو خهلك نزانن سهرهدهرییێ د گهل وى بكهن.
ڤێجا هشیار بى! نهفسا خۆ ژ ههر گرێكهكا ههبت ڕزگار بكه.
● نڤێژ ئهگهر مرۆڤ ب دورستى مهعنایا وێ بزانت، باشترین هاریكاره بۆ مرۆڤى كو مهصلحهتا دنیایێ وئاخرهتێ بگههینته مرۆڤى، وخرابییا دنیایێ وئاخرهتێ ژێ دویر بكهت، چونكى ئهو مرۆڤى ژ گونههـ وكرێتییان ددهته پاش، ودهردى ژ دلى ولهشى ژى دبهت، بهرهكهت ورهحمێ ب سهر خودانى دا دبارینت، لهو خودێ دبێژت: (واستعینوا بالصبر والصلاة).
ڤێجا ته ئێمانهت نڤێژ، ل دهمێ وێ یێ دورست، و ب ڕهنگێ وێ یێ دورست.
● ئێك ژ مه ئهگهر كارێ وى ئهو بت بۆ خهلكى باخڤت، چ وهعظى ل وان بكهت، یان خوتبهیان بۆ بخوینت، دڤێت ههردهم هزر وبیر وزانینێن نوى ب دهست خۆ بێخت، ئهگهر نه.. پشتى دهمهكێ كێم ئاخفتنێن وى دێ بنه دوبارهكرن بۆ تشتێ وى گهلهك جاران گۆتى، وهنگى ئهو نهشێن كارى ل گوهداران بكهت، وئهوێ گوهدارییا وى دكهت دێ ههست ب نهخۆشى ومهلهلێ كهت.
ڤێجا ئهگهر تو ل جههكێ هۆسا بى، ته ئێمانهت خواندنا بهردهوام دا هزر وبیر وزانینێن ته د نویكرنهكا بهردهوام دا بن.
● ئهگهر ته دیت ئێك ژ هندهك لایێن كهسینییا خۆ ڤه مرۆڤهكێ سهركهفتییه، تو هزر نهكه چو خالێن لاواز د كهسینییا وى دا نابن، وئـهگـهر تـه مـرۆڤـهكـێ لاواز ژى دیـت، تـو هزر نهكه چو خالێن ئیجابى ل نك وى نینن.. مرۆڤ چێكرییهكێ پێكهاتییه ژ كۆمهكا هێز ولاوازییان، ومرۆڤێ سهركهفتى ئهوه یێ بشێت خالێن هێزێ ل نك خۆ ب خودان بكهت، حهتا ب ڕهنگهكێ وهسا بهرچاڤ ببن كو خالێن لاوازییێ ب ڕهخ ڤه نهئێنه دیتن. وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ((مێرهكێ خودان باوهر بلا كهربێن خۆ ژ نهكا خودان باوهر ڤهنهكهت، ئهگهر وى ڕهوشتهكێ وهسا ل نك وێ دیت یێ وى پێ نهخۆش بت، ئهو دێ ڕهوشتهكێ دى ل نك وێ بینت یێ وى پێ خۆش بت)).
ڤێجا تو هزرا كهمالێ ژ كهسێ نهكه، وهزر نهكه كهسهكێ ههى ئێكجار ب كێر چو تشتان نائێت.
● مرۆڤێ عاقل كهیفا وى نائێت دهمێ بهلایهك دگههته ههڤڕكێ وى، وداخوازا خرابییێ بۆ نهیارێ خۆ ژى ناكهت، بهلكى كارێ وى ههمى ئهوه ئهو خۆ ژ خرابییێ نهیارى بپارێزت، وبهلكى وى هێشتا ئهخلاقهكێ بلندتر ههبت ودوعایا خێرێ بۆ نهیارێ خۆ ژى بكهت، وهێجهتا پێشڤه بگرت.. ما ته نهدیت دهمێ ملیاكهتێ چیایان گۆتییه پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن-: ئهگهر ته بڤێت ئهز دێ ههردو چیایێن مهكههێ ب سهر كافران دا ئینمه خوارێ.. وى گۆت: نه.. وگۆت: یا رهببى تو مللهتێ من ب هیدایهت بینى، ئهو نزانن!!
مهعنا: وى دوعایا خێرێ بۆ وان كر، وهێجهتهك ژى پێشڤه گرت، وئهڤهیه ئهو ئهخلاقێ ل نك گهلهك ژ مه نهههى.
● گۆتنه حاتهمێ كوڕێ ئهصهممى: ب چ تشتى تو د ههڤڕكییێن خۆ دا ب سهردكهڤى؟ وى گۆت: ب سێ تشتان، كهیفا من دئێت دهمێ ههڤڕكێ من یێ دورست بت، وبۆ من نهخۆش دبت دهمێ ئهو یێ خهلهت بت، وئهز ئهزمانێ خۆ ژ هندێ دپارێزم كو ئهز ئاخفتنهكا وى پێ نهخۆش بت بێژمێ.. ودهمێ ئهڤ گۆتنه بۆ ئیمام ئهحمهدى هاتییه ڤهگوهاستن، كهیفا وى پێ هات وگۆت: ئهو چهند مرۆڤهكێ تێگههشتى بوو.
● ئهو زهلام ب كێر ڕێڤهبرنا مللهتى دئێت، ئهوێ ههست پێ دكهت كو ئهو بۆ مللهتى وهكى مالخویێ مالێیه بۆ مالێ، وى پێ خۆشه ههر نهخۆشى ووهستییانهكا ههبت بگههتێ پێخهمهت ڕاكرنا ئالایێ مالێ، وبلندكرنا ناڤێ وێ.
● مهزنترین خهلهتى یا هندهك (داعیه) ژ گازیكهرێن حزبیاتییا ئیسلامى ئهڤرۆ دكهڤنێ، وئهو خهلهتى ههر ئهوه یا بهرێ گهلهك شێخێن طهریقان ژى دكــهفـتـنـێ ئــهوه ئــهو دویكهفتى وحهژێكهرێن خۆ هــنــد ب خودێ ڤه گرێ نادهن هندى ب خۆ ڤه گرێ ددهن، ژ خۆ گهلهك ژ وان دویكهفتییێن خۆ وهسا تێ دگههینن كو ئهگهر نه دڕێكا وان ڕا بت ئهو ههما نهشێن بگههنه خودێ! بهرێ هندهك صووفییان دگۆته ڤى كارێ خــۆ: (رابطه) وئــهڤــرۆ حــزبـى دبێژنێ: (سمع وطاعه).. وئهو ب خۆ ب ڕاستى دانانا (واسطه)یهد ناڤبهرا خودێ وبهنییان دا.
