ـ1ـ
مهبهستا مه ب مرۆڤێ بهرى دیرۆكێ چیه ؟
ژ بهر چى ئهگهرا ههبت ژ دهمهكێ دویر وهره وههتا دهمێ مه یێ نوكه ژى مرۆڤ د شكهفتان ڤه ژیایه .
ل ئیتالیا ، دهمێ باژێر ب كارتێكرنا بۆمبان ل جهنگا جیهانى یا دووێ بووینه كاڤل ، ب هـزاران مـرۆڤ ژ ئـهنـجـامـێ ههڕفینا مالێن خۆ نهچار بوون قهستا شكهفتان بكهن .
و ل هندهك گوندێن فهرهنسا گهلهك بنهمالان ژینا ل شكهفتان هلبژارت ، وئهڤ مالێن وان ژ لایێ جوانى ورحهتـیـێ ڤه دگههنه ڕێزا خانىیێن ههڤسویـێـن وان ئـهوێـن ب بــهرى هاتـیـنـه ئاڤاكـرن ، بـهلـكـى ئهو ژ لایێ ئاڤاكرنێ ڤه ب ساناهـیـتـرن ژى ، چـونكى فهرهنسـیـێ خودانێ خانـیـێ شكهفتێ ههوجهیى ب دانانا چار دیوار وبانى نابت ههتا خانیهك ب دهست بكهڤت ، بهلكى ههما ئهو دیوارهكێ ب تنێ ل بهر سنگێ شكهفتێ ددانت ودهرگهههكى وهندهك پهنچهران تێ ڤهدكهت و ب ڤێ چهندێ دبته خودان خانى ، وگهلهك جۆتیارێن فهرهنسى وان شكهفتێن ل بهر دهرێ وان هاتینه ئاڤاكرن وهك عـونـبـار بـۆ بهرههمێ خۆ ب كار دهینن . وئهڤ ئیتالى وفهرهنسیـێـن ل شكهفتا دژین ، وخهلكێ دى یێ ژبلى وان ژى ئهوێن ل گهلهك جـهـێـن دنـیایـێ د شــكـهفـتـان ڤـه دژین ب ڕاستى ئهم دشێین ناڤێ (( ئاكنجیێن شكهفتان )) لـێ بكهین .
بهلـێ یا بوویه عهدهت ههر جارهكا خهلكى بهحسێ مرۆڤێن شكهفتان كر ئێكسهر هزرا وان بۆ مرۆڤێ شكهفـتـێـن كـهڤـن دچـت ـ ئانكۆ ل دهمێ بهرى دیرۆكێ ـ ئهو مرۆڤێ ژینا وى ل سهر نێچیرا مامووس ودههبه وهۆڤێن دى یێن بهرى دیرۆكێ بوو .
وئهو چهك وئامیرهتێن ڤان مرۆڤان ههین ئهو بوون یێن وان شیاى بۆ خۆ ژ ههستى ودهپ وبهرى دورست بكهن ، وجلكێن وان ـ ئهگهر هنگى جلك ههبن ـ هندهك كراسێن زڤر بوون ژ چهرمێ گیانهوهران دهاتنه چێكرن ، ودهمێ سهقایـێ دنیایـێ گهرم ببا ئهو دمانه ل چۆلـى وئهگهر دنیا سار ببا یان ژى ببا نخته وباران وان قهستا شكهفتان دكر .
وبێ گومان كو مرۆڤێن بهرى دیرۆكێ ههمى د شـكـهفـتـان ڤه نهدژیان ، بهلكى هـنـدهك ژ وان ل چۆلـێ بێ شكهفت دژیان ، یان ژى ل وان جهێن گهرمهكا وهسا لـێ ههى ئهو بشێن پـتـرین دهمێ سالـێ ژ دهرڤه بمینن ، و ب ڕهنگهكێ گشتى مرۆڤێ بهرى دیرۆكێ هنگى قهستا شكهفتێ دكر دهمێ سهقایێ دنیایێ یێ سار ، یان ژى ل سالـێ ههمیێ ، تشتێ ئهو ههوجهیى هندێ دكرن كو ئهو جههكى بۆ ڤـهحهویانا خـۆ بـبـیـنـن ، وشـكـهفت باشتـرین جـه بوو ئهو شیاین ب دهست خۆ بێخن .
پهرتۆكهك ئهگهر چهند یا مهزن ژى بت نهشێت د ناڤ بهرپهڕێن خۆ دا ههمى تشتان ژ ڤان ئاكنجیێن شكهفتان بێژت ، وكهسهك نینه بشێت وى سالۆخهتى بنهجـه بكهت یێ ل نك وان ههمیان هـهى ، یان ب دورســتـى دیار بكهت كانێ وان چاوا هزر دكر ، یان ههست وبـیـر وباوهرێـن وان ب چ ڕهنگى بوون ، یان سهروبهرێ ژینا وان چ بوو ، ژ بهر كو ئاكنجیێن شكهفتان نـڤـیسـیـن نـهدزانـى وان چو تۆمارنامه ل پاش خۆ نههێلاینه مرۆڤ بشێت ئهڤرۆ بخوینت وتشتێ بڤێت ژ وان بزانت ، وههتا سهدسالا بۆرى ژى كێم مرۆڤ ههبوون باوهر دكر كو ل وان دهمێن كهڤنار یێن نوكه ئهم دبێژینێ ( بهرى دیرۆكێ ) هندهك مرۆڤ ههبوون ل سهر ڕویێ عهردى دژیان .
ههر وهسا بسپۆر ل سهر دهستنیشانكرنا وى دهمى ژى ڕێك ناكهڤن یێ هندهك ڕهنگێن مرۆڤێ بهرى دیرۆكێ بۆ جارا ئێكێ ل سهر ڕویێ عهردى پهیدا بووین ، وكهنگى وبۆچى پشتى هزاران سالان ئهو بریایه ونهمایه .
ژ بـهر ڤــێ چهندێ ئهو پهرتۆكێن بهحسێ مرۆڤێ بهرى دیرۆكێ دكهن ههمى ـ وئهڤ پهرتۆكه ب خۆ ژى ئێك ژ وانه ـ تۆمارهكا ئێكگرتى ل دۆر هندهك ڕویدانێن بهرى دیرۆكێ نادهنه مه ، ودگهل هندێ ژى گهلهك تشت ههنه بسپۆر ل سهر ڕێك دكهڤن ، بۆ نموونه ئهو ل سهر هندێ ڕێك دكهڤن كو ڕهنـگـهكـێ دهستنیشانكرى یـێ ئاكنجیێن شكهفتان ئهوێ ب ناڤێ مرۆڤێ پهكینێ دهێته ناسین ڕۆژهكێ ل نێزیكى پهكینێ باژێرێ چینێ یێ مهزن دژیا .


