شرۆڤه‌كرناعه‌قیدا طه‌حاوى ژ1 ھەتا 25

admin95



شرۆڤه‌كرناعه‌قیدا طه‌حاوى

 ژ1 ھەتا  25


1- نقول في توحيد الله معتقدين بتوفيق الله: إن الله واحد لا شريك له.


* ته‌وحید: یه‌عنى باوه‌رى ئینانا ب ئێكینییا خودێ، وئه‌و ئێكه‌مین گازییه‌ پێغه‌مبه‌رێن خودێ -سلاڤ لێ بن- به‌رێ خه‌لكى دایێ: ((ولقد بعثنا في كلِّ أمة رسولا أن اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت)). 


* ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ شاهده‌دانا ب ته‌وحیدى ئێكه‌مین واجبه‌ دكه‌فته‌ ســه‌ر ملێ مـــرۆڤــێ (موكه‌لله‌ف). وئه‌و باشترین تشته‌ مرۆڤ پێ ژ دنیایێ ده‌ركه‌ڤت، وه‌كى د حه‌دیسێ دا هاتى: (من كان آخر كلامه لا إله إلا الله دخل الجنة) یه‌عنى: هه‌چییێ گۆتنا وى یا دویماهییێ (لا إله إلا الله) بت دێ چه‌ به‌حه‌شتێ. مه‌عنا: ته‌وحید واجبێ به‌راهى ودیماهیێیه‌. 


* ته‌وحید ل سه‌ر سێ پشكان دئێته‌ لێكڤه‌كرن: 

1- توحيد الأسماء والصفات. 

2- توحيد الربوبية. 

3- توحيد الالوهية. 


* ره‌نگێ ئێكێ: توحید الصفات، مه‌عنا وێ ئه‌وه‌ مـــرۆڤ باوه‌رى یێ ب وان هه‌مى صفاتێن خودێ بینت یێن وى بۆ خۆ د قورئانێ دا ده‌ستنیشانكرین، یان پێغه‌مبه‌رێ وى -سلاڤ لێ بن- د سوننه‌تێ دا.. باوه‌رییه‌كا دروست بێی (تعطيل) و(تشبیه‌). 


* ره‌نگێ دووێ: توحيد الربوبية، یه‌عنى: مرۆڤی باوه‌رى هـــه‌بــت كو ب تنێ خودێ خودانێ عاله‌مێیه، و ئه‌وه یێ هه‌مى تشت داین وچێكرین. 


ئــه‌ڤ ته‌وحیده نه‌‌ ئارمانجا‌ پێغه‌مبه‌رانه‌، چونكى هه‌مى مرۆڤ -كته‌كا كێم یا شاذ تێ نه‌بت- ل وێ باوه‌رێنه‌ كو خودایه‌كێ ب تنێ بۆ عاله‌مێ هه‌یه‌، خۆ ئه‌و كافرێن پێغه‌مبه‌ر بۆ هاتین ژى ئه‌ڤ باوه‌رى هه‌بوو: ((ولئن سألتهم من خلق السموات والارض ليقولن الله)). وعه‌قل قه‌بویل ناكه‌ت عاله‌م یا بێ خودێ بت، یان ژى یا ب دو خودایان بت: ((لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا)). 


* ره‌نگێ سێیێ: توحيد الالوهية، ومه‌عنا وێ ئه‌وه‌ مرۆڤى باوه‌رى هه‌بت كو ب تنێ خودێ هێژایى هندێیه‌ مرۆڤ عه‌بدینییێ بۆ بكه‌ت، وڤــى ره‌نگێ ته‌وحیدێ ڕه‌نـگـێ بۆرى ژى (توحيد الربوبية) دكه‌فته‌ د بــن دا، ئــه‌گه‌ر مرۆڤى عه‌بدینییا وى ب تنێ كر مه‌عنا خودایێ ب تنێ ئه‌وه‌. 


