چاوا دێ بییه مرۆڤهكێ دلشاد؟
201-((عجباً لأمر المؤمن، إن أمره كله خير، وليس ذلك لأحد إلا للمؤمن، إن أصابته سراءُ شكر فكان خيراً له، وإن أصابته ضراءُ صبر فكان خيراً له وهى بۆ كارێ خودان باوهرى، كارێ وى ههمى خێره، وژبلى خودان باوهرى ئهڤه بۆ كهسێ دى نینه، ئهگهر خۆشییهك گههشتێ وشوهكرا خودێ كر دێ بۆ وى خێر بت، وئهگهر نهخۆشییهك گههشتێ ووى صهبر كێشا دێ بۆ وى خێر بت)).
202-گڕنژین كلیلا دلشادییێ یه، وڤیان دهرگههێ وێ یه، وكهیفخۆشى باغچهیێ وێ یه، وباوهرى ڕۆناهییا وێ یه، وتهناهى دیوارێ وێ یه.
203-ڕویگهشى ڕوییـهكـێ جـوانـه، وگولزارهكا كهسكه، وكتێبهكا مفایه د گـهل دلهكێ بهایـێ قهنـجییـێ بزانت وگونههێ بهێلت، وحهز ژ خێرێ بكهت.
204-مرۆڤێ ساخلهم ل سهر كهڤرهكى بنڤت دێ هزر كهت یێ ل سهر پهڕێ ئاڤرمیشى، ونانێ جههى وهكى گـۆشـتـى دخوت، و د زنجهكێ ڤه بت دێ هزر كهت یێ ل كۆچكا كیسراى.
205-رۆڤێ بهخیل دژیت فهقیر دا بمرت زهنگین، خولامێ دووندهها خۆیه، حهرهسییێ بۆ وان ل مالـێ خۆ دكـهت، وئـهو ل نـك خـهلكى یـێ ڕهشه، ویێ دویره ژ خودێ، وناڤ ودهنگـێـن وى د نـاڤ خـهلكى دا ب خرابى دبهلاڤن.
206-عهیال ژ سامانى چێـتـره، وساخلهمى ژ زهنگینییێ باشتـره، وتهناهى ژ ئانههییێ خۆشتـره، وسهربۆڕ ژ مالى گرانتـره.
207-كهیفا خۆ بكه شوكر، وخهما خۆ بكه صهبر، وبێ دهنگییا خۆ بكه هزر، وبهرێخۆدانا خۆ بكه عیبرهت، وئاخفتنا خۆ بكه زكر، وژینا خۆ بكه گاعهت، ومرنا خۆ بكه هیڤى.
208-وهكى گـهیـرى به سپێده وئێڤارى رزقێ وى دگـههـتـێ، وخـهمـا سوباهى ناخوت، وباوهرییا خۆ ب كهسێ نائینت، وكهسێ نائێشینت، یێ ههستى سڤك وهاتن وچۆن نهرمه.
209-ئهوێ گهلهك تێكهلییا خهلكى بكهت خهلك دێ وى بێ قهدر كهت، وههچییێ بهخیلییێ د گهل وان بكهت وان ئهو نهڤێت، وههچییێ د گهل وان یێ حهلیم بت ئهو دێ قهدرێ وى گرن، وههچییێ د گهل وان یێ مهرد بت ئهو دێ حهز ژێ كهن، وههچییێ خۆ ههوجهى وان بكهت كهربێن وان دێ ژێ ڤهبت.
210-چهرخا فـهلـهكـێ دزڤـڕت، وشـهڤ دگـرانـن، وڕۆژ دهورانـن، وموستهحیله حالهك وهكى خۆ بـمـیـنـت، وخودێ ههڕۆ كارهكى دكهت.. ڤێجا غهمگینى بۆ چیه؟
211-چاوا تو دێ ل بهر دهرێ سولتانان ڕاوهستى وههڤسارێ وان د دهستێ خـودێ دایه؟ تو پسیارا مالـى ژ فهقیرهكى دكهى، وداخوازێ ژ بهخیلهكى، وتو گازندهیا خۆ دگههینییه بریندارهكى؟!
