ناڤبرا ئێکێ
یا ژ (عهطوهیێ مهلهوانى) ڤه ئهو ژ مرۆڤان بلندتره، چونكى ههر تشتهكێ وى بڤێت ل بهر دهستێ وى یێ ههى، مال.. زهلام.. مهنصبهكێ مهزن، ژ مێژه وى ئهڤ هزره بۆ خۆ دكر، صهیێن تهعلیمداى تژى دۆر ورهخێت وینه، حهژێكرنا صهیان دلێ وى یێ گرتى، وهى پا كهیفا وى دئێت وهكى ئهو (لكى) و (توسكاى) وتێشكێت وان دبینت دهمێ ئهو ل دۆر رهخێت وى ڕادبنه سهمایێ وبێهن دكهنه پهنتهرۆنێ وى، ههما نێزیكه دێ پێلاڤا وى ماچى كهن، خۆ حهیوان ژى سهرێ خۆ بۆ عهطوهى دچهمینن پا تو بۆ لهشكهرێ گرتیخانا مهزن چ دبێژى؟! بهلێ گرتیخانا مهزن، مانێ عهطوه یان بهگباشى عهطوه سهرۆكێ گرتیخانێ یه.
وئهو گرتیخانه یا تژیه ژ مرۆڤێت نه یێن عادى، گرتیێت وێ ههمى دشارهزانه، وئهو د مهسهلێت سیاسهتێ وشهڕى ومافێت مللهتى وئازادى وسهربهستى ودینێ خودێ دا گهلهك دزانانه.. ئهو ڤان تشتان ههمیان دزانن، مانێ ئهو ههما بهس ڤان توخمه مرۆڤان دئیننه بهر دهستێ عهطوهى.
عـهطــوهى گـهلهك پێ خۆشه ئهو ههردهم یاریان بۆ خۆ ب هزر وبیر وڕێبازێت وان گرتیان بكهت، ئهو هند زهحمهتێ بۆ خۆ چێ ناكهت كـو هـزرا خــۆ د گـۆتنێت وان دا بكهت یان دان وستاندنێ د گهل وان بكهت، وما دێ بۆچى وه كهت؟ مانێ ئهو باش دزانت كو ههر تشتهكێ ئهو بێژن ب دلێ وى نینه لهو ههر ژ سهرى ئهو یێ پێ رازى نینه.. پشتى هنگى ئــهو وهســا یـێ هاتیه فێركرن كو ئهو وهكى ئامیرهتهكى بت د دهستێ یێ ژ خۆ مهزنتر دا، گۆتنێت وان ب كار بینت وفهرمانێت وان ب جهــ بینت، تشتێ مهزنێت وى نهڤێت وى ژى ئهو نهڤێت، كارێ وى ب جهئینانا فهرمانانه وبهس، لهو بهردهستێ وى یێ فرههه وپارێت وى دزێدهنه، وخهلات ودیارى ههردهم بۆ دئێنهدان، وئهو یێ بوویه جهێ باوهریا یێت ژ خۆ مهزنتر ووان دهستێ وى یێ بهرداى.. لهو ناڤێ وى یێ كهفتیه سهر هـهمـى ئـهزمـانـان، بۆ وى خهم نینه ناڤێ وى ژ دهرڤهى گرتیخانێ یان ژ دهرڤهى وهلاتى ببته (سهرژێكهر) وئهو قـهت شهرم ژ ڤێ چهندێ ژى ناكهت، بهلكى ئهو شانازیێ ب وێ چــهنــدێ دكــهت، وجــهــێ پــێ خــوڕیـنــا ویه دهمێ ئـهو ناڤێ خۆ د بهلاڤۆكهكا نهێنى دا دبینت، وئهو وێ چهندێ بۆخۆ دكهته ڕێك دا پتر خۆ نێزیكى جهێت بلند د دهولهتێ دا بكهت، حهتا وه لێ هاتى كو ئهو بوویه ئێك ژ وان كهسان یێت پاشهڕۆژا خۆ ب یا زهلامێت حوكمهتێ ڤه گرێداى.. و د گهل وان ههمى كارێت پیس وخراب یێت وى دكرن بهلێ چو جاران وى هزر نهكریه كو ڕۆژهكێ پهشێمان ببت یان تۆبه بكهت یان ل خۆ بزڤڕت، ڕێكهك بوو وى بۆ خۆ هلبژاتى وبێ ترس ئهو ل سهر دچوو.