وهه‌ر پێغه‌مبه‌ره‌كێ هات بت ب ڤى ره‌نگی ته‌وحیدێ یێ هاتی، یه‌عنى داخوازا ملله‌تێ خۆ كرى یه‌ خودی پتنێ بپه‌رێسن. 


* وده‌مــــێ مـــرۆڤ ئایه‌تێن قـورئانێ دخوینت، دێ بینت ئه‌و دتــژیــنــه‌ ژ به‌حسكرنا ژ (توحيد الالوهية) وگه‌له‌ك جاران قورئان (توحيد الربوبية) دكــه‌تـــه‌ ده‌لیل ل سـه‌ر (توحيد الالوهية) چونكى كافران -وه‌كى مه‌ گوتی- باوه‌رى ب (تـوحید الربوبیة) هــه‌بــــوو بـــه‌لــــێ ب (توحيد الالوهية) نه‌بوو. وه‌كى د ڤێ ئایه‌تێ دا هاتى: ((يا أيها الناس اعبدوا ربكم الذي خلقكم والذين من قبلكم لعلكم تتقون)). 


* و ئه‌و ته‌وحیدا كیتاب پێ هاتین وپێغه‌مبه‌ران داخوازكرى كو (توحيد الالوهية)یه‌ ل سه‌ر دو پشكان دئێته‌ لێكڤه‌كرن: (توحيد في الإثبات والمعرفة‌) و (توحيد في الطلب والقصد). 


* یا ئێكێ: التوحيد في الإثبات والمعرفة‌: مه‌عنا وێ ئه‌وه‌: مرۆڤ راستییا ذاتێ خودێ وناڤ وساله‌خۆت وكارێن وێ بنه‌جهـ بكه‌ت، وباوه‌رییێ بینت كو د ڤێ هه‌مییێ دا چو تشت وه‌كى خودێ نینن: ((ليس كمثله شيء وهو السميع البصير)). 


* یا دووێ: التوحيد في الطلب والقصد: مه‌عنا وێ ئه‌وه‌: مرۆڤ قه‌ستا عیباده‌تكرنا خودێ ب تنێ بكه‌ت. وسووره‌ته‌ك د قورئانێ دا نینه‌ ئه‌گه‌ر به‌حسێ ئێك ژ ڤان هه‌ردو پشكێن (توحید الالوهية) تێدا نه‌بت.


••━═══✿═══━••


2- ولا شيء مثله.


* (أهل السنة) هه‌مى ل وێ باوه‌رێنه‌ كو هندى خودێیه‌ چو تشت وه‌كى وى نینه‌، نه‌ د ذاتێ وى دا، نه‌ د صفاتێن وى دا، نه‌ د كارێن وى دا.. وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: ((ليس كمثله شيء)) مه‌عنا: هه‌ر خـه‌سـلــه‌تــه‌كـا خودایێ مه‌زن پێ بێته سالۆخدان، چێ نابت تشته‌ك ژ چێكرییان پێ بێته‌ سالۆخدان. 


* هه‌ر كه‌سه‌كێ تشته‌كى ژ صفاتێن خودێ بۆ مه‌خلووقه‌كى ده‌ستنیشان بكه‌ت، یه‌عنى بێژت: ئه‌ڤ مه‌خلووقه‌ د فلان صفه‌تى دا وه‌كى خودێیه‌، ئه‌و دێ بته‌ ژ (موشه‌ببهه‌یان). وهه‌ر كه‌سه‌كی صفه‌ته‌كێ خــودێ (ره‌د) بــكـه‌ت وبـاوه‌ریـیــێ پـــێ نـــه‌ئینت ب هێجه‌تا ڕڤینا ژ ته‌شبیهێ ئه‌و دێ بته‌ ژ (موعه‌طله‌يان). و(تشبیه‌) و(تعطيل) هه‌ردو ده‌ركه‌فتنه‌ ژ عه‌قیدا (أهل السنه‌ والجماعه‌). 