212-ل بهرى سپێدێ وان كاغهزان بهنێره یێن حوبرێ وان ڕۆندك بن، وكاغهزێن وان ڕوى بن، وپۆستێ وان قهبویلكرن بت، وجهێ هـنـارتـنـێ عـهرش بـت.. و ل هیڤییا بهرسڤێ به.
213- ئهگهر تو چوویه سوجدێ ب نهێنى ڤه كارێ خۆ بێژێ، چونكى ئهو نهێنییێ وتشتێ ڤهشارتیتـر دزانت، ودهنگێ خۆ نهگههینه وى یێ ب ڕهخ تهڤه، چونكى ئهڤینێ نهێنییێن خۆ ههنه، و د ناڤ خهلكى دا حهسوید ومههدهرچى ژى ههنه.
214- یێ پاك وبلند بت ئهو خودا یێ خۆرهزیلكرنا مه بۆ خۆ كرییه سهفهرازى بۆ مه، وههژارییا مه بۆ خۆ كرییه دهولهمهندى، وداخوازكرنا مه ژ وى كرییه سهربلندى، وخۆشكاندنا مه بۆ خۆ كرییه بلندى، وخۆهێلانا مه ب هیڤییا وى ڤه كرییه بۆ مه كرییه كفایهت.
215- ئـهگـهر خـهمـهك ب سهر ته دا هات، وحالـێ ته ژ كهسهران دا ڕهش وتارى بوو، وموصیبهتا ته د مرۆڤ ومالـێ ته دا بوو، بێ هیڤى نهبه، بهلكى خودێ پشتى هنگى حالى بگوهۆڕت.
216- [ حسبنا الله ونعم الوكیل ] ژ بـیـر نهكه، چونكى ئهوه ئاگرى ڤهدمرینت، ومرۆڤێ دخهندقیت ڕزگار دكهت، ومرۆڤ ب وێ ڕێكا خۆ دزانت، وئهوه پهیمانا موكم.
217- خوزیكێن ته گهیرۆ! تو دچیه سهر ڕیبارى، ومالا خۆ ل سهر چهقێ دارێ ددانى، و ژ بهرێ دارێ دخۆى، وتـرس ل سـهر هـزرا ته نینه، وتو د سهر ئاگرى دا نابۆرى، لهو حالـێ ته ژ یێ مرۆڤان خۆشتـره!
218- كهیفخۆشى دهمهكه دئێته قهركرن، وخهم گونهه ژێبرنه، وكهرب چریسكه، وبهگالى زیانه، وعیبادهت بازرگانییه.
219- دوهى یا مرى، وئهڤرۆ یا د ڕێزێ دا، وسوباهى هێشتا نهبوویه، وتو كوڕێ ڤێ سهعهتێ یى، ڤێجا تو وێ بكه گاعهت، دا ئهو باشتـرین پهرتالى بگههینته ته.
220- ئـهگـهر ههڤدهمێ ته قهلهم بت، وبركا ته حوبر بت، وههڤالـێ ته كتێب بت، ومهملهكهتا ته مالا ته بت وخزینهیا ته هێزا ته بت، تو خهما تشتێ بۆرى نهخۆ.
221- دبت بهراهییا هندهك كاران ب دلـێ ته نهبت، بهلـێ دویـمـاهییا وان ته پێ خۆش بت، وهكى عهورى ل دهسـپـێـكـێ تۆپ و برویسییه و ل دویماهییێ بارانهكا ب خێر وبێره.
222- ئستغفار قـفـلان ڤهدكهت، وسنگان فرهه دكهت، ودهغهلى ناهێلت، وئهوه ئابۆنهیا رزقى، ودهرازینكا تهوفیقێ یه.
223- شهش تشت تێرا مرۆڤى ههنه: دین وزانین ودهولهمهندى ومروهت ولێبۆرین وسلامهتى.
224- ئهو كییه د بهرسڤا كهسێ بێ ڕێ دئێت دهمێ دوعـأیـان ژێ دكهت، و وى كهسێ دخهنـدقت ژ خهندقاندنێ ڕزگار دكهت دهمێ ئهو ههوارێن خۆ دگههینتێ، وتهنگاڤییێ ژ سهر مه ڕادكهت؟ ئهو كییه؟ بێژه: (یا الله) ئهو خودێ یه.
