چاوا
دێ خۆ ژ ئیرهابێ پارێزین؟
گهلهك كهس ههبوون بهری دههـ پازده سالهكان هزر دكر سهدسالا بیست وئێكێ دێ بته سهدسالهكا تهنا ورحهت، یا خالی ژ شهڕ وكوشتنێ، ب تایبهتی پشتی جیهانێ د سهدسالا بیستێ دا دو جهنگێن مهزن ووێرانكهر دیتین، وهندهك دهرسێن مهزن بۆ خۆ ژێ وهرگرتین، وپـشـتـی هنگی گهلهك نهخۆشی ژ وێ هــهڤــڕكـیـیــا سار دیتی یا كو د ناڤبهرا ههردو (قوطبان) دا پهیدا بووی.. بــهلـێ مــخــابــن ئــهڤ هـزر وهیڤییه ههر ژ سالا ئێكێ یا دهسپێكا سهدسالا بیسـت وئێكێ بن ئاخ بـوون، چـونكی ڤێ سهدسالـێ ب شهڕهكێ ژ مۆدێلهكا نوی دهست پێ كر، ئهو شهڕێ ب ناڤێ: (شهڕێ ئیرهابێ) هاتییه ب ناڤكرن.
ئهڤ شهڕێ نوی هاتهكرن، وئهوێن ڕێـڤـهبرنا شهڕی كری ژ ههردو لایان گۆته خهلكی: ئهڤ مۆدێلا نوی یا شهڕی گهلهك دێ درێژ بت، دیسا وان ههردو لایان ڕاگههاند كو مهیدانا شهڕی چـو چهپهرێـن دهسنیشانكری نابن، و ب عهلامهتان ههردو لا ههر دئاماده نینن ڕۆژهكێ گوهێ خۆ بدهنه ئێك ودو یان د گهل ئێك ڕویننه خوارێ ودهلیڤهیێ بدهنه (پهیڤێ) دا كو مهجالـێ خۆ ببینت.. ووهكی هــهر شــهڕهكــێ دی دهمـێ دئێتهكرن د ڤی شهڕی ژی دا (بازرگانێن شهڕی) ڕۆژ بۆ ڕۆژێ رهصیدێ خۆ یێ زێده دكهن، وبارا پتر خهلكێ چو د ناڤ چو دا یێن دبنه قوربانی.
یا مه دڤێت ل ڤێرێ بێژین ئهڤهیه: ههر چهنده تیرۆر د دیرۆكا مرۆڤینییێ دا نه تشتهكێ نوییه، وتیرۆر نه ملكێ جههكییه یان میراتێ مللهتهكی وخودانێن دینهكییه ژی، بهلـێ نهخشهدانان یا وهسا بوو ئهڤ ڕهنگێ نوی یێ تیرۆرێ ب ئیسلامێ وجیهادا ئیسلامی ڕا بێته ڕادان..
- بۆچی؟ وچاوا؟
یا ژ من ڤه ئهڤه تشتهكێ ڤهشارتی وئاسێ نینه!
و ل وی دهمێ دڤێت ئهم هند دساده نهبین كو ههر تشتهكێ بێته گۆتن باوهر بكهین، دڤێت ئینكارێ ژی نهكهین كو تهخهیهكا مهزن ژ وان كهسێن ئـیـرهاب بـۆ خـۆ كرییه ڕێباز هزر دكهن ئهو ب ڤی كارێ خۆ یێ بهڕهڤانییێ ژ ئیسلامێ دكهن، وكارێ وان بهردهوامی پێدانه بۆ جیهادا پـیـرۆز.. وئهگهر ل بهر هندهكان ئـهڤ چهنده تشتهكێ نوی وعهجێب بت، ل بهر مه ئهوێن مه ئاگههداری ب مهزههبێن عهقائدی یێن ئیسلامێ ههی، ئهڤه تشتهكێ نوی وعهجێب نینه، چونكی (تـهطهرروفا د دینی دا) ئهوا بهرێ خودانی ددهته (غلووێ)، ئهو (غولووا) ئێكا هند ژ خودانێ خۆ چێ دكهت كو ئهو ههڤڕكێ خۆ كافر بكهت، وخوینا وی ومالـێ وی حهلال بكهت، ئهڤه نه تشتهكێ نوییه، وبهرگرییا زانایێن ئیسلامێ ژی بۆ ڤێ هزرا مونحهرف، وشهڕێ خهلیفه ومهزنێن موسلمانان ژی بۆ ڤان دهستهكان، تشتهكێ بهرزه وڤهشارتی نینه.. وئهڤرۆ دهمێ زانایهكێ مه یێ دینی خهمێ ژ ڤێ مهسهلـێ دخۆت، وكارێ خۆ دكهته روهنكرنا هێجهتێن ڤان موتهطهررفان وبهرسڤدان ورهدكرنا وان، ئهو یێ ب كارهكێ خۆ یێ طهبیعی وواجبهكێ خۆ یێ شهرعی یێ ڕادبت، نه منهتهكێ ل كهسێ دكهت، ونه دویڤهلانكییه ژی بۆ كهسێ دكهت!