وئهگهر ته بڤێت ڕیكێ كورت بكهى بلا گرێدانا ته ئێكسهر ب خودێ ڤه بت، بێى كهسهكى بێخییه د ناڤبهرا خۆ ووى دا، ما نه ئهوه دبێژت: (ادعوني استجب لكم)؟
● كو مرۆڤ یێ ناڤنجى بت د ناڤبهرا زێده شداندن وزێده سستییێ دا د ههمى مهسهلان دا، مهنههجهكێ ئیسلامى یێ ڕهسهنه، خودێ دبێژت: (ولا تجعل یدك مغلولة إلى عنقك، ولا تبسطها كل البسط) تو نه دهستێ زێده بگره و ب ستویێ خۆ ڤه بشدینه، دا چو ژێ دهرنهكهڤت، ونه زێده ڤهكه كو چو تشت خۆ تێدا نهگرت، وشداندن وسستییێ ههردووان چو خێر تێدا نیینه.
ڤێجا ڕێكا دورست ئهوه مرۆڤ خۆ ب چو ژ ههدو لایان ڤه بهرنهدهت.
● مرۆڤێ بڤێت ب سهركهڤت، ودهمێ خۆ ژ قهستا زهعێ نهكهت، بلا خۆ (موناقهشا) وان كهسان ڤه موژیل نهكهت یێن دویچوونا گومان وبیدعه ودلچوونان دكهن، ئیمامێ شافعى دبێژت: دهمێ هندهك خودانێن دلچوونان (أهل الأهواء) دهاتنه نك ئیمام مالكى، ودڤیان (موناقهشێ) د گهل بكهن، وى دگۆتێ: ئهز ب خۆ د دینێ خۆ دا نه یێ ب گومانم، هوین ب گومانن، ههڕنه نك هندهكێن وهكى خۆ وههڤڕكییێ د گهل بكهن..
دڤێت ته باوهرى ههبت كو دهمێ ته ژ هندێ ب بهاتره كو تو ب كرنا جهدهلێ ڤه زهعێ كهى، د گهل وى كهسى یێ ئارمانجا وى ئهو نهبت بگههته حهقییێ، هندى ئهو بت كو (شوبهه) وگومانێن خۆ بهلاڤ بكهت.
● بهلكى گهلهك كهس ههبت بشێن ل دهمێن سورشتى داهێنانێ بكهن وسهركهفتنێ ب دهست خۆ ڤه بینن، بهلێ ئهو كهسێن بشێن د دهمێن تهنگاڤ ونه سورشتى دا داهێنانێ بكهن، و ب سهركهڤن، گهلهك دكێمن.
ڤێجا تو ژ كیژ ڤان ههردو ڕهنگان بى، باشه، بهس ژ ڕهنگێ سێیێ نهبه!!
● تشتێ ژ ههمییێ گرنگتر د پهروهردهكرن وئاڤاكرنا كهسینییا گهنجێ سنێله دا ئهوه ئهم ههمى گاڤان (موقارهنا) وى د گهل یا هندهك كهسێن دى نـــهكــهیـــن، چــونــكــى ئــهو د قــووناغهكێ ڕا دبۆرت ئهو شانازییێ ب كهسینییا خۆ دبهت، ڤێجا یا باشتر ئهوه ئهم ئێكا هند ژ وى چێ بكهین باوهرییا وى ب كهسینییا وى زێدهتر لێ بێت، نه كو كهسینییا وى د چاڤان دا بێ بها بكهین.. وئهڤێ شارهزایى پێ دڤێت.
● ئهگهر تـه باوهرى ههبت كو تو یێ هاتییهدان، دا ئارمانجێن مهزن ب دهست خۆ بێخى، تو هنگى دێ ڕاوهستى حهتا تو خۆ بگههینییه وان ئارمانجان.. بهلێ ئهگهر بهرێ ته ل ئارمانجێن نزم بت، چو جاران تو هزرا هندێ ناكهى بهر ب بلندییێ ڤه بچى.
ڤێجا یا فهره تو ڤێ بزانى دهمێ تو ئارمانجهكێ بۆ خۆ ددانى.
● گهلهك كهس ههنه دشێن دهمهكێ درێژ خوارنێ نهخون، و ب ڕۆژى بن، بهلێ نهشێن ئهزمانێ خۆ ژ گۆتنێ بگرن، وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ئهوێ گۆتنا درهوێ وكاركرنا ب درهوێ نههێلت، خودێ چو ههوجهیى ب وى نینه ئهو خۆ ژ خوارن وڤهخوارنێ بدهته پاش..
مـا نــه تـشـتـهكـێ غـهریـبـه مـرۆڤ بشێت ههمى ئهندامێن لهشێ خۆ ژ حهرامى بگرت، بهلێ ب ئهزمانێ خۆ ڤه مهحتل ببت؟!
● گهلهك ئیمامێن مهزن دهمێ مهسهلهك ل بهر ئاسێ ببا، بۆ خودێ دچوونه سوجدێ، و ژ دل دوعا دكرن كو خودێ ڤێ ئالۆزییێ ل بهر وان ڤهكهت، وهێشتا وان سهرێ خۆ ژ سوجدێ ڕانهكرى، مهسهله ل بهر وان ئاشكهرا دبوو.
ڤێجا چهند مرۆڤ پتر یێ ڕاستگۆ بت د خۆ ههوجهكرنا خۆ دا بۆ خودێ، بهرهكهت پتر دێ ب سهر دا بارت، وسهركهفتن دێ یا نێزیكتر بت ژ وى.
● شهرت نینه ژ نیشانێن ئیخلاص وسهركهفتنا مرۆڤێ (داعیه) ئهو بت كو خهلكێ مالا وى، یان مرۆڤێن وى یێن نێزیك دباش بن، هندهك پێغهمبهر ههبوون ژن وعهیالێ وان دكافر بوون..
هیدایهت ب دهستێ خودێ ب تنێیه، وخودێ دبێژته پێغهمبهرێ خۆ سلاڤ لێ بن: (إنك لا تهدي من أحببت، ولكن الله یهدی من یشاء) نه ههچییێ ته بڤێت تو دێ بهرێ وى دهیه هیدایهتێ، بهلكى خودێیه بهرێ وى ددهته هیدایهتێ یێ وى بڤێت.
● عهمرێ كوڕێ عاصى -خودێ ژێ رازى بت- د گۆتنهكا خۆ دا دگۆت: ئهزێ عهجێبگرتیمه ژ وى كهسێ قرشى د چاڤێ برایێ خۆ دا دبینت وقورمى د چاڤێ خۆ دا نابینت، وجارهكێ من لۆمهى وى كهسى نهكرییه یێ من نهێنییهكا خۆ بۆ گۆتبت پاشى وى ئهو بهلاڤ كربت، وما چاوا ئهز دێ لۆمهى وى كهم سهرا بهلاڤكرنا تشتهكێ من نهشیاى وى ڤهشێرم.