225- خۆ ژ قائیش كێشانێ، و ژ وێ دیوانا گۆتنێن زێده لـێ دئێنهكرن، وههڤالـێ عهقل سڤك بده پاش، چونكى ههڤال ددهته ب ههڤالى ڤه، وتبعهت دزه، وچاڤ دزیكهره.
226- تازه گـوهـدان بۆ وى كـهسـێ دئاخـڤـت، ونهبـڕینا گۆتنا وى، ونهرمییا د ئاخفتنێ دا، وئهخلاقێ جوان.. هندهك نیشانن ب سنگێ مرۆڤێن ئازا ڤه.
227- ته دو چاڤ ودو گوه ودو پێ وئهزمان وئیمان وقورئان وتهناهى ههنه، ڤێجا كانێ شوكرا ته ئهى مرۆڤ [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ].
228- تو یێ ل سهر پییێن خۆ دچى وپییێن هندهكان دبڕینه، وتو یێ ڕادبییه سهر خۆ وهندهك ههنه نهشێن ڕابنه سهر خۆ، وتو تێر یێ دنڤى وهندهك ههنه ئێشێ خهو یا ژ چاڤان ڕهڤانـدى، وتو یێ تێرى وهندهك ههنه دبرسى (ڤێجا تو ڤان نعمهتان ژ بیـرا خۆ نهبه).
229- تو ژ كهڕاتى ولالاتى وكۆراتییێ یـێ هاتـییـه پاراستن، وتو ژ گوڕیاتى ودیناتییێ یێ ڕزگار بووى، ونه سل ونه سهرهتان ل ته نینه، ئهرێ ته شوكرا خودێ سهرا ڤێ چهندێ كرییه؟
230- گرفتارییا مه ئهوه ئهم ژ ئهڤرۆیا خۆ د بێزارین ڤێجا ئـهم ڕادبـیـن خـۆ ب دوهـییا خـۆ ڤـه موژیل دكهین، وخهمێ ژ سوباهییا خۆ دخۆین، ڤێجا عهقلدارى وكاربنهجهى كانێ؟
231-دهمێ خهلك ڕهخنهیێ ل ته دگرن مهعنا وێ ئهوه ته تشتهكێ ههژى بهحس ژێكرنێ یێ كرى، ومهعنا وێ ئهوه ته ژ لایێ علمى یان تێگههشتنێ یان مالى یان جـه ومهنصبى ژ وان بۆراندییه (ڤێجا بلا ڕهخنهیا وان غهمگین نهكهت).
232- ل بهرخـۆكـرنا كهسینییا ئێكێ دى، وخۆحهلاندنا د شهخصیهتا كهسێن دى دا، وچاڤلێكرنا مرۆڤان خۆكوشتن و ژ دهستدانا شهخصیهتا خوادنییه.
233- [ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ـ ههر ئێكى جهێ ڤهخوارنا خۆ زانییه ] [ وَلِكُلّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ـ هـهر ئـێـكى كنارهك ههیه دێ بهرێ وى بۆ ئێته دان ]، ((لا تكونوا إمعة ـ دویڤهلانك نهبن))، [ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ ـ ب ڕهخ ئێك ڤـهنـه و ب ئـێـك ئاڤـێ دئێنه ئاڤدان ].
234- د گهل ههر ڕۆندكهكێ گڕنژینهك ههیه، و د گهل ههر خهمهكێ كهیفهك ههیه، و د گهل ههر بهلایهكێ خهلاتهك ههیه، و د گهل ههر گرفتارییهكێ دانهك ههیه، ئهڤه ڕێبازهكا نهلڤه وقاعدهیهكێ بنهجهه.
235-ل دۆر خۆ بزڤڕه وبهرێ خۆ بدێ ژ مرۆڤێن موبتهلا وموصیبهت ب سهر دا هاتى پـێـڤهتر كهسهكێ دى تو دێ بینى، ل ههر مالهكێ بههیدارهك ههیه، و ل سهر ههر ڕوییهكى ڕۆنـدكـهك ههیه، و د ههر نهالهكێ دا هندهك (بهنى سهعد) ههنه!
