ئەو خەونێن صەحابیان تەعبیركرین
ووەكی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گەلەك جاران خەونێن خۆ ویێن صەحابیێن خۆ ژی تەعبیر دكرن ، زانایێن صەحابیان ژی و ل بەراهیا وان خەلیفێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ خەونێن ئێك ودو تەعبیر دكرن ، تشتێ هندێ دگەهینت كو تەعبیركرنا خەونێ ، یان خۆشارەزاكرنا د فقهێ خەونێ دا جهێ بلند ل نك وان هەبوو .. و ل ڤێرێ مە دڤێت هندەك ژ وان خەونان ڤەگێڕین یێن صەحابیان تەعبیركرین .
1 ـ ( ابن أبي شیبة ) ژ ( ئەبوو قولابەی ) ڤەدگوهێزت كو عائیشایێ گـۆتـە بابـێ خــۆ : سـێ جاران من د خەونێ دا ددیت كو هەیڤ دكـەتـە د كۆشا من دا ، ئـەبـوو بـەكـری گـۆتـێ : ئـەگـەر خـەونا تە دورست دەركەفت سێ ژ باشتـرین خەلكێ عەردی د مالا تە ڤە دێ ئێنە ڤەشارتن .
2 ـ ( عـبـد الـرزاق ) ژ ( عـطـاء بن السائب ) ی ڤەدگوهێزت ، كو قازیەك ژ خەلكێ شامێ هاتە نك ئیمامێ عومەر وگــۆتــێ : مــن خەونەكا عەجێب یا دیتی ، عومەری گۆتێ : چ خەون تە دیتیە ؟ وی گۆت : من ددیـت ڕۆژ وهـەیـڤ لێك دكەفـتـن وسـتـێر بووبوونە دو پشك هەر هندەك د گەل ئێكی بوون ، عومەری گۆتێ : وتو د گەل كێ بووی ؟ وی گۆت : ئەز د گەل هەیڤێ بووم دژی ڕۆژێ . عومەری گۆتێ : [ وَجَعَلْنَا اللّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَــةَ اللّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً] هــەرە ئـــەز ب خودێ كەمە هندی تو یێ ساخ بی تو كارەكی بۆ من ناكەی ، وعومەری ئەو ژ قازیاتیێ ئێخست .
3 ـ و ( ابن أبي شیبة ) ڤەدگـوهـێـزت كو عومەر بەری بێتە كوشـتـن ب چەند ڕۆژەكان خوتبا ئەینیێ خواند و د خوتبا خۆ دا گۆت : گەلـی مرۆڤان ! من د خەونێ دا دیت هەر وەكی دیكلەكێ سۆر دو جاران نكلێ خۆ ل من ددا ، وئەز دبینم ئەو ئەجەلا منە یا نێزیك بووی .
4 ـ و ژ وان خەونـێـن پــەیــوەنـدی ب عومەری ڤە هەین ئەو خەونە یا ( ئەبوو نوعەیم ) ژ عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ڤەدگوهێزت ، دبـێـژت : چو تشت ل بەر من ژ هندێ خۆشتـر نەبوو ئەز تشتەكی ژ حالـێ عومەری بزانم پشتی ئەو مری ، ئینا من جارەكێ د خەونێ دا قەسرەك دیت ، من پسیار كر : ئەڤە قەسرا كێ یە ؟ گۆتن : یا عومەرێ كوڕێ خەططابییە ، پاشی من دیت ئەو ژ قەسێ دەردكەفت پاتەك ل سەر ملان بوو هەر وەكی نوكە سەرێ خۆ یێ شویشتی ، من گۆتێ : تە چ كر ؟ گۆت : باشە ! نێزیك بوو تەختێ مـن د بن من ڤە بشكێت بەلـێ من خودایەكێ گونەه ژێبر دیت ، پاشی گۆت : ئەڤە چـەنـدە من هــویـن هێلاین ؟ من گۆتێ : ئەڤە دوازە سالە ، گۆت : ڤێ گاڤێ ژ نوی ئەزێ ژ حیسابێ خلاس بوویم .
5 ـ و ( ابن أبي شیبة ) ژ ژنكا ئیمامێ عوثمان ( أم هلال بنت وكیع ) ڤەدگوهێزت كو دەمێ فتنەچیان دۆر ل ئیمامێ عوثمان گـرتی ، و ل وێ ڕۆژا ئیمام تێدا هاتیە كوشتن ـ وئەو هنگی یێ ب ڕۆژی بوو ـ ئەو بێنەكێ نڤست دەمێ ژ خەو ڕابووی وی گۆت : ئەو دێ من كوژن . ژنكا وی گۆتێ : نەخێر ! عوثمانی گــۆتـــێ : من پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ وئەبوو بەكر وعومەر د خەونێ دا دیتن وان گۆتە من : ئەڤ شەڤە تو دێ فتارێ ل نك مە كەی .
6 ـ ( عبد الرزاق ) ژ ئەنەسێ كوڕێ مالكی ڤەدگوهێزت كو جارەكێ ئەبوو مووسایێ ئەشعەری گۆت : من د خەونێ دا دیت هەر وەكی ئەزێ سـویارم وئــەز ل ڕێـكـەكـێ دچووم حەتا ئەز گەهشتیمە چیایەكی پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ وئەبـوو بــەكـر ل سەر وی چیای بوون ، پێغەمبەری ب دەستێ خۆ ئـیـشـارەت دكـرە عــومـەری .. ئینا من گۆت : ( إنا لله وإنا إلیه راجعون ) ب خودێ عومەر ژی دێ مرت ، ئەنەس دبێژت : من گۆتێ : ما تو بۆ عومەری نانڤێسی ؟ وی گۆت : چاوا بۆ بنڤێسم بێژمێ تو دێ مری .
7 ـ ( ابن أبي شیبة ) ژ ئەنەسی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : من عەبدللاهێ كوڕێ عومەری د خەونێ دا ددیت قەسپ دخوارن ، ئینا من كاغزەك بۆ نڤیسی وگۆتێ : من ددیت تە قەسپ دخوارن وئەو شرینیا باوەرێ یە ئەگەر خودێ حەز بكەت .
