( 15 )
مالا تەڤنپیركێ
د قورئانا پیـرۆز دا سوورەتەكا (مـەكـكی) یا تایبەت ب ناڤێ ( سورە العنكبوت ) هەیە ، ئەڤ سوورەتە دبتە سوورەتا بیست ونەهێ ژ قورئانێ ودكەفتە دویماهیا جزیا بیستێ وسەرێ جزیا بیست وئـێـكێ ، ووەكی هەمی سوورەتـێـن دی یێن ( مەككی ) ـ یێن كو ل مەكەهێ بەری مشەختبوونێ هاتینە خوارێ ـ ئەڤ سوورەتە گەلەك بابەتان بەرچاڤ دكەت و ب تایبەتی بابەتێن پەیوەندی ب مەسەلێن عەقیدێ وهەڤڕكیا د گـەل دوژمنێن گازیا ئیسلامێ ڤە هەی ، هەر ژ سەری سوورەت ب ڤێ پسیارێ كاروانێ خۆ دهاژۆت :[ أحَسِبَ الناسُ أنْ يُتْرَكوا أنْ يَقولوا آمَنَّا وهُمْ لا يُفْتَنونَ . وَلَقَدْ فَتَنَّا الذينَ منْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللهُ الذينَ صَدَقوا ولَيَعْلَمَنَّ الكاذبين ـ ئەرێ ما مرۆڤان هزركریە كو ئەگەر وان گۆت : مە باوەری ب خـودێ ئینا ، خـودێ دێ وان هێلت بێی وان بجەڕبینت ؟ خودێ دبێژت : ئەو مللەتێن بەری وان یێن مە پێغەمبەر بۆ هنارتین مە ئەو ژی جەڕباند بوون ، بۆ هندێ دا خودێ وان ل بەر چاڤ ئاشكەرا بكەت یێن د باوەریا خۆ دا دڕاستگۆ ، ووان یێن د باوەرییا خۆ دا ددرەوین ] .
ووەك نـمـوونــە ل ســەر ڤــێ ڕاســتـیـا دیـرۆكی سوورەتا ( العنكبوت ) سەرهاتیا هژمارەكا مللەتێن بەری مە بۆ مە ڤەدگێڕت وەكی مللەتێ نووحی وئیبـراهیمی ولووطی وشوعەیبی وچەند مللەتەكێن دی یێن درەو ب گازیا پێغەمبەرێن خۆ كری ، وپشتی ڤەگێڕینا سەرهاتیێن وان ، د ئایەتا ( 40 ) ێ دا سوورەت ئەنجامێ ڤێ هەڤڕكیا دیرۆكی ئاشكەرا دكەت :[ فَكُلاً أخَذنا بِذَنبِهِ فَمِنهُمْ مَنْ أرسلنا عليه حاصباً ومنهم مَنْ أخَذَته الصيحةُ ومنهم مَن خسفنا بهِ الأرضَ ومنهم من أغرقنا وما كانَ اللهُ لِيَظلِمَهُمْ ولكنْ كانوا أنفُسَهمْ يَظلِمونَ ـ ڤـێـجـا هەر ئێك ژ ڤان مللەتێن بەحسێ وان هاتیە كرن خودێ دبێژت : ژ بەر گونەهێن وان كـریـن مـە ئـەو گرتن ، ڤێجا ژ وان هەبوو یێ مە هندەك بەرێن ژ تەقنا هشككری ب سەردا بەرداین ، وئەڤە مللەتێ لووطی بوو ، و ژ وان هەبوو یێ قێڕی ب سەر دا هاتی ، وئەڤە مللەتێ صالـحی وشوعەیبی بوون ، و ژ وان هـەبـوو یــێ مـە د عـەردی دا بـریـە خوارێ وەكی قاروونی ، و ژ وان هەبوو یێ مە خەندقاندی ، وئەو مللەتێ نووحی وفیـرعەون ومللەتێ وی بوو ، ونەبوویە كو خودێ ڤان ب گونەها هندەكێن دی بگرت ، ڤێجا زۆرداریێ ل وان بكەت وبێ گونەهــ وان تێ ببەت ، بەلـێ وان ب خۆ زۆرداری ل خـۆ دكر كو د قەنجیێن خودێ دا بوون وپەرستنا هندەكێن دی دكر ] .