236- دهنگێ وى یێ سوپاسییا قهنجییا ته دكهت خۆشتـره ژ خواندنا بلبلان، ودهنگێ بایێ سحاران، وبهلگێن داران، وژهنینا تێلان.
237-ئـهگـهر ئاڤا گـهرم تو ڤهخۆى ب كوتهكى دێ بێژى: (الحمد لله)، وئهگهر تو ئاڤا سار ڤهخۆى ههمى ئهندامێن لهشێ ته دێ بێژن: (الحمد لله).
238- دلشادییا ژ ههمییێ ئهرزانتـر ل بازارا مرۆڤێن عهقلدار دئێته فرۆتن ئهوه تو مایێ خۆ د وى تشتى نـهكـهى یـێ ته پـهیـوهندى پـێـڤـه نهبت، وپهرتالـێ ژ ههمییان گرانتـر ل نك خهلكى ئهوه تو وخهلك جوان پێكڤه بژین.
239-هشیارى خهمێ به ئهو ژههره، وهشیارى بێزارییێ به ئهو مرنه، وهشیارى كسلانییێ به ئهو شهرمزارییه، وهشیارى دودلییا د دانا رهئى وبۆچوونان دا به ئهو ڕێـڤهبرنهكا خرابه.
240- مرۆڤ یێ ب تنێ بت چێتـره ژ هندێ جیرانهكێ خراب ههبت، وكرنا چاكییێ بلندتره ژ قهسرێن بلند، وناڤ ودهنگێن باشن مهجد وسهربلندى.
241- ههچییێ دینهك ههبت بهرێ وى بدهته ڕێكا باش، وعـهقـلـهك وى سهرڕاست بكهت، وناڤهكێ وى بپارێزت، وشـهرمـهك وى جوان بكهت، ئهو وى باشى ل نك خۆ كۆم كر.
242-ههچییێ خیلافێ بهێلت، وخـۆ ژ شانازی ب خـۆ برنێ بدهته پاش، و ژ درهوێ بێته پاراستن، و ب قهدهرێ رازى ببت، وپشت بـدهتـه حهسویدییێ، خودێ دلێن عهبدێن خۆ دێ ل وى كۆم كهت.
243- ههچییێ تڕانهیان ب سولتانى بكهت دنیایا وى دێ چت، وههچییێ تڕانهیان ب زانایى بكهت دینێ وى دێ چت، وههچییێ تڕانهیان ب ههڤالى بكهت مروهتا وى نامینت، وههچییێ تڕانهیان ب خودێ بكهت دنیایا وى وئاخرهتا وى دێ چت.
244- ههوجهیییا خهلكى بۆ ته نعمهته ڤێجا تو وێ نهكه موصیبهت، وتو بزانه باشتـرین ڕۆژا ته ئهوه خهلك ههوجهى ته ببت نه تو ههوجهى وان بى.
245- بهرى تو بنڤى خهلكى ههمییێ عهفى كه، وههر ڕۆژ حهفت جاران دلـێ خۆ ب لێبۆرینێ بشۆ، وجارا ههشتێ وى ب پێهێلانێ ژاراڤ بكه، دا تو شرینییا باوهرێ ببینى.
246- زانـیـن ههداره ل دهمێ مرۆڤ یێ ب تنێ، وههڤاله دهمێ ئهو یێ غهریب، وزێرهڤانه دهمێ كهس وى نهبینت، ودهلیله بۆ ڕێكا ڕاست، وهاریكاره ل دهمێ تهنگاڤییێ، وزهخیرهیه پشتى مرنێ.
247- خهم ناكهت مرۆڤى كراسهكێ دڕیاى وپێلاڤهكا قهدكرى ههبت هندى وى دلهكێ ژ خودێ ترس وچاڤهكێ ب ڕۆندك، ونهفسهكا تێر ههبت.
248- ئـهگـهرا خـهم وكـۆڤانان ئهوه مرۆڤ ڕوییێ خۆ ژ خودێ وهرگێڕت، وبهرێ خۆ بدهته دنیایێ، وئهڤهیه یێ ههر وههر گرتى، نهمرییه مرۆڤ ژێ بێ هیڤى ببت، ونه یێ ساخه مرۆڤ ژێ ب هیڤى بت.
