حەدیسا سیهـــ و پێنجێ
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ - رَضِيَ الله عَنْهُ – قال: قَالَ رَسُولُ الله -صلى الله عليه وسلم-: ( لاَ تَحَاسَدُوا، وَلاَ تَنَاجَشُوا، وَلاَ تَبَاغَضُوا، وَلاَ تَدَابَرُوا، وَلاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا. المُسْلِمُ أَخُو المُسْلِمِ، لاَ يَظْلِمُهُ، وَلاَ يَخْذُلُهُ، وَلاَ يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَا هُنَا ) وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ( بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ المُسْلِمَ، كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْلِمِ حَرَامٌ: دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ ). رواه مسلم
ژ ئــهبــوو هورهیرهى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: حهسویدیێ ب ئێك دو نهبهن، وئێك ودو نهخاپینن، وكهربێ نههاڤێنه ئێك ودو، وپشت نهدهنه ئێك ودو، وهندهك ژ ههوه فرۆتنێ د سهر فرۆتنا هندهكان ڕا نهكهن، وبهنیێن خودێ بن وبرایێن ئێك بن، موسلمان برایێ موسلمانیه، نه زۆرداریێ لێ دكهت، ونه وى شهرمزار دكهت، ووى ناشكێنت، تهقوا ئهها د ڤێرێ دایه -وسێ جاران ئیشارهت دا سنگێ خۆ- تێرا مرۆڤى خرابى ههیه ئهو برایێ خۆ یێ موسلمان كێم بكهت، موسلمان ههمى ل سهر موسلمانى حهرامه: خوینا وى، ومالێ وى، ونامویسا وى. موسلم ڤهدگوهێزت
ڤێ حهدیسێ گهلهك مفایێن مهزن تێدا ههنه، چونكى ئهو بهرێ موسلمانان ددهته وێ ڕێكێ یا باشیا وان تێدا ههى، ڕێكا براینیێ، وبهرێ وان ژ گهلهك ڕێكێن خراب ددهته پاش یێن دبنه ئهگهرا پهیدابوونا نهڤیان ودلمانێ د ناڤبهرا وان دا، ههر وهسا ئهو ئاشكهرا دكهت كو خوین ومال ونامویسا موسلمانى ژى ل سهر موسلمانى حهرامه..
🌼دلڕهشى وحهسویدى:
حهسویدى ئهوه دلێ مرۆڤى د دهر حهقا برایێ وى دا هند یێ ڕهش بت، كو حهز بكهت ئهو قهنجى ونعمهتا خودێ د دگهل وى كرى نهمینت، وئهڤه كارهكێ حهرامه ونه ژ ئهخلاقێ مرۆڤێ موسلمانه، بهلكى ئهو ئهخلاقێ ئبلیسیه ئهوێ حهسویدى ب ئادهمى برى، وبۆ نهچوویه سوجوودێ. ئهڤه وئهگهر مرۆڤ قهنجیهكێ ل نك ئێكى ببینت، ڤێجا حهز بكهت ئهو ژى وهكى وى بت، وئهو قهنجى د گهل وى ژى بێتهكرن، ئهڤه دورسته ونابته حهسویدى.
🌼خاپاندن:
ڤێجا چ د ڕهنگهكێ كڕین وفرۆتنێ دا بت، یێ كۆ دبێژنێ: (نهجهش) وهكى هندهك زانا ڤێ حهدیسێ پێ شهرح دكهن، یان ههر ڕهنگهكێ حیله وخاپاندنێ بت، ئهڤه حهرامه ونابت مرۆڤێ موسلمان بكهت.
ونهجهش د كڕین وفرۆتنێ دا ئهوه كهسهك پهرتالێ خۆ بۆ فرۆتنێ پێشكێش بكهت، ئێك بچت ژ قهستا بهایهكێ مهزن پێ بدهت، بێى ئنیهتا كڕینێ ههبت، بهلكى ب تنێ ئارمانجا وى ئهو بت بهایى ل سهر خهلكى بلند بكهت.. وئهڤه ڕهنگهكێ فێلبازى وخاپاندنێیه، لهو یێ حهرامه.
🌼كهرب ونهڤیان:
ئیسلام گهلهك بهرێ مه ددهته ڤیانێ، ودخوازت وان ئهگهران ل نك مه پهیدا بكهت یێن ڤیانێ د ناڤبهرا مه دا زێده دكهن، ومهعنا ڤێ ئهوه كهرب ونهڤیان تشتهكێ دورست نینه، وههر تشتهكێ دبته ئهگهرا بهلاڤبوونا كهرب ونهڤیانێ د ناڤبهرا مه دا، یێ حهرامه، ودڤێت ئهم خۆ ژێ بدهینه پاش، دا ڤیانا مه بۆ ئێك ودو بمینت.
🌼پشتدان وسلبوون:
ئهگهر نهڤیان پهیدا بوو، پشتدان وژێك سلبوون ژى دێ پهیدا بت، وئهو ژى كارهكێ حهرامه، وئاشكهرایه كو سلبوون ئهگهر ژ سێ ڕۆژان زێدهتر بوو، دێ كهفته د حهرامیێ دا، وهسا نهبت ئهو سهرا تشتهكێ شهرعى بت.
🌼فرۆتنا ل سهر فرۆتنێ:
ومهخسهد پێ دو كهسهك كڕین وفرۆتنهكێ بكهن، وهێشتا وان معاملا خۆ ب دویماهى نهئیناى، ئێكێ دى بچت خۆ بكهته د ناڤ ڕا، دا معاملا وان خراب بكهت، وئهو تشتهكێ خۆ بفرۆشته وى بكڕى، یان ژى ئهو وى تشتى ژ بائعى بكڕت.. ئهڤه حهرامه؛ چونكى دبته ئهگهرا پهیدابوونا كهرب ونهڤیانێ.
وبهرانبهر ڤان كارێن نهدورست پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهرێ مه ددهته كارهكى خێرێ ههمیێ د ناڤ خۆ دا دگرت، كو براینیه، ئهو براینیا هندهك حهقان ل سهر خودانى فهر دكهت، وهكى كو ئهو زۆرداریێ ل برایێ خۆ نهكهت، و د گهل وى یێ ڕاستگۆ بت، بهایێ وى كێم نهكهت، و ب چاڤهكێ نزم بهرێ خۆ نهدهتێ، وپێ ل وان مافێن وى نهدانت یێن خودێ داینێ وهكى كو خوین ومال ونامویسا وى پاراستى بمینت.
⚪️مفایێن حهدیسێ:
1- حهدیس ئیشارهتێ ددهته هندك ژ وان كارێن حهرام یێن كو نابت موسلمان د گهل موسلمانى بكهت.
2- تهقوا د دلى دایه، وكهس ب دلى یێ زانا نینه ژ بلى خودایێ مهزن، ڤێجا بلا كهس مهدحێن خۆ ب تهقوایێ نهكهت.
3- ئیسلام باوهرى وموعامهلهیه، عیبادهت وئهخلاقه، گۆتن وكریاره.