وعهطوه ژ وان زهلامانه یێن نه هزرا خۆ د دوهى دا دكهت نه د سوباهى دا، وههما ئهو هند هزرێ دكهت هندى مفایێ وى یێ ئهڤرۆ تێدا بت، بهلێ.. چونكى ئهو ژ وان كهسانه یێت باوهریهكا موكم ههى كو ژیان ئهو گاڤه یا تو تێدا، ڤێجا تو وێ گاڤێ بۆ خۆ خۆش بكه وچو د دلێ خۆ دا نههێله، ما ته چ ددى دڤێت؟
صه.. مشه خۆ ل دۆر وڕهخێت وى دهلاڤێن وخۆ بۆ وى دچهمینن! ئهفسهر.. ب ترس ولهرز ڤه تهمهنا بۆ و ڤهددهن، لهشكهر.. دهمێ وى دبینن دێ بێژى بهستیێ ههمى یێت گــرتـیــن، ئــهو تــێ نهبت یێ ب دهنگهكێ بلند گازى دكهت: " گرتیخانه.. ههمى.. نهلڤن " ڤــێــجــا تـو سهحكێ ههر ئێك د جه دا وهكى شهمالكێ هشك بوو! پشتى بیست خهبهران رح دێ ئێته لهشێ ههمى كهسێت گرتیخانێ، وپێلێت ترسێ دێ دهست ب كارێ خۆ كـهن.. ل وێرا هه دهنگێ چاویشهكى دێ بلند بت: " زوى ب ڕێڤه ههڕه كوڕێ صهى " دا كاروانێ گرتیێت سهر حۆچ ورهزیل ل بهر ڕهشه قامچیێت چاویشان بدهته ڕێ، ئهو قامچیێت وهكى طەڤیا بارانێ ب سهر بهژن وبالایێت گرتیان دا دئێنه خوارێ.
ل وى جهى بهس ته گوهــ ل دهنگێ پێ وقامچیان دبت، ههر وهسا ڕهوینا صهیان ژى ئهوا گاڤ بۆ گاڤێ بلند دبت دهمى ئهو ڕادهێلنه كاروانێ وهستیاى.. وڕۆژا گهش ل نیڤا عهسمانى ژى ب تیشكێت خۆ یێت وهكى ئاگرى نهخۆشیێ ل گرتیان زێده دكهت دهمێ ئهو ب مهیدانا عهباسیێ یا بهرفرهه دكهڤن.
زهلامێت دویچوونێ (مهباحث) ل پشت مێزێت جوان دڕوینشتینه، پانكێت كارهبێ باى ل وان دكهن، مهحفیرێت كهسك، ئاڤا وهكى لۆلاڤێ، فنجانێت قههوا تركى یا شرین، پاكیتێت جگارێت بیانى یێت قاچاخ تژى بهر سنگێ وانه، عهورێت دوكێلا جگاران ههر زوى ژ بهر بایێ پانكان بژاله دبن، بطلــێت وێسكیێ د گهل هژمارهكا پهرداغان، حیل حیلا ژ دل دهردكهڤت و ب سهر مهزلێ دكهڤت، ههر وهكى وان هاى ژ دهنگێ وان قامچیان نینه یێت ژ دهرڤه ل مهیدانا خوینهلۆ بلند دبت، یان دهنگێ پێن وخهبهرێت لهشكهرى وڕهوینا صهیان دهمێ گرتیێت ههژار ددهنه بهر لهقان.