249- باشـتـریـن مال ئهو كانییه یا ئاڤ ژێ دزێـت ل عهردهكێ ب ساناهى(مهخسهد پێ خێرا بهردهوامه ئهوا ب عهرهبى دبێژنێ : (الصدقه الجاریه) وهرگێڕ )، بمینته هشیار دهمێ تو دنڤى، وحازر ببت دهمێ تو دچى، وپشتى ته بمینت دهمێ تو دمرى.
250- بارا خۆ ب نهئاخفتنێ ب دهست خۆ ڤه بینه، چونكى ئهوێ بێ دهنگ بت یێ ب ههیبهته، وئهوێ گوهدار بت یێ خۆشتڤییه، وبهلا ب ئهزمانى ڤه یا گرێدایه.
251- ژیان ههما ئهڤهیه: تو كارى بۆ ژڤانێ ئاخرهتێ بكهى، یان كارێ ئهڤرۆ ب ڕێـڤه ببهى، یان خۆشییهكا حهلال ب دهست خۆ بێخى، یان عهقلێ خۆ دهولهمهند بكهى، یان نهفسا خۆ زهلال بكهى.. وژبلى ڤێ ههر تشتهكێ دى یێ ههبت یێ بهطاله.
252-خۆڤهدهركرنا ژ خهلكى دێ ته ژ حهسویدى، ولۆمهكهرى، ومرۆڤێ دارگران، ویێ خۆ مهزن دكهت، ویێ غهیبهتێ دكهت، ویێ ب خۆ موعجب پارێزت، وههما ئهڤ مفایه ب تنێ بهسه.
253- ئهگهر خهما ته د گهل ته بت تو ژ وهلاتهكى بچیه ئێكێ دى دلـێ ته خۆش نابت، وحهتا دلـێ ته خۆش ببت خۆ ژ شعوورهكێ ڤهگوهێزه ئێكا دى.
254- ئهگهر نهفس یا جوان بت سپێده دێ ل بهر بته مێرگ، وشهڤ دێ بته مهرهجان، ومرۆڤ دێ بنه خۆشتڤى، وزنج دێ بته قهسرهكا بلند.
255-ژ رهحـمـا خودێ یه وى زهنگینییا مرۆڤێ گاعهتێ وى بكهت یا كرییه د دلى دا، لهو ئهگهر وى پاریكهكێ بچویك ب تنێ ژى ههبت ئهو دێ هزر كهت یێ بوویه مهلكێ دنیایێ.
256- دنیا سلامهتییه، وجحێلینى ساخلهمییه، ومروهت صهبره، وكهرهم تهقوایه، وحهسهب ماله.
257-مرۆڤێ ژ ههمییان بهخت ڕهشتـر ئهوه یێ حهز بكهت ئـێـكـێ دى بت ژبلى خـۆ، و یـێ رازى نهبت ب قهدهرا خۆ، ویێ قانع نهبت ب رزقێ خۆ، ویێ ئهخلاقێ وى یێ خۆش نهبت.
258- ههچییێ بمینته ل مزگهفتێ فایدێ وى دێ بته زانینا ئایهتهكێ، یان دیتنا برایهكێ ڕاست--گۆ، یان فێربوونا زانینهكا چاك، یان ب دهستڤه ئینانا رهحـمـێ وپهیڤهكا ب مفا وتۆبهیهكا ژ ڕاستا.
259- ههچییێ ڕۆژییێ بـگـرت خوارنا وى دێ پاقژ بت، وههچییێ ب شهڤێ عیبادهتى بكهت نڤستنا وى دێ پاقژ بت، وههچییێ مهرد بت مهدحهكارێن وى دێ زێده بن، وههچییێ ببته مهزن حهسویدێن وى دێ زێده بن.
260- دلـخـۆشـییـێ تو نابینى حهتا تو ژ ههمى دهسههلاتان ل سهر لهش وعهقل ووژدان وخهیالا خۆ ئازاد نهبى، دا ببییه عهبد بۆ خودێ ب تنێ.