* تشته‌كێ زێده‌ به‌رعه‌قله‌ كو (خالق) و(مخلوق) نه‌ وه‌كى ئێكن. هندى خالقه‌ هه‌ر هه‌بوویه‌ وهه‌بوونا وى واجب بوویه‌، به‌لێ مه‌خلووق ده‌مه‌ك هه‌بوو ئه‌و نه‌بوو، وهه‌بوونا وى واجب نینه‌، وئێكى ئه‌و یێ داى. ڤێجا چاوا وه‌كى ئێك بن؟ (تشبیه‌) یان (تمثیل) د ناڤبه‌را هه‌ردووان دا موسته‌حیله‌. 


* هنده‌ك صفه‌ت هه‌نه‌ ل نك خالقى ومه‌خلووقى هه‌نه‌، به‌لێ هه‌بوونا وان ل نك خالقى ومه‌خلووقى -هه‌ر چه‌نده‌ ب ناڤى وه‌كى ئێكن- به‌لێ د حه‌قیقه‌تا خۆ دا وه‌كى ئێك نینن.. خودێ زانینا هه‌ى، هێزا هه‌ى، شیانا هه‌ى، دبینت گوهـ لی دبت، دئاخڤت.. هتد، وئه‌ڤ صفه‌ته‌ هه‌مى ل نك هنده‌ك مه‌خلووقان ژى هه‌نه‌، به‌لێ وه‌كى ئێك نینن. 


* وه‌كى مه‌ گۆتى: هنده‌ك كه‌سان ب هیجه‌تا ره‌ڤینا ژ (تمثيل وتشبيه)ێ كه‌فتنه‌ د (تعطيل)ێ دا، یه‌عنى دا نه‌بێژن: فلان صفه‌ت ل نك خودێ هه‌یه‌ و ل نك به‌نییان هه‌یه‌، ڕابوون نه‌فییا صفاتان كر، و ب ڤێ چه‌ندێ وان ئنحراف ولادان ژ ڕێكا ڕاست كر.


••━═══✿═══━••


3- ولا شيء يعجزه.


* چو تشته‌ك وى بێزار ناكه‌ن، چونكى وى شیانه‌كا كامل هه‌یه‌، وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: ((وما كان الله ليعجزه من شيء في السموات ولا في الأرض، إنه كان عليماً قدیراً)). 


* و ل ڤێرێ مه‌سه‌له‌كا گرنگ هه‌یه‌ پیتڤییه‌ ئیشاره‌تێ بده‌ینێ: مه‌نهه‌جێ قورئانێ وسوننه‌تێ د دیاركرنا صفاتێن خودێ دا ئه‌ڤه‌یه‌: (النفي المجمل والاثبات المفصل)، ومــه‌نـهـه‌جێ (أهل الكلام) ب عه‌كسا ڤى مه‌نهه‌جییه‌ (النفي المفصل والاثبات المجمل)، مه‌عنا: ده‌مێ كیتاب وسوننه‌ت به‌حسێ صفه‌تێن كه‌مالێ یێن خودێ دكه‌ن ب ڕه‌نگه‌كێ به‌رفره‌هـ به‌حس ژێ دكه‌ن، وده‌مێ ئه‌و به‌حسێ صفه‌تێن نه‌قصێ دكه‌ن یێن كو خودێ یێ ژێ به‌رى ب كورتى ئیشاره‌تێ دده‌نێ.


••━═══✿═══━••


4- ولا إله غيره .


* (لا إله إلا الله) یه‌عنى: ئیلاهێ حــه‌ق یـــێ كــو هــێــژای په‌رستنێ ب تنێ خودێیه‌.. وئه‌ڤه‌یه‌ په‌یڤا ته‌وحیدێ یا كو هه‌مى پێغه‌مبه‌ران به‌رێ خه‌لكى دایێ. وهه‌چییێ ب زمانێ عه‌ره‌بى شاره‌زا بت، دزانت كو د ڤێ جوملێ دا (نه‌فى وئثبات) هاتییه‌، وهه‌ر جاره‌كا (نه‌فى وئثبات) هه‌بت مه‌عنا (حه‌صرێ) ژێ دئێته فه‌همكرن.


