(13)
ژن و چوونا مزگهفتێ ل رهمهزانێ
ئێك ژ تایبهتمهندیێن ههیڤا رهمهزانێ ئهو دهلیڤهیێ بۆ چوونا ژنكێ بۆ مزگهفتێ بهرفرههـ دكهت، چ چوونا وێ بت بۆ كرنا تهراویحان، یان ژى بۆ كرنا نڤێژێن دی یێن ب جماعهت، وئهڤ مهسهله ب خۆ د ئهصل دا تشتهكێ دورسته، چونكى ل سهر دهمێ پێغهمبهرى ب خۆ -سلاڤ لێ بن- ههبوو، ومسۆگهر ڤێ چهندێ هندهك مفا بۆ ههنه ژبلى وێ خێرێ یا دگههتێ، وهكى ڤهبوونا دهلیڤێ بۆ ژنكێ كو فێرى نڤێژا ب جماعهت بـبــت، هــهر وهســا مـفـایــى بـۆ خـۆ ژ وان وهعظ ودهرسان ببینت یێن كو ل مزگهفتێ دئێنه گۆتن، وهندهك مفایێن جڤاكى ژى تێدا ههنه وهكى پهیدابوونا نیاسینیێ د ناڤبهرا وان ژنكێن ل وى تاخى ههین، و ب هێز ئێخستنا پهیوهندیان د ناڤبهرا جیرانان دا..
بهلێ ئهڤه ههمى و د گهل وێ ئنیهتا باش یا بارا پتر ژ ژنكان ههى دهمێ ئهو دچنه مزگهفتێ، مه گۆت ئهڤه ههمى نابته مانع كو بێژین: هندهك رهفتارێن خهلهت وموخالهفێن شهرعى ههنه گهلهك ژنك دكهڤنێ دهمێ ئهو قهستا مزگهفتێ دكهن، پێتڤیه ئهو لێ بێنه ئاگههداركرن، دا خۆ ژێ بدهنه پاش، ئهگهر هات ووان ڤیا عیبادهتێ وان یێ دورست وخێر بۆ وان ژێ بێته نـڤـیـسـین.. وئهڤه ئهوه یا مه دڤێت ل ڤێ پهیڤا چهندهكێ ب كورتى بهحس ژێ بكهین.
ئێكهمین تشتێ دڤێت ژن ژ بیر نهكهت ئهوه ئـهو بزانت كو نڤێژا وێ ل مال بۆ وێ ب خێرتره ژ نڤێژا وێ ل مزگهفتێ، بهروڤاژى زهلامان، زهلام ئهگهر نڤێژا فهرز ل مزگهفتێ كهت ب خێرتره ژ مال، بهلێ ژن ئهگهر نڤێژێ -خۆ یا فهرز ژى- ل مال بكهت ب خێرتره، ئهڤ چهنده د گهلهك حهدیسێن پێغهمبهرى دا -سلاڤ لێ بن- هاتیه، بهلێ ئهگهر هات وژنكێ ڤیا بچته مزگهفتێ بۆ كرنا نڤێژێ ژ بهر هندهك ژ وان فایدهیێن تێدا ههین، دورسته وچێ نابت بۆ زهلامى مهنعا وێ ژ ڤێ چهندێ بكهت ئهگهر چوونا وێ ب ڕهنگهكێ شهرعى بت، وچو خرابى تێدا نهبن، وههر جارهكا ژنێ پێگیرى ب ڕهنگێ شهرعى یێ دورست نهكر هندى زهلامى حهقێ ههى مهنعا وێ بكهت.
وبهلكى هندهك بێژن: ڕهنگێ شهرعى یێ چاوایه؟
ل ڤێرێ وى ڕهنگێ شهرعى دێ ب كورتى بێژین، و ژ بهر كورتیا دهلیڤهیێ ئهم دهلیلێن شهرعى ژ قورئانێ وسوننهتێ نائینین ههر چهنده ڤان مهسهلان ههمیان دهلیل بۆ ههنه..
مه گۆت: زهلامى حهق نینه مهنعا ژنكێ ژ چوونا مزگهفتێ بكهت، ئهگهر چوونا وێ ب ڕهنگهكێ شهرعى بت، بهلێ د گهل هندێ ژى ئهگهر ژنكێ زانى چوونا وێ نه ب دلێ (وهلیێ) وێیه، بابێ وێ بت، یان زهلامێ وێ بت، دورست نینه ئهو بچت.