● مهزنترین ئاستهنگا نههێلت مرۆڤ بگههته پێكێن بلندێن سهركهفتنێ ئهوه مرۆڤ هزر بكهن ئهو یێ گههشتییه (كهمالێ)، ئهڤ هـزركـرنــه ئـێـكـا هند ژ وى چێ دكهت ئهو گهلهك د خۆ بگههت وزێده ب خۆ موعجب ببت، وتامێ ژ خۆشییا وهرار وخۆفێركرنا بهردهوام نهبینت.
ڤێجا د ههر دهلیڤهیهكا ههبت دا، چهند تو پیتر پێشڤه بچى، ژ بیر نهكه كو ئهو ڕێكا ل بهرا ته ماى درێژتره ژ وێ یا ته ل پشت خۆ هێلاى.
● هندهك مرۆڤ ههنه زێده هزرا خۆ د سهركهفتنێن مهزن دا دكهن، بێى كارى بۆ هندێ بكـهن كــو خــۆ هـنــدهك ســهركهفتنێن بچویك ژى ب دهست خۆ ڤه بینن، دویماهییێ یێن بچویك ویێن مهزن ژ دهست دهردكهڤن، و ژ خهم وكۆڤانان پێڤهتر تشتهك د دهست دا نامینت.
● هندهك كهس ههنه نهڤێن ئعترافێ ب سهركهفتنا وى كهسى بكهن یێ ئهو د هزر وبیرێن خۆ دا د گهل وى دجودا، ونهڤێن ڕێزێ ژى ل وى بـگـرن، چونكى ئهو هزر دكهن ههر گاڤـهكـا وان ڕێـز لێ گرت وئعتراف ب سهركهفتنا وى كر ئهو وان (موافهقا) وى ل سهر هزر وبیرێن وى كر، وئهو ب خۆ وهسا نینه، شهرت نینه دهمێ تو ڕێزێ ل وى كهسى دگرى یێ د مهجالێ خۆ دا سهركهفتى مهعنا وێ ئهوه تو د هزر وبیرێن وى دا د گهل وى ڕێك دكهڤى.
ڤێجا تو هزر نهكه ئهو كهسێ هزر وبیرێن وى وهكى یێن ته نهبن چێ نابت د چو مهجالان دا یێ سهركهفتى بت.
● ئهم نهشێین كۆمهكا ب هێز ژ هندهك كهسێن لاواز دورست بكهین، ونه كۆمهكا سهركهفتى ژ هندهك كهسێن فاشل، ودیاره ئهوێن هزر دكهن ههما ب تنێ كۆمكرنا مرۆڤان ژ ههمى ڕهنگان هێز وسهركهفتن پێڤه دئێت، بهرێ خۆ نادهنه وان ههمى كۆمێن لاواز ئهوێن ل مهیدانێ ههین!
● مهزنى د ژیانێ دا نه ئهوه چو جاران نههلنگڤت، مهزنییا دورست ئهوه پشتى مرۆڤ دهلنگڤت خۆ ڕاگرت، وپشتى دكهڤت جارهكا دى ڕاببتهڤه..
وما نه ژ بهر هندێ خودێ تۆبه دورست كرییه؟
● هندهك كهس ههنه هزر دكهن ئهگهر خۆ ناڤچاڤ گرێ بكهن، ههیبهتا وان د چاڤێن خهلكى دا پتر لێ دئێت، وئهو نزانن كو ئهو ب ڤى كارێ خۆ خێرهكا مهزن ژ دهستێ خۆ دكهن، چونكى گڕنژینا ته د ڕوویێ برایێ ته دا خێره.. وهكى د حهدیسێ دا هاتى.
● بلا هندهك كارێ باش ته ههبت كهس پێ نهحهسیێت، دا دهمێ تو دكهڤییه تهنگاڤییهكێ (تهوهسسولێ) بۆ خۆ پێ ل نك خودێ بكهى، وئهوێ بهحسێ كارێن خۆ بۆ خهلكى دكهت بهرانبهر سێ ئاتافان ڕادوستت: ریمهتییێ، وغوروورێ، وحهسویدییا دلڕهشان.. ومرۆڤێ موسلمان ژ ڤان ههر سێ ئاتافان دڕهڤت.
● مادهم ته باوهرى ههیه كو كهسهك نینه خهلهت نهبت، دڤێت ته باوهرى ههبت كو كهسهك نینه د سهر ڕهخنێ ڕا بت، ئهڤ گۆتنه ل سهر دهڤـى یـا ب سـانـاهـیـیـه، بـهلێ دهمێ ئهو دبته تشتهكێ واقعى، چهند ژ مه ههنه وێ قهبویل دكهن؟
● كو تو یێ ب خۆ (موعجب) نهبى خۆشییهكا وهسا تێدا ههیه وهكى وێ خۆشییێیه یا دهمێ خهلك ب ته (موعجب) دبت، بهلێ ههمى كهس ڤێ چهندێ نزانن.
● پهیوهندى د ناڤبهرا مرۆڤان دا ل سهر دان وستاندنێ وكارتێكرن وداخبارییێ ڕادوهستت، ومهسهله گهلهك یا ب ساناهییه ئهگهر ته بڤێت پهیوهندییا خۆ یا سار د گهل كهسهكى گهرم بكهى: ئهگهر تو شعوورهكا ڕاست ژ دلهكێ گهرم بدهیه كهسێ بهرانبهر خۆ، (تهوهققوعێ) بكه ئهو ژى شعوورهكا وهكى وێ یان یا گهرمتر بدهته ته.
● تـه دڤـێـت بزانى كانێ دیندارییا ته یا دورسته یان نه؟ مهسهله یا ب ساناهییه، بهرێ نهدێ كانێ ته گهلهك نڤێژێن سوننهت یان ڕۆژییێن سوننهت ههنه یان نه، بهلێ بهرێ خۆ بدێ كانێ ئهزمانێ ته د دهر حهقا خهلكى دا یێ بهردایه یان نه، وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ژ باشییا موسلمانهتییا مرۆڤییه ئهو وى شۆلى بهێلت یێ مایێ وى تێ نهچت.
● مرۆڤهكێ سهركهفتى دبێژت: ئهو سهربۆڕا ئهز پێ ژ ڤێ دنیایێ دهردكهڤم، ومن دڤێت د گوهێ جیلێ داهاتى دا بێژم، ئهڤهیه: كاركرنا بهردهوام، د گهل ڕێك وپێكییێ، مرۆڤى دگوهۆڕت ژ كهسهكێ عادى بۆ ئێكێ سهركهفتى.