••━═══✿═══━••


5- قديم بلا ابتداء، دائم بلا انتهاء .


* یێ كه‌ڤنه‌ بێی به‌راهییه‌ك بۆ هه‌بت، ویێ به‌رده‌وامه‌ بێی دویماهییه‌ك بۆ هه‌بت، وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: ((هو الأول والآخر)) یه‌عنى: ‌ئه‌وه‌ یێ ئێكێ ویێ دویماهییێ. 


* و(القدیم) یێ كه‌ڤن، نه‌ ناڤه‌كه‌ ژ ناڤێن خودێ، چونكى یێ كه‌ڤن ئه‌وه‌ یێ به‌رى غه‌یرى خۆ هاتى ئه‌گه‌ر خۆ یێ بێ به‌راهى نه‌بت ژى، نه‌ وه‌كى ناڤێ (الأول) یێ كو ژێ دئێته‌ زانین كو یێ به‌راهیێیه‌ وكه‌س به‌رى وى نه‌بوویه‌ ژى.

 

* ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ئیمامێ طه‌حاوى ده‌مێ گۆتى: (قدیم) گۆت: (بلا ابتداء) دا ژێ بێته‌ فه‌همكرن كو مه‌به‌ستا وى ب (قدیم)ی ل ڤێرێ (أول)ه‌ یی بێ به‌راهى. 


* ومه‌سه‌لا كو خودێ هه‌ر هه‌بوو ودێ هه‌ر هه‌بت، ئه‌ڤه‌ تشته‌كه‌ عـه‌قـل ب فه‌ر دزانت دا (تسلسل) چێ نه‌بت.


••━═══✿═══━••


6- لا يفنى ولا يبيد.


* ئه‌ڤه ته‌وكیده‌ بۆ گۆتنا بۆرى: (دائم بلا انتهاء) مه‌عنا: دویماهى بۆ وى نینه‌ وئه‌و پویچ نابت، وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: ((كل من عليها فان ويبقى وجه ربك ذو الجلال والإكرام)).


••━═══✿═══━••


7- ولا يكون إلا ما يريد.


وتشتێ ئیرادا وى ل سه‌ر نه‌بت چێ نابت: 


* ئه‌ڤه‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر گۆتنا (قه‌ده‌رى) و (موعته‌زلییان) ئه‌وێن دبێژن: ئیرادا خودێ ل سه‌ر كافرییا كافران نینه‌. وئه‌ڤ گۆتنا وان دژى كیتابێ وسوننه‌تێ وعه‌قلییه‌. 


* وئه‌ڤ مه‌سه‌له‌ مه‌سه‌لا قه‌ده‌رێیه‌.. ل نك (أهل السنة والجماعة) ئیرادا خودێ دو ره‌نگن: (الإرادة القدرية الكونية الخلقية) و (الإرادة الدينية الامرية الشرعیة‌). 


یا ئێكێ: ئیرادا خه‌لقى، یه‌عنى: خودێ حه‌زكرییه‌ هه‌ر تشته‌كێ هه‌ى هه‌بت، ب ڤی ئیرادێ هه‌ر تشته‌كێ د كه‌ونى دا هه‌بت خودێ یێ داى وچێ نابت تشته‌ك هه‌بت ئیرادا وى ل سه‌ر نه‌بت، چونكى ئه‌گه‌ر تشته‌ك بێ ئیرادا وى هه‌بت هنگى ئه‌و دی یێ عاجز بت. 


یا دووێ: ئیرادا شه‌رعى، یه‌عنى: خودێ حه‌ز كربت تشته‌ك هه‌بت، وڤیان وڕازیبوونا وى ژى ل سه‌ر هه‌بوونا وى هه‌بت. 


