پێشگۆتن
(سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ۗ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ(53))
ئەم ئایـەتێن خۆ د عەرد وعـەسمـانان دا و د نەفسێن وان ب خۆ ژی دا دێ نیشا وان دەین ، حەتا بۆ وان ئاشكەرا ببت ئاشكەرابوونەكا گومان تێدا نەبت كو قورئانا پـیـرۆز حەقیە ووەحیا خودێ یە ، ئەرێ وما شاهدەیا خودێ ل سەر ڕاستیا قورئانێ ، ووی یێ قورئان بۆ هاتی ، تێرا وان ناكەت ؟ چونكی وی شاهدەیی ب ڕاستگـۆیێ دایە ، وئەو ل سەر هەر تشتەكی شاهدە ، وچو شاهدەیی ژ یا خودێ مەزنـتـر نینە ]
قورئان ئەو گۆتنا خودێ یا پەردەدڕە ئەوا ب ڕێكا وەحیێ بۆ پێغەمبەرێ دویماهیێ موحەمـمـەدی ـ سلاڤ لـێ بن ـ ب زمانێ عـەربــی یـێ رەهـوان هاتـی ، وبـێ گوهۆڕین ودەستێڤەدان و ب ڕەنگەكێ گومان تێدا نەبت ژ وی بۆ مە هاتیە ڤەگوهاستـن ، و د سنگان دا هاتیە ژبەركرن و د موصحەفان دا هاتیە نڤیسین ، وئایـەتـێن وێ ئەوێن ب فەرمانا خودێ هاتیە لێكدان وكۆمكرن د ( 114 ) سوورەتان دا ب ڕەنگەكێ بژالە و ل درێژیا ( 23 ) سالان هاتبوونە خوارێ ، وهەر د ژینا پێغەمبەری دا ـ سلاڤ لـێ بن ـ و ب فەرمانا وی هاتبوونە نڤیسین .
وخودایێ مەزن ب خۆ سۆز دایە كو كیتابا خۆ یا دویماهیێ بپارێزت ، و ژ بەر ڤێ چەندێ بوویە قورئان ب تمامی پاراستی مای ، و ژ دەسـتـەكـی بـۆ ئێكی حەرف حەرف وپەیڤ پەیڤ ب وی زمانێ پێ هاتیە خوارێ هاتیە پاراستـن وڤەگوهاستـن حەتا گەهشتیە مە ، نە وەكی كیتابێن دی یێن عەسمانی ئەوێن ئێكجار نەماین وبەرزە بووین ، یان ژی گـوهـۆڕین ودەستێڤەدانێ ژێ گرتی .. لەو ئـەم دبـێـژین : قورئانا پـیـرۆز كیتابا عەسـمانی یا ئێكانەیە پاراستی د ناڤ دەستێن خەلكی دا مای ، وپەرستنا خودێ پێ دئێتەكرن .
وهـەر ژ وێ ڕۆژێ وەرە یا ئەڤ قورئانە تێدا هاتیە خوارێ قورئانێ و د پـتـر ژ جهەكی دا قەبێ مرۆڤ وئەجنان خواستیە و ( تەحەددیا ) وان كریە كو ئەو قورئانەكا وەكی وێ ، یان دەه سـوورەتـێـن وەكـی وێ ، یان حـەتا سوورەتەكا ب تنێ ژی یا وەكی وێ چێ بكەن ، وەكی د ڤێ ئایەتێ دا ـ بۆ نموونە ـ هاتی :[ قُلْ لَئِنْ اجْتَمَعَتْ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً ـ تـو بێژە : ئەگەر مرۆڤ وئەجنە ل سەر هندێ كـۆم ببن كو قورئانەكا وەكی ڤێ موعجزە بینن ئەو نەشێن وێ بینن ، ئەگەر خـۆ ئەو بۆ وێ چەندێ پشتەڤانیا ئێك ودو ژی بكەن ] ( الإسراء : 88 ) .
یان وەكی د ڤێ ئایەتێ دا هاتی : [ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنْ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ . فَإِلّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنزِلَ بِعِلْمِ اللّهِ وَأَنْ لا إِلَهَ إِلا هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُون ـ یان ئەو دبێژن : موحەممەدی ئەڤ قورئانە ژ نك خـۆ چێكریە ؟ تو بێژە وان : ئەگەر مەسەلە وەسا بت وەكی هوین دبێژن پا كانێ هوین دەه سوورەتێن وەكی وێ ژ نك خـۆ چێكەن ، وهەچیێ هوین بشێنێ ژ چێكریێن خودێ هوین گازی بكەنێ ، دا هاریكاریا هەوە د ڤێ چەندێ دا بكەت ، ئەگەر هوین د گـۆتنا خـۆ دا دڕاستگـۆنە . ڤێجا ئەگەر وان بەرسڤا هەوە نەدا ، هوین بزانن كو خودێ ئەڤ قورئانە ب زانینا خـۆ بۆ پێغەمبەرێ خـۆ هنارتیە وئەو نە گـۆتنا مرۆڤانە ، وهوین بـزانـن كو ژ خودێ پێڤەتر چو خودایێن ب حەق نینن بێنە پەرستـن ، ئەرێ ڤێجا پشتی ئەڤ هێجەتە بۆ هەوە ئاشكەرا بووی هوین دێ خـۆ ب دەست خودێ وپێغەمبەرێ وی ڤە بەردەن ؟ ] ( هود : 13-14 ) .