● ئهگهر تو نهشیاى (ئهتماما) وى كهسى ب نك خۆ ڤه بكێشى یێ تو بۆ دئاخڤى، تو نهشێى ڕێكا خۆ بۆ دلێ وى ببینى ئهگهر ته چهند هزرهكا دورست ومهزن ژى ههبت.
● ته دڤێت دلێ یێ بهرانبهر ژ ته نهمینت، وكهیفا وى ب ته بێت؟ دهمێ ئهو د گهل ته دئاخڤت بهرێ خۆ ژێ وهرنهگێڕه، و ب (ئهتمام) ڤه گوهێ خۆ بده گۆتنا وى حهتا خلاس دبت.
● ئهگهر بهایێ مرۆڤى ل نك بهنییان ب حهسهب ونهسهبان ڤه یێ گرێداى بت، ئهو ل نك خودێ ب كارى ڤه یێ گرێدایه، خودێ دبێژت: (.. خلق الموت والحیاة لیبلوكم أیكم أحسن عملا) ئهوێ مرن وژین داى دا ههوه بجهڕبینت كانێ كارێ كێ ژ ههوه باشتره، وجزایێ ههر ئێكى ل ئاخرهتێ سهرا كارێ وییه نه چو تشتێ دى.
● ئهگهر ته بڤێت هزرا خۆ د بابهتهكێ گرنگ دا بكهى، وهندهك هزرێن نوى ب دهست خۆ ڤه بینى، ههڕه جههكى هندهك دیمهنێن سورشتى یێن خوشكۆك لێ ههبن، وخودێ ل بیرا خۆ بینهڤه وداخوازا هاریكارییێ ژێ بكه، هنگى دهرگههێن گرتى دێ ل بهر ته ڤهبن.. ئهڤه كارهكێ جهڕباندییه.
● مرۆڤێ د ژینا خۆ دا چ ئارمانج نهبن كارى بۆ بكهت، وژییێ خۆ گۆرى بكهت، ههردهم دێ ههست ب بێ بهاییا خۆ كهت، ئهرێ ته هزرا خۆ كرییه كانێ ئارمانجا ته چییه؟
● بهلكى هندهك جاران مرۆڤ بكهفته دهراڤهكى نهشێت خۆ كهشخه بكهت، چو گرفتارى د ڤێ چهندێ دا نینه، بهلێ تشتێ دڤێت ئهو چو جاران دهستى ژێ بهرنهدهت ئهوه ئهو ههردهم رحا خۆ كهشخه بكهت، وخهمێ ژ وان كهسان بخوت ئهوێن ل دهور ورهخێن وى دژین.
● تێكهلییا د گهل مرۆڤان ب هندهك شهرتێن دهسنیشانكرى باشترین ڕێكه مرۆڤ شارهزاییێ پێ ب دهست خۆ بێخت، وفێرى عهدهتێن باش ببت، ژ بهر هندێ د حهدیسێ دا هاتییه: ئهو خودان باوهرێ تێكهلییا خهلكى بكهت وصهبرێ ل سهر نهخۆشییا وان بكهت چێتره ژ وى یێ تێكهلییا وان نهكهت وصهبرێ ل سهر نهخۆشییا وان نهكهت.
● مرۆڤێ ڕهشبین بت ههمى گاڤا لایێ كرێت ژ دیمهنى دبینت، گولهكا ب سترى نیشا بده ئهو دێ بێژت: ئهڤه قهفتهكا ستریانه گولهكا د ناڤ دا ههى، ئهلێ مرۆڤ گهشبین دبێژت: ئهڤه گولهكه پیچهك سترى یێن ب ڕهخ ڤه..
و تو چاوا دیمهنى دبینى؟!
● گهشبینى هێزهكا وهسا ددهته مرۆڤى كو ئهو بشێت بهرانبهر ژینێ ونهخۆشییێن وێ ڕاوهستت، وكارهكێ باش بكهت، وئهگهر مرۆڤ ههمى د شیانێن خۆ دا وهكى ئێك نهبن ژى، ئهو دشێن د گهشبینییێ دا وهكى ئێك بن، ئهگهر وان بڤێت.
ڤێجا یێ گهشبین به، دا ژیان د چاڤێن ته دا جوانتر لێ بێت.
● تـشـتـێ ژ هـهمـیـیـێ نـهخـۆشـتـر ل بهر مرۆڤى ئهو دهمه یێ مرۆڤ ل هیڤییا تشتهكى ڕادوهستت، چونكى ئهم هزر دكهین ئهم دهم یێ زهعێیه، ژ بهر كو ئهم فێرى هندێ نهبووینه وى دهمى بۆ خۆ ئستغلال بكهین، بۆ تشتهكێ مفایێ مه یێ دنیایێ یان یێ ئاخرهتێ تێدا ههى، بۆ نموونه: دهمێ دهقیقهكێ تو دمینییه ل هیڤییا تشتهكى تو دشێى سهد جاران یان پتر بێژی: (الحمد لله)، ومرۆڤ ئهگهر جارهكا ب تنێ ڤى زكرى بكهت، تهرازییا مرۆڤى یا خێران تژى دبت، وهكى د حهدیسێ دا هاتى، ڤێجا پا چاوایه ئهگهر مرۆڤ وێ سهد جاران بێژت؟
ته دیت چاوا تو دشێى مفایى بۆ خۆ ژ وى دهمى ژى ببینى، ئهگهر ته بڤێت؟!
● ههر بلندییهكێ خهلاتهك پێڤه دئێت، ئهوێ خۆ وهستینت دا زانینا خۆ زێده بكهت خهلاتێ وى ئهوه خهلك ههوجهى وى دبن، وئهوێ خێران د گهل خهلكى بكهت خهلاتێ وى ئهوه خهلك ب باشى بهحسێ وى دكـهت، وئــهوێ كارێن مهزن بكهت خهلاتێ وى ئهوه ناڤ ودهنگێن وى د ناڤ خهلكى دا دمینن، وئهوێ خزمهتا خهلكى بكهت، خهلاتێ وى ئهوه ئهو دبته مهزنێ وان، وههچییێ خۆ بوهستینت دا خودێ ژ خۆ رازى بكهت خهلاتێ وى ئهوه ئهڤ ههمییه ل دنیایێ دگههنێ، و ل ئاخرهتێ خودێ بهحهشتێ ددهتێ.
ڤێجا كیژ ڕێ كورتتره وخهلاتێ وێ مهزنتره ل وێ ههڕه.
● نێزیكى مرۆڤێن (سلبى) نهبه، ئهوێن كارى بۆ هندێ دكهن (عهزیمهتێ) ل نك ته نههێلن دهمێ كارێ ته د چاڤێن ته دا كێم دكهن، ودبێژن: ئهوا ته كرى چو نینه.. وخۆ نێزیكى وان بكه یێن كارێ ته باش دهلسهنگینن وته پالددهن بۆ هێشتا كاركرنێ.