261- مرۆڤێ دلشاد ئهوه یێ وى تشتى ژ بیـرا خۆ دبهت یێ چو ڕێ بۆ چێبوونا وى نهبن، وئهوه یێ قهنجییا خهلكى ل بیـرا خۆ دئینت ونهخۆشییا وان ژ بیـرا خۆ دبهت.
262- تو هند ب جهێ رزقێ خۆ ناكهڤى هندى رزقێ ته ب جهێ ته دكهڤت، وئهو وهكى سیبهرا ته ل دویڤ ته دگهڕیێت، وتو نامرى حهتا رزقێ خۆ خلاس نهكهى.
263- مرۆڤێ چوننه ئهوه یێ ههوجهى مرۆڤهكێ چوننه ببت، وكهسێ فهقیر ئهوه یێ گهلهكێ كێم ببینت، ویێ كۆره ئهوه یێ عهیبێن خۆ نهبینت.
264- ههچییێ گههشته دویماهییا وى تشتێ ئهو حهز ژێ دكهت، بلا تهوهقوعا هندێ بكهت ئهو بگههته دویماهییا وى تشتێ ئهو حهز ژێ نهكهت، عیبادهتێ خودێ تێ نهبت دویماهییا وى رازیبوونا خودێ وچوونا بهحهشتێ یه.
265- مرۆڤێ ژ ههمییان ههژیتـر نعمهت ل سهر زێده ببن ئهوه یێ ژ ههمییان پتـر شوكرا وان نعمهتان دكهت، ویێ ژ ههمییا ههژیـتـر خهلك حهز ژێ بكهن ئهوه یێ دهستێ وى ب دانێ ڤهكرى بت وگههاندنا نهخۆشییێ یێ گرتى بت، وناڤچاڤێن وى دڤهكرى بن.
266- دلـخـۆشییێ ههوجهیى ب تهناهییێ ههیه، ومالـى ههوجهیى ب دانا خێرێ ههیه، ومهنصبدارییێ ههوجهیى ب مههدهرێ ههیه، وسهروهرییێ ههوجهیى ب تهواچوعێ ههیه.
267- ب وهسـتیانێ نهبت مرۆڤ ناگههته رحهتییێ، و ب كاركرنێ نـهبت مرۆڤ ناگـههـتـه خۆشییێ، و ب ئهدهب وتۆرهى نهبت مرۆڤ ناگههته ڤیانێ.
268- عهیال گرنگتـرین مال وسامانه، وئهخلاق مهزنتـرین مهنصبه، وهممهت بلندترین شارهزایییه، وتهقوا ژ مهجدێ بلندتره.
269- دلـێ خۆ نهبه ههر تشتهكێ ته گوه لـێ دبت، وباوهرییا خۆ ب ههمى ههڤالان نهئینه، وسررا خۆ بۆ چو ژنكان نهبێژه، و ب دویڤ ههمى هیڤییان نهكهڤه.
270- من نهدیتییه رحهتى بێت ئهگهر مرۆڤ یێ ب تنێ نهبت، وتهناهى بێت ئهگهر مرۆڤ یێ گوهدار نهبت، وڤیان بێت ئهگهر وهفادارى نهبت، وباوهرى بێت ئهگهر ڕاستگۆیى نهبت.
271- دبت خوارنهك ههبت گهلهك خوارنان مهنعهكهت، وپهیڤهك ههبت گهلهك دوژمناتییان پهیدا كهت، وگـونـههـهك ههبت گهلهك خێران مهنعهكهت، وبهرێخۆدانهك گهلهك كهسهران ل پاش خۆ بهێلت.
272- ڤیانا ته بلا ژ حهددى دهرنهكهڤت، ونهڤیانا ته ژى بلا یا ب ئیسراف نهبت، وژیانا ته بلا تهرهف نهبت، وبیرئینانا ته بلا كهسهر نهبت، ومهبهستا ته بلا بلندى نهبت.
273- ههر كهسهك د مالا خۆ دا ئهمیره، نهكهس وى دشكێنت، ونهكهس دهرگههى لـێ دگرت، ونهكهس وى بێزار دكهت، ونه چو بهخیل وى دزڤڕینن (ڤێجا هندى ژ ته بێت وى جهى نههێله یێ تو لـێ ئهمیر).
