راستیێن پرۆگرامێ سیخوڕیێ "پێگاسوس" (Pegasus)
ئەڤە زانیاریێن دروست و ڕاستن دەربارەی پرۆگرامی "پێگاسوس" (Pegasus). گەلەک گرنگە تو ڤان خالان بزانى چونکی تێگەهشتنەکا شاش لسەر ڤی بابەتی هەیە.
بکورتی: تو ب چ ڕەنگەکى نەشێی پێگاسوسی بکڕی یان بکاربینی. ل خوارێ هەمی زانیاریێن دروست و هویربین هەنە.
پێگاسوس (Pegasus) چیە؟
- نە ئەپلیکەیشنە: پێگاسوس نە ئەپلیکەیشنەکە وەکى فەیسبووکی یان واتسئەپی کو تو ژ "Google Play" یان "App Store" دابگری.
- پرۆگرامێ سیخوڕیێ یە (Spyware): ئەڤە پرۆگرامەکێ گەلەک پێشکەفتی یێ سیخوڕیێ یە، کو ژ لایێ کۆمپانیەکا ئیسرائیلی بناڤێ (NSO Group) هاتیە دروستکرن. ئارمانجا وى ئەوە کو ب نهێنی بچیتە دناڤ مۆبایلەکێ دا و هەمی زانیاریێن وێ کۆنترۆل بکەت (نامە، پەیوەندی، وێنە، کامیرە، مایکروفۆن، جهـ...).
کێ دشێت پێگاسوسی بکڕیت؟
- بتنێ حکومەت: کۆمپانیا NSO بتنێ و بتنێ ڤی پرۆگرامی دفرۆشیتە حکومەتان، دەزگەهێن هەوالگیریێ (ئیستخبارات)، و دەزگەهێن پولیسان ل جیهانێ.
- نە بۆ خەلکێ سڤیلە: ب چ ڕەنگەکى بۆ خەلکێ ئاسایى (سڤیل) ناهێتە فرۆشتن و د چ ئەپ ستۆرەکى دا نینە.
- بهایێ گەلەک گران: کرینا ڤی پرۆگرامی ب ملیۆنان دۆلارانە، و بتنێ حکومەت دشێن وى بهایى بدەن.
بۆچی تو نەشێی پێگاسوسی بکڕی؟
- نایاسایی یە (Illegal): بکارئینان یان کرینا پرۆگرامەکێ هۆسا یێ سیخوڕیێ ژ لایێ کەسەکێ ئاسایی ڤە تاوانەکا مەزنە ل هەمی وەلاتێن جیهانێ.
- بەردەست نینە (Not Available): چونکى ئەو بتنێ بۆ حکومەتانە، چ جهـ یان مالپەرەک نینە کو تو بشێی بچی و وى بکڕی.
- چەکەکێ سایبەری یە: پێگاسوس وەک چەکەکێ ئەلکترۆنی دهێتە هژمارتن، نە وەک ئەپلیکەیشنەکێ ئاسایی.
ئاگاداریەکا گەلەک گرنگ!
هەر کەسێ یان هەر مالپەرەکێ بێژیتە تە "ئەز دشێم پێگاسوسی بۆ تە دابین بکەم" یان "ڤی ئەپی دابگرە کو پێگاسوسە"، ئەو کەس یان درەوینە یان ژی دێ هەول دەت تە بخاپینیت و زیانێ بگەهینیتە تە.
ئەگەر تو باوەریێ ب وان بینی، ئەڤ تشتە دێ بسەرێ تە هێن:
- دزینا پاران: دێ داخوازا پاران ژ تە کەن و پاشی دێ بەرزە بن.
- هاککرنا مۆبایلێ: ئەو لینکا یان پرۆگرامێ ئەو ددەنە تە، د ڕاستیێ دا ڤایرۆسە و دێ هەمی زانیاریێن تە یێن کەسی دزن (هژمارا بانکی، وێنە، پاسۆرد...).
- ئاریشێن یاسایی: دێ تە تووشی کێشەیێن یاسایی یێن مەزن کەن.
پوختە و ئەنجام
پێگاسوس پرۆگرامەکێ سیخوڕیێ یێ مەترسیدارە و بتنێ حکومەت دشێن وى بکڕن. بۆ خەلکێ ئاسایی ب چ شێوەیەکى بەردەست نینە و کرینا وى نەیا ممکین و نایاسایی یە. ژ هەر کەسەکێ ئۆنلاین دوور بکەڤە کو دبێژیت دشێت وى بۆ تە دابین بکەت.