● ئهو ئاخفتنا (عاطفه) تێدا نهبت، و ژ ئهدهبییاتان یا ڤالا بت، بهلكى گۆتنهكا دورست بت، وڕاستى تێدا ههبن، بهلێ ئهو خۆ ل دلى نادهت، ڤێجا ئهگهر ته بڤێت گۆتنا تـه خـۆ ل دلێ خهلكى بدهت تو وێ ژ ههستهكا نازك و ب شێوهیهكێ جوان دهربێخه.
● كێم كهس ههنه دشێن ئعترافێ ب خهلهتییا خۆ بكهن دهمێ خهلهت دبن، بهلێ ههمى كهس دشێن بهڕهڤانییێ ژ خهلهتییا خۆ بكهن، ومــرۆڤـێ تێگههشتى ئــهوه یــێ زوى ئعترافێ ب خهلهتییا خـۆ بكهن، و ب دورستییێ قانع ببت.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت ژ تێگههشتییان بى بهڕهڤانییێ ژ خهلهتییا خۆ نهكه، دهمێ ئهو بۆ ته ئاشكهرا دبن، وشهرمێ ژ ئعترافا ب خهلهتییێ نهكه.
● گرنگترین سالۆخهتێ عهقلێ ڕهوشهنبیر ئهوه ئهو دشێت بهرێ خۆ بدهته ههر هزرهكا ههبت، وسهرهدهرییێ د گهل بكهت ئهگهر خۆ ئهو یێ پێ قانع نهبت ژى.
● هندهك مرۆڤ ههنه دان وستاندنێ د گهل ته دكهن نه بۆ هندێ دا ئهو بگههنه حهقییێ، بهلكى ئارمانجا وان ئهوه بێژنه ته: ئهم ژى تـشـتان دزانین، یان ژى بۆ هندێ دا بێژنه خهلكى: ئهم هندهك تشتان دزانین ئهڤه نزانت..
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت تو یێ سهركهفتى بى، دان وستاندنێ د گهل ڤى ڕهنگێ مرۆڤان نهكه، چونكى ئهو دهمێ ته زهعێ دكهن، وشیانێن ته بژاله دكهن، ودلێ ته دئێشینن.
● ئهگهر ئهم چهند دزانا بین، وعهقلێ مه چهند یێ زێده ژى بت، هندهك تشت ههنه ئێكا هند ژ مرۆڤى چێ دكهن كو (تهشویش) بۆ وى چێ ببت، وعهقلێ وى ب دورستى كارى نهكهت، وهكى ئهنانییهتێ وكو بهرێ مرۆڤى لێ بت ههردهم مهصلحهتا خۆ یا تایبهت ب جهـ بینت.
ڤێجا هشیارى ڤان ههردو دهردێن كوژهك به.
● زانینێ پێنج ڕێك بۆ ههنه، یا ئێكێ: مرۆڤ باش خۆ بێ دهنگ بكهت، یا دووێ: باش گوهدارییێ بكهت، یا سێیێ: باش پسیارێ بكهت، یا چارێ: باش ژبهر بكهت، یا پێنجێ: وێ ل نك مرۆڤێن وێ بێژت وبهلاڤ كهت!
● صووفییێ ناڤدار (ئهلسهرى ئهلسهقطى) دبێژت: من نهدیتییه تشتهك ههبت كارێ مرۆڤى پویچ بكهت، ودلێ وى خراب بكهت، وزویتر وى ببهته هیلاكێ، وخهما وى درێژ بكهت، ودلێ خهلكى ژێ ڕهش بكهت، وریـمـهتییێ وئیعجابا ب خۆ ل نك وى پهیدا بكهت، پتر ژ هندێ خۆ مرۆڤ خۆ نهنیاست، وكارێ خۆ بكهته بهحسكرنا ژ عهیبێن خهلكى.
● تو دشێى ب مالى دهستێ فهقیرى تژى بكهى، وههوجهییا وى بقهتینى، بهلێ تو نهشێى ب مالى دلێ وى تژى بكهى، ئهگهر ته بڤێت دلێ وى تژى بكهى (ئحساسێ) ل نك وى پهیدا بكه كو ئهو ژى وهكى تهیه، وئهو ژى خودان كهرامهته، ئهگهر ته ئهڤ چهنده ئهز كهفالهتێ ددهمه ته كو تو تام بكهیه شرینترین خۆشییێن دنیایێ.
● مرۆڤێن مهزن ئهون یێن نههێلن خۆشییێن دنیایێ یێن ئهرزان ببنه ئاستهنگ د ناڤبهرا وان وئارمانجێ دا، خودێ مهدحێن هندهك مرۆڤان ب ڤێ چهندێ دكهت دهمێ دبێژت: (رجالٌ لا تلهيهم تجارةٌ ولا بيعٌ عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة).
● ئهو كهسێ تهوفیقا وى بۆ هندێ دا بت كو ئهو د گهل قورئانێ بژیت، بهختڕهشى و (شهقاء) ڕێكا خۆ بۆ ژیانا وى نابینت، ما ته گوهـ لێ نهبوویه دهمێ خودێ دبێژته پێغهمبهرێ خۆ -سلاڤ لێ بن-: (ما أنزلنا علیك القرآن لتشقى).
ڤێجا چاوا قورئان وشهقاء دێ پێكهڤه كۆم بن؟!
● د دنیایێ دا گهلهك جاران وهسا یا چێبووى مرۆڤهكێ كهفتى پاش یێ ڕابوویهڤه، ومرۆڤهكێ ڕابووى یێ كهفتى، وگهلهك جاران وهسا یا چێبووى مرۆڤهكێ سهركهفتى د هندهك كارێن خۆ دا یێ فاشل بووى، ومرۆڤهكێ فاشل د هندهككارێن خۆ دا یێ سهركهفتى.. یا گرنگ ئهوه مرۆڤ خهلهتییا خۆ نهئێخته ستویێ خهلكى، وبێژت: نه سویچێن من بوو! هنگى، ئهو چو جاران ئهو خهلهتییا خۆ ڕاست ناكهت.
● ئهگهر ته گۆتنهكا غهریب ل جههكى دیت، وتو ترسیاى ژ بیرا ته بچت، بۆ خۆ د دهفتهرهكا تایبهت دا بنڤیسه، دا دهمێ تو ههوجه دبییێ لێ بزڤڕى، وبهرێ دگۆت: علم نێچیره ونڤیسین قهیدا وێیه.
● ئهگهر تو نهشێى دلخۆشییێ ل نك خهلكى پهیدا كهى، تو دشێى ڕێكا وێ نیشا وان بدهى.