* ومــه‌ بــاوه‌رى هـه‌یــه‌ كــو هنده‌ك تشت هه‌نه‌ ئیرادا خودی یا خه‌لقى ل سه‌ر هه‌بوویه‌، به‌لێ ئیرادا وى یا شه‌رعى ل سه‌ر نه‌بوویه‌، وه‌كى: كافرییێ... خودێ كافرى یا داى به‌لێ ب كافرییێ رازى نابت ووى ئه‌و ژ به‌ر حكمه‌ته‌كا ئه‌و پێ دزانت دایه‌.. وچێ نابت مرۆڤ ئیرادا خودێ ب ئیرادا مرۆڤی ڤه‌ ته‌شبیهـ بكه‌ت.


••━═══✿═══━••


8- لا تبلغه الأوهام، ولا تدركه الأفهام.


* خودێ ب سالۆخه‌تێن وى دئێته‌ نیاسین، وكه‌س نه‌شێت ب هزر وته‌خمینا خۆ، یان ب عه‌قل وزانینا خۆ بزانت كانێ خودێ یێ چاوایه‌: ((ولا يحيطون به علماً)).


••━═══✿═══━••


9- ولا يشبه الأنام.


* ئــه‌و وه‌كـــى كــه‌ســێ نینه‌ وكه‌س وه‌كى وى نینه‌، وئه‌ڤ گۆتنه‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر (موشه‌ببهان) یێن كو ته‌شبیها خالقى ب مه‌خلووقى دكه‌ن: ((ليس كمثله شيء)). 


* ونــه‌فــیـیــا تــه‌شـبـیهێ مه‌عنا وێ نه‌فییا صفه‌تان نینه‌، مه‌ باوه‌رى ب هه‌مى صفه‌تێن خودێ هه‌یه‌، به‌لی ئه‌م دبێژین صفه‌تێن وى ویێن مه‌خلووقان وه‌كى ئێك نینن.


••━═══✿═══━••


10- حيٌّ لا يموت، قيوم لا ينام.


* بۆرى د گه‌ل مه‌ كو خودێ د چو صفه‌تێن خۆ دا وه‌كى مه‌خلووقى نینه‌.. یێ زێندییه‌، به‌لێ نه‌ وه‌كى مه‌ خودان رووحان، چونكى ژینا وى یا بێ دویماهییه‌، نامرت. ب كارێ هه‌مى چێكرییان ڕادبت نـانـڤــت: ((الله لا إله إلا هو الحي القيوم، لا تأخذه سنة ولا نوم)).


••━═══✿═══━••


11- خالق بلا حاجة، رازق بلا مؤنة.


* ئافراندن ورزقدان ژى دو صفه‌تن ژ صفاتێن وى.. ئه‌وى چێكرى هه‌مى یێن چێكرین بێى كو وى پێتڤییه‌ك یان هه‌وجه‌ییه‌ك ب ئێك ژ وان هه‌بت. وئه‌و رزقى دده‌ته‌ هه‌مى خودان رووحان بێى كو ئه‌ڤ رزقدانه‌ بۆ وى ببته‌ گرانى یان زه‌حمه‌ت: ((وما خلقت الجن والإنس إلا ليعبدون، ما أريد منهم من رزق وما أريد أن يطعمون، إن الله هو الرزاق ذو القوة المتين)).


••━═══✿═══━••


12- مميت بلا مخافة، باعث بلا مشقة. 


* وى مـــرن یــا داى وئـــه‌وه‌ هـه‌مى خودان رووحان دمرینت بێی ترسێ ژ ئێكى بكه‌ت، و ئه‌و یێ مرى یان جاره‌كا دى زێندى دكه‌ت بێى كو ئه‌ڤ ڤه‌ژاندنه‌ زه‌حمه‌ته‌كێ بگه‌هینته‌ وى.


••━═══✿═══━••


13- ما زال بصفاته قديماً قبل خلقه. لم يزدد بكونهم شيئاً، لم يكن قبلهم من صفته. وكما كان بصفاته أزلياً، كذلك لا يزال عليها أبدياً.