وپـشـتـی دیاركرنا ڤێ ڕاستیێ سوورەتا ( العنكبوت ) د ئایەتا ( 41 ) ێ مەتەلا تشتەكێ مەزن ب گیاندارەكێ بچویك ـ كو تەڤنپیـركە ـ ئینا ، وهەر ژ بەر ڤێ چەندێ سوورەت ب ناڤێ وی گیانداری هاتە ب ناڤكرن ، خودایێ مەزن ئەمر دكەت : [ مثلُ الذينَ اتخذوا من دونِ الله أولياءَ كمثلِ العنكبوتِ اتخذتْ بيتاً وإنَّ أوهنَ البيوتِ لبيتُ العنكبوتِ لَو كانوا يعلمونَ . إنَّ الله يعلمُ مَا يدعونَ منْ دونهِ مِنْ شئ وهو العزيزُ الحكيمَ . وتلكَ الأمثالُ نضربُها للنَّاسِ وما يعقلها إلا العالمونَ ] .
تشتەكێ گەلەكێ مەزنە : هندەك كەس هەنە ل سەر سفرا قەنجیا خودێ دئێنە ڕاكـرن ، وباوەریـێ دئینن كـو خـودێ یـە ئـەو ئافراندین ، وخودێ یە وان دمرینت ، و د گەل هندێ ژی دێ بینی ئەو ژبلی خودێ هندەك خودان وسەركارێن دی بۆ خۆ ددانن ل دەمێ تەنگاڤیان هاوارێن خۆ دگەهیننێ ، وهیڤیا وان ئەوە ئەڤ سەركارە دهاوارا وان بێن ووان ڕزگار بكەن ، ڤێ سوورەتێ ڤیا ڕاستیەكا مەزن د دلـێ خودان باوەری دا بچینت كو ئەو بزانت هێزەكا مەزن یا ب تنێ د ڤێ گەردوونێ دا هەیە ، وژبلی ڤێ هێزێ هەر هێزەكا دی یا هـەبـت یا ژ خۆیە ، نەدشێت بەڕەڤانـیـێ ژ خۆ بكەت ونە ژ وان یێن خۆ ددەنە بن پەڕێ وێ ، ودا پتـر چوننەییا ڤێ هێزا ژ درەو بۆ مە ئاشكەرا ببت یا نەزان خۆ دهێلنە ب هیڤیێ ڤە وپشت ددەنە هێزا مەزن ، هێزا خودایێ عەرد وعەسمانان ، ئایەت مەتەلەكێ دئینت ودبێژت :
گەلی مرۆڤان ، هندی ئەو كەسن یێن دوعایان بۆ خۆ ژ صەنەم وقەبر ومـریـان دكەن ، وهزر دكەن ئەو دێ بۆ وان بنە سەركار و ل تەنگاڤیان لـێ بنە خودان ، مەتەلا وان وەكی مەتەلا تەڤنبپیـركێ ومالا وێ یە ، دەمێ وێ ژ هندەك داڤێن لاواز وبێ خـێـر مالەك بــۆ خــۆ ڤـەهاندی وهزركری ئەڤ مالە دێ وێ ژ تەنگاڤیان ڕزگار كــەت .. مالـەكا عنتیكەیە ! نــەدشێت خۆ ل بــەر لاوازترین هێڕش بگرت ونەدشێت خودانی ژ نەخۆشیان بپارێزت ، د گەل هندێ ژی تەڤنپیـرك هزر دكەت وێ ژی وەكی خەلكی مالەكا هەی خۆ پێ بپارێزت !