ودهمێ ئهو دچته مزگهفتێ دڤێت جلكێ وێ یێ شهرعى بت، وئهو سالۆخهت تێدا ههبن یێن د جلكێ ژنكا موسلمان دا ههین، وحهرامه بۆ وێ ئهو بێنێن خۆش و(عطووران) ل خۆ بكهت ، بهلێ مهعنا ڤێ ئهو نینه دهمێ ئهو دچته مزگهفتێ بێنێن نهخۆش ژێ بێن وئیزعاجا وان بكهت ئهوێن ب ڕهخ ڤه نڤێژێ دكهن، ئهو ژى وهكى زهلامى دڤێت خۆ بشۆت وڤهشۆت، ونههێلت چو بێنێن نهخۆش ژێ بێن، ودهمێ ئهو قهستا مزگهفتێ دكهت دڤێت ململانێ د گهل زهلامان نهكهت، و د وان جهان ڕا نهچت یێن زهلام تێڕا دچن، وقهستا نێزیكترین مزگهفتێ ژ مالا وێ بكهت، نه كو ل هر مزگهفتان بگهڕیێت ب هێجهتا هندێ كو ئهڤ مزگهفته خۆشتره یان دهنگى ڤى مهلایى خۆشتره، ودهمێ ئهو دچته مزگهفتێ دڤێت ئحتراما مزگهفتێ بپارێزت، وئێكا هند نهكهت خێرا خۆ ویا ژنكێن دى ژى بهطال بكهت، مزگهفت نه وهكى مال ودیوانخانهیانه لێ بكهفته سوحبهتێ، ودهنگێ خۆ بلند بكهت، ونهخۆشیێ بگههینته نڤێژكهران، ودڤێت ئهو پاقژیا مزگهفتێ ژى بپارێزت، ونههێلت گلێش وتشتێن پیس بكهڤنه مزگهفتێ، یان مهحفیر وشهملك سهرێك وبنك ببن، چونكى تشتێ غهریب ئهوه ئهم دبینن لایێ زهلامان ژ مزگهفتان گهلهك جاران بۆ پــاقــژیــێ ژ لایــێ ژنــكــان چـێـتــره، ههر چهنده ژن بۆ پاقژیێ ولێكدانێ ژ زهلامان دچێترن ژى!
وتشتێ دى یێ خهلهت یێ گهلهك ژنك دكهڤنێ ئهوه دهمێ ئهو دچنه مزگهفتێ ئهو عهیالێ خۆ یێ ساڤا ژى د گهل خۆ دبهن، ودهمێ ئهو ڕادبنه نڤێژێ عهیالێ وان نب دهنگێ خۆ وهاتن وچوونا زێده هخۆشیێ دگههیننه نڤێژكهران، وهندهك جاران خۆ دهنگێ وان دگههته لایێ زهلامان ژى، وئهڤه كارهكێ باش نینه، یا باش ئهوه بۆ وێ ژنكا عهیالهكێ ساڤا ههى دهمێ ئهو دئێته مزگهفتێ، ئــهو وى عــهیــالێ خۆ بهێلته ل نك هندهكان ل مال، وئهگهر وێ كهس نهبت ئهو عهیالێ خۆ بهێلته ل نك بلا نڤێژا خۆ ل مال بكهت ونهئێته مزگهفتێ، چونكى ئهو خێر ب بهر وێ گونههێ ناكهڤت.
وتشتێ دى یێ دڤێت ژن ژ بیرا خۆ نهبهت ئهوه ئهگهر هات وچوونا وێ بۆ مزگهفتێ كارتێكرنهكا خراب ل سهر واجبهكێ وێ یێ دى كر، وهكى چاڤدانا مالێ، و ب خودانكرنا عهیالى، هنگى یا دورست نینه بۆ وێ ئهو بچته مزگهفتێ، چونكى چوونا مزگهفتێ واجب نینه ل سهر وێ بهلێ چاڤدانا مالێ وعهیالى واجبه ل سهر وێ.و چێ نابت مرۆڤ واجبهكى گۆرى سوننهتهكێ بكهت.