ویا غەریب نەبوو ئەڤ ( تەحەددیا ) هندە ئاشكەرا بێ بەرسڤ بمینت ، چونكی ئەوێ تەحەددیێ دكەت خودایێ مەزنە یـێ عـەرد وعەسـمان ئافراندین ، ودەمێ كەسێ بەرسڤ نەدای و د تـەحـەددیـێ نـەهـاتـی ، بێ گومان ئەنجامێ تەحەددیـێ یـێ ( حەتـمـی ) ب جـه هات ، وقـورئان وەك كیـتـابـەكا پەردەدڕ و ( موعجزە ) هاتە ناسین ، ومـرۆڤێن زانا وتێگەهشتی خۆ نەچار دیت ئـعـتـرافێ بكەن كو ئەڤ قورئانە ژ نك خودێ یە ، وئەو گـۆتـنـا چو مرۆڤان نینە ، چونكی چو مرۆڤ نەشێن گۆتنەكا وەكی وێ بكەن ، و ب ڤێ چەندێ هاتە گۆتن : قورئان موعجزەیا ئیسلامێ یا بەردەوامە ، ئەوا حەتا حەتایێ تەحەددیا مرۆڤان پێ هاتیەكرن .. وئەگەر مرۆڤ باش بەرێ خۆ بدەتە ئعجاز وپەردەدڕیا قورئانێ دێ بینت ئەو ژ گەلەك لایان ڤە بەرچاڤ دبـت ، وســەرەكانیا ئعجازا قورئانێ وەكی زانا دبێژن د چەند لایەكان دایە ، ژ وان لایان :
1 ـ لایێ خـۆشـیـا لێكئینانێ ورەهـوانیا ڤەهاندنا پەیڤان ، و د كەڤن دا زمانزانان پویتەیەكا مەزن ب ڤی لایی كریە ، و ل نك وان ئەڤ لایە ژ هەمی لایێن دی یێ گرنگتـر وبەرچاڤـتـر بوو ، چـونـكـی وان دگۆت : عەرەب ل دەمێ هاتنا قورئانێ درەوانبێژ و ب دەڤ وئەزمان بوون ، و د گـەل هندێ ژی وان د خۆ ڕا نەدیت د تەحەددیێ بێن ، تـشـتـێ هندێ دگەهینت كو ئەڤ قـورئانـە موعجزەیەكا خودایی یە ، ئەگەر نە بۆچی عەرەبێن خودان دەڤ وئەزمان نەشیان سوورەتەكا ب تنێ ژی یا وەكی قورئانێ چێ كەن ، وئـەو خـودانـێـن شعر و ( موعەللەقاتان ) بـوون ، وبـۆ رەوانـبـێـژی وبـەلاغـەتــێ كــەسـێ ژ وان خـۆ ب موحەممەدی ـ سلاڤ لـێ بن ـ نەددا ؟
2 ـ لایێ كەمالا شریعەتدانانێ وئاڤاكرنا ئوممەتێ ، ودانانا مەنهەجەكێ تەربەوی یێ بێ هەڤتا ، ودئێتە زانین كو د دیرۆكا مرۆڤینیێ دا قورئان كیتابا ئێكانەیە شیای ب بەرپەڕێن خۆ ئوممەتەكێ زێندی بكەت ، وهندەك حوكم وئەحكامێن وەسا بدانت ب كێر هەمی جـه وهەمی دەمان بێن ، وژین پێ بێتە پاراسـتـن .
3 ـ لایێ ڤەگێڕانا سەرهاتیێن كاروانێ مرۆڤینیێ ژ سەردەمێ ئادەمی بگرە وحەتا بەری دەمێ هاتنا قورئانێ ، ب ڕەنگەكێ وەسا كو چو خەلەتی وكێماسی تێدا نەبن ، وپێشڤەچوونا زانینا هلكۆلین وشوینوار وڤەكۆلینێن دیرۆكێ ڕۆژ بۆ ڕۆژێ ڕاستیا ئایەتێن قورئانێ بەرچاڤ دكەت .