● ئهگهر ته بڤێت عهقلێ ته ڕۆژ بۆ ڕۆژێ وهرارێ بكهت وزێده ببت، و د جهـ دا نهمینت حهتا هشك دبت، ڕۆژانه بلا ته دهمهك بۆ خواندنا كتێبان ههبت، وئهگهر ڕۆژهك تو نهگههشتى بخوینى، ڕۆژا وى ئهو خواندنا ژ ته چووى (قهزا) بكه.. ومرۆڤێ نساخ بت یان ل سهر سهفهرێ بت، خودێ (عوزر) یا دایێ.
● ئێك ژ ئارمانجێن ئیسلامێ ژ قهدرگرتنا دهیبابان ئهوه مرۆڤ ئعترافێ ب قهنجییا مرۆڤێ بهرانبهر بكهت، ویێ بێ وژدان نهبت د گهل وى كهسى یێ قهنجییهك لێ كرى.
● ئـهى ئــهو مــرۆڤــێ بهلایهك ب سهرى هاتى، صهبرێ بكێشه وخــۆ ژ خودێ نهكه، ههر تشتهكێ ههبت د دنیایێ دا بهدهل ڤهدبت، بهلێ تشتێ قهت نهئێته بهدهلڤهكرن ئهوه دهمێ تو خودێ ژ خۆ دكهى.
● بهرێ خۆ بده حالێ مه، دێ بینى گهلهك كارێن ههنه ئهم دكهین نه ژ بهر كو مه باوهرى پێ ههیه، یان مفایێ مه تێدا ههیه، بهلكى ئهم وان كاران دكهین دا خهلك ژ مه رازى بت، ههر چهنده ئهم ههمى دزانین كو رازیبوونا خهلكى تشتهكه چو جاران ب دهست مرۆڤى ناكهڤت.
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت دلخۆش بژى بلا ئارمانجا ته ئهو بت خودێ ژ ته رازى ببت.
● ئهگهر ته دیت ههڤالینییا ته د گهل مرۆڤهكى نه چو فایدهى دگههینته ته ونه دگههینته وى، هێدى هێدى و ب ڕهنگهكێ جوان ههڤالینییا وى بهێله، ژ بهر كو تشتهكى ئهگهر جهێ خۆ كر ڕاكرنا وى دێ یا ب زهحمهت بت.
● ژبهركرن وژبیركرن دو تشتێن ژێك جودا وههڤدژن، وههردو ل نك مرۆڤى ههنه، ویا غهریب ئهوه ئهو ههردو بۆ مرۆڤى دبنه نعمهت، ئهگهر مرۆڤ نهشیابا تشتى ژبهر بكهت، كارێ وى ههمى دا تێك چت، وچو فایده ژ ژینا خۆ نهددیت، وئهگهر ئهو نهشیابا تشتى ژبیر بكهت، دیسا ژینا وى دا تێك چت، وچو فایده ژێ نهددیت.
● ئهخلاقێ باش ههمى ل سهر چار ستوینان ڕادوهستت: (صهبر) ئهوا مرۆڤى فێرى تهحهممول ونهرم وحهلیمییێ دكهت، و(عهفاف) ئهوا مرۆڤ دههمهن پاقژ دكهت ووى ژ كارێن بێخێر ددهته پاش، و(شهجاعهت) ئهوا بهرێ مرۆڤى ددهته سهربلندییێ، ونــههــێــلـت ئــهو ب كێماسییێ رازى ببت، و(عهدالهت) ئهوا بهرێ وى ددهته هندێ كو تهرازییا وى د گهل نهفسا وى و د گهل خهلكى ژى یا دورست بت، ومهیلێ نهكهت.
● پاشهڕۆژا مرۆڤى گهلهك جاران ب دهستێ ههڤالێ مرۆڤى دئێته نڤیسین، چهند مرۆڤ ههنه دلێ خۆ یێ برییه باشییهكێ بهلێ ههڤالێن وى ئهو یێ ژێ سست كرى ونههێلایه بكهت.
ڤێجا هشیارى ههڤالێ خۆ به، چونكى تو ب وى دئێیه نیاسین.
● كو تو مرۆڤهكى ئێكسهر ژ حالهكى ڤهگوهێزییه حالهكێ دى كارهكێ ب ساناهى نینه، ڤێ چهندێ دهم پێ دڤێت وخیرهت وشیانێن زێده ژى، ڤێجا بلا ئهڤ تشته ل بیرا ته بت دهمێ تو بهرێ خهلكى ژ وى تشتێ خهلهت وهردگێڕى یێ ئهو ل سهر مهزن بووین.
● هندهك كهس هزر دكهن باوهرییا ب ڕۆژا قیامهتێ مهعنا وێ ئهوه مــرۆڤ دهســتــى ژ دنـیـایــێ بــشــۆت، وكــارى بۆ هندێ نهكهت كو ئهو د دنیایێ دا پێش بكهڤت، یان سهر بكهڤت. وئهو ب خۆ وهسا نینه، حهژێكرن وكاركرنا بۆ دنیایێ هنگى یا دورست نینه دهمێ ئهو دبته ئهگهرا پشتدانا شریعهتێ خودێ، یان كرنا زۆردارییێ ل خهلكى، یان ههڕفاندنا ئهخلاقێ باش.. وهكى دى، دنیا جهێ چاندنا تۆڤییه بۆ ئاخرهتێ.
● بارا پتر ژ وان كهسان یێن سهعادهت ب دهست خۆ نهئێخستى ژ بهر هندێیه چونكى ئهو یان دموژیلن وگوهێ وان زێده یێ لێ سوباهى سهعادهتێ ب دهست خۆ بێخن، یان ژى زێده ب خهمن ل سهر هندێ كو وان دوهى سهعادهت ب دهست خۆ نهئێخست بوو، ڤێجا د ئهنجام دا ئهڤرۆ ئهو سهعادهتێ ژ دهست ددهن!
● كو مرۆڤێ ب مروهت بت مهعنا وێ ئهوه مرۆڤ ژ وان ئهخلاقێن باش ببۆرینت یێ خهلك دنیاست، گۆتنه سوفیانێ كوڕێ عویهینهى: تو قورئانێ ههمییێ دزانى، ته ل چ جهى دیتییه قورئان بهحسێ مرووهتێ دكهت؟ وى گۆت: د ڤێ ئایهتێ دا: (خذ العفو وأمر بالعرف وأعرض عن الجاهلین) یهعنى: تو ڕهوشت وكريارێن چاك ژ مرۆڤان قهبويل بكه، نه كو تشتێ زێدهى شيانا وان، وفهرمانێ ب ههر گۆتنهكا باش وكارهكێ جوانێ ههبت بكه، وپشت بده ههڤڕكییا د گهل نهزان وكێم فامان.