ئهڤـ جیهانا هه یا گرتى ودویر وعنتیكه جیهانا عهطوهیێ مهلهوانیه، ئهوه میرنشینا وى یا خۆشتڤى ل بهر دلى یا ههدارا وى پێ دئێت، چونكى ئهو ل وێرێ وهكى پاشایهكێ دلشاد خۆ دبـیـنـت یـێ هــهمــى تـشـت ب دهستێ وى.. ما تشتهك ل جیهانێ ژ ڤێ چهندێ مهزنتر ههیه؟
ژیانا مرۆڤان د ڤێ گرتیخانێ ڤه یا د ناڤ تبلێت وى دا، بهس ئهو فهرمانێ ب كوشتنا ئێكى بدهت د گاڤێ دا فهرمانا وى بێ پـسـیـار وبهرسڤ دێ ب جه ئێت، ههر وهسا ئهگهر ئهو فهرمانێ ب مانا ئێكى بدهت.. ما حوكمداریهك ژ ڤێ مهزنتر ههیه؟
د گهل دلرهقى ودفن بلندیا عهطوهى ل گرتیخانێ دهمێ ئهو ل مالا خۆ ئهوا دكهفته تاخێ (مصرا نوى) یان دهمێ د گهل ههڤالێت خۆ ژ ئهفسهرێت لهشكهرى وخێزانێن وان دڕوینت ئهو وهسـا د خــۆ دئینته دهر كــو ئـهو گهلهكێ دلنهرم وهێژایه، گهلهك ژ وان دبێژن: عهطوه مرۆڤهكێ دلنهرم وكهیفخۆشه، یێ خودان سۆز وپهیمانه، ڕاسته هندهك جاران ئهو هندهك تشتێت غهریب دكهت وهكى وێ شهڤا جگارا هلكرى ب دهستێ خۆ ڤهناى دا بزانت كانێ چاوا ئاگر خهلكى دسوژت، یان وێ جارا وى ههڤالهكێ خۆ كوشتى دهمێ ستێركا خۆ لێ گرتى، ژبلى گهلهك كارێت وى یێت دى یێت غهریبتر.
عهطوه ژ بهژنێ ڤه زهلامهكێ ناڤنجیه نه یێ كورته ونه یێ درێژه، یێ ب خۆڤهیه، ڕهنگێ وى وخۆ مویێ سهرێ وى ژى یێ سۆره، جهێ برینهكا كهڤن ل سهر دێمێ وى ههیه، دبـێژن دهمێ شهڕێ فلسطینــێ چێبووى ل سالا 1948 ئهو د گهل لهشكهرێ عهرهبان چووبوو شهڕى وهنگى ئهو برین یا كهفتیه ڕویێ وى.. یێ چاڤـ حلیه هندهك جاران دێ بێژى چریسكێت ترس وخرابیێ ژێ دفڕن، وجار دێ هزر كهى ڤیان وڕاستى ژێ دزێن.
گهلهك جاران ل شهڤبێریان ههڤالێت وى یاریان پێ دكهن بهلێ دلێ وى ژ وان نامینت بهلكى ئهو پتر كهنیا وان دئینت دهمــێ هــنــدهك نــوكــتــێـــت شــریـن بۆ وان ڤهدگێڕت، لهو یا ژ مرۆڤى ڤه عاقلێ وى یێ كێمه.
ل نك وى یا ب زهحمهت نهبوو ئهو فهرمانێ بدهته لهشكهرى یان صهیێت خۆ یێن فێركرى كو ئهو گرتیان عهزاب دهن، بهلێ پتر جاران وى وه نهدكر، ئهو ب خۆ دا قامـچـیـێ هــلــگـرت وكـهفـتـه ناڤـ گــرتــیــان و ل وان بــتـه پاله حهتا دلێ وى هوین دبوو.. ئهڤى ب قامچیان دێ ڕهش وشین كهت، وئهوێ هه دێ ب وێ خاچا دارى ڤه هلاویست ئهوا دبێژنێ: (عهرووسه) وخۆ ب قوتانا وى ڤه موژیل كهت.. خۆشیهكا زێده بۆ وى چێ دبوو گاڤا وى ددیت خوین وڕۆندك تێكهلى ئاخ وئۆخێت برینداران دبوون.
وگــاڤـــا ئـــهو وهســتــیــابـــا دا زڤڕته مهزهلا خۆ ودهست ب ڤهخوارنا قههوێ وكێشانا جگاران كهت.. هندهك جاران ژى دا مسهجلا خۆ هلكهتێ وگوهێ خۆ دهته سترانا (شمس الأصیل) یا (أم كلثوم) ێ یان ژى سترانا (یا جمال یا مثال الوطنیه)، پاشى دا ڕۆژنامهكێ دانـتـه بهرسنگێ خۆ ودا بهرێ خۆ دهته وێنهیان ب تنێ! وى پـویــتــه ب نڤیسینێ نـهدكـر، زانینێت خۆ وى ژ ههڤالێت خۆ یان ژ سهرۆكێت خۆ د كۆمبوونان دا وهردگرتن.
ڕاسته ژیێ عهطوهى یێ گههشتیه سیه وپێنج سالان بهلێ هێشتا ئهو یێ بێ ژنه، ژنا ههڤالهكێ وى شیا وى قانع بكهت كو ئهو ژنهكێ بۆ خۆ بینت پشتى زێده زێده خۆ پێڤه زهحــمــهت داى، وههرگاڤـ ههڤالێت وى دا بێژنێ: تو ب تنێ د ناڤـ مه دا یێ بێ ژنى.. حهتا دویماهیێ ئهو قانع بووى.