4 ـ لایـێ بەحسكرنا ژ دەنگ وباسـێـن وان سـەرهـاتـی وڕویــدانــێــن كــو ل پاشەڕۆژێ دێ چێ بن ، وپشتی هنگی ب دەمەكێ كورت یان یێ درێژ ژ نوی ئەو ڕویدان ب وان هەمی ( تەفصیلاتان ) ڤە ب جـه هاتین یێن قورئانێ بەحس ژێ كری .
5 ـ لایێ مانا قورئانێ پاراستی ژ هەمی ڕەنگێن گوهۆڕین ودەسـتـێـڤـەدانـێ ، ئـەگـەر خـۆ د كـێـم وبچویك ژی بن ، و ب ڕاسـتـی جـهـێ سەرەنج ڕاكێشانێ یە د ناڤبەرا هەمی كتێبێن دەسنڤیس وچاپكری دا مرۆڤ ببینت قورئان كتێبا ئێكانەیە پاراستی مای ژ خــەلـەتـیـان ئــەگــەر خــۆ ( حـەرفەك ) یان ( حەرەكەیەكا ) ب تنێ ژی بت ، وئەڤە ب جهئینانا وێ سۆزێ یە یا خودێ دای دەمێ گۆتی : [ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُون ـ هندی ئەمین مە قورئان ئینایە خارێ وئەمین بۆ وێ پارێزڤان ] ( الحجر : 9 ) .
6 ـ لایێ بەحسكرنا ژ هندەك مەسەلێن علمی وڕاستیێن گەردوونێ یێن كو علمێ مرۆڤی ل سەر دەمێ هاتنا قورئانێ نەگەهشتیێ ، وپشتی هاتنەخوارا قورئانێ ب سەدان سالان وپشتی پێشكەفتنا علمێ مرۆڤی ژ نوی ئەو مەسەلە بۆ مرۆڤان ئاشكەرا بووین ، وئـەڤـە ژی ب جهئینانا وێ سۆزێ یە دا خودێ دای دەمێ گۆتی : [ سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيد ـ ئـەم ئایـەتێن خۆ د عەرد وعـەسـمـانان دا و د نەفسێن وان ب خۆ ژی دا دێ نیشا وان دەین ، حەتا بۆ وان ئاشكەرا ببت ئاشكەرابوونەكا گومان تێدا نەبت كو قورئانا پـیـرۆز حەقیە ووەحیا خودێ یە ، ئەرێ وما شاهدەیا خودێ ل سەر ڕاستیا قورئانێ ، ووی یێ قورئان بۆ هاتی ، تێرا وان ناكەت ؟ چونكی وی شاهدەیی ب ڕاستگـۆیێ دایە ، وئەو ل سەر هەر تشتەكی شاهدە ، وچو شاهدەیی ژ یا خودێ مەزنتـر نینە ] ( فصلت : 53 ) .
وئەگەر لایێ ئێكێ ژ ڤان لایان ـ لایێ لێكئینان وڤەهاندنا پەیڤ وڕستەیان ـ یا تایبەت بت ب عەرەبان وزمانێ وان ڤە ، لایێن دی یێن ئعجازێ دگشتینە بۆ هەمی مرۆڤان ، و ل بەر وان هەمیان دڤەكرینە ، و ل دەمێ مە یێ ڤێ گاڤێ ئەوێ ب دەمێ زانینێ دئێتە ناسین بەرچاڤـتـرین لایـێ ئعجازێ لایێ علمی یە ، ودیاركـرنا لایێ ئـعـجـازا علمی د قورئانێ دا ژ ڕێكێن مەزنە یێن خزمەتا قورئانێ پێ دئێتەكرن ، چونكی بنەجهكرنا زانینا نوی بـۆ ڕاسـتـیـێـن قـورئـانـێ ژ ئەگەرێن ب هێزكرنا باوەریا مرۆڤێ موسلمانە ژ لایەكی ڤە ، و ژ لایەكێ دی ڤە ئەو باشـتـرین ڕێكە ئەم بەرێ زانایێن نە موسلمان پێ بدەینە ئیسلامێ ، ل وی دەمێ ب بێ بەختی ڤە هێڕشێن گومانداریێ ژ گەلەك لایان ڤە ل سەر ئیسلامێ وموسلمانان دئێنەكرن .