274- باشتـرین ڕۆژ ئهوه یا نهرم وحهلیمییێ ل ته زێده بكهت، وزانینهكێ بگههینته ته، وگونهههكێ ژ ته دویر بكهت، وتێگههشتنهكێ بدهته ته وعهزیمهتهكێ ل ته زێده بكهت.
275- ژیان دهلیڤهیهكه ئهم بهایێ وێ نـزانین حهتا ژ دهست مه دهردكهڤت، وسلامهتى تاجه ل سهر سهرێ ساخلهمان مرۆڤێن نساخ ب تنێ دبینن.
276- ئهوێ كوڕهكێ خراب، وژنهكا نهگوهدار، وجیرانهكێ نهخۆش، وههڤالهكێ گران، ونهفسهكا فهرمانێ ب خرابییێ دكهت، وههوایهكێ ئهو گوهدارییێ بۆ دكهت ههبت كهنگى دێ دلخۆشییێ بینت؟
277- خودایێ ته حهقێ ل سهر ته ههى، ونهفسا ته حهقێ ل سهر ته ههى، وچاڤێ ته حهقێ ل سهر ته ههى، وژنكا ته حهقێ ل سهر ته ههى، ومێڤانێ ته حهقێ ل سهر ته ههى، ڤێجا تو حهقێ ههر خودان حهقهكى بدێ.
278- خۆشییێ ب ئهلندێ ببه دهمێ ڕۆژ دههلێت، چونكێ وێ جوانى وبها وگهشاتى ههیه، ئهو دهرگههێ هیڤى وئومێدان دێ ل بهر ته ڤهكهت.
279- سپێده زوییان ژ دهست خۆ نهكه، كارێ خۆ لـێ بكه، ژ زكرى وخواندنا قورئانێ، وژبهركرنێ، وخواندنێ، ونڤیسینێ، وسهفهرێ.
280- یێ ناڤنجى به، و ل لایهكى ههڕه، وخودایێ خۆ رازى بكه، ورهحـمـێ ب مـرۆڤان ببه، وفـهرزان تمام بكه، وسوننهتان ژى بكه دێ یێ سهرڕاست بى.
281- تهوفیق: دویماهییا باشه، وگۆتنا ڕاسته، وكارێ چاكه، وخۆدویركرنا ژ زۆردارییێ ونه مرۆڤاینییێ یه.
282- دبت پهیڤهك نعمهتهكێ ببهت، وتهحسینهك خودانى رهزیل بكهت، وچـهنـد (خهلوه) هـهنـه دشـریـنـن، وئـهوێ خـۆ ڤـهدهر بكهت سهرفهرازییێ ب دهست خۆ ڤه دئینت.
283- ((المسلم من سلم المسلمون من لسانة ويدة، والمؤمن من أمنة الناس على دمائهم وأموالهم ـ موسلمان ئـهوه یـێ مـوسـلـمـان ژ ئهزمـانـێ وى ودهستێ وى ب سلامهت بن، وخودان باوهر ئهوه یێ خهلك ژێ ئهمین بت ل سهر خوینا خۆ ومالا خۆ))،((والمهاجر من هجر ما نهى الله عنة ـ وموهاجر ئهوه یێ پشت بدهته وى تشتى یێ خودێ ئهو ژێ دایه پاش)).
284- باشـتـریـن مـالـێ ته ئهوه یێ مفاى بگههینته ته، و ب قهدرترین علمێ ته ئهوه یێ ته بلند بكهت، وباشتـرین مال ئهو یێ تێرا ته بكهت، وباشتـرین ههڤالـێ ته ئهوه یێ ته شیرهت بكهت.
285- ئـهگـهر ته كهس نهبت حهسویدییێ ب ته ببهت چو خێر د سهرێ ته نینه، وئهگهر ته چو ههڤال نهبن ئهو تـه چـو ئـهخـلاق نـیـنـه، وئهگهر ته دین نهبت ته چو (مهبدهء) نینن.
286- كهیفا خۆ ب بیرئینانا قهنـجـییـێـن خـۆ بـیـنه، ودلـێ خۆ ب تـۆبـهكـرنا ژ گونههێن خۆ رحهت بكه، و ب دهستێن سپى یێن قهنجییا خۆ گهردهنێن خهلكى قهردار بكه.