● سوفیانێ كوڕێ عویهینهى دگۆت: زانا نه ئهوه یێ باشییێ وخرابییێ بزانت، زانا ئهوه یێ باشییێ بزانت وكارى پێ بكهت، وخرابییێ بزانت وخۆ ژێ بدهته پاش..
مهعنا: دبت كهسهك ههبت تشتان بزانت، بهلێ عهقل نهبت؛ چونكى عهقل ئهو هێزا مهزنه یا خودانێ خۆ بهر ب وى تشتى ڤه پال ددهت یێ خێرا وى تێدا ههبت، ووى ژ وى تشتى بدهته پاش یێ خرابییا وى تێدا ههبت.
● خۆگرێدانا بهردهوام ب وان ژڤانان ڤه یێن ههڤال ددانن بۆ كۆمبوون وخوارن وشهڤبێرییان بارا پتر ژ دهمێ مرۆڤى زهعێ دكهت، ودبته ئاستهنگ د ڕێكا مرۆڤى وپێشكێشكرنا تشتێ ب مفا دا بۆ خۆ وبۆ جڤاكێ ژى، لهو داخوازا لێبۆرینى ژ نهچوونا ڤان ژڤانان گهلهك جاران باشترین دهرمانه بۆ پاراستنا دهمێ مرۆڤى.
● پیڤهرێ ژ ههمییان دورستتر بۆ زانینا مهزنییا مرۆڤهكى ئهوه تو بهرێ خۆ بدهیێ كانێ ئهو دشێته خۆ یان نه، پاشى كانێ ئهو د جهێ خۆ دا مایه یان ژى دهم بۆ دهمى بۆ پێشڤه دچت.
● تشتێ فهر بۆ ههر ئێكێ بڤێت ب سهركهڤت، ئهوه ئهو ئهزمانێ دان وستاندنێ ل نك خۆ پێش بێخت، وخۆ فێرى ئهدهبێ خیلافێ بكهت، وههمى گاڤا یێ وهسا نهبت تو دێ بێژى یێ ل مهیدانا شهڕآ.
● دبێژن: زهمانێ مه زهمانێ دان وستاندنێ وقانعكرنێیه، وزهمانێ خودان باوهرى ههمى گاڤا زهمانێ دان وستاندنێیه، ما خودێ فهرمان لێ نهكرییه: (أدع إلى سبیل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة).
● ئهگهر نهفسا ته بهرێ ته دا گونههێ بیرا وێ ل خودێ بینهڤه، ئهگهر لێڤه نهبوو بیرا وێ ل ئهخلاقێ زهلامان بینهڤه، ئهگهر لێڤه نهبوو بێژێ: شهرما ته د ناڤ خهلكى دا دێ چت، ئهگهر لێڤه نهبوو.. بزانه كو تو یێ ل سهر خهطهرهكا مهزن.
● هندهك كهس ههنه گهلهك خۆ ب خهلهتییێن خۆ ڤه موژیل دكهن، وزێده خهمێ ژێ دخون، ههر چهنده گرفتارییا وان یا سهرهكى نه د وان خهلهتییان دایه یێن ئهو كهفتینێ، بهلكى د نهڕابوونا وان دایه ب وى كارێ پێتڤى یێ دڤیا ئهو پێ ڕاببن.
● سنگ فرههى وصهبر و تهحهممول نیشانا هندێیه كو مرۆڤى ئهخلاقهكێ باش وكهسینییهكا ڕهسهن ههیه، دبێژن: جارهكێ زهلامهكى ههڤڕك د گهل ئهحنهفێ كوڕێ قهیسى كر، وگۆتێ: تو ئێكێ بێژى ئهز دێ دههان بێژم، ئهحنهفى گۆتێ: تو دههان بێژى ئهز ئێكێ نابێژم!
● جزایێ ته ل دویڤ كارێ ته دێ ئێتهدان، ئیمام ئهحمهد بێژت: ئهگهر ته بڤێت خودێ وى تشتى بدهته ته یێ تو حهز ژێ دكهى، تو وى تشتى بكه یێ ئهو حهز ژێ دكهت.
● مــهزنـتـریـن عــهیبا مرۆڤى ئهوه ئهو ب عهیبا خۆ نهكهڤت، وئهوێ ب عــهیــبــا خــۆ نـهكهڤت، ب باشییا خهلكێ دى ژى ناكهڤت، وئهوێ ب عهیبا خۆ نهكهڤت و ب باشییا خهلكى نهكهڤت، چو جاران ئهو هزرا هندێ ناكهت عهیبا خۆ بهێلت، یان باشییا خهلكى ل نك خۆ پهیدا بكهت.
● ئهو مرۆڤێن خۆ ل كارێن بچویك ونزم دكهنه خودان گهلهكن، بهلێ ئهوێن خۆ ل كارێن مهزن دكهنه خودان دكێمن، ڤێجا ئهگهر تو خودان هممهتهكا بلند بى خۆ ل كارێن مهزن بكه خودان.
● پسیار ژ مرۆڤهكێ عهقلدار هاتهكرن: حالێ كیژ مرۆڤان ژ یێ ههمییان خرابتره؟ وى گۆت: ئهوێ باوهرى ب كهسێ نهبت، ژ بهر هزرا وى یا خراب، وباوهرییا كهسێ پێ نهئێت، ژ بهر كارێ وى یێ خراب.
● خودان باوهرێ دورست دهمێ قهنجییێ د گهل ئێكى دكهت، شهرتێ وى ئهو نابت ئـهو چـو جاران نهخۆشییێ ژ وى نهبینت یێ ئهو قهنجییێ د گهل دكهت، جارهكێ دهمێ نهخۆشییهك ژ وى كهسى گههشته ئهبوو بهكرى یێ وى قهنجى لێ دكر، ئهبوو بهكرى قهنجییا خۆ ژێ بڕى، ئینا ئهڤ ئایهته هاته خوارێ: (ولیعفوا ولیصفحوا ألا تحبون أن یغفر الله لكم) یهعنى: هوین ل وان ببۆرن، ما ههوه نهڤێت خودێ ژى ل ههوه ببۆرت؟ هـنـگـى ئـهبـوو بـهكـرى گـۆت: بهلێ یا رهببى.. ودوباره قهنجى ل وى مرۆڤى كر.
● ههر مرۆڤهكێ ههبت هندهك كێماسییێن وهسا ل نك ههنه وه ل وى دكهن ئهو د ههمى تشتان دا بۆ مرۆڤى نهبته (قودوه) وجهێ چاڤلێكرنێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- تێ نهبت، ئهو د ههمى تشتان بۆ مرۆڤى جهێ چاڤلێكرنێیه.. (لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة).