زانایێ ئەورۆپی یێ ناڤدار د. مۆریس بۆكای ئەوێ ئعجازا قورئانێ یا علمی بەرێ وی دایە ئیسلامێ دبێژت : (( ئێكەمین تشتێ مرۆڤی مەندەهووش دكەت دەمێ قورئانێ دخوینت ئەوە قورئان گەلەك بابەتێن علمی ڤەدگرت وبەحسی ژێ دكەت ، وەكی مـەسـەلا ئافـرانـدنـێ وعلمێ فەلەكێ وهندەك بابەتێن تایبەت ب عەردی ڤە ، وعلمێ گیانەوەران ، ویێ شینكاتی ، وچێبوون وزێدەبوونا مرۆڤان ، و ل وی دەمێ ئەم گەلەك خەلەتیێن علمی یێن مەزن د تەوراتێ دا دبینین ئێك خەلەتیا علمی یا ب تنێ ژی ئەم د قورئانێ دا نابینین .. ئەڤێ چندێ ئەز پالدام كو ڤێ پسیارێ بكەم : ئەگەر مرۆڤەكی قورئان چێكربت ئەرێ ئەو چاوا شیایە ل سەدسالا حەفتێ زایینی هندەك تشتێن وەسا بنڤیست ئەڤرۆ د گەل زانینا نوی ڕێك بكەڤن .. وتشتەكێ مسۆگەرە كو ل دەمێ هاتنەخوارا قورئانێ ، ل وان بیست سالێن بەری وپشتی مشەختبوونێ ( ل سالا 622 زایینی ) ئەو چەند سەدسالەك بوو زانـیـن د حالەتێ ڕاوەستان وپەنگیانێ دا بوو ، وخۆ شارستانیا ئیسلامی ژی ئەوا زانین ل بەر سیبەرا وێ پێشكەفتی پشتی دەمێ هاتنەخوارا قورئانێ ژ نوی دەست پێ كربوو ، و ل وی دەمێ شارستانیا ئیسلامی یا مەزن د پێشكەفتنێ دا دژیا ژی زانایێن تەفسیرێ یێن وی دەمی نەدزانی ب دورستی ڤان ئایەتان تەفسـیـر بكەن ، وتەفسیرا ڤان ئایەتان یا دورست ئەوە یا ل ڤێ دویماهیێ ژ نوی هاتیە زانین .. )) . ( ژ کتێبا وی ( قورئانا پیرۆز و تەورات و ئنجیل و زانین)بی 152 هەتا 1996)
ووەك پشكداری ژ لایێ مە ڤە د خزمەتا قورئانێ دا ودیاركرنا ڕاستیێن وێ یێن علمی ، مە خواست چەند لایەكان ژ ئعجازا علمی د قورئانێ دا بەرهەڤ بكەین ، وڕوهنكرنەك هەیە مە دڤێت د ڤێ پێشگۆتنێ دا ئاشكەرا بكەین ئەو ژی ئەڤەیە : ژێدەرێ سەرەكی یێ د بەرهەڤكرنا ڤان بابەتان دا مە مفا ژێ دیتی نڤیسینێن زانایـێ مـەزن ( د. زەغلوول ئەلنەججار ) ینە ، یێن كو د مالپەڕا وی د تۆڕا جیهانی یا پێزانینان ( ئەنتەرنێتێ ) دا هاتینە بەلاڤكرن ، ژبلی هژمارەكا دی یا نڤیسینان كو ژ لایێ چەند زانایەكێن بسپۆر ڤە هاتینە نڤیسین .
وچونكی ئەڤ بابەتە د بنیات دا هاتبوو ئامادەكرن دا ببتە بەرنامەیەكێ تەلەفزیوونی و ل سەر شاشا تەلەفزیوونا كوردستانێ كەنالـێ دهۆكێ ل رەمەزانا سالا 1425 مشەختی ( 2004 زایینی ) بـێـتـە پێشكێشكرن مە نەڤیا كـویـر ب ناڤ هویرومارێن علمی ڤە بـچـیـن ، یان گەلەك بەحس ژ مەسەلێن ئاسێ بكەین ، دا بۆ تێگەهشتنێ ب زەحمەت نەكەڤت .
وهێژای گۆتنێ یە بێژین : پشتی چاپا ئێكێ ژ ڤێ كتێبێ مە بەلاڤ كری ل دەمەكێ دانەیێن وێ ل بازارێ نەمان وگەلەك داخوازی دگەهشتنە مە كو ئەم جارەكا دی كتێبێێ چاپ بكەینە ڤە ، وپشتی كاودان بۆ چاپا دووێ بەرهەڤبووین مە ب فەر زانی هندەك بابەتێن دی یێن پەیوەندی ب سوننەتێ وزانینا نوی ڤە هەی ل كتێبێێ زێدە كەین دا پتـر مفا ژێ بێتە وەرگرتن ، وهەر ژ بەر ڤێ چەندێ مە چەندەكێ گوهۆڕین ل سەر ناڤێ كتێبێێ كر وپەیڤا سوننەت ژی ل ناڤ ونیشانان زێدە كر دا ناڤ ونیشانا كتێبێ وناڤەرۆكا وێ د گەل ئێك بگونجن .
وهیڤیا ژ خودێ ئەوە بەرێ مە بدەتە ڕێكا خۆ یا ڕاست ، وحەقیێ ل بەر ئاشكەرا بكەت ، ومە بكەتە ژ خزمەتكارێن كیتاب وسوننەتێ .