ومهسهلا مه دڤێت ل ڤێرێ ئهم بهحس ژێ بكهین وڕهوشهنبیرێ خۆ یێ موسلمان لـێ ئاگههدار بكهین ئهڤهیه: ئهرێ ئهم چاوا دێ شێین خۆ ژ پێلا ئیرهابێ پارێزین ئهوا ئهڤرۆ چهند كیلۆمتـرهكێن كێم یا ژ مه دویر، وهندهك جاران دهرگههێن مه ب خۆ ژی دقوتت؟
چاوا ئهم دێ شێین ڕێ ل ڤی دهردێ كوژهك گرین دا جهێ خۆ ل سهر ئاخا مه یا پاقژ نهبینت، و د جحێلێ مه یێ دیندار ب تایبهتی نهئالیێت؟
ئـهڤـه كارهكه دڤـێـت ئهم ههمی خهمێ ژێ بخۆین وكاری بۆ بكهین، و ب تایبهتی دو تهخهیێن گرنگ د جڤاكا مهدا: تهخهیا زانایێن دینی، وتهخهیا كهسێن دهسههلاتدار، چونكی ئهڤ دهرده ئهگهر خودێ نهكهت ئهم تووش بووینێ، ئهم ههمی پێكڤه دێ خویكا خۆ دهین، وخویك وهكی ئهم دزانین گهلهك یا گرانه!
وحهتا ئهم بشێین خۆ ژ وێ ئیرهابێ بپارێزین ئهوا ب ناڤێ دینی دئێتهكرن هندهك پێگاڤ ههنه فهره ل سهر مه ههمییان ئهم بهاڤێژین، وبهری ئهم بهحسێ ڤان پێگاڤان بكهین دڤێت ئهم ههمی بزانین كو دهرگههێ سهرهكی یـێ ئــهو جحێل تێڕا دبۆرن وبهر ب تیرۆرێ ڤه دچن (ومن گۆت: جحێل، چونكی نۆت ونههـ ژ سهدێ ژ وان كهسێن ئیرهابێ دكهن د ناڤبهرا 15 حهتا 25 سالییێنه) ئهو دهرگـههـ ئـهڤـهیـه: ئهڤ جحێله ئهوێن د ئهصل دا د دیندارن هـزر دكهن كو د جڤاكێن مه یێن نوكه دا دهرگههـ بۆ ههمی كهسان دڤهكرینه وێ بكهن یا وان دڤێت ب تنێ كهسێ دیندار نهبت، ڕێ ل بهر وی یا گرتییه وههر جههكێ ئهو لـێ بت یێ (موطارهده)، یهعنی: ئهو ل وێ باوهرێیه كو كهسێ دیندار یێ قهیدكرییه لهو مهوقفهكێ سلبی ئهو ژ جڤاكێ وهردگرت.. هنگی سهرێن ئـیـرهابێ ئهوێن گرێدای ب هندهك داڤێن ڤهشارتی ڤه ب دزی ڤه دێ خۆ گههیننه ڤی جحێلی ودێ وی وه تێ گههینن كو كارێ وان شكاندنا ڤان قهیدانه، و ژ بهر كو ڤی جحێلی شارهزایی د دینی دا نینه زوی دێ ئێته خاپاندن و دسهردا برن، وپسیار ل ڤێرێ ئهڤهیه: ئهرێ بهری ئهڤ جحێله بێته دزین، یان حهتا پشتی دئێته دزین ژی چ یا باشه ئهم چ بۆ بكهین دا بشێین وی ژ ڤێ تیرۆێ بپارێزین، یان وی ژ ڤێ تیرۆرێ ڤهگهڕینین؟
بهرسڤ -ب دیتنا من- هاڤێتنا هندهك پێگاڤانه، ئهو ژی ئهڤهنه:
1- دهسههلات ولایێن ئهمنی بهری ههر كهسهكی دڤێت جوداهییێ بێخنه د ناڤبهرا ئیسلاما دورست وهزرا موتهطهررف دا، دا وهرهقه د دهستێن وان دا تێكهلی ئێك نهبن، وتهصهرروفهكا وهسا نهكهن هزرا تیرۆرێ پتـر دهولهمهند بكهن بێی ب خۆ بحهسیێن، وئاشكهرایه كو ئهو نهشێن ڤێ جوداهییێ بكهن ئهگهر ئهو ئیسلاما دورست نهزانن، وگرفتاری هنگی مهزن دبت دهمێ ئهو ئیسلاما دورست نهزانن یان نهڤێت بزانن!