● ئهگهر تو ل نك مرۆڤهكێ وهسا ڕوینشتى خهم وكۆڤانان بارێ وى گران كربت، بۆ وى بهحسێ سهركهفتنێن خۆ نهكه، وچو هزرێن نموونهیى ژى ل بهر وى ب ڕێز نهكه، ڤێجا بارێ وى گرانتر لێ بێت، بهلكى یا باش بۆ ته ووى ئهوه تو دلهى دلهى وى بدهى، وبهرێ وى بدهیه كورتترین ڕێك ئهو بشێت خهمێن خۆ پێ ڤهڕهڤینت.
● هندهك مرۆڤ ههنه ب تنێ لایێ سلبى ل نك خۆ و ل نك خهلكى دبینن، و ب هێجهتا ڕهخنهیا ئاڤاكهر وڕاستكرنا خهلهتییان كارێ خۆ دكهنه بهحسكرنا ژ خهلهتییان، ودیاركرنا كێماسییان.. وئهو ب خۆ ئهو ب ڤى كارێ خۆ خهلكى بێ هیڤى دكهن، ووهسا تێ دگههینن كو كهسێ باش نهمایه!
مرۆڤهكێ گهشبین و(موتهفائل) به، دا تاما ژیانێ بزانى!!
● دهمێ ته گوهـ ل گۆتنهكێ دبت، ئهگهر نهفسا ته ئهگهر یا گرێداى نهبت ب زنجیرا (تهعهصصوب)ێ بۆ كهسهكى یان بۆچوونهكێ، تو دێ وێ گۆتنێ ب دورستى هلسهنگینى، وئهگهر حهقى بت دێ وهرگرى كێ گۆت بت كێ نهگۆت بت، بهلێ ئهگهر زڤڕۆكا تهعهصصوبێ ل دۆر ته بت ئهو ناهێلت تشتهكى تو وهرگرى ئهگهر نه د وێ ڕێكێ ڕا بێت یا تو تهعهصصوبێ بۆ دكهى..
ڤێجا هشیارى تهعهصصوبێ به، ئهو ژ ههر تشتهكى پتر وه ل مرۆڤى دكهت ئهو حهقییێ قهبویل نهكهت.
● دهمێ تو هزرهكا خهلهت د مهسهلهكێ دا ژ برایهكێ خۆ دكهى، حهتا زهنا ته نهوهستییێت، وتو د دهر حهقا وى دا نهكهڤییه دودلییێ، ئاشكهرا د گهل باخڤه، بهلكى بهرسڤهكا وهسا ل نك وى ههبت ئهو گومانێن ل نك ته ههین ڤهڕهڤینت، ودلێ ته رحهت بكهت.
● مرۆڤێ ڕاستگۆ ودلسۆز ژى هندهك جاران ب عهیب وكێماسییێن خۆ ناحهسیێت، حهتا نهكهفته دهراڤهكێ تهنگ، وجهڕباندنهكا دژوار، هنگى ژ نوى ئهو ب كێماسیێت خۆ دحهسیێت، ژ بهر ڤێ چهندێ ڕیبازا خودێ د مرۆڤان دا ئهو بوویه ئهو وان ب تهنگاڤى ونهخۆشییان دجهڕبینت، دا باشى وخرابى ژێك ڤاڤێرت.
● ئهگهر ته بڤێت دلێ خهلكى بۆ گۆتنا ته ڤهببت، ته ئێمانهت دو تشت: وێ ئاخفتنێ بۆ وان بێژه یا فایدێ وان تێدا ههبت، وگۆتنا خۆ درێژ نهكه، وئهگهر ئێكى ب گوهدانێ قهنجى ل ته كر، تو ب درێژكرنێ خرابییێ د گهل نهكه.
● ئهگهر ته بڤێت گۆتنا ته یا كارتێكهر بت، وى تشتى بێژه یێ تو دكهى، ما شوعهیب پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نهگۆتبوو مللهتێ خۆ: (وما أرید أن أخالفكم إلى ما أنهاكم عنه) یهعنى: من نهڤێت ئهز وى تشتى بكهم یێ ئهز ههوه ژێ ددهمه پاش.
● هندهك كهس گهلهك خۆ بێنتهنگ دبینن دهمێ دزانن زانایێن دینى د هندهك مهسهلێن علمى دا ب (خیلاف) دچـن، ودبـێـژن: ئـهڤـان دین ل بهر مه بهرزه كر، وعومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزى دگۆت: من پێ خۆش نینه حێشترێن سۆر -كو ب بهاترین ماله- بدهنه من، پێش هندێ ڤه كو صهحابییێن موحهممهدى -سلاڤ لێ بن- ب خیلاف چووین، چونكى ئهگهر ئهم ب گۆتنا كێ ژ وان بكهین، ئهم دێ ددورست بین.
ڤێجا بزانه ههبوونا پتر ژ رهئیهكێ ل نك زانایان رهحمه بۆ ئوممهتێ، وساناهیكرنهكه ل سهر وان.
● هندى ژ ته بێت خۆ ههوجهى كهسێ نهكه، چونكى تو دێ یێ شكهستى بى ل بهر وى یێ تو خۆ ههوجه دكهیێ، وئیمام عهلى دگۆته كوڕێ خۆ حوسهینى: كوڕێ من، ئهگهر تو بشێى د ناڤبهرا ته وخودێ دا چو خودان قهنجى نهبن، وه بكه.
● گهلهك كهس ههنه هزر دكهن خۆشى ئهوه مرۆڤى مال ومهنصب وناڤ ودهنگ ههبن، وئهو ب خۆ وهسا نینه.. مهزنترین خۆشى ئهوه مرۆڤ ههست بكهت كو ئهو یێ وى تشتى دكهت یێ دڤێت ئهو بكهت.
● مرۆڤێ عهقلدار ئهوه یێ كهیف ب وى دئێت یێ ڕهخنێ لێ دگرت، وخهلهتییێن وى ئاشكهرا دكهت، چونكى ئهو بۆ وى دبته هاریكار كو بهر ب تمامییێ ڤه بچت، وخۆ ژ كێماسییان بدهته پاش، وگوهێ خۆ نادهته وى یێ مهدحێن وى دكهت، چونكى ئهو وى بهر ب غوروورێ ڤه دبهت.
● ما نه تشتهكێ عهجێبه ل ڤى زهمانێ مه ڕێكێن گهههشتن وپهیوهندییێ ژ ههر دهمهكێ دى پتر و ب ساناهیترن، بهلێ د گهل هندێ ژى خهلكێ ڤى زهمانى ژ ههر دهمهكێ دى پتر گازندێ ژ دویركهفتن ونهمانا پهیوهندییا مرۆڤاینییێ دكهن؟