* صفه‌تێن كه‌مالێ یێن خودێ -چ یێن ذاتى بن چ یێن فعلى بن- دئه‌زه‌لینه‌، یه‌عنى: هه‌ر هه‌بوون، چونكى چێ نابت بێژین: فلان صفه‌ت ل نك خودێ نه‌بوو پاشى ل نك په‌یدا بوو، ژ به‌ر كو ئه‌ڤه‌ نه‌قصه‌ ونه‌قص ل نك خودێ موسته‌حیله‌.


••━═══✿═══━••


14- ليس بعد خلق الخلق استفاد اسم (الخالق) ولا بإحداث البرية استفاد اسم (الباري).


* (خالق) و(بارئ) دو ناڤن ژ ناڤێن خودێ، مه‌عنا ئافراندن وچێكرنێ دده‌ن، خودێ چێكرى هه‌مى یێن ئافراندین وداین.. نه‌ كو پشتى مه‌خلووق داین ژ نوى بوویه‌ (خالق) یان (بارئ)، نه‌.. صفه‌تێن وى وه‌كى مه‌ د خالا بۆرى دا دیاركرى دئه‌زه‌لینه‌.


••━═══✿═══━••


15- له معنى الربوبية ولا مربوب، ومعنى الخالق ولا مخلوق.


* خودێ (ربّ) بوو هێشتا به‌رى چو (مربوب) هه‌بن، و(خالق) بوو به‌رى چو (مه‌خلوق) هه‌بن.


••━═══✿═══━••


16- وكما أنه محيي الموتى بعدما أحيا، استحق هذا الاسم قبل إحيائهم، كذلك استحق اسم الخالق قبل إنشائهم.


* خودێ زێندیكه‌رێ مرییانه‌ به‌رى ئه‌و مرییان زێندى بكه‌ت، وئه‌و ئافرانده‌ر بوو به‌رى ئه‌و وان چێ كه‌ت. وئه‌ڤ ده‌لیله‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر موعته‌زلییان ئه‌وێن دبێژن: خودێ یێ بوویه‌ خودان شیان ل سه‌ر كرنێ وكرنا وى یا بوویه‌ (مومكن) پشتى كو ئه‌و یا (مومته‌نع) بوویه‌. 


* خودێ ئافرانده‌ر (خالق) بوو به‌رى مه‌خلووقى چێ كه‌ت، كانێ چاوا نوكه‌ ئه‌و زێندیكه‌رێ مریانه‌ وهێشتا وى مرى زێندى نه‌كرین.


••━═══✿═══━••


17- ذلك بأنه على كل شيء قدير، وكل شيء إليه فقير، وكل أمر عليه يسير، لا يحتاج إلى شيء، ((ليس كمثله شيء وهو السميع البصير)) .


* ئه‌ڤا هه‌ -یه‌عنى: ثابتبوونا صفه‌تان بۆ خودێ د ئه‌زه‌لێ دا- ژ به‌ر هندێیه‌ چونكى خودێ ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كێ هه‌ى یان دبت هه‌بت یێ خودان شیانه‌ وهه‌ر تشته‌كێ هه‌بت یێ هه‌وجه‌ى وییه‌ وفه‌قیرێ به‌ر ده‌ستێ وییه‌، وهه‌ر كاره‌كێ هه‌بت ژى ل سه‌ر وى یێ ب ساناهییه‌. 


* ((ليس كمثله شيء)) ئه‌ڤه‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر وان یێن ته‌شبیهێ دكه‌ن، یه‌عنى دبێژن: حاشا خودێ وبه‌نییێن وى د هنده‌ك صفه‌تان دا وه‌كى ئێكن.. ((وهو السمیع البصیر)) ئه‌ڤه‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر وان یێن صفه‌تێن خودێ ژ كار دئێخن. خودێ خودانێ هه‌می صفه‌تێن كه‌مالێیه‌، وبنه‌جهكرنا ڤان صفه‌تان بۆ خودێ هندێ ناگه‌هینت كو ئه‌و صفه‌ت وه‌كى یێن مه‌خلووقانه‌.


••━═══✿═══━••


18- خلق الخلق بعلمه.