2- دهمێ دهسههلات لایێ چارهسهرییا ئهمنی ب كاردئینت دڤێت دو خالان ل بهر چاڤ وهربگرت:
أ- باوهرییێ بینت كو مرۆڤێ ئیرهابی كهسهكێ نساخه ونساخ یێ ههوجهی چارهسهرییێیه، بهری كو هزر بكهت ئهو كهسهكێ تاوانباره ههوجهی جزادانێیه.. وئـهڤـه د گهل وی كهسییه یێ هزرا تیرۆرێ د سهری دا، نهكو كارێن تیرۆری كرین.
ب- باوهرییێ بینت كو دهرگههێن دان وستاندنێ ب ئێكجاری دگرتی نینن، وموستهحیل نینه ئهو كهسێ هزرا تیرۆرێ ل نك پهیدا بووی جارهكا دی ببته وهلاتییهكێ چاك ودیندارهكێ دورست.
3- دڤێت ڕێ بـێـتـهدان ئیسلاما دورست بـێـتـه گـۆتـن، د دهزگههێن ڕاگههاندنێ دا و ل مزگهفت ومهدرهسه وزانكۆیان، دا پێلا ئیرهابێ د ناڤێك دا بچت، چونكی هندی ئیسلاما دورست پتـر بێته گۆتن هزرێن مونحهرف پتـر دێ د ناڤێك دا چن.. ومهجال بۆ وان كهسان نهئێته دان ئـهوێن ڕێ ل گۆتنا دینی دگرن ب ههر هێجهتهكا ههبت.
4- كاركرن بۆ چارهسهركرنا ئاریشه وگرفتارییێن جڤاكی ئهوێن ئهڤ جحێله گازندهیێ ژێ دكهن، ب ڕێكا دورستكرنا هندهك ئالیاتێن موناسب.
5- پویتهدانا ب مزگهفتان، وبهرههڤكرنا هندهك كهسێن زانا ب دینی وچاككرنا وهضعــێ وان یێ ماددی وجڤاكی، بۆ هندێ دا ئهو بشێن چاڤدێرییێ ل مزگهفتێ بكهن، وئحتوائا وان جحێلان بكهن ئهوێن قهستا مزگهفتێ دكهن..
وڤێ مهسهلـێ پتـر روهنكرن بۆ دڤێت، چونكی گهلهك ژ مه -وهكی ئهم دبینین- ب حهق ونهحهق پشكهكا مهزن ژ گونهها بهلاڤبوونا پێلا ئیرهابێ دئێخنه ستویێ زانایێن دینی، ب هێجهتا هندێ كو ئهو دهورێ خۆ نابینن، ومن نهڤێت وهكی هندهك كهسان بێژم: زانایێن دینی چو دهور نهئیناینه، ودبێ دهنگن، وچو ناكهن.. وهتد!
نهخێر.. د ناڤ زانایێن دینی دا ههنه یێن كو مینبهرێن مزگهفتێن خۆ بۆ ڤی كارێ پـیـرۆز (كارێ رسواكرنا هزرا تیرۆرێ) ب كارئینای، و ل دویڤ شیانێن خۆ خهبات د ڤی جانبی دا كری، بهلـێ من نهڤێت وهكی هندهك كهسێن دی ژی بێژم: مهلایێن مه چو تهخسیری نهكرییه، وههر تشتهكێ پێتڤی بت وان كرییه.
بـهلـێ دڤێت ئعتـرافێ بكهین كو ئهڤ (شهریـحـه) -شهریحا زانایێن دینی- حهتا حهددهكی یا (ئیهمال) كرییه، وههر چهنده ئهڤ ئێكه تهخسیـرییا وان (تهبریر) ناكهت ژی، بهلـێ بێ گومان ئهو كاری د دهورێ وان دا دكهت.