ل سهرى ب دلێ وى نهبوو، چونكى وى هزر دكر ژنئینان تشتهكێ بێ مهعنایه، بارهكێ زێدهیه، مرۆڤى گرێ ددهت، وپڕى گرفتارى دكهت، ههرگاڤـ وى دگۆت وڤهدگێڕا: ئهز هۆسا یێ دلخۆشتر وپشت ڕاستترم وچو یێ ژ من كێم نینه. ئهگهر ژنئینان بۆ هندێ بت دا مرۆڤـ گازیا دلى یان خورستیا خۆ پێ بێ دهنگ بكهت، ئهو ب خۆ ڤێ گازیا هه ل نك خۆ نابینت، ئهو هزر دكهت ژنئینان بهس بۆ هندێیه دا ژن ومێر تێنكا خۆ ب ئێك ودو بشكێنن، ڤێجا مادهم هــۆیـه مرۆڤـ دشێت ڤێ تێنكا هه بشكێنت ب هزار هزار ڕێكێت دى ژبلى ژنئینانێ.
بهلێ پشتى وى نهبیلا دیتى گیانێ وى ههمى ڕهجفى، وڕویێ وى وهكى كولیلكێ لێ هات، ووى گوهــ ل دهنگێ دلێ خۆ بوو دهمێ خۆ دقوتا! ڕهنگێ گهنمى ل وێ بوو، ڕویهكێ نهرم وحلى، دو چاڤێت جوانى ههمى د ناڤـ خۆ دا حهواندى، دێمهكێ گهش وتازه، دهنگهكێ مرۆڤى ب نك خۆ ڤه دكێشت، بهژنهكا زراڤا پڕى ژ جوانیێت ژنێ.. گاڤا وى ئهڤه ههمى دیتى سنبێلێت خۆ د گهل لێڤان وى ب ئهزمانێ خۆ ئاستن و د بن ڵڤلێڤكان ڕا گۆت: " ئهڤه ههمى چ جوانیه؟! ".
ددانێت نهبیلایێ یێن سپى ل پشت لێڤێن وێ یێن وهكى گولهكا سۆر ئاشكهرا بوون، پرچا خۆ یا وهكى ڕهژیێ ب ناڤـ ملێن خۆ دا بهردا بوو، دا سنگ وستویێ وێ یێ تژى جاژبیهت دیار ببن، نهبیلایێ كره كهنى وگۆت:
ــ هێشتا مه ئێك ودو نهنیاسیه.
ــ كتێب ژ ناڤـ ونیشانى دئێته نیاسین.
ــ ئۆهــ! یهعنى تو ژى وهكى من حهز ژ خواندنێ دكهى.
ــ خواندن؟ ژبلى كتێبێت مـهدرهسـێ مـن تـشـتـهكـێ دى نــه خواندیه.
ــ نــه.. ئـــهز بـاوهر ناكهم، مرۆڤهكێ وهكى ته ب رویمهت د ناڤـ خهلكى دا ونهخوینت؟ ئهز باوهر ناكهم!
عهطوهى خۆ نێزیكى وێ كر وبهرێ خۆ دایێ وگۆت:
ــ ئهز ناگههم بخوینم.. ژیان من فێرى گهلهك تشتان دكهت.
ــ خــوانـــدن ژیـــانـــه.. لازمـــه ئــــهم ل پــاشـــهڕۆژێ گهلهك بخوینین.
هزرا خۆ د گۆتنێت وێ دا نهكر، چونكى جوانیا چاڤ وڕویان وشرینیا پهیڤێت وێ ئهو دویر بربوو.. چهند دیمهنهك د سهرێ وى دا ئاماده بوون: لهشێ ڕویس، پهرداغێت تژى، گلۆپا كێم ڕۆناهى، جهــ وبالگههێت ئاڤرمیشى، سفرا تژى خوارنێت دلڤهكهر.
دهستێ وێ گرت وگۆت:
ــ بهلێ.. ل درێژیا ژیێ خۆ پێكڤه دێ خوینین.
ــ من ژى ئهڤـ چهنده گۆت.
ــ دێ.. دا بچین، ئهزێ رازیمه.