* (خلق) یه‌عنى: ئافراند، وئافراندن ئه‌وه‌ تشته‌ك ژ چوننه‌یێ بێته‌دان ودورستكرن.. خـــودی مــه‌خــلــووق یێن ئافراندین ل وى ده‌مێ ئه‌و ب وان یێ زانا، یه‌عنى: ئێك ژ صفه‌تێن وى زانینه‌. 


••━═══✿═══━••


19- وقدر لهم أقداراً، وضرب لهم آجالاً.


* خودێ بۆ هه‌ر تشته‌كى ته‌قدیره‌ك دانایه‌ وبه‌رى ئه‌ڤ ته‌قدیره‌ ب جهـ بێت ئه‌و یێ پێ زانایه‌: ((وخلق كل شيء فقدره تقديرا)). وهه‌ر خودان رووحه‌كى ژى ئه‌جه‌له‌ك -یه‌عنى ده‌مه‌كێ ده‌ستنیشانكرى- بۆ دانایه‌ كو تێدا بمرت، نه‌ كه‌س به‌رى ئه‌جه‌لا خۆ دمرت ونه‌ كه‌س پشتى ئه‌جه‌لا خۆ دمینت: ((إذا جاء أجلهم فلا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون)).


••━═══✿═══━••


20- ولم يخف عليه شيء قبل أن يخلقهم، وعلم ما هم عاملون قبل أن يخلقهم.


* زانینا خودێ هند یا به‌رفره‌هه‌ ئه‌و تشتى دزانت به‌رى بده‌ت وپشتى چێ دكه‌ت ژى.. وئه‌ڤه‌ ره‌دده‌ ل سه‌ر (رافضى) و(قه‌ده‌ريیان)، ئه‌وێن دبێژن: حه‌تا خودێ تشتى چێ نه‌كه‌ت یێ پێ زانا نینه‌.


••━═══✿═══━••


21- وأمرهم بطاعته، ونهاهم عن معصيته.


* پشتى وى به‌نییێن خۆ ئافراندین، فه‌رمان ل وان كر كو ئه‌و گوهدارییا وى بكه‌ن وخۆ ژ بی ئه‌مرییا وى بده‌نه‌ پاش.


••━═══✿═══━••


22- وكل شيء يجري بتقديره، ومشيئته تنفذ، لا مشيئة للعباد إلا ما شاء لهم، فما شاء لهم كان، وما لم يشأ لم يكن.


* هه‌ر تشته‌ك ل دویڤ ته‌قدیر وحه‌زكرنا وى ب ڕێڤه‌دچت، یا ئه‌و حه‌ز بكه‌ت چێ دبت ویا حه‌ز نه‌كه‌ت چێ نابت، حه‌زكرن هه‌ر یا وییه‌ ویا كه‌سێ دى نینه‌، وتشتێ حه‌زكرنا وى ل سه‌ر نه‌بت د ملكێ وى دا چێ نابت. 


* به‌لێ وه‌ نه‌بت بێته‌ هزركرن كو هه‌ر تشته‌كی حه‌زكرنا خودێ ل سه‌ر بت مه‌عنا وى پێ خوشه‌ ئه‌و تشت بێته‌ كرن، نه‌! چونكى -وه‌كى مه‌ به‌رى نوكه‌ ژى ئیشاره‌ت دایێ- ئیرادا خودێ دو پشكه‌: ئیرادا كه‌ونى، وئیرادا شه‌رعى.. وئیرادا كه‌ونى نابته‌ ده‌لیل ل سه‌ر ئیرادا شه‌رعى. 


* بۆ نموونه‌: خودێ كافرى یا داى، ومرۆڤ وه‌سا یێ داى دشێت كافر ببت، ئه‌ڤه‌ ئیرادا كه‌ونى یا خه‌لقییه‌، به‌لێ وى ئه‌و یێن ژێ پاشڤه‌برین ووى نه‌ڤیایه‌ ئه‌و كافر ببن، وئه‌ڤه‌ ئیرادا شه‌رعییه‌. 