287- قهلهوى غهفلهته، وتژیكرنا زكى فـطـنهتێ دبهت، وگهلهك نڤستن كهفتنه، وكهنییا زێده دلـى دمرینت، ووهسواس ودودلى عهزابه.
288- میراتییێ شیردانهكا شرین وشیرڤهكرنهكا تهعل هـهیـه، وكهیفا گههشتنا مهنصبان ب خهما ئێخستنێ دچت، وكورسیك یا زڤڕۆكه!
289- سهفـهرا د گهل خـۆشـتـڤـییـان، ودویـركهفتنا ژ نهیاران، وسلامهتییا ژ زیان گههینان، وبیرئینانا سهركهفتنێ ، ژ خۆشییێن دنیایێنه.
290- باشیكرن مرۆڤێ ئازاد بۆ ته دكهته بهنى، وقهنجى مرۆڤى گرێ ددهت، ونهرم وحهلیمى ههڤركى بێزار دكهت، وصهبر پهلان ڤهدمرینت.
291- دنیا هنگى خۆش دبت دهمێ مرۆڤ وێ بێ بها دبینت، وههوجهیى هنگى ئهرزان دبت دهمێ مرۆڤ خۆ ژێ بێ منهت دكهت.
292- ئهگهر رزقێ سوباهى ته غهمگین بكهت كى دێ كهفالهتێ دهته ته تو بگههییه سوباهى، وئهگهر تشتێ دوهى چووى ته ب خهم بێخت كى دێ دوهى بۆ ته زڤڕینتهڤه؟
293- تهوفیقهكا كێم چێتـره ژ مالهكێ گـهلهك، ودویـر ئـێـخـسـتـنـا ژ مهنصبان د گهل سهرفهرازییێ چێـتـره ژ گههشتـنا مـهنصبان د گهل رهزالهتێ، وخاڤییا د عیبادهتهكى دا چێتـره ژ گشتییا د گونهههكێ دا.
294- مرۆڤێ قانع بت مهلكه، ویێ موسرف ودهستبهرداى بت یێ حێنجه، ویـێ عـهصـهبى بت یێ دینه، ویێ لهزلهزۆك بت ب ڕێكا خۆ ناكهڤت، ویێ حهسوید بت یێ زۆرداره.
295- زكر.. خودێ رازى دكهت، ومرۆڤى دلخۆش دكهت، وشهیتانى ڕوى ڕهش دكهت، وخهمان ڤهدڕهڤینت، وتهرازییێ گران دكهت.
296- یێ دلشاد ئهوه یێ عهمرێ وى درێژ ببت وكارێ وى یێ باش بت، ویێ موهفهق ئهوه یێ مالـێ وى بۆش بووى وقهنجییێن وى زێده بووین، ویێ پیرۆز ئهوه یێ علمێ وى زێده بووى وتهقوایا وى زێده بووى.
297-ئهوێ پویتهى بدهته خهلكى جزایێ وى ئهوه خهمێن خۆ ژ بیـر بكهت، وئهوێ خزمهتا خودایێ خۆ بكهت حهقێ وى ئهوه خهلك خزمهتا وى بكهت، وئهوێ دنیایێ بهێلت خهلاتێ وى ئهوه رزقێ وى تهنا ورحهت بگههتێ.
298- چو قهنجییان د گهل سلامهتییێ كێم نهبینه، وچو گونههان د گهل نه تۆبهكرنێ سڤك نهبینه، وچو عیبادهتان د گهل نه ئیخلاصێ مهزن نهبینه.
299- كهیـف هاتنا ب دنیایێ كهیف هاتنا زارۆكانه، وكهیف هاتنا ب بهلاڤبوونا ناڤ ودهنگێن باش كهیف هاتنا زهلامانه، وكهیف هاتنا ب تشتێ ل نك خودێ ههى كهیف هاتنا وهلییێن باشه.
300- ڕاستى پشت ڕاستییه، ودرهو گومانه، وشهرم پاراستنه، وزانین هێجهته، وئهزمان رههوانى جوانییه، ونهئاخفتن كاربنهجهییه.