(د بابهتێ بێت دا (زانایێ دورست ودهورێ وى د جڤاكێ دا) ئهڤ خاله دیسا دێ ئێته شرۆڤهكرن)
ودویـر ژ ڤـێ مـهسـهلـێ دێ بـێـژم: وهظیفــێ زانایێ دینی، ب تایبهتی د جڤاكا مه یا ئهڤرۆ دا دڤێت ل سهر چهند بناخهیان یێ ئاڤاكری بت:
1- زانایێ مه ژی وهكی دهسههلاتێ یان پتـر ژ دهسههلاتێ دڤێت باوهری ههبت كو مرۆڤێ ئیرهابی كهسهكێ نساخه وههوجهیی دهرمانییه.. ئهگهر وی ئهڤ باوهرییه ههبت دێ ل دهرمانی گهڕیێت.. ژ خۆ ئهگهر وی هزركر ئهو كـهسـهكـێ مـوجـرمه هنگی ئهو دێ وی هێلته ب هیڤییا ئاسایش وپۆلیسان ب تنێ ڤه، ودێ بێژت: من عهلاقهت ب ڤێ موشكیلێ ڤه نینه.
2- مهلایێ مه دڤێت ژ كهڤلۆژانكێ خۆ یێ فلكلۆری دهركهڤت، وخۆ بینته وى مستهوایى یێ ئهڤرۆ دخوازت، دهمێ خهلكی دئاخێـڤت -و ب تایبهتی جحێلان- دڤێت وی زانین وڕهوشهنبیرییهكا وهسا ههبت قهناعهتێ بۆ وان چێ بكهت وتێنكاتییا وان بشكێنت، وفهرقییێ د ناڤبهرا دوهی وئهڤرۆ دا بزانت.
3- دڤێت ئهو وێ پهیوهندییا موكم بۆ خهلكی دیار بكهت ئهوا د ناڤبهرا دیندارییا دورست ووهلاتینی ومللهتینییا چاك دا ههی، و ب دهلیل بۆ وان ئاشكهرا بكهت كو پاراستنا مللهتی ووهلاتی ژ ههمی گازی وداخوازێن مونـحـهرف پشكهكا جوداكری نینه ژ دینی، بۆ هندێ دا ئهو پاراستنا وهلاتی ب كارهكی دینی بزانن.
4- خودێ پهیمان ژ زانایان ستاندییه كو ئهو حهقییێ بۆ خهلكی بێژن، وڕاستییێ نهڤهشێرن، ودیاركرنا خهطهرا تیرۆرێ ل سهر دینی ومللهتی ووهلاتی پشكهكه ژ وێ ڕاستییێ یا خودێ دیاركرنا وێ ل سهر زانایان واجب كری.. ودهمێ ئهو خهلهتی وئنحرافا موسلمانهكێ دیندار دبینت دڤێت ئاشكهرا بكهت ورهددێ ل سهر بكهت، ونهبێژت: موسلمانهكێ مونحهرف یان یێ خهلهت چێتـره ژ غهیری خۆ! یان ژی بێژت: ئهو دحهقن هۆ بكهنه هه مادهم فلان خهلهتی، یان كوفر دئێتهكرن!! خرابی ب خرابییێ نائێته ڕاكرن.
5- خوتبا ڕۆژا ئهینییێ ب تنێ بهس نینه مهلا پێ ب دهورێ خۆ ڕاببت، جهێن بهرپڕس دڤێت ڕێ بـدهنه وان مهلایێن مستهوایهكێ باش ههی كو دهنگێ خـۆ بگههیننه جڤاكێ ب ڕێكا كۆڕ وسـمـیـنـاران، وبهرنامه ونهدوێن ڕهوشهنبیری.. بلا ئهو بێنه كێشان بۆ مهیدانێ دا خهلكی ژ نێزیك ببینن، بلا فێری دان وستاندنێ ببن، نه ههما هزر كهن كارێ وان بهس ئهوه ئهو باخڤن وخهلكی بڤێت نهڤێت گوهێ خۆ بدهنێ.
6- مهلا دڤێت بزانت وخهلكی ژی تێ بگههینت كو خهطهرا وێ ئیرهابا ب ناڤێ دینی دئێتهكرن ل سهر دینی ب خۆ پتـره ژ ههر تشتهكی دی، چونكی ئهو دینی د چاڤێن خهلكی دا شێلی دكهت، وتهصفیا وان دینداران دكهت یێن نه د گهل وان.
و ل دویماهییێ دێ بێژین: ئهگهر ئهو كهسێ خۆ ب زانایێ دینی بزانت، كارێ پاراستنا دینی ژ پێلا (غلووێ) و (تهطهرروفێ) و (ئیرهابێ) ب ستویێ خۆ ڤه نهگرت، ئهرێ ب چ ڕهنگ دێ بۆ وی دورست بت ئهو بێژته خۆ: زانایێ دینی؟