بەلـێ بۆ مرۆڤی هەیە ل ڤێرێ پسیارەكێ بكەت : ئەرێ بۆچی مالا تەڤـنـپـیـركێ ؟ تو بێژی بەس ژ بەر هندێ بت چونكی ئەو مالا خۆ ژ هندەك داڤێن لاواز چێ دكەت ؟
پشتی زانین پێشكەفتی ومرۆڤ شیای بچتە د ناڤ جیهانا وان خودان ڕحان دا یێن كو د گەل وی ل سەر ڤی عەردی دژین ، شیا گەلەك ژ وان ڕاستییان بزانت یـێـن بـەری هـنـگـی ل بەر دڤەشارتی ، و ژ ڤان ڕاستیان ڕاستیەكا پەیوەندیدار ب تەڤنپیـركێ ڤە هەیە ، مرۆڤ دەمێ گوهێ خۆ ددەتە زانایێن بایالۆژی ئەوێن بەحسێ سەروبەرێ ژینا ڤێ گیاندارا بچویك دكەن حێبەتی ڕادوەستت بەرانبەر مەزنیا ڤێ قورئانێ وبڤێت نەڤێت ئعتـرافێ دكەت كو ئەڤ قورئانە ژ چێكرنا چو مرۆڤان نینە ، ئەڤ زانایە دبێژن :
تەڤنپیـركا مێ دەمێ دئێتە شویا ـ ئەگەر ئەڤ پەیڤە یا د جهێ خۆ دا بت ! ـ ڕادبت تەڤنەكی بۆ خۆ ڤەدهینت ، ووێ دو ئارمانج ب ڤی تەڤنی هەنە ، یا ئێكێ دا ( ئغرائێ ) بۆ تەڤنپـیـركەكێ نێر چێ كەت و ب لایێ خۆ ڤە بكێشت ، چونكی تەڤنپیـركێ نێر نەشێت چو تەڤنان ڤەهینت ژ بەر كو خودێ ئەو ئامیرەتێ تەڤن پێ دئێتە ڤەهاندن ب لەشێ وی ڤە نەدایە (قورئان دەمێ بەحسێ دانانا تەڤنێ تەڤنپیرکێ دکەت جهناڤێ (مێ)یێ بکار دئینت هەر چەندە پەیڤا (العنکبوت) دزمانێ عەرەبی دا بو نێر و مێ دئێتە بکارئینان ، ئایەت دبێژیت (كمثلِ العنكبوتِ اتخذتْ بيتاً) هەر وەکی ئەڤە ئیشارەتە تەڤنپیرکا مێ بتنێ ب ڤی کاری رادبت ) ، وئارمانجا دووێ ئەوە دا مێش ومۆر بكەڤنە تەڤنێ وێ ڤێجا ئەو وان بگرت وبخۆت .
وپشتی تەڤنپیـركەكێ نێر پێ دئێتە دەر وقەستا تەڤنێ وێ دكەت ، هزر دكەت هندە وی فایدەیەكێ مەزن كر ، بەلـێ پشتی ( تەلقیح ) د ناڤبەرا تەڤنپیـركا مێ ویێ نێر دا چێ دبت ، تەڤنپیـركا مێ ئێكسەر و ب خافلەتی ڤە یێ نێر دخۆت ! و د ڤێ چەندێ دا مفایەكێ بایالۆژی یێ مەزن بۆ نفشێ تەڤنپیركان هەمیان هەیە ، چونكی لەشێ تەڤنپیركێ نێر د مەعیدێ یا مێ دا دبتە هندەك ماددێن پرۆتینی یێن كو دبنە ئەگەرا هندێ كو هێك ل نك وێ چێ ببن وبگەهن ، وپشتی هنگی یا مێ ڤان هێكان ددانت ، وجیلەكێ دی یێ تەڤـنـپـیـركان ژێ چێ دبت ، وئەگەر ئەڤ چەندە نەبت نفشێ ڤێ گیاندارێ دێ بریێت وپشتی هێكێن تەڤنپـیـركێ دمەرقن وتێشك ژێ دەردكەڤن هندەك ژ وان هندەكان دخۆن ، وهژمارەكا كێم ژ وان دمینن .
ئەڤە حالـێ مالا تەڤنپیركێ بوو ، دویماهیا بێ تفاقیێ یە ، ڤێجا چاوا مەتل ب چوننەییا مالا وێ نەئێتە ئینان ؟
تەصویرەكێ زێدە عەجێبە قورئانێ بۆ وان نەزانان ئینای یێن كو ژبلی هێزا خودێ خۆ ب هێزەكا دی پشت گەرم دكەن ، د ناڤ مرۆڤان دا هندەك هەنە ب هێزا بەرچاڤ ودەسهەلاتداریا ژ قەستا دئێنە خاپاندن ، كا چاوا تەڤنپیـركێ نێر ب تەڤنێ یا مێ دئێتە خاپاندن وهزر دكەت دێ بۆ وی بتە مال ، حەتا دەرەجەكێ ئەڤ مرۆڤە هزر دكـەن ( فـلان ) كەسی چـو ل بــەر ئاسـێ نابت ، یان مالـێ ( فلان ) كەسی دشێت بەران بحەلینت ، لەو دێ بینی ئەو خۆ بۆ وی دكەتە عەبدەكێ ڕەزیل ، ئێكێ دی ب هێزا علمی وتشتێ بەرچاڤ دئێتە خاپاندن ، ویا ژ وی ڤە مرۆڤی جهێ خودێ گرتیە دشێت عەرد وعەسمانان خراب بكەت وئاڤا بكەت ، و د گێلەشۆكا ڤێ نەزانینێ دا ئەو هێزا دورست ژ بـیـر دكەت ، هێزا خودێ ئەوا هەچیێ خۆ پێ پشت گەرم بكەت ، مننەت ب كەسێ دی نابت !