* ل سه‌ر ده‌مێ ئیمامێ عومه‌ر دزیكه‌ره‌ك هاته‌ گرتن، دزیكه‌رى گۆت: خودێ حه‌زكربوو ئه‌ز دزییێ بكه‌م.. یه‌عنى: وى ئیرادا كه‌ونى بۆ خۆ كره‌ ده‌لیل، وئیرادا شه‌رعى ب پشت گوهـ ڤه‌ لێدا. ئینا عومه‌رى گۆت: وخودێ یێ حه‌زكرى ئه‌ز ده‌ستێ ته‌ ببڕم. 


* روهنكرنه‌ك: د موصیبه‌تان دا دورسته‌ مرۆڤ (احتجاج)ێ ب ئیرادا كه‌ونى بكه‌ت، وپێ ڕازى بت ژى وئه‌ڤه‌ ژ ڕازیبوونا ب ئه‌مرێ خودێیه‌، به‌لێ د كرنا گونه‌هێ دا ئیرادا كه‌ونى نابته‌ ده‌لیل بۆ مرۆڤى به‌لكى دڤێت ژێ ته‌وبه‌ بكه‌ت وپه‌شێمان ببت. 


* بــۆ نــمـوونه‌: ده‌مێ ئاده‌مى بێ ئه‌مرییا خودێ كرى و د به‌حشتی دا ژ دارێ خوارى، ژ به‌حشتێ هاته‌ ده‌رێخستن. د حه‌دیسه‌كا دورست دا هاتییه‌: مووساى لوومه‌ى ئاده‌مى كر كو ئه‌و بوویه‌ ئه‌گه‌را ده‌رێخستنا مرۆڤان ژ به‌حشتێ.. ئاده‌مى گۆت: چاوا تو سه‌را تشته‌كى لوومه‌ى من دكه‌ى به‌رى ئه‌ز بێمه‌ دان ب چل سالان خودێ ئه‌و بۆ من نڤیسى بوو، وپێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- شاهده‌یی بۆ ئاده‌مى دا كو هیجه‌تا وى ژ یا مووساى ب هێزتر بوو. ئاده‌مى (احتجاج) ب قه‌ده‌ی كر ل سه‌ر موصیبه‌تێ نه‌ كو ل سه‌ر گونه‌هێ چونكى وى ته‌وبه‌ ژ گونه‌هێ كربوو، ئه‌گه‌ر نه‌، وى ته‌وبه‌ نه‌ دكر دا بێژت: ته‌ بۆ من وه‌سا حه‌زكر بوو!


••━═══✿═══━••



23- يهدي من يشاء ، ويعصم ويعافي فضلاً، ويضل من يشاء ويخذل ويبتلي عدلاً.


* هه‌چییێ خودێ حه‌ز بكه‌ت به‌رێ وى دده‌ته‌ ڕێكا ڕاست و ژ قه‌نجى یا خۆ وى دپارێزت، وهه‌چى یێ حه‌ز بكه‌ت ئه‌و وى ڕێ به‌رزه‌ دكه‌ت و ژ دادییا خۆ وى شه‌رمزار دكه‌ت: ((يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء)).


••━═══✿═══━••


24- وكلهم يتقلبون في مشيئته بين فضله وعدله.


* هــه‌مـــى كــه‌س ل ژێر حه‌زكرنا خودێنه‌، یێ وى بڤێت ئه‌و قه‌نجى یێ د گـــه‌ل دكــه‌ت وبه‌رێ وى دده‌ته‌ باوه‌رییێ، ویێ وى بڤێت ئه‌و وى د سه‌ردا دبه‌ت بێى كو زۆردارییێ لێ بكه‌ت.


••━═══✿═══━••


25- وهو متعال عن الأضداد والأنداد.


* خودێ یێ پاك وبلنده‌ ژ هندێ كو هه‌ڤدژ وهه‌ڤكویف بۆ وى هه‌بن، نه‌ كه‌س دشێت دژاتییا وى بكه‌ت ونه‌ كه‌س وه‌كى وییه‌.